تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : از اين كه با ما مكاتبه نموديد سپاسگزاريم. ازدواج امرى مقدس است كه براى تشكيل نهاد خانواده صورت مى‏پذيرد. پيمان مقدس زناشويى رشته‏اى است آسمانى كه دل‏ها را به هم پيوند مى‏زند و دل‏هاى پريشان را آرامش مى‏دهد و افكار پراكنده را به يك هدف متوجه مى‏سازد. خانه جايگاه عشق و محبت و كانون انس و مودّت است. (1) شخص قبل از اين كه ازدواج بكند، بايد در خصوص دختر و خانواده‏اش تحقيق و تفحص كند، بعد تشكيل خانواده دهد، اما اكنون كه با همسرى نامناسب مواجه مى‏باشد و راهى براى اصلاح وجود ندارد، چاره‏اى جز طلاق دادن همسر خود ندارد، اسلام براى حفظ و دوام خانواده، طلاق را مبغوض‏ترين حلال مى‏داند، چون مى‏خواهد خانواده با كوچك‏ترين مسئله‏اى متلاشى نشود و اين كانون گرم انس و محبت از هم نپاشد، از اين رو تا جايى كه امكان دارد، بايد در جهت حفظ خانواده و اصلاح اين كانون كوشيد و به سراغ طلاق نرفت. از طرف ديگر اسلام طلاق را قرار داد تا هر زمان كه زن يا مرد نتوانند با يكديگر زندگى كنند و اين رشته سست شد باشد، بتوانند با طلاق به زندگى نامناسب خاتمه دهند. اصل طلاق براى اين وضع شده تا راه خلاصى زن يا مرد از يك زندگى نكبت بار و گناه آلود را فراهم نمايد، نه اين كه به خاطر بهانه‏هاى كودكانه و در اثر لجبازى، زن يا شوهر بخواهند طلاق بگيرند و كانون خانواده را از بين ببرند و يا به خاطر امور جزئى و كم اهميت كه قابل گذشت و اصلاح است، زندگى خود را متلاشى كنند، طلاق بدون علت موجه مبغوض‏ترين حلال است و طلاق براى نجات زن يا شوهر از يك زندگى نامناسب و آلوده به گناه مورد تاكيد قرار گرفته است. خلاصه كلام اين كه هر چند اين شخص اشتباه بزرگى كرده و بدون تحقيق و بررسى ازدواج نمود، امّا اين اشتباه را با اشتباه ادامه زندگى استمرار نبخشد، بلكه بايد سعى كند هر چه زودتر موجبات طلاق و جدايى را مهيا كند و سعى نمايد با اميد به فضل الهى در آينده زندگى خوبى را با شناخت و بررسى كافى براى خود مهيا نمايد. پاورقى‏ها: 1 - آيت اللَّه امينى، آيين همسر دارى، ص 11 و 12

پاسخ : اسلام براى پيش‏گيرى از تأثير سوء چشم زخم، استعاذه و ياد خدا را مطرح كرده، هم چنين صدقه دادن توصيه شده است. امام صادق‏عليه‏السلام مى‏فرمايد:(1) "هرگاه بخواهيد با هيئتى آراسته و چشمگير از خانه بيرون رويد، معوذتين (قل أعوذ برب الفلق أعوذ برب الناس) بخوانيد تا چشمى در شما اثر نكند". در روايت ديگرى‏ حضرت مى‏فرمايد:(2) "هرگاه از چشم زخم ترسيدى بگو: ماشاء الله لا قوة الاّ بالله العلىّ العظيم".1- بحارالانوار، ج 92، ص 133. 2-همان، ج 60، ص 26.

پاسخ : در برخورد با مادرتان بايد وضع روحى، اقتصادى و خانوادگى ايشان را در نظر بگيريد. در اوضاع و احوال كنونى و با نبودن همسر كه ركن اساسى خانواده است، طبيعى است كه همه بارها به دوش يشان باشد. بسيارى از ناراحتى‏ها و يا سختگيرى‏ها ناشى از اين مشكل است. اگر مادرتان از صدقه دادن امتناع مى‏ورزد، دليلش آن نيست كه نسبت به پدرتان بى‏اعتنا است، بلكه شرايط اقتصادى ايجاب نمى‏كند. البته طرز برخورد مادرتان ممكن است در مواردى صحيح نباشد، مانند مقايسه كردن با افراد ديگر و يا سرزنش و شماتت، ولى سعى كنيد اين بدى را با خوبى پاسخ دهيد، چون مادر از نظر اسلام مقام والايى دارد و فرزندان در هر وضعى بايد حرمت مادر را نگه دارند. مبادا حرفى بزنيد كه دل ايشان بشكند و عاق مادر شويد. اگر او ناراحت شد، شما خويشتن دارى كنيد و به جاى صدقه، پدرتان را با خواندن قرآن و يا ذكر صلوات و اداى نماز ياد نماييد. از بحث كردن و مشاجرات لفظى با مادر پرهيز كنيد. اگر عصبانى شديد عصبانيت خود را با ترك مجلس و مشغول كردن‏ به امور ديگر مانند ديدن تلويزيون يا انجام امور خانه فرو بنشانيد و شرايط خاص خانوادگى را باعث اين نوع برخوردها بدانيد.

پاسخ : براى راسخ شدن عقيده به ائمه‏عليهم‏السلام بايد امامان را شناخت. اعتقاد فرع بر معرفت است. منظور از معرفت، شناخت شناسنامه‏اى نيست، بلكه مراد شناخت حقيقى از امامان و آشنايى با راه و رسم زندگى و سيره علمى و عملى آن بزرگواران مى‏باشد. سعى كنيد با كلمات و طرز رفتار امامان آشنا شويد، تا به مقام و منزلت آن‏ها پى ببريد. توصيه مى‏كنيم حتماً زيارت جامعه كبيره را با ترجمه آن بخوانيد و مورد دقت قرار دهيد كه آن زيارت يك دوره امام‏شناسى است. نكته ديگر ارتباط مستمر با ائمه‏عليهم‏السلام است. مراوده با امامان‏عليهم‏السلام خواه ناخواه محبت به ايشان را افزايش مى‏دهد. هر روز دعاى عهد را پس از نماز صبح بخوانيد و با دعاى ندبه و توسل به امام زمان‏عليه‏السلام اين ارتباط را تقويت سازيد. در مجالس شادى و غم و مراسم عزادارى شركت كنيد و از ارواح مقدسه امامان كمك بخواهيد. در زيارت جامعه مى‏خوانيم: "عادتكم الاحسان و سجيتكم الكرم؛ عادت شما امامان احسان و نيكى و رفتار شماكريمانه است". لطف و عنايت ائمه‏عليهم‏السلام فوق تصور ما است. اگر توسل ما به نتيجه نمى‏رسد، حكمت هايى دارد كه ما از آن خبر نداريم. به دست نيامدن حاجت در يك مقطع نبايد شما را نسبت به امامان‏عليهم‏السلام بى‏اعتقاد سازد، چرا كه شايد مصلحت شما در آن نباشد، وانگهى ما تنها براى رسيدن به آرزوهاى خود به امامان متوسل نمى‏شويم، بلكه براى رسيدن به قرب به پروردگار و نيل به مدارج معنوى بايد از وسيله‏ها استفاده كنيم. بهترين وسيله، حجت خدا و نماينده خدا در زمين است كه امام معصوم است، از همه بهتر خواندن زندگينامه آنان است.اگر در زندگى امامان دقت كنيم و مشكلات و سختى‏هاى زيادى را كه كشيده‏اند، مورد توجه قرار دهيم، مصائب خود را فراموش خواهيم كرد. نوشته‏اند: فاطمه زهرا (س) با حسن و حسين‏عليهم‏السلام سه روز طعام نخورده بودند و رنگشان زرد شده بود. سلمان فارسى از پريدگى رنگ و رخسار بچه‏ها سؤال كرد، حضرت فاطمه فرمود: سه روز است غذا نخورده‏ايم! حضرت على گاهى شمشيرش را گرو مى‏گذاشت تا طعامى براى خانواده‏اش تهيه كند.

پاسخ : راه تشخيص ايمان واقعى افراد، بررسى عملكرد آن‏ها است. اثر ايمان در گفتار و كردار هر مؤمنى نمودار مى‏شود. صدق در گفتار، اما نت دارى، وفاى به عهد، حُسن خلق و رعايت حقوق ديگران از آثار ايمان است. براى برقرارى ارتباط دوستانه لازم است امتحان به عمل آيد و اين حكم اسلام و پيشوايان اين است. امام صادق‏عليه‏السلام مى‏فرمايد: "كسى كه سه بار نسبت به تو خشمگين شد، ولى درباره‏ات سخن زشتى نگفت،شايسته رفاقت است. پس او را براى دوستى انتخاب كن". امام على‏عليه‏السلام مى‏فرمايد: (1)"مردم جز با امتحان شناخته نمى‏شوند. زن و فرزندت را در غياب خود و دوستت را در موقع مصيبت و سختى و خويشاوندان را در زمان جدايى و علاقه‏مندان را در زمان نيازمندى امتحان كن تا از اين طريق قدر و منزلت تو نزد آن‏ها روشن شود". ارزش عقل و درايت و مراتب فضل و صداقت در حالات غير عادى همچون مواقع اندوه و شادى و (2) خشم و ترس، دوستى و دشمنى، تنگدستى و ثروتمندى تشخيص داده مى‏شود. اميرمؤمنان‏عليه‏السلام مى‏فرمايد:(3) "در تغيير و گردش حالات، گوهرهاى مردان فهميده مى‏شود"بنابراين تنها به ظاهر نبايد اكتفا كرد. اصولاً زود به كسى اعتماد نكن؛ دوستى كردن با اعتماد نمودن فرق دارد. انسان بايد با كسى دردها را مطرح كند كه يا بتواند دردى را برطرف كند و يا امين باشد و سخنان را در دلش نگهدارد و با سخنان عالمانه و دلنشين مايه آرامش شود و گرنه سفره دل گشودن معقول نمى‏باشد. 1- بحارالانوار، ج 75، ص 251. 2- همان، ص 10. 3- نهج‏البلاغه، قصار 208.

پاسخ : خواهر گرامى، از اين كه با ما مكاتبه نموده‏ايد سپاسگزاريم.عذرخواهى نسبت به عصبانيت حاكى از صداقت و پاكى و حُسن نيت است كه از اين بابت قابل تقدير و تحسين است. خداوند همه ما را مورد عفو خود قرار دهد. مطمئن باشيد عذر حضرت عالى پذيرفته است. ما هم قصدمان خدمت بود، ولى راهى جز مسئول دفترهاى صدوقى نيافتيم. اميد است شما ما را ببخشيد و با عزيزان پاسخ به سئوالات مكاتبه فرماييد.مشكل اصلى شما، بدبينى به خود و اطرافيان و غم و غصه و نگرانى‏هاى موهوم است كه منجبر به بى‏علاقگى به دنيا و احساس پوچى شده است. اميرمؤمنان على‏عليه‏السلام مى‏فرمايد:(1) اللهم نصف الهدم؛ اندوه و نگرانى نصف پيرى است". تا روحيه خود را به دست نياوريد و بر نگرانى چيره نشويد، نمى‏توانيد خود را باور كنيد و اعتماد به نفس داشته باشيد. پس قدم نخست، رفع نگرانى است. يكى از پزشكان مى‏گويد: (2) هفتاد درصد از بيماراتى كه به پزشكان مراجعه مى‏كنند، در صورتى كه خويشتن را از قيد ترس و نگرانى آزاد سازند، مى‏توانند شخصاً خود را معالجه كنند. دكتر مونتاكو مى‏گويد: (3) آن چه مى‏خوريد باعث زخم معده نمى‏شود، بلكه آن چه شما را مى‏خورد (نگرانى موجب پيدايش اين زخم است. كارل مى‏گويد:(4) پيش ورى كه نداندچگونه به جنگ نگرانى رود، جوانمرگ خواهد شد. آرامش و تشويق، بيش از آن كه به عوامل خارجى مربوط باشد، متأثر از عوامل درونى و نيروى فكر و تخيل ما است. ناپلئون با اين كه شهرت و قدرت و ثروت داشت، احساس آرامش نمى‏كرد و مى‏گفت: هرگز شش روز خوش در زندگانى‏ام نداشته‏ام، در صورتى كه "هلن" كه از دو سالگى كور و كر و لال بود، از زندگانى اظهار رضايت كرده، اعلام مى‏داشت كه زندگانى را بيش از آن چه تصور مى‏كردم، زيبا يافتم. (5) از نظر اسلام، تنها راه‏ رهايى از اضطراب و رسيدن به آرامش، ارتباط با خدا و ياد او است. قرآن مجيد مى‏فرمايد: "ألا بذكر الله تطمئن القلوب؛ با ياد خدا دل‏ها آرام مى‏شود".(6) روان‏پزشكى نيز همان چيزهايى را تعليم مى‏دهد كه پيامبران تعليم مى‏دادند، چون پزشكان روحى دريافته‏اند كه دعا و نماز و داشتن ايمان محكم به دين، نگرانى و تشويش و هيجان و ترس را كه موجب بيم بيش‏ترى از ناخوشى‏هاى ما است، برطرف مى‏سازد. يكى از پيشوايان علم مزبور مى‏گويد:(7) كسى كه حقيقتاً معتقد به مذهب است، هرگز گرفتار امراض عصبى نخواهد شد. گاندى كه پس از بودا بزرگ‏ترين پيشواى‏ هندوستان بود مى‏گفت:(8) اگر دعا و نماز نبود، من مدت‏ها قبل ديوانه و مجنون شده بودم. در سايه ايمان به خدا و دعا و مناجات و نماز انسان احساس تنهايى نمى‏كند و هميشه خود را به يك قدرت بى انتها مرتبط مى‏داند. از اين رو احساس عجز و ناتوانى نيز ندارد و همواره به لطف الهى چشم مى‏دوزد و اميدش را از دست نمى‏دهد. زندگى بدون معنويت ملال آور و خسته كننده است. سعى كنيد هر روز علاوه بر خواندن نمازهاى واجب در اول وقت، چند آيه‏اى از قرآن بخوانيد و بنيه معنوى خود را تقويت كنيد. قطعاً بدانيد از اين طريق زندگى شما رنگ ديگرى خواهد گرفت. نكته مهم ديگر، لزوم برنامه‏ريزى در زندگى همراه با تنوع و تفريح و ورزش است. زندگى يكنواخت براى‏ همه خواه ناخواه رنج آور است، از اين رو اوقات خود را تقسيم كنيد تا در وقت خود به خواب و كار و تفريح بپردازيد، تا روحيه خود را از دست ندهيد. هرگز به خود تلقين نكنيد كه ناتوان شده‏ايد، بلكه برعكس به خود بقبولانيد كه از عهده همه كارى برمى‏آييد. با اين تلقين مثبت و خوش‏بينى به آينده انرژى شما مضاعف خواهد شد. از سوى ديگر بدانيد كه دنيا غمخانه است و به فرمايش حضرت على به بلا و ناراحتى آميخته شده است. هيچ نوشى بى نيش نيست. اگر كسى در دنيا راحتى مطلق بخواهد، ساده انديش است. سخت‏ترين زندگى را پيامبران داشته‏اند، منتها ما كه ايمان داريم، بايد به بلاى خدا صابر و به نعمت هايش شاكر باشيم. شعار ذيل را حفظ كنيد:به جهان خرم از آنم كه جهان خرم از اوست عاشقم بر همه عالم كه همه عالم از او است غم و شادى بَرِ عارف چه تفاوت داردساقيا باده بده كار من غم و هم شادى از اوست به حلاوت بخورم زهر كه شاهد ساقى است به ارادت بكشم درد كه درمان هم از او است مصائب و سختى موجب دلشكستگى است و خدا فرموده:"أنا عند قلوب المنكسره؛ من در كنار دل‏هاى شكسته هستم". بدان هميشه خدا با شما است. دلگرم باشيد. هر چه از دوست رسد، شيرين است. 1- نهج البلاغه، فيض الاسلام، قصار 135. 2- ديل كارنگى، آيين زندگى، ص 28. 3- همان. 4- همان، ص 36. 5- همان، ص 121. 6- رعد (13) آيه 28. 7-ديل كارنكى، آيين زندگى، ترجمه جهانگير افخمى، ص 188. 8- همان، ص 193.

پاسخ : مستحب است. (1) پاورقى: 1 - آيت اللَّه بهجت، رساله توضيح المسائل، م 885.

پاسخ : در روايات متعددى از اين كار نهى شده است و ظاهر بعضى از آن‏ها حرمت است. (1 پاورقى: 1 - آيت اللَّه مكارم، مجموعه استفتاءآت جديد، ص 228، ص 797.

پاسخ : سجده آن است كه پيشانى و كف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاها را بر زمين بگذارد. (1) بنابر اين در سجده واجب است سر دو انگشت بزرگ روى زمين قرار بگيرد. اگر انگشت‏هاى ديگر پا هم روى زمين قرار گيرد، اشكال ندارد و اگر سر انگشت‏هاى ديگر روى زمين قرار گيرد، ولى سر انگشت بزرگ روى زمين قرار نگيرد، نماز باطل است.(2)پاورقى‏ها: 1 - توضيح المسائل مراجع، ج 1، م 1045. 2 - همان، م 1062.

پاسخ : زينت كردن به طلا مثل آويختن زنجير طلا به سينه، انگشتر طلا به دست كردن و بستن ساعت مچى طلا به دست، براى مرد حرام مى‏باشد و نماز خواندن با آن‏ها باطل است، ولى زينت كردن به طلا، براى زن در نماز و غير نماز اشكال ندارد. (1) لباس مرد نمازگزار بايد ابريشم خالص نباشد و در غير نماز هم پوشيدن آن براى مرد حرام است. (2)پاورقى‏ها: 1 - توضيح المسائل مراجع، ج 1، م 832. 2 - همان، م 834.