تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : با توجه به اين كه جوانى دوره كشش‏ها و هيجان‏ها است و انسان در اين مرحله پذيراى هر نقشى است، به خوبى مى توان دريافت كه معاشر و دوست، در چنين مرحله حساسى، چه نقش بزرگى در آموزش و پرورش قواى روحى و عاطفى بازى مى كند. از اين رو پيشگيرى از بسيارى انحرافات و شكست‏ها و ناكامى‏ها، مستلزم آن است كه به اصول ثمربخش و صحيح معاشرت و دوستى آشنا شوند.(1)در انتخاب دوست بايد معيارهاى خاصى را مدّ نظر قرار داد تا بتوان با او همراه شد، تا دوستى حقيقى و پايدار شكل گيرد. انسان بايد سعى كند دوستى را برگزيند كه صادق و پاك نهاد و داراى مزيّت‏هاى معنوى و اخلاقى باشد، چه اين كه اگر دوستِ بد، مصاحب انسان گردد، او را به ورطه سقوط و فلاكت مى كشاند. اما اگر انسان دوست خوبى پيدا كرد. بايد سعى كند رشته مودّت و دوستى را محكم كند.به هر حال ما بايد ديگران را آن طور كه هستند، بشناسيم و درك كنيم، نه آن طور كه مى خواهيم آن‏ها باشند.بعضى از افراد به علت فقدان بلوغ اجتماعى و نداشتن رشد لازم براى هم زيستى، به قدرى حساس و زودرنج هستند و در عالم دوستى، كم گذشت و سخت گير، كه كوچك‏ترين خلاف انتظارى را نمى بخشند و با ديدن يك اشتباه، دست از تفاهم و دوستى مى شويند و پيوند و علاقه خود را قطع مى كنند.دوستى داراى مراتبى است؛ به اين معا كه بعضى افراد دوست صميمى شمرده مى شوند و برخى ديگر دوستى در حدّ سلام و عليك و احترام متقابل بايد سعى كنيد اوّل مفهوم روشنى از دوست داشته باشيد و افراد را به حسب نوع رابطه عاطفى و اخلاقى كه داريد، مورد توجه قرار دهيد. اگر دوست خوب و متديّنى پيدإ؛ّّتل كرديد، سعى كنيد رشته دوستى را محكم‏تر نماييد و به دوستى‏هاى گذرا و مقطعى دل نبنديد، همانند موردى كه در نامه ذكر نموديد. در حدّ متعارف با اين شخص رابطه داشته باشيد تا احترام متقابل محفوظ باشد.پى نوشت‏ها: 1. سيد مجتبى موسوى لارى، رسالت اخلاق در تكامل انسان، ص 366.

پاسخ : خواهر گرامى! يكى از مسايل مهم كه مورد ابتلاى نسل جوان است، وسواس و شك و ترديد است، كه از عدم قدرت روحى و عدم اعتماد به نفس ناشى مى شود. اين حالت اغلب حاكى از كشمكش درونى و گاهى مربوط به فكر است و آدمى تحت تأثير آن دو نيرو سرگردان است. او در فكر و عمل سرگردان است و در سن هيجده سالگى معمولاً اين حالت به نقطه اوج مى رسد.(1)خوشبختانه در همين ايام با تدبير صحيح و توجه به ذات اقدس خداوند سبحان مى توان اين حالت منفى را از بين برد و معنويت را درون جان شكوفا كرد و از شك و ترديد، به باور و يقين رسيد.تقويت معنويت درونى و راز و نياز با خدا، خمير مايه جان را الهى مى كند و زنگارها و ترديدها را از بين مى برد و انسان دل به خدا مى سپارد و به تدريج ايمان و معنويت در دل رسوخ مى كند و محبّت غير خدا از دل خارج مى شود. در كنار راز و نياز و پيوند معنوى با خالق هستى بخش، بايد سعى كرد قدرت اراده و قدرت روحى در انسان تقويت شود. ايمان به خداوند و اتكال به او براى ايجاد اعتدال در خواهش‏هاى نفسانى، دريچه اطمينانى است. بر اثر ايمان به خدا، چهره زندگى كمال مى يابد، زيرا وقتى انسان معتقد گرديد كه با تمام شدن اين زندگى، همه چيز پايان نمى پذيرد، در روانش آرامش خاصى پديد مى آيد و در سراسر زندگى، به سوى اعتدال گام بر مى دارد. ايمان نه تنها ناراحتى و تشويش را از قلب مى زدايد، بلكه مى تواند هجوم و اضطراب به دل، جلوگيرى كند.(2) شك و ترديد در مرحله نوجوانى و جوانى زمينه ساز ايمان و باور صحيح است. شما بايد سعى كنيد تقواى الهى را پيشه كنيد. با عبادت و راز و نياز با خداوند متعال، به تدريج اضطراب‏ها و ترديدها را از خود دور كنيد.سعى كنيد جان و دل پاك خويش را آلوده به گناه نسازيد كه عاقبت گناه چيزى جز سقوط و فلاكت نيست. اگر شك و ترديد مهار نشود و در بستر حقيقت و يقين آرام نگيرد، تبديل به هوى و هوس مى شود.اگر خداى ناكرده هوى و هوس بر كس مسلّط شد، ديگر حق را نمى بيند و آن را زير پا مى گذارد و در مسير سقوط قرار مى گيرد. وسوسه و شك روح را مى كوبد؛ نشاط را از بين مى برد؛ استراحت را سلب مى كند و قساوت قلب مى آورد و باعث مى شود انسان از عبادت و معنويات لذّت نبرد.خواهر گرامى، نامه شما نشان دهنده عشق و علاقه شما به دين و آرمان‏هاى دينى است. اهتمام شما به فريضه نمازِ اعضاى خانواده قابل تقدير است. سعى كنيد هميشه با ياد خدا زندگى كنيد كه ياد خدا به انسان آرامش مى بخشد: "اَلا بذكراللَّه تطمئن القلوب".(3) گوهر ايمان را باور كنيد و تقواى الهى را پيشه كنيد، چون نه تنها بايد حافظ خويش باشيد، بلكه سقوط يا موفقيت شما تأثير مستقيم روى خواهر و برادر كوچك‏تر شما خواهد داشت.رمز موفقيت و رسيدن به ارامش روحيك دل سپردن به خدا و محكم كردن اتصال معنوى است.پى نوشت‏ها: 1. على قائمى، خانواده و مسائل نوجوان و جوان، ص 117 و 118.2. سيد مجتبى موسوى لارى، سالت اخلاق در تكامل انسان، ص 170 و 171.3. رعد (13) آيه 13.

پاسخ : تمام حوادث هر كدام به نوعى در انسان تأثير مى‏گذارد. گاهى انسان از تأثير حوادث خشمگين و اندوهگين مى‏شود و گاه خوشحال و شادمان و گاهى متعجب مى‏شود. تلقى اين مسائل كاملاً طبيعى است. حال سؤال اين جا است كه حوادث از هر نوعى كه باشد، چه اندازه مى‏تواند در زندگى انسان تأثير بگذارد، به حدّى كه او را از مسيرى كه در آن قرار گرفته بود، منحرف ساخته و به مسير جديدى وارد كند؟در جواب مى‏توان گفت كه نوع انسان‏ها در هنگام برخورد با حوادث متأثر مى‏شوند، ولى از راه تعادل و اعتدال بيرون نمى‏روند. اگر ساختار وجودى انسان بر پايه تعادل استوار نبود، به سرعت در پيكره هستى جذب شده و از بين مى‏رفت. البته ما كارى به استثنائات نداريم، چون در قانون نظام‏مند طبيعت، با تمام استوارى و فخامت، باز استثنائاتى وجود دارند كه ظاهراً از چهار چوب نظم خارج شده‏اند، كه البته آن هم از تدبير مستولى بر اصل نظام آفرينش خارج نخواهد بود، ولى اصل بحث، درباره تعادل است. مجموع انسان‏ها بر پايه تعادل خلق شده‏اند كه اين تعادل به طور فراگير در همه امور مربوط به زندگى، چه از نظر روحى و چه جسمى دخالت دارد، مثلاً گذر زمان نقش عمده‏اى در فراموشى حوادث سخت و اتفاقات ناگهانى، نظر از دست دادن عزيزى ايفا مى‏كند، و شخص به تدريج از حالت نامتعادل به تعادل بر مى‏گردد. اين گونه حوادث كمتر موجب تحوّل و تأثير در افراد مى‏شود، گرچه شخص مى‏تاند از اين حوادث پند و عبرت بگيرد، ولى بعضى از افراد در قلب و دل خود، بُغضى پنهان و گرفته دارند.نگرش اين گونه افراد به مسائل دنيا، نسبت به افراد ديگر كاملاً متمايز است. ايشان افرادى شاعر مسلك و خيال پرداز و توهم گرا هستند و اتفاقاً بيشتر از ديگران از قلبى رقيق و مهربان برخوردارند، ولى در مقابل بعضى از حوادث، عصبى و لجباز و تند مزاج هستند.بنابراين در مقابل برخورد با هنرى چون موسيقى و يا آهنگ‏هاى خاص هيجان زده شده و عقده‏هاى درونى خود را خالى مى‏كنند. آهنگى آن‏ها را به وجد و طرب و آهنگى به اندوه و ساز و آوازى به شكوفايى عاطفه مى‏كشاند. آن چه مهم به نظر مى‏رسد، ناپايدارى اين موضوع است. چنين مسائلى اگر چه گاهى بسيار تسكين آورند، ولى حقيقت و ماجرا چيز ديگرى است، چون در طبيعت - بدون دخالت ماشين و صنعت - آوازها و صداهاى تسكين آور كه به نشاط بيشتر انسان كمك مى‏كند، فراوان است، صداى موج دريا و خروش رودخانه و ريزش آبشار و بارش باران و نغمه‏هاى پرندگان، هر كدام به خوبى و در حدّ بالايى دلكش و موزون هستند، ولى موسيقى كه پديده‏اى اختراع شده به دست انسان است، نمى‏تواند چاره ساز خوبى باشد. البته بحث درباره موسيقى و اين كه اكنون در بعضى از جوامع پيشرفته از موسيقى به جاى دارو استفاده مى‏كنند، به مجالى وسيع‏تر نيازمند است، ولى آن چه واقعيت است و از آن گريزى نيست، چنين است كه گريختن از نغمه طبيعت، و پناه بردن به ساز و آواز مصنوع بشر، درمان خوبى نيست و فقط تسكين خاطر لحظه‏اى ايجاد مى‏كند. اين تسكين، شخصى را به تخدير و اعتياد مى‏كشاند و بشر به جاى پرداختن به امور معنوى و دريافت حقايق عالم هستى - كه با دريافت آن به تسكين خاطر مى‏رسد - به امورى روى مى‏آورد كه لذّتى گذرا دارند. اين راه درمان جوامع انسانى نيست. اگر انسان‏ها كمتر به امور اخلاقى و تعهدات مذهبى بپردازند و از مطالعات مربوط به عقايد و نظير آن بى برهره باشند، به مسكن هايى نظير ساز و آواز موسيقى رو مى‏آورند كه در دراز مدّت موجب وارفتگى و سرخوردگى مى‏شود. اين بحث بسيار عميق و گسترده است وجاى پرداختن به آن در اين جواب كوتاه ميسّر نيست.

پاسخ : ملاك نوع مردم است، نه شخص انسان.(4)پى نوشت‏ها: 1. استفتائات حضرت امام خمينى(س)، ج 2، ص 14، سؤال 31.2. آيت اللَّه صالحى مازندرانى، استفتائات، ج 2، ص 122.3. جامع المسائل، آيت اللَّه فاضل لنكرانى، ج 1، ص 254، سؤال 988.4. همان، ص 255، سؤال 996.

پاسخ : موسيقى كه داراى طرب و ترجيع باشد، حرام است و فرقى بين رفع خستگى و غير آن نمى‏كند.(3)اما در مقام پاسخ به اين پرسش كه براى من شنيدن آهنگ تأثير چندانى نمى‏كند، فقها مى‏فرمايند: ملاك در حرمت، نوع مردم است؛ يعنى اگر بيشتر مردم با شنيدن آهنگى متأثر بشوند، اين آهنگ حرام مى‏شود. از باب نمونه به يكى از استفتائات توجه شود:

پاسخ : استماع موسيقى و آوازى كه مطرب و مناسب مجالس لهو و لعب باشد، جايز نيست.(2)

پاسخ : موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و تشخيص با عرف است.(1)نظر بعضى ديگر از فقها درباره شنيدن موسيقى چنين است:

پاسخ : هر كارى اگر براى انسان به شكل عادت در آيد، ترك آن مشكل مى‏شود.موسيقى و گوش دادن به ساز و آواز نيز از همين مقوله است و چون جاذبه اين گونه مسائل بسيار است، اشتياق انسان براى استفاده از آن دو چندان مى‏شود. چون هنر انسان بودن اطاعت از تعبّد و پا گذاردن بر مسائلى است كه از هواى نفس نشأت مى‏گيرد، پس بايد با خود مبارزه كند و از اين امتحان سخت سربلند و پيروز بيرون آيد. البته تصميم ناگهانى و به يكباره گرفتن كه مثلاً از هم اكنون با فلان گناه مبارزه مى‏كنيم، كمى مشكل و يا حتى ناممكن است، ولى تصميم بر ترك تدريجى و در كنار آن كسب اطلاعات در مورد مضرات و مفاسد گوش دادن به نوايهاى غير مجاز و تحكيم مبانى اعتقادى و روى آوردن به مطالعات سودمند از منابع مختلف و پرهيز از بى كارى، از عوامل مهم ترك هر كار ناشايستى است.

پاسخ : صله رحم كه از نشانه‏هاى اخلاق و سنن مرضيه اسلامى و انسانى و از علائم حُن سلوك و خوشرفتارى با مردم است. خويشاوندى نسبى پيوندى است كه از طريق وحدت خون و رحم پيدا مى‏شود، مانند پدر، مادر، برادر، خواهر، عمو، عمه، دايى، خاله، جدّ و جدّه و فرزندان آن‏ها كه اين‏ها را خويشاوندان نسبى و ارحام مى‏نامند و هر يك را به تنهايى رَحِم مى‏گويند.(1)انسان بايد پيوند عاطفى خود را با ارحام استمرار بخشد و هيچ گاه ارتباط و علاقه خود را با آن‏ها قطع نكند. آن چه مسلّم است قطع ارتباط با خويشاوندان نسبى به گونه‏اى كه پيوند خويشاوندى كاملاث قطع شود، از گناهان كبيره است. بنابراين، صله رحم به معناى مهربانى و رسيدگى نسبت به خويشان و نزديكان است كه از حقوق بيشترى نسبت به ديگران برخوردارند. به همين جهت در فقه به ارحام توجه زيادى شده است. اگر ميان بستگان افراد نيازمند وجود داشته باشد، بايد آن‏ها را بر ديگران مقدّم بدارند. اسلام بر اين امر تأكيد دارد، تا آن جا كه قرآن كمك به بستگان را جزء حقوق مالى ثروتمندان محسوب مى‏دارد. آن جا كه سخن از كمك به اقوام و خويشان به ميان آمده، آن را به عنوان حق واجب ذكر كرده است: "و آتِ ذالقُربى‏ حقّه و المسكين و ابن السبيل و لا تبذّر تبذيراً؛ و حق نزديكان را بپرداز و مستمند و وامانده در راه را، و هرگز اسراف و تبذير نكن".صله رحم آثار مثبت و سازنده‏اى دارد كه اهم آن‏ها بدين قرار است: طولانى شدن عمر؛ زياد شدن روزى؛ پاك شدن اعمال؛ آسانى حساب روز قيامت و آبادى شهرها.(2)پى نوشت‏ها: 1. آيت اللَّه محمد رضا مهدوى كنى، نقطه‏هاى آغاز در اخلاق عملى، ص 540.2. همان، ص 545 و 546.

پاسخ : از نظر فقه اسلامى قطعى و مسلّم است كه پوشانيدن غير صورت و كفّين بر زن واجب است. اين قسمت جزء ضروريات و مسلّمات است. نه از نظر قرآن و حديث و نه از نظر فتاوى، در اين باره اختلاف و تشكيكى وجود ندارد.(1) پوشش زنان بايد مقدار واجب را در بر گيرد، ولى پوشيدن چادر بهتر است و از لباس هايى كه توجه نامحرم را جلب كند، بايد اجتناب نمود. در اين خصوص دامن ياشلوار موضوعيت ندارند، بلكه معيار كلى پوشش زن بايد مورد مراعات قرار گيرد تا توجه نامحرم را به خود جلب نكند.(2)پى نوشت‏ها: 1. استاد شهيد مطهرى، مسئله حجاب، ص 181.2. سيد مسعود معصومى، احكام روابط زن و مرد، ص 76 و 77.