تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : سن تكليف موقعي است كه انسان شايستگي پيدا مي كند از طرف خداوند مورد خطاب قرار گيرد و دربارة خودسازي و ترقّي و تكامل خويش دستورها و نهي هاي الهي را دريافت كند. سن تكليف خارج شدن از دوران بچگي و وارد شدن به دوران رشد عقلاني است. براي انسان افتخار است در دوران زندگي خود به مرحله اي برسد كه سرآغاز فعاليت و توشه برداشتن براي زندگي ابدي و هميشگي است. در اين جهت دختران زودتر از پسران شايستگي پيدا مي كنند. مكلّف بودن يعني مسئوليت پذيرفتن. كسي كه مسئول است. دربارة مسئوليتش بايد پاسخ گو باشد. از اين رو مكلفان اعم از مردان و زنان از وقتي كه به سن تكليف مي رسند، دربارة واجبات و محرّمات و به طور كلي دربارة وظايف و تكاليف شان مسئول هستند. اگر سرپيچي كنند، مورد بازخواست و رسيدگي قرار مي گيرند. بنابراين دختران از وقتي كه به سن تكليف مي رسند، بايد پاسخ گوي اعمال خويش باشند. بديهي است خداوند به اندازة عقل و فهم آنان در ابتداي بلوغ از آنان تكليف و انجام وظيفه خواسته است. اگر اشتباهي در اثر جهالت بكنند، زودتر توبة آنان پذيرفته مي شود و بهتر مي توانند جبران كنند. راه جبران بسته نيست. البته همان گونه كه در پاسخ شماره 11 گفتيم، نظرها در مورد بلوغ دختران مختلف است.قرآن كريم در مورد بازپرسي عمومي روز قيامت مي فرمايد: "به طور قطع از كساني كه پيامبران را به سوي آن ها فرستاديم، سؤال خواهيم كرد و از پيامبران نيز سؤال مي كنيم، و مسلّماً (اعمال همه را مو به مو) از روي علم (وسيع خود) براي آنان شرح خواهيم داد و ما (اصولاً) غايب نبوديم (بلكه همه جا حاضر و ناظر بوديم)".(1)پي نوشت ها: 1. اعراف (7) آية 6 و 7.

پاسخ : مراجع معظم تقليد از خودشان حرفي ندارند تا به دلخواه خود حرف شان را تغيير دهند، بلكه تمام فتواهاي آنان مستند است به قرآن و روايات. به ديگر سخن: آنان با تحمل زحمت هاي بسيار تلاش مي كنند حكم خدا را در بارة اعمال مردم از قرآن و حديث به دست آورند و در اختيار بندگان خدا بگذارند. احكام استحاضه نيز مانند ساير احكام از احاديث استفاده شده است.(1) استحاضه نيز مانند احكام ديگر در باب طهارت و پاكي است، مانند جنابت و نفاس يا طهارت براي وضو اگر بخواهند از پيش خودشان احكام را تغيير دهند و امروز اين مسئله و فردا آن مسئله را، ديگر چيزي از احكام ديني باقي نمي ماند. چه فرقي است بين اين احكام و احكام ديگر؟ هر كسي به سليقة خود شايد از حكمي خوشش آمده و از حكم ديگر خوشش نيايد، چون فلسفه و حكمت آن را نمي داند، پس آيا بايد آن را تغيير دهد؟ پي نوشت ها: 1. وسائل الشيعه، ج 2، ص 64، ابواب الاستحاضه.

پاسخ : امامان معصوم عليهم السلام با ولايت و قدرتى كه دارند و از طرف خداوند به آن بزرگواران عنايت شده است، قادرند در زمان واحد در مكان‌هاى متعدد حاضر شوند، بدين نحو كه بدن‌هاى متعدد مثالى (بدنى لطيف و شبيه بدن جسماني) ايجاد مي‌كنند و با تصرف در آن بدنهاى مثالى در جاهاى متعدد ظاهر مي‌شوند و هر كارى را كه اراده كنند، در هر مكانى كه بخواهند انجام مي‌دهندپي نوشت ها: 1. بحار الانوار، ج 6، ص 201؛ شهيد عبد الحسين دستغيب، 82 پرسش، ص 82.

پاسخ : عوامل متعددى زمينه ساز ظهور امام زمان(ع) هستند كه جهت رعايت اختبار به برخى از آن‏ها اشاره مى‏شود:1ـپارسايى: براى ايجاد جامعه سالم مبتنى بر ارزش‏ها و عدالت، پارسايى و خودسازى افراد جامعه ضرورى است. حكومتى كه بر اساس شايسته سالارى، معنويت گرايى و قابليت‏ها شكل مى‏گيرد، پديد آورندگان آن بايد صالحان و پارسايان باشد. شايد بر همين باشد كه در برخى روايات تصريح شده است: هرگاه 313 نفر آماده شوند و شرايط ديگر فراهم شود حضرت امام زمان ظهور مى‏كند.(1(بى ترديد يكى از شرايط اين تعداد افراد پارسايى است. امام صادق(ع) فرمود: "هر كس خوش دارد، در شمار اصحاب قائم باشد، بايد چشم به راه باشد، و پارسايى پيش گيرد و كردار باورع داشته باشد. (2) در برخى از روايات ديگر تصريح شده است كه امام زمان(ع) خود ديگران را دعوت به تقوا نمود تا آن حضرت ظهور كند. 2ـدين مدارى و تكليف گرايى:يكى از عوامل زمينه ساز ظهور امام زمان(ع) دين مدارى و دين دارى است. انسان بايد در عصر غيبت بيشتر به دستورات الهى توجه نموده و از محرمات پرهيز كند و متعبد و مقيد به انجام تكاليف خدايى باشد. در عصر غيبت است كه انسان‏ها بيشتر در معرض آفات و آسيب‏ها قرار مى‏گيرند و نياز به پشتوانه قوى دارد. بى ترديد اين پشتوانه قوى تقويت باورهاى دينى و پاسدارى از دين است. از سوى ديگر با انجام تكاليف الهى مى‏توان به آسيب زدايى پرداخت. شايد بر همين اساس باشد كه پيشوايان دين مردم را به ديندارى، و صحت اعمال و دعا و توسل به اهل بيت(ع) فرا خوانده‏اند. امام صادق(ع) مى‏فرمايد: "براى صاحب الامر غيبتى طولانى است. در اين دوران هر كسى بايد تقوى پيشه سازد، و چنگ در دين زند".(3)3ـآمادگى نظامى: يكى از عوامل مهم زمينه ساز ظهور امام زمان(ع) آمادگى نظامى است: "در يك قيام بزرگ، و يك انقلاب خونين و در يك درگيرى عظيم جهانى، لازم است، منتظران آمادگى رزمى داشته باشند. مسلمانان هميشه بايد نيروى سلحشورى داشته باشد تا در هنگام طلوع حق و درگيرى‏هاى حق و باطل به صف پيكارگران ركاب مهدى(ع) بپيونددد و حماسه آفرينند."(4)مگر نه اين است كه امام زمان با ستمگران و دين ستيزان مى‏جنگد، اگر چنين است، او نياز به نيروهاى مسلح آماده دارد. امام صادق(ع) فرمود: "هر يك از شما براى خروج قام اسلحه تهيه كنيد، اگر چه يك نيزه چون وقتى خداوند ببيند كسى كه به نييت يارى مهدى اسلحه تهيه كرده است، اميد است عمر او را دراز كند تا ظهور را درك نمايد و از ياوران مهدى باشد".(5)4ـ اصلاح جامعه:يكى از عوامل مهم تأثير گذار در ظهور امام زمان(ع) اصلاح جامعه است. در آموزه‏هاى دينى اين نگرشى كه در عصر غيبت بايد در برابر ناهنجارى‏ها و بى عدالتى‏ها بى تفاوت بود و حتى به ناهنجارى‏ها دامن زد، پذيرفته شده نيست و اين همان تحريف مفهوم انتظار است كه از سوى برخى مطرح شده است، در انديشه شيعى همگان وظيفه دارند كه با بهره‏گيرى از دو عنصر امر به معروف و نهى از منگر به اصلاح جامعه پرداخته و در صدد جامعه سالم، مبتنى بر عدالت، شايستگى و... باشند. در برخى از روايات يكى از وظايف شيعيان در عصر غيبت انتظار فرج ياد شده است. پيامبر(ص) فرمود: "افضل اعمال امتى انتظار الفرج من اللَّه عز و جل".(6)انتظار فرج به معناى كناره‏گيرى از صحنه سياست و بى تفاوت بودن در برابر سرنوشت جامعه و تسليم شدن در برابر ستم نيست، بلكه انتظار قيام عليه نابرابرى‏ها است. يكى از نويسندگان مى‏نويسد: "نبايد پنداشت كه انتظار ظهور و چشم به راه "مهدى موعود" بودن، به گونه‏اى موجب از دست هشتن حركت‏هاى اصلاحى، و حماسه‏هاى دينى و اجتماعى است. هرگز چنين نيست انتظار دعوت به "نپذيرفتن" است، نه "پذيرفتن"، نپذيرفتن باطل، نپذيرفتن ستم، نپذيرفتن بردگى و ذلت. انتظار درفش بنياد گر مقاومت است، در برابر هر ناحقى، و هر ستمى، و هر ستم گرى. مجاهدات خستگى‏ناپذير و "وفران‏هاى خونين" شيعه، در طول تاريخ، همواره گواه اين است كه در اين مكتب، هيچ سازشى، و هيچ سستى راه ندارد. شيعه، با حضور در حوزه "انتظار"، يعنى غلبه حق بر باطل، و غلبه داد بر بيداد و غلبه تقوا بر گناه و غلبه آگاهى بر كوربينى".(7)بى ترديد يكى از علل عدم ظهور امام زمان(ع) عدم آمادگى و اصلاح جامعه است. مصلح كل جهان اصلاحات عمومى را مى‏طلبد و عدم آمادگى پرده ميان امام زمان و مردم است. گفتم كه روى خوبت، از من چرا نهان است؟ گفتــا تو خود حجابى، ورنه رخم عيان است گفتم كـــه از پرســم، جانا نشــان كويت‏گفتا نشان چه پرسى؟ آن كويى بى نشان است‏5ـرشد فرهنگى و موانع زدايى:رشد فرهنگى و موانع زدايى از عناصر مهم زمينه سازى ظهور امام زمان(ع) هستند. در برخى روايات به لزوم شناخت رهبرى و اطاعت از آن سفارش شده است.(8) از اين رو شناخت امام زمان(ع) و ويژگى‏هاى حكومت امام يك ضرورت است. برخى در هنگام ظهور امام زمان(ع) با او مخالفت مى‏كنند و تصور مى‏كنند كه امام زمان دين جديد آورده است.(9) طبيعى است دگم انديشى، و جمود گرايى با حكومت امام زمان هم خوانى نداشته و موانع بزرگ ظهور هستند. شايد بر اساس ضرورت بصيرت و رشد فرهنگى در عصر غيبت است كه يكى از ويژگى‏هاى ياران امام زمان(ع) بصيرت و آگاهى بيان شده است.(10) از سوى ديگر راحت‏طلبى و دل به دنيا بستن نيز مانع بزرگ ظهور به حساب مى‏آيد. در هنگام ظهور امام زمان(ع)راهت طلبان به دليل اين كه حكومت عدالت گراى امام زمان(ع)را با منافع خويش در تضاد مى‏بينند، با آن حضرت مخالفت مى‏كنند. (11) نكته قابل دقت آن است كه يكى از خصوصيات ياران امام زمان(ع) خدا محورى و ساده زيستى ذكر شده است.(12) برخى از مردم ادعاى پيروى امام زمان(ع) را دارند، ولى به دليل دگم انديشى و گذشته گرايى و گذشته گرايى و راحت‏طلبى با امام زمان(ع) مخالفت مى‏كنند. امام صادق(ع) فرمود: "چه بسيار از كسانى كه ادعاى پيروى او را دارند، ولى پس از ظهور حضرت از او روى مى‏گردانند".(13) پى نوشت‏ها:1. صافى گلپايگانى، منتخب الاثر، ص 594 - 596. 2. بحار الانوار، ج 52، ص 140. 3. بحار الانوار، ج 52، ص 135. 4. محمد رضا حكيمى، خورشيدمغرب، ص 350. 5. بحار الانوار، ج 52، ص 366.6. صافى گلپايگانى، منتخب الاثر، 629. 7. محمد رضا حكيمى، خورشيد مغرب، ص 334 - 335. 8. بحار الانوار، ج 52، ص 132 - 134، مجله حوزه، ويژه نامه امام زمان(ع)، شماره 70 - 71، ص 338. 9. مجله حوزه، ويژه نامه امام زمان(ع)، ص 313. 10. همان، ص 300. 11. همان، ص 309. 12. همان، ص 307. 13. ميزان الحكمة، ج 1، ص 292.

پاسخ : بعد از ظهور امام زمان(ع) فوراً قيامت بر پا نمى شود بلكه حضرت مدتى را در روى زمين سلطنت و حكومت مى كند. البته روايات در رابطه با مدت حكومت مختلفى است از پنج سال تا 309 سال ذكر شده است. اين اختلاف شايد اشاره به دوران هاى مختلف حكومت آن حضرت باشد:علامه مجلسى مى گويد: بعضى از روايات بر جميع مدت حكومت و بعضى بر زمان استقرار دولت، دلالت دارد.(1) يكى از اعتقادات شيعه، مسئلة رجعت است. رجعت در زمان ظهور و پس از ظهور امام زمان(ع) به وقوع مى پيوندد. عقيدة شيعه اماميه آن است كه خداوند متعال در موقع ظهور امام زمان(ع) مردمى از شيعيان آن حضرت را كه قبلاً مرده بودند به دنيا بر مى گرداند تا به ثواب يارى او و مساعدت وى و مشاهده دولت آن حضرت فائز گردند. هم چنين مردمى از دشمنان آن حرت را نيز زنده مى گرداند تا از آن ها انتقام گيرد.(2) بر اين اساس در دعاى عهد نيز مى خوانيم: قبل از ظهور حضرت مردم را از قبر بيرون آور تا در ركاب حضرت باشم. از روايات استفاده مى شود كه بعضى از امامان (ع) مانند امام حسين(ع) به دنيا بر مى گردد. امام صادق(ع) مى فرمايد: "نخستين كسى كه قبرش مى شكافد و زنده مى شود و به دنيا بر مى گردد حسين بن علي(ع) است و اين رجعت عمومى نيست بلكه افراد خاصى به دنيا بر مى گردند كه يا مؤمن خالص و يا مشرك محض باشند".(3)پس از حكومت سيصد ساله و بيشتر مفاهيم دينى توسط معصومان، مجدداً اوضاع دگرگون شده حكومت هاى دينى و غير دينى رخ مى نمايند. جباران زمام امر را به دست مى گيرند حكومت هاى دينى از بين مى روند و با گذشت زمان ارزش هاى اخلاقى وانسانى از ميان مى رود و فساد و بى بند و بارى سطح جهان را فرا مى گيرد. روايات زيادى دربارة علايم قيامت داريم كه اشراط الساعه اش مى گويند و اين احاديث غير از علايم ظهور امام عصر(ع) است، چرا كه بيشترين تأكيد در علايم الظهور بر حاكميت ظلم و جور است ولى در علايم قيامت بر فساد و بى بند و بارى هاى اخلاقى و علنى شدن مسايل جنسى در برابر چشم مردم است. در هر صورت ممكن است اين وضعيت ميليونها سال طول بكشد تا قيامت بر پا گردد.عياشى در تفسير خود از جابر بن يزيد جعفى روايت نموده كه گفت شنيدم حضرت باقر(ع) مى فرمود: به خدا قسم مردى از ما اهل بيت بعد از مرگش سيصد و نه سال سلطنت مى كند. عرض كردم: اين در چه زمانى خواهد بود؟ فرمود: بعد از مرگ قائم است. عرض كردم: حضرت قائم در عالم خود چقدر باقى مى ماند؟ فرمود: نوزده سال از موقع قيام تا هنگام مرگش. عرض كردم:‌ آيا بعد از مرگ قائم هرج و مرج مى شود؟ فرمود: آرى پنجاه سال. آن گاه امام منتصر به دنيا باز مى گردد براى خون خواهى خود و يارانش. وى بى دين ها را به قتل مى رساند و به اسارت مى برد. پس از ايشان امام سفاح به دنيا بر مى گردد پس تمام دشمنان ستمگر ما را مى كشد و تمام زمين را مالك مى شودو خداوند كار او را اصلاح مى گرداند و سيصد و نه سال سلطنت مى كند آن گاه امام فرمود: اى جابر مى دانى امام منتصر و سفاح كيست؟ منتصر حسين(ع) و سفاح، اميرالمؤمنين(ع) است.(4) پي نوشت ها: 1. منتخب الاثر، ص 618. 2.مهدى موعود، ص 1232. 3.مهدى موعود، ص 1186. 4.مهدى موعود، ص 1239.

پاسخ : زمان دقيق ظهور حضرت مهدى(ع) بر كسى معلوم نيست و از طرف پيامبر و امامان نيز تعيين نشده، بلكه هر كس وقت آن را تعيين كند، بايد مورد تكذيب قرار گيرد. فضيل مى‏گويد: از حضرت باقر(ع) پرسيدم: آيا مهدى(ع) در وقت معلومى ظهور خواهد كرد؟ حضرت سه مرتبه فرمود: "كذب الوقاتون؛ افرادى كه وقت ظهور را معين كنند دروغ مى‏گويند".(1)حضرت على بن موسى الرضا(ع) فرمود: پدرم از پدران خود از حضرت رسول اكرم (ص) روايت كرده كه حضرت فرمود: "مثل مهدى موعود نظير قيامت است كه قيام نمى‏كند مگر به طور ناگهانى و دفعةً".(2) از آن جا كه وقت وقوع قيامت را كسى نمى‏داند، مى‏توان از روايات مذكور فهميد كه وقت ظهور حضرت را كسى نمى‏داند. در عين حال روايات نشانه‏ها و يا شرايطى براى ظهور بيان كرده است. وجود اين شرايط و علائم براى آن است كه در ظهور حضرت مهدى(عج) فلسفه خاصى وجود دارد و بزرگ‏ترين فلسفه آن، تحقق عدالت در تمام گيتى بوده و حكومت جهان به دست مؤمنان و مستضعفان اداره مى‏شود، و آن زمانى است كه جهان پر از ظلم و ستم شده و مردم از ستم و ظلم به ستوه آمده و منتظر قيام قائم آل محمد(ص) باشند و از هر جهت آمادگى كسب كرده باشند.هم چنين نشانه‏هاى ديگرى ذكر شده كه با قيام جهانى حضرت مهدى ارتباط دارند. اما اينكه چه وقت انسان‏ها آماده مى‏شوند؟ چه قدر از ظلم و ستم به ستوه مى‏آيند و از همه حكومت‏هاى ستمگر و فريبكار دست مى‏كشند؟ بستگى به انسان‏ها و نيز تاريخ انسانى و... دارد. هم چنين جو حاكم بر جوامع و تحولات و عوامل سقوط و پيشرفت، ذلت و عزت، مجد و عظمت هر جامعه به دست انسان‏ها است. اين كه افراد و جوامع چه راهى را پيش مى‏گيرند، به طور دقيق مشخص نيست، از اين رو قيام حضرت مهدى(ع) كه بايد در شرايط خاصى بروز كند، نامشخص است.پى‏نوشت‏ها: 1.محمد جواد نجفى، ستارگان درخشان، ج 14، ص 43، به نقل از غيبت شيخ طوسى.

پاسخ : در احاديث اسلامى نيامده است كه امام زمان(ع) به دست زنى كشته خواهد شد. بنابر اين، اصل شهادت حضرت توسط يك زن معلوم نيست تا از دنيا آمدنش بحث شود. مرحوم صدر شهادت حضرت به دست زنى را چنين نقل كرده است: هفتاد سال بعد از حكومت حضرت زنى از قبيله بنى تميم به نام سعيده كه مانند مردان ريش دارداز پشت بام سنگى پرتاب مى‏كند و حضرت را به شهادت مى‏رساند.(1) ايشان بعد از نقل اين مطلب به رد آن پرداخته است. پى نوشت‏ها:1. سيد محمد صدر، تاريخ ما بعدالظهور، ص 882.

پاسخ : دربارة اين كه آيا امام زمان(ع) كشته مي شود يا به مرگ طبيعي از دنيا مي‌رود و اگر كشته مي شود، آيا كشندة او مرد است يا زن؟ مسلمان است يا غير مسلمان؟ اصفهاني است يا غير اصفهاني؟ اگر چه سخناني گفته شده و چه بسا رواياتي نقل شده باشد، اما دليل معتبري در دست نيست. از حديث معروف "ما منّا إلاّ مقتول أو مسموم؛(1) تمامي ماامامان با شمشير كشته مي شويم يا با زهر" استفاده مي شود كه امام زمان نيز مانند بقية ائمه، كشته يا مسموم مي شود. اما اصل مسئله اين كه آيا همة آن بزرگواران به شهادت رسيده يا برخي به مرگ طبيعي از دنيا رفته اند، بين علماي شيعي اختلاف است. شيخ صدوق(ره) بر اين باور است كه همة معصومين(ع) به اجل غير طبيعي از دنيا رفته اند. شيخ مفيد(ره) فرموده تمامي آنان با قتل يا با سم از دنيا نرفته اند، بلكه شهادت برخي از آنان مشكوك است. شهادت اميرالمؤمنين و امام حسن و امام حسين(ع) قطعي و حتمي است. پس از ايشان مسموميت و شهادت امام موسي بن جعفر(ع) نيز قطعي و مسلّم است. دربارة امام رضا(ع) نيز قول قوي به مسموميّت ايشان است. امّا در ديگر امامان دليل قطعي براي اثبات اين كه آنان به وسيلة سمّ كشته شده باشند، جاي ترديد است.(2) بنابراين دليلي بر كيفيت مردن يا شهادت امام زمان(ع) نداريم، امّا تذكّر اين نكته ضروري است كه پيامبر و امامان به مقام شهادت كه مقامي بس بالا و والا است رسيده اند و رسيدن به اين مقام اسبابي دارد. ممكن است فردي با مرگ طبيعي از دنيا برود، ولي در اثر اين كه داراي تقوا و عمل صالح است، به مقام شهادت برسد. البته يكي از مهم ترين اسباب رسيدن به اين مقام، كشته شدن در راه خدا است. براي اطلاع بيشتر به كتاب هاي مهدي موعود ترجمة علي دواني، در انتظار خورشيد از عبدالرحمن انصاري، امام در عينيت جامعه نويسنده محمد رضا حكيمي، دادگستر جهان نوشتة‌ابراهيم اميني و منتهي الآمال نوشتة حاج شيخ عباس قمي مراجعه شود. پي نوشت ها: 1. مجلة حوزه، شمارة 70 - 71، ص 590، به نقل از بحارالانوار، ج 27، ص 213 و 216 و 217. 2. همان، ص 60، به نقل از اعتقادات شيخ صدوق، ج 5، ص 99، چاپ كنگرة شيخ مفيد.

پاسخ : در خصوص مدت حكومت امام زمان(ع) اختلاف بوده و مدت معين و مقطع زمانى خاصى را نمى‏توان تعيين كرد. به نظر مى‏رسد منشأ اختلاف نظرها، رواياتى باشد كه درباره مدت حكومت امام زمان(ع) وجود دارد. ابتدا - قبل از ذكر روايات - بيان اين مطلب ضرورى است كه عقل بر طولانى بودن حكومت امام حكم مى‏كند، لازمه تشكيل حكومت جهانى با هدف مندى برقرارى عدالت، حاكميت دين بر جهان آن است كه حكومت حضرت طولانى باشد. از سوى ديگر در انديشه شيعى رجعت قابل قبول بوده و معناى رجعت آن است كه برخى از بزرگان زنده شده، در سايه حكومت عدالت گراى امام زمان(ع) زندگى مى‏كنند. در برخى روايات تصريحشده است كه حكومت امام زمان(ع)تا قيامت ادامه مى‏يابد كه اين حديث ناظر به مدت طولانى بودن حكومت امام زمان(ع) است. پيامبر اسلام(ص) فرمود: "در شب معراج خداى علم به من فرمود: من سلطنت مهدى را ادامه مى‏دهم و روزگار او را بين دوستانم تا روز قيامت طولانى خواهم كرد".(1)در روايات، مدت حكومت امام زمان(ع) متفاوت بيان شده است.(2) در برخى از روايات مدت حكومت امام زمان(ع) هفت و نه سال بيان شده است. چنان كه از پيامبر(ص) در خصوص مدت حكومت امام زمان(ع) سؤال شد، حضرت فرمود: "يخرج من عترتى يملك سبعا الو تسعا فيملا الارض قسطا و عدلا".(3) از امام صادق(ع) درباره مدت حكومت امام زمان(ع) سؤال شد، فرمود: "سبع سنين يكون سبعين سنة من سنيكم هذه".(4)امام على(ع) فرمود: "مهدى سى و يا چهل سال حكومت مى‏كند".(5)از روايات مذكور نمى‏توان مدت معينى را براى مدت حكومت امام زمان بيان كرد. بيان اين نكته ضرورى است كه شايد مقصود از 7 و 5 سال، 7 و يا 5 قرن باشد. (6( شايد بر همين اساس باشد كه در برخى از روايات تصريح شده كه هر سال حكومت امام زمان(ع) به اندازه 20 سال ديگر است. (7) (يعنى برابر 20 سال معمولى)پى نوشت‏ها:1- ينابيع المودة، ص 486، نقل از محمد جواد نجفى، ستارگان درخشان، ج 14، ص 73. 2- مهدى موعود، ص 1070 - 1069؛ منتخب الاثر، ص 618 - 617؛ مجله حوزه، ويژه امام زمان(ع)، ص 58. 3- احمد حنبل، مسند احمد، ج 3، ص 28. 4- منتخب الاثر، ص 617. 5- همان. 6- گفتمام مهدويت (مجموعه سخنرانى‏ها) سخنرانى على كورانى، ص 128. 7ـ محمد جواد نجفى، ستارگان درخشان، ج 14، ص 73.

پاسخ : امام زمان(ع) در هنگام ظهور سياست‏هاى مهم را ارائه مى‏دهد كه جهت رعايت اختصار به برخى از آن‏ها اشاره مى‏شود: 1 - تشكيل حكومت جهانى. يكى از استراتژى‏هاى مهم امام(ع) تشكيل حكومت جهانى اين است كه در آن سعادت دنياو آخرت بشر تأمين مى‏شود. مورخان و سيره نگاران باور دارند كه بعد از فراگيرى ستم حكومت‏هاى حاكم بر جهان، مردم آماده پذيرش حكومت عدالت گرا مى‏شوند، گر چه برخى با تشكيل حكومت امام زمان(ع) مخالفت مى‏كنند؛ ولى اكثر مردم آماده حكومت امام(ع) مى‏شوند. 2 - بيت گرفتن. براى تشكيل حكومت جهانى و قانونى، نياز به پايگاه مردمى است، از اين رو امام زمان(ع) از مردم بيعت مى‏گيرند: "مهدى(ع) سپاهيان خود را جهت گرفتن بيعت به اطراف جهان خواهد فرستاد. مردمان ظالم و ستمگر از بين خواهند رفت و اهل شهرها از براى مهدى تسليم خواهند شد".(1) البته برخى مردم با حكومت جهانى امام زمان(ع) مخالفت كرده و بيعت نمى‏كنند، ولى امام با قاطعيت با آنان برخورد مى‏كند. 3 - مبارزه با دجال. در برخى از روايات تصريح شده است كه امام(ع) در هنگام ظهور با دجال مى‏جنگند. در اين كه دجال چيست و حضرت چگونه با او جنگ مى‏كند ،اختلاف نظر وجود دارد؛ ولى يكى از سياست‏هاى امام زمان(ع) مبارزه با دجال است. در كتاب الفتن از زُهرى آمده است: "اذا التقى السفيانى و المهدى(ع) القتال يومئذ يسمعون من السماء صوتا ألا إنّ اولياء اللَّه من اصحاب فلان يعنى المهدى(ع)".(2) 4 - آموزش و تعليم قرآن. واقعيت آن است كه مسلمانان از معارف بلند قرآن فاصله گرفته‏اند كه در قرآن از آن به عنوان مهجوريت قرآن ياد شده است.(3) يكى از برنامه‏هاى امام زمان(ع) در هنگام ظهور، آموزش قرآن است، تا هم قرآن از مهجوريت رهايى يافته و هم مردم با معارف بلند آن آشنا شوند. امام باقر (ع) فرمود: "هرگاه قائم آل محمد(ص) قيام كند، خيمه‏هايى نصب مى‏كند براى كسانى كه قرآن را همان طور كه نازل شده، به مردم تعليم دهند".(4) 5 - مبارزه با خرافات و بدعت زدايى. يكى از برنامه‏هاى مهم امام زمان(ع) مبارزه با خرافات و بدعت‏ها است. اين سياست از آن جا نشأت مى‏گيرد كه قبل از ظهور امام(ع) دينى جديد تلقى مى‏شود؛ از اين رو برخى تصور مى‏كنند امام دين جديد آورده است. امام باقر(ع) فرمود: "آن چه از آثار بدعت و گمراهى قبل از وى بوده است، منهدم مى‏كند چنان كه پيغمبر(ص) اساس جاهليت را منهدم كرد. آن گاه از نو اسلام را از سر مى‏گيرد".(5) 6 - اجراى قوانين اسلام و حاكميت دين بر جهان. يكى از برنامه‏هاى مهم امام (ع) اجراى قوانين اسلام و حاكميت دين بر جهان است. در قرآن تصريح شده است: "ليظهره على الدين كلّه و لو كره المشركون".(6) مفسران و پژوهشگران قرآنى اين آيه را در خصوص حاكميت اسلام در زمان ظهور امامزمان(ع) دانسته‏اند، زيرا هنوز اسلام حاكميت بر تمام جهان نداشته است. عياشى در تفسير خود از رفاعة بن موسى نقل كرده: از حضرت صادق(ع) شنيدم كه در تفسير آيه: "و له أسلم من فى السموات و الارض طوعاً و كرهاً" فرمود: "هنگامى كه قائم ما قيام كرد، جايى روى زمين باقى نمى‏ماند، مگر اين كه در آن جا صداى "أشهد ان لا اله الا اللَّه و أشهد ان محمدا رسول اللَّه" بلند شود".(7) 7 - گسترش عدالت و از بين بردن فساد. يكى از ويژگى‏هاى حكومت امام(ع) گسترش عدالت و از بين بردن ناهنجارى‏ها و فساد است. پيامبر اسلام(ص) فرمود: "فيملأ الارض عدلا و قسطا كما ملئت جوراً و ظلماً"؛(8) امام زمان(ع) زمين راپر از عدل و داد كند، چنان كه پر از جور و ستم شده باشد".امام زمان(ع) برنامه‏هاى ديگرى مانند برخورد با دشمنان دين و آبادانى شهرها و روستاها دارد. پى نوشت‏ها:1 - محمد جواد نجفى، ستارگان درخشان، ج 14، ص 65. 2 - صافى گلپايگانى، منتخب الاثر، ص 1121. 3 - فرقان، آيه 30. 4 - مهدى موعود(ع)، ص 1121. 5 - مهدى موعود(ع)، ص 1123. 6 - 7 - مهدى موعود(ع)، ص 1121 - 1122. 8 - همان، ص 1125.