تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : روزه يكى از دستورهاى مهم و بسيار مفيد اديان الهى است و نقش به سزايى در سلامت جسم و جان دارد.رسول گرامى اسلام 6فرمود: .(1) و فرمود: .(2) و: .(3)يكى از روزه هاى مستحب روزهء روز جمعه است , كه ثواب بسيار عظيم دارد. پيامبر گرامى اسلام 6ى فرمايد: .(4)بنابراين روزه دارى شما در روز جمعه و ادامهء اين كار بسيار مفيد و خوب است , ولى بايد توجه داشته باشيدنبايد كارى كنيد كه خود را خسته نماييد و با عدم رغبت روزه بگيريد, چون انجام و ادامهء يك عمل , خصوصاًمستحبى اگر بدون اشتياق روحى باشد, ممكن است انسان را از عبادت زده كند. امام على 7مى فرمايد: .(5) و فرمود: وقت مستحبات را نيز انجام دهيد, و گاهى نشاط و ميل ندارد. در اين صورت عبادت را بر آن تحميل نكنيد و به همان واجبات اكتفا كنيد>.(6) از خرمايش على 7معلوم مى شود كه انسان بايد روحيّه خود را در نظر داشته باشد, چون اگر عبادت بر روح انسان جنبهء زور و تحميل داشته باشد, علاوه بر اين كه اثر نيك نمى بخشد, اثر سوء مى بخشد.(پـاورقى 1.محمد باقر مجلسى , بحارالانوار, ج 93 ص 225 حديث 33(پـاورقى 2.همان , ص 258(پـاورقى 3.همان , ص 252 حديث 18(پـاورقى 4.شيح حر عاملى , وسائل الشيعه , ج 4 ص 301 حديث 13730ـ 2پاورقي 5 . همان(پـاورقى 6.همان , شماره 304

پاسخ : نماز پس از اصول دين از اهم واجبات و اولين ركن از اركان پنج گانهء شريعت (نماز, زكات , روزه , حج و جهاد) و عمود دين است . قرآن آن را بازدارندهء بندگان از كار زشت و ناپسند,(1) كفارهء گناهان (2) و وسيلهء دست يابى به حوائج (3) توصيف نموده است . شارع مقدس اسلام به قدرى به نماز اهميت داده كه در هر حال حتى در حال احتضار آن را بر بندگان واجب كرده است . اين نشان دهندهء تأثير و نقش نماز در تأمين سعادت انسان است . از نظر اولياى دين همان گونه كه نماز اهميت دارد, اقامهء آن در اوّل وقت از ارزش فراوان برخوردار است , تا حدى كه اگر كسى وقت نماز را رعايت نكند, مثل كسى است كه نماز نمى خواند. رسول خدا6 .(4)بنابراين لازم است انسان نمازها خصوصاً نماز صبح را در اوّل وقت بخواند. براى اين كه به اين كار موفق شويد,بهتر است چند چيز رعايت شود: 1 از خداوند كمك بخواهيد. چه خوب است كه در اين كار از خود نماز استعانت بجوييد. دو ركعت نماز بخوانيد و بعد از نماز, با خلوص نيت از ذات اقدس احديث بخواهيد شما را براى درك فضيلت اوّل وقت نماز صبح يارى كند.2 اراده كنيد و مصمم باشيد كه هميشه اول صبح بيدار شويد. سحر خيزى هم براى دنيا و هم براى آخرت مفيداست , چنان كه گفته اند: سحر خيز باشد تا كام رواباشى . اگر خودت بخواهى و جدى تصميم بگيرى , مطمئن باش به طور حتم موفق خواهى شد, چون با توجه به قدرت اراده , در فرهنگ انسان هاى تيزهوش مفهوم ندارد.3 شب ها زود بخواب تا زود بيدار شدن برايت بر اثر كم خوابى مشكل نباشد.4 چندين روز پشت سر هم به هر ترتيب شده موقع اذان صبح بيدار شويد. پس از حدود يك ماه ادامهء اين كار(زود بيدار شدن ) براى شما عادى و آسان خواهد شد.5 شام كم ميل كنيد. 6 براى زود بيدار شدن منظم از ساعت استفاده كنيد. اميدواريم خداوند شما را كه در اوّل جوانى به فكر معنويت هستيد و اين خود بسيار مايهء اميد و خوشحالى است , موفق نموده و از صالحان قرار دهد.(پـاورقى 1.عنكبوت (29 آيه 45(پـاورقى 2.هود (11 آيهء 114(پـاورقى 3.بقره (2 آيه 153(پـاورقى 4.وسائل الشيعه , ج 2 ص 81 حديث 4645ـ 13

پاسخ : هدف از آفرينش و خلقت به معناى هدف خالق از خلقت نيست , چون خداوند نقصى ندارد و داشتن هدف و غرض مربوط به مخلوقات است . منظور از هدفِ خلقت و آفرينش , هدفِ فعل خدا است ; يعنى هر كارى كه در نظر بگيريم به سوى هدف و كمالى ات و براى آن كمال آفريده شده , اين فعل آفريده شده است كه به آن كمال برسد,نه آن كه فاعل اين كار را كرده است كه به كمال برسد, بلكه براى اين كه فعل به كمال برسد.هر چيزى كه موجودمى شود كمال منتزعى دارد و خلق شده است براى اين كه به كمال خود برسد.(1)در عالم امكان هر چيزى وجودش از نقص شروع مى شود و مسيرش مسير كمال است , براى اين كه به كمال لايق خود و كمالى كه امكان رسيدن به آن را دارد, برسد. هر كمالى كه در امكان انسان باشد, انسان براى آن كمالات آفريده شده است .اين بحث اساسى مطرح مى شود كه اصولاً كمال انسان به چيست ؟تشخيص كمال انسان از كمال هر چيز ديگر دشوارتر و مشكل تر است . از جمله مجهولات انسان , همين مسئله است كه كمال انسان به چيست ؟ كمال اكثر اشياى عالم را مى توانيم تشخيص دهيم , مثلاً ميوه ها در مرحله اى به كمال مى رسند و در آن زمان قابليت استفاده از آنان به بالاترين حدّ مى رسد.(2) اما انسانِ كامل چه تعريف دارد و آيا مى توان اين مطلب را عنوان كرد كه كمال امرى نسبى است يا امرى مطلق است , منتها مراحل و مراتبى دارد؟ كمال انسان چه به معناى عبادت باشد يا محبت يا زيبايى , در نهايت همه به ايمان بر مى گردد و حقيقت كمال انسان , ايمان است . اسلام به همهء اين ها دعوت كرده است , اما هدف اصلى و نهايى , ايمان است . ايمان از آن جهت واجب است كه پيوند انسان با حق است . پيوند انسان با حق از نظر اسلام كمال است و علم , زيبايى , عدالت و محبت هيچ كدام هدف نيستند, بلكه هدف فقط خدا است . از اين رو عبادت اعلى كه در اوج است , وسيلهء پيوند انسان با خدااست و انسان را با دلدار و محبوبش مرتبط مى كند. وقتى قرآن كريم سخن از نماز به ميان مى آورد, مى فرمايد: .(3) پس ثمرهء عبادت ياد خدا است . ياد خدا عامل طمأنينه است . اگر كسى مطمئن شد, ديگر هراسناك نيست و از هيچ عاملى نمى ترسد: (4)كمال نهايى انسان نيل به ايمانى است كه در پرتو آن جز خدا چيزى نبيند و خواسته اى جز خواستهء خداوندنداشته باشد و به مرحله اى مى رسد كه محبوب خدا شود و محبوب خدا همواره موفق و پيروز خواهد بود.(5)پيمودن مسير كمال هميشه در يك خظ مستقيم و رو به جلو با موفقيت همراه نيست و انسان ممكن است در اين مسير دچار لغزش و سقوط شود و همانند انسانى است كه از جاده و اره مستقيم و آسفالت خارج شده و در بيراهه ومسير خاكى مى رود و در اين مسير گرد و غبار جلوى ديد او را مى گيرد و چه بسا از هدف بسيار دور بماند.اين انسان هر قدر از مسير كمال بيشتر دور شود, امكان بازگشت به مسير كمال مشكل تر مى شود. اما به اين معنانيست كه نمى تواند به كمال برسد, بلكه هميشه راه بازگشت به مسير اصلى براى او وجود دارد و شخص مى تواند به مسير سعادت و كمال بازگشت بنمايد. نكتهء قابل توجه اين است كه كمال داراى مراتبى است و برخى انسان ها به اوج قلهء كمال ممكن است نايل شوند و برخى ديگر درجات پايين ترى از آن را دارا شوند, اما به هر حال راه رسيدن به كمال هميشه وجود دارد و انسان خطاكار و غافل هم مى تواند برگردد و با توبه و عمل صالح در اين مسير مستقيم الهى قرار بگيرد و اين وظيفهء كسانى است كه احساس مى كنند به كمال نرسيده اند. (پـاورقى 1.استاد شهيد مرتضى مطهرى , هدف زندگى , ص 6(پـاورقى 2.همان , ص 50(پـاورقى 3.طه (20 آيهء 14(پـاورقى 4.رعد (13 آيهء 28(پـاورقى 5.آيت ا... عبداللّه جوادى آملى , اسرار عبادات , ص 40

پاسخ : در هر دين و آيين , آداب و سنن خاصى وجود دارد, مثلاً مسيحيان مراسم ازدواج و عزاى خود را دركليسا برگزار مى كنند. اسلام نيز آداب و سنن خاصى دارد. در مورد ازدواج , نزد فقهاى شيعه , برگزارى مراسم ازدواج در مسجد, به عنوان يك مستحب شرعى ثابت نيست و مراسم عقد ازدواج در مسجد مطلوبيتى ندارد. دليلى همب رمنع آن وجود ندارد. از طرف ديگر اگر برگزارى اين مراسم در مساجد به گونه اى باشد كه باعث مزاحمت نمازگزاران و يا همراه با امورى باشد كه با شأن و منزلت مسجد منافات داشته باشد, برگزارى آن در مسجد جايز نيست .(1)شايان ذكر است كه برخى ازدواج ها در مسجد صورت گرفته است , ولى رجحان شرعى اين عمل در مسجد قابل اثبات نيست و جايگاه معنوى مسجد رفيع تر از آن است كه بخواهيم در اين خصوص آن را با اماكن مذهبى سايراديان مورد مقايسه قرار دهيم . مسجد جايگاه عبادت خدا و محل وحدت مؤمنانِ عاشق است كه به صورت همدل ومتحد با خداى خويش راز و نياز مى كنند. مسجد مكانى است كه انسان با انجام عبادت خالصانهء خويش در آن دراوج تقرب به حق تعالى قرار مى گيرد.(پـاورقى 1.رحيم نوبهار, سيماى مسجد, ج 1 ص 338

پاسخ : مسجد فعال مسجدى است كه از خصوصيات زير برخوردار باشد:1 حضور گسترده و چشمگير مؤمنان و نمازگزاران در مسجد اولين نشانهء يك مسجد فعال است . حضورگستردهء مردم , جلوهء عملى مسجدى فعال و پويا است .2 امام جماعتى فعال , پر جاذبه و خوش برخورد داشته باشد و مقبوليت اجتماعى خوبى داشته باشد. اين يك عامل مهم جهت جذب مردم به مسجد محسوب مى شود.3 فعال بودن مراكز فرهنگى مسجد از قبيل كانون هاى فرهنگى و كتابخانه مى تواند نقش مهمى در فعال نمودن يك مسجد داشته باشد.4 برخوردارى مسجد از برنامه هاى تبليغى و آموزشى مناسب يكى از محورهاى فعال بودن مسجد محسوب مى شود.خصوصيات يك امام جماعت خوب عبارت است از: 1 مقبوليت اجتماعى : پيشوايان اسلام در كنار واجد شرايط براى احراز منصب امام جماعت , بر مقبوليت امام جماعت و اين كه او مورد رضايت و پذيرش نمازگزاران باشد, تأكيد فراوان نموده اند. عمل به اين رهنمود موجب حضور پر شور و علاقه مندانهء مؤمنان در مسجد و نماز جماعت خواهد بود.(1) 2 اخلاق شايسته و در خور شأن امام جماعت ; امام جماعت بايد داراى اخلاق نيكو و شايسته اى باشد و بامردم به خوبى مدارا كند. امام جماعتى موفق است كه بتواند با مردم , متواضع و خوش اخلاق باشد و به تعبير دقيق ترعلاوه بر اخلاق فردى در بُعد اخلاق اجتماعى هم موفق باشد.3 شايستگى هاى علمى , اگر امام جماعت عالِمى دينشناس و متعهد باشد و در مسجد به تفسير قرآن و آموزش مسايل دينى بپردازد, مسجد به كانون اجتماع مؤمنان و مشتاقان فضيلت تبديل خواهد شد.4 نظم و انضباط; اگر امام جماعت بخواهد پيوند مردم را با مسجد مستحكم تر كند و حضور مردم را روزافزون تر كند, بايد منضبط و حضور او در مسجد منظم باشد. اين امر موجب افزايش حضور مؤمنان در مسجد خواهدشد.(پـاورقى 1.رحيم , نوبهار, سيماى مسجد, ج 2 ص 263

پاسخ : مهم ترين راز و رمز عبادت , طهارت ضمير است . بر اثر عبادت انسان جانش را از هر چه غير خدااست , پاك مى كند. وقتى قلب و جان انسان الهى شد و با معنويات انس گرفت , ديگر پليدى , زشتى و گناه به حريم امن آن راه پيدا نمى كند.نماز از عباداتى است كه رابطهء بنده و مولا را ترسيم مى كند و انسان عاشق , با نماز به راز و نياز با معبود خويش مى پردازد. نماز اگر به درستى بر پا شود, نمازگزار به مرحله اى مى رسد كه نه تنها از گناه و جرم دورى مى كند, بلكه مصونيت درونى را در خود مى يابد. ثمرهء عبادت ياد خدا است . اگر نماز حقيقى , اقامه شود, انسان به آرامش درونى مى رسد و با ياد خدا از گناه و منكر دورى مى جويد. قرآن كريم مى فرمايد: .(1)در حقوق جزا و جرم شناسى , يكى از مباحث اساسى , پيشگيرى از جرم است . هر اندازه در جامعه اى زمينه ءايمانى و گرايش به معنويت تقويت شود, قطعاً آن جامعه كم تر مواجه با گناه و جرم و جنايت مى شود. نماز و سايرعبادات مثل روزه موجب پيشگيرى از جرم و گناه هستند. نماز و ساير عبادات زمينهء گناه را از بين مى برند و قلبى كه با خدا و عشق به او پيوند بر قرار كند, به دنبال پليدى و گناه نمى رود. از اين رو مى توان نتيجه گرفت در هر جامعه اى كه فرهنگ نماز مورد عنايت و توجه قرار گيرد, قطعاً اين فرهنگ عاملى جهت پيشگيرى از جرم و گناه خواهد بود.(پـاورقى 1.سوره عنكبوت (29 آيهء 45

پاسخ : استقبال جوانان و حضور آنان در مساجد مختلف فرق مى كند. از بعضى مساجد جوانان استقبال خوبى مى كنند و حضور آنان در عرصهء مسجد چشمگير است . در بعضى ديگر حضور جوانان كم رنگ است و استقبال خوبى از آنان مشاهده نمى شود.عدم حضور برخى جوانان در مساجد مى تواند علل مختلفى داشته باشد كه برخى از آن ها را بر مى شماريم :1 فرهنگ حاكم بر خانواده كه نقش مهم و اساسى در ارتباط جوان با مسجد ايفا مى كند; به اين معناكه هرقدرخانواده متدين باشد, در فرزند زمينهء علاقمندى و الگوپذيرى در خصوص مفاهيم مذهب يو دينى و از جمله فرهنگ اُنس با مسجد, بيشتر آماده است . اگر فرزند در خانواده اى پرورش يابد كه اعضاى آن بيگانه با دين و مسجد باشند,قطعاً زمينهء ارتباط با فرهنگ دينى و مسجد بسيار كمتر مهيا مى شود.2 فرهنگ حاكم بر محيط اطراف ; يعنى هر آن چه كه جداى از محيط خانواده بر روى جوان تأثير گذار است ,مى تواند نقش مثبت يا منفى بر روى جوانانداشته باشد. هر محيطى كه فضاى فرهنگى نامطلوبى داشته باشد, زمينه عدم گرايش جوانان به مسايل دينى و پيوند با مسجد در آن كمتر خواهد بود.3 امام جماعت مساجد اگر انسان وارسته , آگاه به زمان و آشنا به نيازهاى نسل جوان باشد, موجب جذب جوانان به مسجد مى شود. اگر خداى ناكرده امام جماعت فاقد شرايط تأثير گذار بر ديگران باشد, قطعاً استقبال كمترى خواهد بود و حتى زمينهء گريز جوانان از مسجد را ممكن است ايجاد كند.4 اگر مساجد از امكانات جانبى , مراكز فرهنگى و كتابخانه برخوردار باشند, جوانان بيشترى را مى توانند جذب كنند. در مقابل اگر مساجدى باشند كه از هيچگونه امكانات جانبى برخوردار نباشند, قطعاً ميزان استقبال جوانان كمتر خواهد بود.

پاسخ : وجود مراكز فرهنگى , كتابخانه و بسيج در كنار مسجد, نقش مفيدى در جذب جوانان به مسجد دارد.اگر اين نهادها و مراكز بتوانند برنامه هاى مفيد و تأثيرگذارى براى نسل جوان داشته باشند, زمينهء جذب جوانان به مسجد را به همراه خواهد داشت . جوانى كه از لذت معنوى بهره مند شده است , سعى مى كند اين لذت معنوى را در چه بيشتر استمرار بخشد و پيوند خود با مسجد را مستحكم كند. هر اندازه كه كانون هاى فرهنگى , كتابخانه و بسيج دركنار مسجد فعال باشند و برنامه هاى جالب , معنوى و مرد قبول جوانان داشته باشند, مى توان اميدوار بود جوانان بيشترى به سوى مساجد جذب شوند. سرمايه گذارى اين مراكز و نهادها براى هدايت و ارشاد نسل جوان بايد بابرنامه ريزى مناسب همراه باشد و اين خود موجوب افزايش تمايل جوانان به مساجد خواهد بود.

پاسخ : جوان بودن امام جماعت نمى تواند معيارى براى گرايش جوانان به مسجد باشد, چون امام جماعت بايد اوّلاً داراى فضايل علمى و اخلاقى باشد; ثانياً نزد مأمومين از مقبوليت برخوردار باشد, به نحوى كه مردم رغبت داشته باشند به او اقتدا كنند. پيشوايان اسلام بر مقبوليت امام جماعت و اينكه مورد رضايت و پذيرش نماز گزاران باشد, تأكيد فراوان نموده اند. اگر اين مقبوليت نزد جوانان بيشتر شود, آن ها حضور فعال ترى در مساجد خواهندداشت . امام جماعت بايد با استفاده از تدابير لازم جهت جذب جوانان و برخوردى پر جاذبه و كم دافعه , آنان را به اين سنگر الهى دعوت كند. هر قدر امام جماعت با درايت و آگاه به زمان باشد, بهتر و سريع تر مى تواند جوانان را به مسجد جذب كند. حضرت امام خمينى (ره ) بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران با اين كه جوان نبود, اما بهتر از همه ,جوانان را مى شناخت و با آنان بود و جوانان و همهء مردم ايران به او عشق مى ورزيدند و تا سر حد جان به او اعتقادداشتند. از اين رو مى توان عنوان كرد كه جوان بودن امام جماعت موضوعيت ندارد, بلكه اما جماعت بايد جوانان ونوجوانان و خواسته هاى آنان را بشناسد و راى آنان دوست و ياورى صديق و هدايتگر باشد. جوان بودن امام جماعت ممكن است مشكلاتى را به همراه داشته باشد, همان طورى كه عدم شناخت جوانان و تنها اهميت دادن به بزرگسالان مشكل ساز خواهد بود و ميزان جذب جوانان به مساجد را قطعاً پايين خواهد آورد. امام جماعت بايدنسبت به همهء مردم راهنما و مهربان باشد و با توجه به حساس بودن اقشار نوجوان و جوان , نسبت به آن ها برخوردمناسب و پر جاذبه اى داشته باشد. اين امر قطعاً گرايش جوانان را به مسجد افزايش مى دهد.

پاسخ : نهادهاى دينى مربوط به امور مساجد, براى جلب و جذب جوانان به مسجد تلاش نموده اند سنجش اين كه نهادهاى مزبور وظيفهء خود را به خوبى انجام داده اند يا نه , براى ما ميسور نيست . مى توانيد با امور مساجدكشور مكاتبه كنى دو در اين خصوص اطلاعات و آمار مورد نظر خود را كسب نماييد.ظاهراً چنان كه بايسته و شايسته است , نتوانسته اند وظيفهء خود را ادا نمايند. امرى كه در خصوص نهادهاى دينى مربوط به امور مساجد بايد مورد عنايت قرار گيرد, كافى نبودن كارهايى است كه تا كنون انجام شده است . به جهت جوان بودن جمعيت كشور بايد سرمايه گذارى كلان و برنامه ريزى فراگيرترى به عمل آيد تا نيازهاى معنوى وروحى اين قشر جوان , با لطافت و مهربانى و با هدايت صحيح تأمين شود و مسجد تبديل به پايگاه اساسى و يك سنگر مهم براى نسل جوان شود.