تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : فقط طلاى زرد بر مردان حرام است و نماز با آن باطل است. پلاتين بر مردان و زنان جائز است و نماز با آن اشكال ندارد.(1) بعضى از علما مى گويند پلاتين غير از طلاى سفيد است و طلاى سفيد بر مردان حرام است، اما پلاتين اشكال ندارد.(2) طلا به عنوان زينت بر مردها حرام است، ولى پلاتين اشكالى ندارد.(3)پى نوشت‏ها: 1. توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 505 و 484؛ امام خمينى، استفتائات، ج 1، ص 142.2. آيت اللَّه مكارم، استفتائات جديد، ص 50.3. آيت اللَّه صانعى، مجمع المسائل، ج 1، ص 121؛ و آيت اللَّه فاضل، جامع المسائل، ج 1، ص 80.

پاسخ : اگر روزه دار قصد مسافر دارد، هنوز از حدّ ترخّص نگذشته باشد و از قصد مسافرت برگشت، روزه را بايد بگيرد و نمازش تمام است. حد ترخص به جايى مى گويند كه دور از شهر باشد. ديگر صداى اذان شهر را نمى‏شنود و يا ديوار شهر را نمى‏بيند. اگر روزه دار از حدّ ترخص گذشت و بعد پشيمان شد، اگر روزه را باطل نكرده باشد، يعنى يكى از مبطلات روزه را انجام نداده و به وطن برگشته، بايد روزه بگيرد و نمازش را تمام بخواند اگر يكى از مبطلات روزه را انجام داده، روزه‏اش باطل است و بايد بعداً قضا نمايد، ولى نمازش تمام است(1) و معصيتى نكرده است. پى نوشت‏ها: 1. توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 718.

پاسخ : يكى از مبطلات روزه داخل كردن تمامى سر زير آب است گرچه اين حكم مبنى بر احتياط است و بعضى آن را مبطل روزه نمى‏دانند. بنابراين روزه دار نبايد در ماه رمضان غوّاصى كند، مگر اين كه با كلاه و محفظه‏اى سر و گردن خود را بپوشاند. كه آب به سر و صورت او نريزد.(1) در اين صورت غواصى موجب بطلان روزه نمى‏شود. پى نوشت‏ها: 1. توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 939 و 943.

پاسخ : رهبر و امام گرچه رئيس قوه قضاييه را براى حل مشكلات كيفرى و حقوقى و جزايى مردم تعيين مى كند، ولى مانند ساير مردم در دادگاه عدل اسلامى محاكمه مى شود. اگر رهبر تخلفى انجام داد يا كسى از او شكايتى داشت، مى تواند به دادگاه مراجعه كند و از او شكايت كند، كما اين كه اميرالمؤمنين با يك يهودى در دادگاه حاضر شد و قاضى طبق موازين ظاهرى عليه على(ع) حكم كرد.(1) همان طور كه پيامبر اسلام حاضر شد به دست يكى از اصحابش به نام "سوادة بن قيس" مجازات و قصاص بشود.(2)بنابراين رهبر و امام و پيامبر در دادگاه عدل اسلامى با ساير مردم مساوى هستند و همه در برابر قانون مساوى اند. در قانون اساسى آمده است هر گاه رهبر از انجام وظائف قانونى خود ناتوان شود يا فاقد يكى از شرايط مذكور در اصول پنجم و يكصد و نهم گردد يا معلوم شود از آغاز فاقد بعضى از شرايط بوده است، از مقام خود بر كنار خواهد شد. تشخيص اين امر به عهده خبرگان مذكور در اصل يكصد و هشتم مى باشد.(3) هم چنين در قانون اساسى آمده است: رهبر در برابر قانون، با ساير مساوى است.پى نوشت‏ها: 1. مرتضى مطهرى، داستان راستان، ج 1، ص 34.2. جعفر سبحانى، فروغ ابديت، ج 2، ص 865.3. قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران، اصل 111.

پاسخ : در زمان حضرت آدم تعداد فرزندان او كم بود، مثلاً آدم و حوّا و قابيل و هابيل بودند و شايد چند نفر ديگر. ثانياً قصاص قاتل به تقاضاى اولياى دم است. ظاهراً هابيل فرزندى نداشت و ولى دم حضرت آدم بود. اگر آدم تقاضاى قصاص نكند، لزومى نداشت كه قابيل قصاص شود. وانگهى شايد هنوز حكم قصاص براى حضرت آدم نيامده بود.

پاسخ : از روايات استفاده مى شود بعد از مردم، روح در عالم برزخ قرار مى گيرد و عذاب يا لذّت برزخى دارد: "القبر إمّا روضة من رياض الجنّة أو حفرة من حفر النيران؛(1) قبر باغى از باغ‏هاى بهشت يا سوراخى از سوراخ‏هاى جهنم است".بنابراين لذّت روحانى و جسمانى در عذاب قبر هست، منتها نه عذاب دنيوى، بلكه مقصود عذاب برزخى است. نعمت‏ها نيز مناسب با برزخ است و قبر در اين روايات به معنى جايگاه روح در عالم برزخ مى باشد.(2)پى نوشت‏ها: 1. بحارالانوار، ج 6، ص 275.2. محمد باقر شريعتى، معاد در نگاه عقل و دين.

پاسخ : برادر عزيز و گرامى! در مورد اكبر گنجى و خصوصيات او فعلاً قضاوت نمى‏كنيم. ايشان‏نوشته هايى دارد كه بايد دقيقاً خوانده شود تا بشود به قضاوت نشست. ما تنها به طور كلى به بحث اصلاحات مى‏پردازيم: از مدت‏ها قبل مسايل فراوانى به عنوان مرز انديشه دينى مطرح گرديده است و احزاب و سازمان‏هاى سياسى گوناگونى پديد آمدند. صف بندى و جناح بندى‏هاى مخالف و موافق شك لگرفته و سازماندهى شدند. گرايش‏ها و واكنش‏هاى متفاوتى پديد آمد و هر كسى براساس ذوق و سليقه و حب و بغض و گرايش‏هاى دينى و فكرى و وابستگى‏هاى سياسى و حزبى، به راهى و جناحى و حزب و سازمانى و مكتب و آيينى روى آورد و جناح خود را مترقى و جناح‏هاى ديگر را عقب مانده پنداشت و سازمان و گروه خود را ايده آل و واقع گرا و افكارگروه‏هاى ديگر را تخيّلى دانست. تفكرات خود را سالم و جهانى و ارزشمند و نظريات ديگر متفكران را محكوم كرد، كه عامل پيدايش فرقه‏ها و مسلك‏ها و سازمان‏ها و احزاب و گرايش‏هاى گوناگون سياسى شد. البته ريشه اصلى اين تهاجم‏ها، سياسى است، نه جنبه خيرخواهانه، زيرا بيشتر اين وقايع در طول تاريخ بعد از انقلاب‏ها و تحرك‏هاى مذهبى رخ داده است. سياستمداران روشنفكر براى مقابله با خيزش‏ها و انقلاب‏ها از راه فرهنگ و تهاجم فرهنگى وارد مى‏شوند. آنان روحيه خودباختگى و رنگ گرفتن از فرهنگ غرب و وارد شدن در لاابالى گرى و ولنگارى و مبارزه با ارزش‏هاى اسلامى را رواج دادند. يك روز گفتند: دوران دين سپرى شده ! بار ديگر گفتند: بدون غرب و تمدن جديد، ترقى و تكامل علمى فرهنگى، ممكن نيست. گفتند: نمى‏شود به مقررات مذهبى كه از قرون گذشته به ما رسيده است، پاى بند شد.استعمارگران ابتدا تعدادى از روشنفكران را به كار گرفته و به اين حركت، به طور حساب شده دامن زدند و طرح‏هاى استعمارى زيادى را به كار گرفتند، از جمله: سياست ايجاد جنگ بين علم و دين، شعار ناكارآمدى دين، سياست براندازى دين.بسيارى از اين‏ها نماز مى‏خوانند، ليكن دين را بايد به متخصصان ارجاع دهند.در هر صورت براى ارزيابى عقايد و انديشه‏ها بايد به كتاب‏ها مراجعه كرد، به ويژه كه بيش‏تر نوشته‏ها جنبه سياسى دارد، نه دينى لذا قضاوت نهايى مشكل است.از بين اين‏ها، سياست علم زدگى و اصالت را به علم دادن و زير سؤال بردن دين، تا حدودى موفق بوده است. بعضى از رشنفكران مذهبى كه نخواسته‏اند مذهب را به طور كلى رها كنند، سعى كردند مذهب را با علم تطبيق بدهند و به اصطلاح دين را علمى كنند. در نتيجه تعبيراتى از قبيل "اسلام نوين"، "اسلام علمى"، "ماترياليسم اسلامى"، "اومانيسم اسلامى" را سر زبان‏ها آوردند. از طرفى با تعبيرهاى اسلام ملاها، اسلام روحانيت، اسلام حوزه‏ها و اسلام بازار، به صورت آگاهانه سياست دين زدايى را تحقق بخشيدند، تا مانع اصلى را از سر راه غارت‏گرى استعمارگران بردارند. گروهى ديدند براندازى دين، كار ساده‏اى نيست و تصميم گرفتند كه دين را اصلاح و به اصطلاح بازسازى نمايند. گفتند: براى بازسازى دين، بايد روحنيت و حوزه‏هاى علميه را به انزوا بكشانيم و به فقه شيعه و فقها بتازيم و فلسفه اسلامى را در مقابل تفكرات و مكاتب غربى و انواع "ايسم‏ها" قرار دهيم. يك روشنفكر معاصر گفت: نگران نباشيد. بحث و جدل نكنيد، چون شريعت، معرفت بشرى و عصرى و نسبى است. اين عصر كه بگذرد، خود به خود فكر جديد و شريعت جديد پديد مى‏آيد. در هر عصرى باورى‏هاى دين عوض مى‏شود و تغيير مى‏كند. وى مى‏نويسد: "آدمى كه فهمش از همه چيز در سيلان و جريان است، فهم دينى خود را نيز نو خواهد كرد و با ساير فهم‏ها پيوند و تناسب خواهد بخشيد".(1) آنان بدين وسيله تئورى قرائت‏هاى مختلف از دين را مطرح كردند كه بر سر آن جنجال‏ها به راه افتاد. اين‏ها همه براى مبارزه با اسلام ناب محمدى است كه امام خمينى(ره) به عنوان يك عنصر لازم و مفيد براى قرن جاهليت مدرن به ارمغان آورده و براى شكست انقلاب اسلامى است كه براساس ايمان به خدا و وحى و غيب و اعتقادات صحيح ايمانى مردم مسلمان ايران به وجود آمد و تأثير به سزايى در انقلاب‏ها و خيزش‏هاى اسلامى و حتى غير اسلام در كشورهاى ديگر شد، ولى مردم مسلمان ايران مخصوصاً جوانان بايد با بيدارى و آگاهى كامل از جريان‏هاى انحرافى كه استكبار براى از بين بردن انقلاب اسلامى خواب ديده است، در مقابل انواع توطئه‏ها بايستند و نگذارند كه دين و استقلال كشورشان بر باد رود.(2) پى‏نوشت‏ها:1 - سروش، قبض و بسط شريعت، ص 92 - 93.2 - محمد دشتى، مذهب روشنفكرى، با تلخيص و اضافات.

پاسخ : اين كه در ابتداى جوانى و اوايل بلوغ به فكر معنويت و اصلاح خود هستيد، بسيار با ارزش و مايه اميد است، زيرا هواپرستى و ارتكاب معاصى در واقع يك بيمارى است و مرضى كه درد داشته باشد، صاحبش را مجبور به چاره جويى و مداوا مى‏كند، ولى بيمارى كه درد نداشته باشد، هنگامى بيمارى او بروز مى‏كند كه قابل علاج نباشد، مانند سرطان بدى سرطان اين است كه در ابتداى پيدايش درد ندارد و معلوم نمى‏شود و وقتى خود را نمايان كرد، ار از كار گذشته است. مرض‏هاى روحى هم اين طور است. كسى كه مرتكب گناه شد، اگر به زشتى كار خود پى برد و دانست با كارش خدا را به غضب آورده و عاقبت زشتى براى خود تهيه كرده است، به فكر توبه و چاره‏جويى مى‏افتد و با بازگشت به درگاه الهى، خود را نجات مى‏دهد، ولى فردى كه در گناه غوطه ور شد و اصلاً احساس ناراحتى و عذاب وجدان نكرد، به فكر اصلاح خود نمى‏افتد و در لجنزار تيره بختى فرو مى‏غلطد ايام جوانى، وقت رسيدن به عالى‏ترين منازل زندگى است. در ديدگاه جوان مناظر زيبا و چشم اندازهاى مطبوع و دل پسند بسيار است و روح جوانان لبريز از آمال و آرزو و سرشار از عشق و اميد است. دوران جوانى، دوران درخشندگى و فروغ زندگى و سرور و شادمانى است. دوران قوت و قدرت، نشاط و اميد، كار و كوشش و شور و هيجان است. قدرت و نيروى جوانى است كه بر مشكلات زندگى فائق مى‏آيد و راه‏هاى سخت و ناهموار را به آسانى مى‏پيمايد. اولياى گرامى اسلام جوانى را يكى از نعمت‏هاى پر ارج الهى و از سرمايه‏هاى بزرگ سعادت در زندگى بشر شناخته‏اند، و اين موضوع را با عبارت‏هاى مختلف به مسلمانان خاطر نشان نموده‏اند. امام على(ع) فرمود: "دو چيز است كه قدر و قيمتشان را نمى‏شناسند مگر كسى كه آن دو را از دست داده باشد؛ يكى جوانى و ديگرى سلامتى و عافيت".(1) در اين حديث على(ع) نعمت جوانى را در رديف بزرگ‏ترين نعمت‏هاى الهى يعنى صحت و سلامت آورده، و به اندازه‏اى آن را مجهول‏القدر دانسته است كه مى‏فرمايد تنها در موقع ازز دست دادن جوانى مى‏توان به ارزش آن پى برد.به پيرى خاك بازى گاه طفلان مى‏كنم بر سركه شايد شنوم ز ان خاك بوى نوجوانى راپيامبر اسلام(ص) فرمود: "در قيامت هيچ بنده‏اى قدم از قدم بر نمى‏دارد مگر اين كه به چند پرسش پاسخ دهد؛ يكى از آن‏ها جوانى است كه سؤال مى‏شود جوانيت را چگونه و در چه راه تمام كرده‏اى". (2) گرچه دوران جوانى قسمتى از مجموع عمر آدمى است، ولى اين بخش از عمر آن قدر ارزنده و ممتاز است كه درباره آن پرسش مى‏شود كه چگونه آن را صرف كرده است.شناختن ارزش واقعى جوانى و توجه به زشت و زيباى آن شرط اساسى سعادت جوانان است.دوران جوانى يكى از فرصت‏هاى گران بها و طلايى است. استعدادهايى كه در جسم و جان جوان نهفته است، و وضع مساعدى كه براى ترقى و تكامل در نهان جوان وجود دارد، اگر به درستى مورد استفاده و بهره بردارى قرار گيرند، مى‏توانند پايه اساسى خوشبختى جوان براى تمام دوران عمر باشد.جوان عاقل و فرصت شناس از تجربه‏هاى گذشتگان درس گرفته و به بهترين وجه از نعمت جوانى بهره برده و آينده خويش را درخشان مى‏كند.جوانا بدان قدر روز جوانى‏مده نقد عمر از كف رايگانى‏جوان بايد بداند با كوچك‏ترين غفلت از زمان و موقعيت جوانى، فرصت پر ارزشى از دست مى‏رود، كه قابل برگشت نمى‏باشد و با افسوس چيزى دستگير انسان نمى‏شود. امام على(ع) فرمود: "فرصت مانند ابراز افق زندگى مى‏گذرد مواقعى را كه فرصت‏هاى خير پيش مى‏آيد، غنيمت بشماريد و از آن‏ها استفاده كنيد". جوانى موهبتى است كه خداوند براى همه جوانان ارزانى داشته است. عده‏اى از اين نعمت پر ارزش به خوبى استفاده مى‏كنند و وقت خود را در راه كسب علم و دانش استوار نمودن پايه اقتصاد كشور و عمران و آبادى مملكت و ايجاد مزارع سرسبز و خرم و حفظ استقلال و امنيت كشور و ساير فعاليت‏هاى پر ارج صرف مى‏كنند و براى خود، خانواده و كشورشان افتخار مى‏آفرينند.رخى جوانى خود را در مسير عياشى، تنبلى، اعتياد، آمد و شد با افراد ناباب، ولگردى و راه‏هاى انحرافى ديگر قرار داده و براى خود بدبختى و حسرت و تباه شدن را فراهم مى‏نمايند.يكى از چيزهايى كه ممكن است جوان را از راه فضيلت و شرف انسانى دور كرده و خطر بزرگى را سر راهش سبز نمايد،

پاسخ : گرچه در بين خواب‏ها، خواب‏هاى صادق داريم و تعبيراتى هم براى رؤياها مى كنند، ليكن مسلّم است نبايد زندگى و افكار خود را بر اساس خواب آشفته كنيم و بر آن پايه زندگى را بنا كنيم. كسى كه طالب سعادت و خواهان زندگى خوش و شرافت مندانه است، بايد به وظايفى كه قرآن كريم و دين مبين مشخص كرده است، عمل نمايد، نه اين كه براى فلان خواب و رؤيا زندگى خود را مختل نمايد. امام صادق(ع) فرمود: "هر روز به كار همان روز بپرداز و وظيفه‏اى را كه در آن روز به عهده‏دارى، انجام بده، كه رعايت اين روش مايه هدايت و سعادت تو خواهد بود".(1)بعضى به ترس‏هاى تخيّلى ميگرايند و در عالم ذهن براى خود فرداى تاريكى مى سازند و از تصوّر بدآمدهاى احتمالى همواره نگرانند. هراس موهوم ضميرشان را بى قرار و نا آرام مى كند و از فعاليت صحيح و انجام وظيفه باز مى دارد. در نتيجه امروز را با اضطراب و تشويش مى گذارند و فردا نيز زندگى تلخ و رنج آورى خواهند داشت. على (ع) فرمود: "انسان خائف و بيمناك، از زندگى آرام و دلپذير محروم است".(2)يك فرد متديّن و عاقل با افسوس بر گذشته غير قابل برگشت و ترس از آينده موهوم، عمر شريف و گران‏بهاى خود را بيهوده صرف نمى‏كند، و از وظايفى كه به عهده دارد، سرباز نمى‏زند و در اداى تكليف سستى نمى‏كند. او به خوبى مى داند مايه سعادت مادى و معنوى او عمل به دستورهاى دينى و اجتناب از منهيّات شرعى است. انسانى كه دلش با نور ايمان و چراغ هدايت روشن و منوّر است، دنياى زودگذر را آن طور كه هست، مى شناسد و از طبع بى قرار و پر تحوّل آن آگاه است. لذا هرگز مقهور و مجذوب آن نمى‏شود و محبتش را در اعماق دل جاى نمى‏دهد و به هيچ يك از شئون مادى، دلبستگى پيدا نمى‏كند. دوستدار اشيا و اشخاص است، ولى افراطى و عصبى نيست. به زن و فرزند و كسان و بستگان و مِلك و مال و پست و مقام و كسب و كار و ديگر امور دنياى خويش علاقه دارد، اما برده و اسير آن‏ها نيست. اگر كسى از بستگان يا دوستانش از دست برود، يا به يكى از شئون زندگى اش ضربه‏اى وارد شود، خود را نمى‏بازد و عقل و منطق را از ياد نمى‏برد. چنين فرد عاقل و مآل انديش كه همواره به ياد دگرگونى‏هاى جهان است، در خوش آمدها و بدآمدهاى زندگى، تعادل روحى و موازنه فكرى، از كَفَش نمى‏رود و حق و فضيلت را از ياد نمى‏برد. اگر نعمتى برايش رو آورد و دنيا بر وفق مرادش بگردد، به خود سرى و غرور نمى‏گرايد و مردم را حقير و پست نمى‏برد. اگر نعمتى برايش رو آورد و دنيا بر وفق مرادش بگردد، به خود سرى و غرور نمى‏گرايد و مردم را حقير و پست نمى‏شمرد، و اگر نعمت از دستش برود و دنيا از وى روى گرداند، زبون و فرومايه نمى‏شود و نگرانى و تشويش خاطر، شخصيتش درهم نمى‏شكند. يكى از هدف‏هاى تربيتى قرآن مجيد، تربيت و پرورش اين چنين افراد است. قرآن مى فرمايد: "لكيلا تأسوا على مائكم و لاتفرحوا بما أتلكم؛ تا هرگز بر آن چه از دستتان مى رود، دلتنگ و آزرده خاطر نگرديد و به آن چه به شما داده، دلبسته و شادمان نباشيد".(3)اولياى گرامى اسلام با تكيه بر وحى الهى و شناختى كه از دنيا و انسان دارند، همواره توصيه و گوشزد كرده‏اند كه انسان نبايد عمر گران بهايش را با انديشه‏هاى پوچ و اوهام رنج آور و دردناك سپرى نموده و زندگى را با ناراحتى و تلخ كامى بگذراند، بلكه بايد با تصميم قاطع و اراده آهنين فكر گذشته و آينده را از سر به در كرده و به امروز موجود بپردازد و از فرصتى كه در اختيار دارد، حداكثر استفاده را بنمايد. امام صادق(ع) فرمود: "الايام ثالثة فيوم مضى لا يدرك، و يوم النّاس فيه فينبغى ان يغتنموه، و غداً انما فى أيديهم أمله؛ ايام زندگى سه روز است: روزى كه كه گذشته و برگش ندارد. روزى كه هم اكنون موجود است و بايد مغتنمش شمرد، و فردايى كه نيامده و تنها آرزوى آن در دست مردم است".(4)كسى كه در يك روز چند ساعت و حتى چند دقيقه از وقت خود را در افسوس بر گذشته و يا در نگرانى از آينده صرف مى كند، نه تنها امروزش به تلخى و ناراحتى طى مى شود، بلكه با اين كار قسمتى از نقد عمر خويش را تضييع مى كند و زمينه تيره بختى فرداى خود را نيز فراهم مى كند. على(ع) فرمود: "الاشتغال بالفائت يضيّع الوقت؛ خود را به گذشته مشغول كردن، وقت را ضايع مى كند و عمر عزيز را به هدر مى دهد".(5) حضرت در بيان شيوه‏اى ديگر راجع به استفاده بهينه از فرصت‏هاى موجود فرمود: "الفرص تمرّ مرالسحاب؛ فرصت‏ها مانند عبور ابراز افق ديد انسان مى گذرد".(5) بنابراين همه ما به حكم شرع و عقل موظفيم از فرصت موجود بهره گرفته و آن چه را كه به صلاح دنيا و آخرت است، به دست آوريم. همان طورى كه دين به ما ميگويد: نماز بخوان، روزه بگير، حج برو، خمس و زكات را ادا كن، دروغ نگو، تهمت نزن، همين طور ميگويد: در زندگى بشاش باش، به زندگى اميدوار باشد، از يأس و نا اميدى جداً پرهيز كن و عنان زندگى را بهدست فال و خواب و امثال ذالك مسپار. خلاصه اگر مى خواهى از خسران و زيان دنيوى واخروى رهايى يافته و به خوش بختى و سعادت نايل شوى، پايه زندگى را بر اساس تقوا و پاكى و ايمان پى ريزى نما.رسول خدا(ص) فرمود: "پيوسته بشاش و خوش رو باش كه خداوند گشاده رويان را دوست دارد و عبوسان مورد بغض او هستند".(7) در حديث ديگر فرمود: "الطيرة شرك؛ اعتقاد به فال بد، شرك به خداوند بزرگ است".(8) قرآن كريم مى فرمايد: "انّه لا يأيئس من روح اللَّه الاّ القوم الكافرون؛ تنها گروه كافران از رحمت خدا نا اميد و مأيوس مى شوند".(9) نيز مى فرمايد: "به عصر سوگند! كه انسان‏ها همه در زيانند، مگر كسانى كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دهند.(10) يكى از اعمال صالح و كارهاى پسنديده، ازدواج است كه اگر انسان بدون ازدواج به گناه نيفتد، مستحب مؤكد است وگرنه واجب است. براى انسان كمالاتى است كه بدون ازدواج نمى‏شود به آن رسيد. رسول خدا(ص) فرمود: "در اسلام هيچ بنايى پيش خداوند محبوب‏تر از ازدواج نيست".(11)برادر گرامى، بهتر است به جاى مشغول شدن به گذشته و صرف وقت در پيدا كردن تعبير خواب و آشفته نمودن افكار خود، فكرت را در اين تمركز كنى كه در حال حاضر اسلام در مورد ازدواج براى تو چه صلاح مى‏داند و چه نسخه‏اى مى نويسد. وقتى متوجه شدى اسلام مى گويد ازدواج كن، اعتماد به خدا داشته باش و به آينده خوش بين باش. از فكرهاى خسته كننده و بى ثمر به دور باش و با ياد خدا آرامش وصف‏ناپذير پيدا كن. واجبات را انجام ده و از محرّمات اجتناب كن. وقتى باور كردى سخن خداو اوليايش صددرصد به نفع تو است، مسلماً آينده‏اى شيرين و روحى آرام و قلبى سالم و زندگى خوش و خرم خواهى داشت.پى نوشت‏ها: 1. محمد تقى فلسفى، اخلاق، ص 241.2. غررالحكم، ج 1، ص 251.3. حديد (57) آيه 23.4. تحف العقول، ص 239.5. غررالحكم، ج 1، ص 315.6. همان، ص 298.7. محمد تقى فلسفى، اخلاق، ص 255.8. همان، كودك، ج 2، ص 506.9. يوسف (12) آيه 87.10. عصر (103) آيه 1 - 3.11. شيخ حر عاملى، وسائل الشيعه، ج 14، ص 3.

پاسخ : اگر فردى يقين داشته باشد كه در اوائل تكليف نمازش را نخوانده يا درست نخوانده است، حالا بايد آن‏ها را قضا نمايد و فقط مقدارى را كه يقين دارد قضا شده است، بايد قضا نمايد. همين طور در مورد روزهايى كه در اثر بچّگى و جهالت نگرفته يا باطل كرده است، كه بايد آن‏ها را قضا نمايد.(1)پى نوشت‏ها: 1. آيت اللَّه خامنه‏اى، اجوبة الاستفتائات، ج 1، ص 156، س 534 و ص 251، س 838.