تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : در خصوص اين كه حضرت مهدى 7ازدواج كرده و فرزندانى دارد يا نه , منابع و مستندات قطعى وجود ندارد. منابعى كه در اختيار است , يا اشكال سندى دارند و يا ابهام دلايلى , و نظر قاطعى ارايه نمى دهند. در اين جا سه احتمال وجود دارد: 1 حضرت مهدى 7ازدواج نكرده است ;2 ازدواج انجام گرفته , ولى اولاد ندارد;3 ازدواج كرده و داراى فرزندانى است .اگر احتمال اول را بپذيريم , لازمه اش اين است كه امام معصوم 7يكى از سنت هاى مهم اسلامى را ترك كرده باشد و اين با شأن امام سازگار نيست . اما از طرفى ديگر چون غيبت , اهم است و ازدواج مهم , ترك ازدواج , با توجه به امر مهم تر, اشكالى ايجاد نمى كند و گاهى براى مصلحت بالاتر, لازم و واجب است .(1)امام احتمال دوم كه اصل ازدواج را بپذيريم بدون داشتن اولاد, جمع مى كند بين انجام سنت اسلامى و عدم فاش شدن مكان و موقعيت حضرت . اما باز اين اشكال باقى است كه اگر قرار باشد حضرت شخصى را به عنوان همسر برگزيند, يا بايد بگوييم كه عمراو نيز مانند عمر حضرت طولانى است كه بر اين امر دليلى نداريم , يا اينكه بگوييم مدتى با حضرت زندگى كرده و ازدنيا رفته است كه در اين صورت , حضرت به سنت حسنه ازدواج عمل كرده و پس از آن , تنها و بدون زن و فرزندزندگى را ادامه مى دهد.احتمال سوم آن است كه حضرت ازدواج كرده و داراى اولاد است و اولاد حضرت نيز فرزندانى دارند. اين مطلب مستند و دليل محكمى ندارد و نمى شود ادعاى درستى در اين مورد مطرح نمود.(2)نتيجه اين كه با توجه به ضعف ادله و مدارك , نمى توان ادعاى قاطعى در خصوص ازدواج و فرزند داشتن حضرت مهدى 7مطرح نمود.(پـاورقى 1.مجله حوزه , ويره بقية اللّه الاعظم , شماره 70ـ 71 ص 55(پـاورقى 2.مجله حوزه , همان , ص 58

پاسخ : ارتباط با ارواح امكان دارد, ولى در مورد احضار ارواح با روشى كه در سؤال ذكر شده , به يك سرگرمى و بازيچه شبيه تر است تا به يك واقعيت . طرفداران احضار ارواح (اسپرتيسم ) معتقدند كه روح با فناى جسم فانى نمى شود و با جوهر شفّاف و لطيفى كه دارد, به حيات خود ادامه مى دهد. لذا مى توان به وسيلهء افرادى كه داراى استعداد خاصى هستند, با ارواح مكالمه نمود, بلكه مى توان آن ها را ديد. روح مى تواند خارق عادات عجيبى نشان دهد كه انجام آن با وسايل مادى و عادى امكان پذير نيست . جمع كثيرى از دانشمندان شرق و غرب درباره ءارتباط با ارواح , مطالعات كارشناسانه انجام داده اند, حتى بعضى از آن ها كه منكر دين و خدا و روح بودند, پس ازمطالعات و تحقيقات گروهى و فردى , به وجود خدا و روح اعتراف كرده اند, مثلاً مى گويد: از اين جهان مادى و نيروهاى وابسته به آن محلّى نبود, ولى بالاخره ديدم مشاهدات حسى را نمى توان ناديده گرفت و آن ها را كنار زد. همين ها بود كه مرا مجبور ساخت قبل از هر چيز به وجود يك سلسله واقعيات تازه دست يابم . اين مشاهدات تدريجاً محلّى از فكر مرا اشغال كرد تا آنجا كه نتوانستم عاملى براى آن ها غير از ارواج قبول كنم >.(1)بنابراين بايد گفت : ارتباط با ارواح را به عنوان يك واقعيت مى توند پذيرفت , ولى نبايد از نظر دور داشت كه اين مسئله مورد سوء استفادهء عدهء زيادى قرار گرفته و يا افراد ساده ذهنى به خيال خود بدون هيچ گونه اطلاعات علمى بايك ميز چرخان يا يك استكان و يك صفحه كاغذ پر از حروف الفبا, با ارواح كبير و صغير مى توانند تماس بگيرند وبه دنبال آن بازى ميز گرد به راه افتاده و كم كم مسئله سر از تناسخ و بازگشت ارواح به بدنهاى جديد درآورده است ويك واقعيت با هزاران اوهام به هم آميخته شده است .(2)(پـاورقى 1.ناصر مكارم , عود ارواح , ص 128(پـاورقى 2.همان , ص 130

پاسخ : مسلّماً دعا مخصوصاً دعاى انسان مؤمن در حق ديگران اگر ديگر شرايطش جور باشد, مستجاب مى شود. در روايات تاكيد شده كه به ديگران بگوييد: برايتان دعا كنند. دأب و روشن مؤمنان بر اين بود كه هر گاه فردصالحى را مى ديدند, از او مى خواستند كه برايشان دعا كند, مثلاً به پيامبر مى گفتند: اى پيامبر! دعا كن كه در راه خدا شهيد بشوم > يا مى خواستند دعا كند كه خداوند به او پسر سالم عطا كند.(1)از طرفى دعاى ديگران در حق انسان زودتر مستجاب مى شود تا اين كه انسان به خود دعا كند. پيامبر6فرمود: .(2)امام صادق 7فرمود: .(3)بنابراين اگر شخصى كه دعا مى كند, انسان مؤمن و پاك و با تقوا است , براى دعا مى توانيد به او مراجعه كنيد و اگرنيازمند است , مى توانيد به او كمك مالى بكنيد, و گرفتن پول براى او اشكالى ندارد.افرادى نيز هستند كه دعا نويس هستند. آنان اگر دعاهاى معتبر را بنويسند, اشكالى ندارد و گرفتن پول در اين مورد مانعى ندارد, ولى دعانويسى در اسلام شغل محسوب نمى شود.(4)(پـاورقى 1.همان , ج 64 ص 186(پـاورقى 2.بحار, ج 93 ص 359(پـاورقى 3.محمدى رى شهرى , ميزان الحكمة, ج 2 عنوان 1210(پـاورقى 4.آيت اللّه فاضل , جامع المسائل , ج 1 ص 629

پاسخ : امام رضا7فرمود: .(1)دربارهء قمار و شطرنج و نرد مذمّت هاى فراوانى در روايات آمده است ؟ اميرالمؤمنين 7فرمود: .(2)امام صادق از پدر بزرگوارش نقل فرموده : .(3)حال اين بحث پيش مى آيد كه با اين همه مذمّت از شطرنج آيا مى توان آن را حلال دانست ؟ فقهاى عظام از بررسى مجموعهء روايات به اين نتيجه رسيده اند كه بازى شطرنج و هر نوع بازى ديگرى كه برد وباخت مالى در آن باشد, به اين معنا كه مثلاً بگويند: با هم بازى مى كنيم و هر كس برنده شد, اين هزار تومان يا اين اسب و يا اين ماشين مال او باشد, اين نوع بازى ها كه همراه با شرط (رهان ) باشد, حرام است و قمار محسوب مى شود و بايد از آن ها پرهيز كرد, ولى اگر برد و باخت مالى در كار نباشد و آن بازى باعث رشد فكرى يا جسمى شود, اشكالى ندارد.(4)(پـاورقى 1.بحارالانوار, ج 45 ص 176(پـاورقى 2.همان , ج 73 ص 8(پـاورقى 3.همان , ص 9(پـاورقى 4.آيت اللّه فاضل , جامع المسائل , ج 1 ص 247 آيت اللّه مكارم , استفتائات جديد, ج 1 ص 151

پاسخ : براى روشن شدن مسئله به اين مطلب توجه كنيد: ربا كه در اسلام حرام است , بر دو قسم است : 1 رباى قرضى ;2 رباى خريد و فروش .رباى قرضى به اين صورت است كه شخصى پولى را به شخص ديگر با به مؤسسه قرض الحسنه بدهد, به مدت معلوم , به شرط اين كه اضافه پس بگيرد, مثلاً صد هزار تومان به كسى قرض الحسنه بدهد, به شرط اينكه يك سال ديگر صد و پنجاه هزار تومان پس بگيرد. قرض به شرط اضافه ربا و حراماست . اين را رباى قرضى مى گويند.2 رباى خريد و فروشى به اين شكل است : اجناسى كه با وزن يا كيْل كردن خريد و فروش مى كنند, مانند گندم ,جو, طلا, نقره و... را با مثل آن جنس خريد و فروش كنند, مثلاً يك من برنج ايرانى را بفروشد به دو من برنج خارجى يا يك مثقال طلاى مرغوب را بفروشد به 15مثقال طلاى غير مرغوب . در اين موارد خريد و فروش (جنس به جنس مماثل ) شده و ربا و حرام است . بايد ثمن و مثمن يا عوض و معوّض , هموزن باشند وگرنه ربا و حرام است ونبايد اين طور خريد و فروش بكنند, بلكه مثلاً يك من برنج ايرانى را بفروشد به سه هزارتومان , بعد دو من برنج خارجى بخرد به سه هزارتومان . در اين دو معامله برنج با پول خريد و فروش شده , نه برنج با برنج .بنابراين ربا بر دو قسم شد. حال اگر كسى پولى را به ديگرى قرض الحسنه ندهد, بلكه مضاربه يا مشاركت ياجعاله انجام دهد, يعنى با پول معامله انجام دهد, منافعى كه به دست مى آيد, ربا نيست و اشكالى ندارد و سود واستفاده اى كه برده مى شود, حلال است , مثلاً دو نفر با هم قرارداد مى بندند كه يكى پول بدهد و ديگرى كه با آن كاسبى كند. منافعى كه كاسبى به دست مى آيد, بر اساس توافق طرفين مثلاً 12 يا 13 يا 14 از منافع مال , براى صاحب پول وبقيه مال كاسب (عامل ) باشد و على الحساب هر ماه مثلاً پولى را به صاحب پول بدهد. اگر اين طور قرارداد ببندند وطبق آن عمل كنند, منافعى كه به دست مى آيد براى دو طرف حلال است .(1)(پـاورقى 1.با استفاده از تحريرالوسيله , ج 1 ص 536 آيت اللّه فاضل , جامع المسائل , ج 1 ص 263 آيت اللّه مكارم , استفتائات جديد, ج 1 ص 161

پاسخ : چند چيز بر حائض حرام است : 1 رساندن جايى از بدن به خط قرآن يا به اسم خدا و اسم هاى پيامبران و امامان .2 رفتن به مسجد الحرام و مسجد پيامبر63 توقف در مساجد ديگر. احتياط واجب اين است كه در حرم امامان توقف نكند.4 خواندن سوره اى كه سجدهء واجب دارد; يعنى خواندن سوره هاى 32(الم تنزيل ) و 41(حم سجده ) و 53والنجم ) و 96(اقرء). اگر يك حرف از اين چهار سوره را بخواند, هم حرام است . البته به فتواى آيات عظام : خويى ,گلپايگانى , صافى , سيستانى , تبريزى , مكارم و زنجانى فقط خواند آيات سجده حرام است و خواندن بقيهء آياتِ اين چهار سوره اشكالى ندارد.(1)چيزهاى ديگر نيز بر حائض حرام است كه به توضيح المسائل مراجعه كنيد.بنابراين داخل شدن حائض و جنب به زيارتگاه هاى غير امامان يا قدمگاه ها يا قبرستان ها اشكالى ندارد. واردشدن در اطراف ضريح امامان . يا ماندن در مساجد حرام است و داخل شدن زنان حائض به رواق حرم امامان اشكالى ندارد.همين طور خواندن قرآن , غير از آن چهار سوره يا چهارآيهء سجده , به اختلاف فتوا, و خواندن دعاهاى سمات وكميل غير از جملهء اشكالى ندارد. اگر به فتواى يكياز مراجعى هستيدكه خواندن آيات اين چهار سوره را به غير از چهار آيهء سجده , اشكال نمى كنند, خواندن اين جمله از دعاى كميل اشكالى ندارد.خواندن زيارت عاشورا و ساير دعاها و زيارت ها نيز اشكالى ندارد.(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 1 ص 227

پاسخ : نقل كردن خواب هاى خوب براى ديگران اشكالى ندارد. اصولاً رؤيا و خواب بر سه قسم است : يك قسم از خواب ها عبارت از افكار عادى يا اسرار نهانى اسنان است كه در خواب گاهى به صورت خودش ظاهرمى شود و گاهى به عللى تغيير شكل داده , با صورت ديگرى خودنمايى مى كند. اين قسم خواب ها در روانكاوى و به نظر روانشناسان ارزش علمى بسيار دارد و به وسيلهء آن ها مى توان به ضمير مخفى اشخاص پى برد.قسم ديگر عبارت از افكار آشفته اى است كه گاهى در خواب و بيدارى و به خصوص در مواقع ناخوشى گريبانگير اشخاص مى شود كه به آن ها يا خواب هاى شيطانى گفته مى شود.قسم سوم خواب هاى است كه جنبهء الهامى دارد و گاهى به وسيلهء آن ها حقايقى آشكار مى گردد. ازرسول اكرم 6دربارهء اين سه قسم روايتى نقل شده است .(1)تشخيص اين كه خوابى كه ديده شده از كدام قسم است , بسيار مشكل است . مردى حضور حضرت صادق 7رسيد و عرض كرد: در خواب ديدم مثل اين كه در خارج شهر كوفه هستم .مردى را ديدم كه از چوب تراشيده شده و بر اسب جوبى سوار است و شمشير برّاق خود را جولان مى دهد و من درشدّت وحشت و ترس او را تماشا مى كنم . حضرت فرمود: تو قصد دارى مردى را در امر زندگى اش گول بزنى . ازخدايى كه تو را آفريد و سپس مى ميراند بترس ! آن مرد به امام 7عرض كرد: آرى , چنين است . يكى از همسايگان من متاع خود را نزد من براى فروش آورده بود. چون غير از من كسى طالب آن متاع نيست , تصميم داشتم به قيمت خيلى ارزان از او خريدارى كنم .(2)هرگاه انسان خوب بدى ديد, خوب است صدقه بدهد و از خدا بخواهد پيش آمد بدى برايش رخ ندهد و او را ازگناه و معصيت پاك گرداند.(پـاورقى 1.محمد تقى فلسفى , كودك , ج 1 ص 374 به نقل از بحار, ج 58 ص 180(پـاورقى 2.محمد تقى فلسفى , كودك , ج 1 ص 382 به نقل از روضهء كافى , ص 293

پاسخ : آنچه در روايات به چشم مى خورد, بزرگذاشت حادثهء غمبار و خونين كربلا است . بزرگداشتيان حادثه , به برگزارى مجالس و سياه پوش كردن و نصب پرچم سياه و راه انداختن هيأت و گروه هاى عزادارى محقق مى شود. حركت هيأتهاى عزادار همراه با پرچم و عَلَم در خيابان ها و كوچه ها و سينه زنى و زنجير زنى , اعلان حمايت از حركت و ايدهء امام حسين 7و اعلام آمادگى و طرفدارى از راه شهيدان كربلا است . در روايات تأكيدفراوان بر گيه كردن و نوحه و عزادارى نسبت به سالار شهيدان شده است .البته بامرور زمان برخى از عادات بر اثر سهل انگارى , در عزادارى وارد شده كه بدون ترديد از مصاديق عزادارى و سوگوارى به شمار نمى آيد, بلكه از آفت هاى آن محسوب مى شود, مانند استفاده كردن از وسائل موسيقى و اجراى آهنگ ها و قمه زنى و خواندن شعرهاى غلوّآميز و احياناً خواندن شعرها و مطالب موهون و در اختيارگرفتن مجالس عزاداى به وسيلهء افراد بى سواد و كسانى كه به جاى پرداختن به محتواى مجالس , به ظواهر ومداحى هاى بى روح و بى هدف مى پردازند. از جمله چيزهايى كه نمى تان وجه عقلايى براى آن تصور كرد, بلندكردن عَلَم سنگين است , چون نمى توان بين آن و عزادارى ارتباطى قائل شد.(1)(پـاورقى 1.با استفاده از لغت نامهء دهخدا; فرهنگ عاشورا; پاسخ به شبهات عزادارى .

پاسخ : براى توضيح اين مسئله بايد مسئلهء ربا از ديدگاه فقه اسلامى روشن شود. فقهاى عظام در كتب فقهى در مكاسب , عقود و معاملات و قراردادهايى دارند كه اگر انسان بر اساس آن عمل كند, تا وقتى كه غررى يا ربوى نباشد, اشكالى ندارد و استفاده هايى كه از معاملاتى از قبيل خريد و فروش , اجازه , مضاربه , جعاله , شركت (مشاركت ) و... مى برند, حلال و مشروع است : .ربا بر دو قسم است : رباى معاملى و رباى قرضى . چون سؤال شما مربوط به رباى قرضى است , در اين باره توضيح مى دهيم :رباى قرضى به اين صورت است كه فردى مبلغى را به شخص ديگرى بدهد, به شرط اضافه ; يعنى شرط مى كندعلاوه بر اصل پول مقدارى را اضافه به عنوان بهرهء پول بگيرد.قرض دادن با شرط اضافه , ربا و حرام است .اما اگر پول به بانك يا به شخصى داده شد و طرفين با هم قرارداد خريد و فروش يا جعاله يا مضاربه بستند و براساس آن عمل كردند, استفاده اى كه از آن خريد و فروش يا مضاربه يا جعاله مى شود, حلال است . لذا بانك هاى جمهورى اسلامى ايران قرض الحسنه نمى دهند, بلكه معاملات بانكى انجام مى دهند و با وام گيرنده قرار داد مى بندند.بايد طرفين بر اساس قرار داد عمل نمايند. لذا نمى توان گفت استفاده هايى كه از اين معاملات برده مى شود, ربا وحرام است . همين طور اگر طرفينِ قرارداد شخص باشند, مثلاً على پولى را به حسن مى دهد كه كاسبى كند. هر چه ازكاسبى استفاده برد, با هم بر اساس قرار داد 12 13 14يا 15استفاده را تقسيم كنند. در اين صورت على پول را به حسن قرض الحسنه به شرط اضافه نداده است . تا اگر منفعتى ببرد, ربا باشد, بلكه معامله و قرارداد شرعى بسته است . در هرصورت اگر معاملاتى با بانك يا با اشخاص به طور صحيح انجام گيرد و بر اساس آن عمل شود, استفاده هايى كه به دست مى آيد, صحيح و حلال است و با آن مى توان به مكه رفت و حج صحيح است .آن چه در بازارها مرسوم شده , اگر بر اساس مضاربه يا جعاله و يا مشاركت پول داده يا گرفته شود و طرفين طبق قرارداد عمل نمايند, ربا نيست و اشكالى ندارد, اما اگر قرض الحسنه بدهند و شرط اضافه گرفتن بكنند, ربا و حرام است .(1)(پـاورقى 1.با استفاده از تحرير الوسيله , ج 1 ص 536 جامع المسائل آيت اللّه فاضل لنكرانى , ج 1 ص 286

پاسخ : .در تفسير و تفسير از بعضى مفسران نقل شده كه منظور از اين جمعيت (قوماً ليسوا بهاكافرين ) ايرانيان هستند كه به زودى اسلام را پذيرفتند و در پيشرفت آن با تمام قوا كوشيدند و دانشمندان آن ها درفنون مختلف اسلامى , كتاب هاى فراوان تأليف كردند.(1)در تفسير الميزان آمده : اما اين كه مردا از كه لفظى است نكره , چيست , چند قول است : 1 بعضى گفته اند: مراد از اين قوم انبيايى هستند كه در آيات قبل اسمشان برده شده است . 2 بعضى ديگر گفته اند: مراد ملائكه هستند.3 برخى ديگر گفته اند :مراد كسانى اند كه در ايّام نزول اين سوره در مكه به پيامبر اكرم ايمان آوردند يا بعد ازضهجرت وى مهاجرت نمودند و در مدينه به وى گرويدند.بعضى گفته اند: مراد غير عرب اند كه هنوز ايمان نياورده بودند.همهء اين اقوال قابل خدشه است .بعضى اين آيه را تطبيق بر امامان كرده اند. از امام صادق 7نقل شده كه صاحبان اين امر (خلافت و جانشينى پيامبر اكرم حقشان نزد خداى تعالى محفوظ است , به طورى كه اگر تمامى مردم از دنيا بروند, باز خداوند صاحبان اين امر را خواهد آورد و حقّ ايشان را به آنان واگذار خواهد نمود.از امام باقر7روايت شده كه خداى تعالى به فضل و كرمش از اهل بيت وى , از پدران و برادران و ذريّه , كسانى را جبه حفظ كتاب و حكم و نبوت ج گماشت و اين است معناى آيه ء: ; يعنى اگر امتت به اين دين كافر شوند, ما اهل بيت تو را موكّل كرده ايم كه به آن ايمان آورند و تا ابد بدان كافر نشوند. آرى ما ايمانى را كه بر بشرعرضه كرده ايم و تو را براى آن مبعوث نموديم , هرگز ضايع و مهمل نمى گذاريم , بلكه بعد از تو نيز به وسيلهء اهل بيتت آن را حفظ مى كنيم و پس از اهل بيت تو, علماى امت , واليان امر خواهند بود و علومى را كه دروغ و گناه و ظغيان وريا در آن راه ندارد, استنباط خواهند كرد.(2)مرحوم علامهء طباطبايى مى فرمايد: اين مصاديق از باب جَرىْ و تطبيق مفهوم كلى آيه بر مصاديق آن است . ازامام صادق 7نقل شده كه به منصور دوانيقى فرمود: خداى تعالى در حقّ ما فرموده : . آرى , به خدا سوگند! قومى را موكّل بر دين كرده كه نماز را به پا مى دارند و زكات رامى دهند و خدا را بسيار ياد مى كنند.(3)ايشان فرمود: استفادهء اين معنا از اين آيه روشن است .پس مراد از . امامان و عالمان دينى اند كه پاك و با تقوايند, كه خداوند توسط آنان دين را حفظ مى كند.(پـاورقى 1.تفسير نمئونه , ج 5 ص 334(پـاورقى 2.ترجمهء تفسير الميزان , ج 7 ص 409 تفسير البرهان , ج 3 ص 592(پـاورقى 3.همان , ص 410