تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : چهرهء بنى صدر براى عموم مردم ايران تا قبل از پيروزى انقلاب اسلامى ناشناخته بود. روز دوازدهم بهمن 57 روز ورود امام به ايران , وى همراه امام (ره ) وارد ايران شد و به مجرّد ورود, به فعاليت فرهنگى و سياسى و... پرداخت . به عنوان مثال : سه روز بعد از ورود, در دانشگاه صنعتى شريف واقفى , سخنرانى هايش را آغاز كرد كه به مدت ده روز طول كشيد! اولين سمتى كه وى در ايران به دست آورد, عضويت در شوراى انقلاب بود و بعد وزارت امور خارجه و سپس به وزارت امور اقتصادى و دارايى رسيد. وى بعد از22همن 57در تلويزيون ظاهر و سخنرانى هايش از راديو پخش مى شد.با شخصى به نام از رهبران گروه مائوئيستى , موسوم به كارگران انقلابى كه از آمريكا به ايران باز گشته بود, مناظرهء تلويزيونى كرد و بر اوچيره شد. بنى صدر كتاب هاى متعدد نوشت , مخصوصاً كتاب كه توجه عده اى را جلب كرده ولى در آن كتاب , خود را به عنوان يك مسلمان مؤمن و متعهد به اسلام و پيرو خط امام معرفى كرده است , اگر چه درمجلس خبرگان در مورد ولايت فقيه سخنانى ايراد كرد كه نشان مى داد زياد هم به اسلام پاى بند نيست .او بر حسب ظاهر به عللى با منافقين رابطه نداشت , از جمله اغلب بنيادهاى فلسفى آن را قبول نداشت و ديگر اين كه تز منافقان در برخورد با امام مورد تأييد وى نبود.بنى صدر با داشتن سمت ها و ايراد سخنرانى و نوشتن كتاب هاى متعدد وموضع گيرى هاى خود و... در ميان مردم محبوبيت نسبى پيدا كرد تا جايى كه ازميان نامزدهاى رياست جمهورى , آقايان : دكتر حسن آيت , دكتر ابوالحسن بنى صدر, دكتر حسن حبيبى , صادق قطب زاده , صادق طباطبايى , داريوش فروهردكتر كاظم سامى و دكتر احمد مدنى , با بيش از يازده ميليون رأى به رياست جمهورى ايران انتخاب شد. اولين چراغ سبزى كه به طور علنى آقاى بنى صدربه منافقين داد, وقتى بود كه آقاى مسعود رجوى , سركردهء منافقين را به دليل رأى ندادن به قانون اساسى از نامزدى رياست جمهورى حذف كرده بودند. دراين موقع آقاى بنى صدر در يكى از سخنرانى هاى انتخاباتى خود گفت : به استثناى آقاى رجوى كانديداهاى ديگر كوچك ترين پايگاهى در بين ملّت ندارد.جاى خوشوقتى است كه طرفداران رجوى ايجاد تشنج نكردند و عاقلانه رفتاركردند و من از طرفداران ايشان تشكر مى كنم .بنى صدر بعد از پيروزى در انتخابات , دفترى به نام تشكيل داد. در اين دفتر ضد انقلابها و مخالفان جمهورى اسلامى , از جمله گروه هايى مانند پيكار و فدايى و رنجبران و منافقان رخنه كرده بودند و با حمايت هاى خود رئيس جمهورى را كمك مى كردند.اوج رابطهء بنى صدر با منافقان , بعد از غائلهء چهارده اسفند 1359دردانشگاه تهران بود. در اين روز به دستور وى , عناصر شد انقلاب و ضدروحانيت و مخالفان نظام , حزب اللّه را آماج حملات شديد خود قرار داد وضرب و شتم زيادى وارد آوردند. بعد از اين غائله , امام ايشان را از فرماندهى كل قوا عزل كرد و مردم در تظاهرات خود خواستار بركنارى بنى صدر شدند.چند روز قبل از عزل , ايشان با حفاظت شديد منافقان در مخفيگاه به سرمى برد و اكثر كارهايش توسط اين گروهك انجام مى گرفت , تا بالاءخره بعد ازانفجار دفتر حزب جمهورى اسلامى و شهادت سيدالشهداى انقلاب اسلامى آيت اللّه بهشتى و هفتاد و دو تن از يارانش , در تاريخ ششم مرداد سال 1360 به اتفاق مسعود رجوى و با همكارى عده اى از منافقان , در لباس پاسداران و يابنابر قولى , در لباس زنانه , با هواپيماى بوئينگ 707با هدايت سرهنگ خلبان معزّى به فرانسه فرار كرد.(1)(پـاورقى 1.غائله چهاردهم اسفند 1359 ناشر دادگسترى جمهورى اسلامى ايران .

پاسخ : برادر عزيز و بزرگوار! از اين كه مجدداً با ما مكاتبه نموده وسؤالاتى را مطرح كرده ايد, ممنون و متشكريم .متأسفانه براى ما امكان ندارد بيش تر از توضيحات جزوهء شماره 221كه خدمتتان ارسال داشتيم , دربارهء گروهك منافقين توضيح بدهيم , ولى نظر شما رابه منابع زير جلب مى كنيم ـ در صورت تمايل آن ها را مطالعه كنيد. انشاءاللّه مفيد خواهد بود ـ :1 سلسله مقالات روزنامه ابرار از مرداد ماه 1369به بعد;2 سلسلهء مقالات روزنامه جمهورى اسلامى تحت عنوان از تيرماه 1374به بعد;3 كتاب از انتشارات دادسراى انقلاب تهران ;4 كتاب چهار سخنرانى مقام معظم رهبرى ;5 كتاب ;6 اسلام و منافقين , از احمد اردستانى ;7 پيامبران و منافقين , از سيروس سعيدى ;8 سيماى منافقين در قرآن و نهج البلاغه , محمد باقر حسينى ;9 منافقين و وسيلهء وحى , از انجمن دانشجويان دانشگاه آمريكا.

پاسخ : خواهر گرامى ! ازاين كه با ما مكاتبه و مشاوره كرده ايد, متشكريم . از ايثار و از خود گذشتگى كه ابراز داشته و حاضر شده ايد با يك جانباز ازدواج كنيد, خرسنديم . اين روحيهء عالى قابل ستايش است .اميدواريم به خاطر اين روحيهء ايثارگرى خداوند براى شما شوهرى مناسب و متدين و با اخلاق خوب نصيب فرمايد.در هر صورت , نيّت ايثارگرى و علاقه به ازدواج با يك جانباز, داراى اجر و مزد دنيوى و اخروى است . حال اگر توانستيد با جانبازى ازدواج كنيد, جاى خوشوقتى است , ولى اگر قسمت نشد و با فرد سالم و متدين وخوش اخلاقى ازدواج كرديد, ثوابى كه گفته شد, براى شما محفوظ است (نية المؤمن خيرٌ من عمله ). شماراضى به رضاى خدا باشيد و هر چه را نصيب و قسمت كرد, خوب است . ضمناً گاه تصميم ها روى احساسات پاك است , گر چه ممكن است جانبازى بد اخلاق باشد و زندگى راسياه كند; ازاين رو نبايد در ازدواج , احساسى فكر كنيد.در هر حال , در امر ازدواج دقت كامل را داشته باشيد و سعى كنيد با اين مسئله هم عاقلانه و منطقى برخوردكنيد; زيرا برخورد احساسى با مسائل مهمى چون ازدواج باعث ايجاد مشكلاتى در آينده خواهد شد. ما براى شما آرزوى موفقى داريم .

پاسخ : گوش دادن نوارهايى با صداى زن , اگر سخنرانى باشد يا تدريس كرده و يا اشعار آموزنده به صورت دكلمه و حماسى در آن ضبط شده باشد, ظاهراً هيچ گونه مانعى نخواهد داشت , ولى گوش دادن به نوارهايى با صداى زنان كه به صورت آواز و با صدايى مهيّج و گمراه كننده است , حرام مى باشد.يكى از مراجع بزرگوار مى فرمايند: (1)در بيان ديگر مى فرمايند: (2)و نيز مى فرمايند: (3)(پـاورقى 1.آيت اللّه فاضل , جامع المسائل , ج 1 ص 484 مسئله 1721(پـاورقى 2.همان , مسئله 1742(پـاورقى 3.همان , مسئله , 1725

پاسخ : خانم مريم حيدرزاده , روشندل و شاعرى سوخته دل هستند كه اشعار را به صورت دكلمه خوانده است . اين نوار مهيّج قواى شهوانى و منحرف كننده از صراط مستقيم نيست ; لذا استفاده از چنين نوارى اشكال ندارد.

پاسخ : اخيراً سازمان اوقاف كتابى منتشر كرده كه اسامى كليهء امامزادگان هر استان با محل دفنشان مشخص شده است . در صورت تمايل به ادارهء اوقاف شهر خود مراجعه كرده و با تهيهء كتاب , به خواستهء خودنايل شويد.

پاسخ : اگر كسى بداند يا گمان كند اگر امر به معروف و نهى از منكر كند, ضرر جانى يا ناموسى يا آبرويى و يا مالى قابل ملاحظه اى متوجه او خواهد شد, انجام اين فريضه بر او واجب نيست , بلكه اگر احتمال بدهدضررهاى مذكور برايش به وجود مى آيد, باز واجب نيست ; حتى اگر بترسد ضرر متوجه متعلقات و بستگان اوشود, واجب نيست امر به معروف و نهى از منكر كند.(1)البته اگر معروف يا منكر از امورى باشد كه از ديدگاه اسلام خيلى مهم است , مانند اصول دين و مذهبى وحفظ قرآن و حفظ عقايد مسلمانان و يا حفظ احكام ضرورى اسلام , با مجرد احتمال ضرر نمى شود آن را ترك نمود, بلكه بايد ضررها مقايسه شوند و هر كدام مهم تر بود, اقدام شود.(2) گاهى امر به معروف و نهى از منكر آن قدر مهم است كه مسلمان بايد همه چيز خود را در اين راه فدا نمايد, مثل اباعبداللّه الحسين 7ثانياً غلبه بر ترس در اين گونه موارد راه هايى دارد كه در ذيل به بعضى اشاره مى كنيم :1 امر به معروف و نهى از منكر يكى از ابزار رسيدن به هدف آفرينش انسان است . همان طورى كه مى دانيم بر حسب اعتقاد ما هدف اصلى خلقت انسان , رسيدن به كمال مطلق و قرب الهى است . رسيدن به آن مقام ازطريق عمل به دستورهاى اسلام و واجبات و ترك محرّمات امكان پذير خواهد بود. يكى از دستورهاى اسلام ,امر به معروف و نهى از منكر مى باشد. اگر مسلمان مطلب فوق رابداند, هيچ گاه ترس و دلهره نمى تواند جلورسيدن به كمال او را بگيرد.2 بهترين اعمال , سخت ترين آن ها است . . وقتى انسان بداند اعمال و كارهاى او آن گاه ارزش بيش ترى دارد كه در طريق انجام آن متحمّل سختى ها و رنج ها بشود و اركان او وقتى زيبنده است كه در حفظ و نگه دارى آن , ضررها و خسارات جانى و مالى متوجه او شده باشد, هرگز ترس از آزار و ديگران او رااز انجام وظيفهء الهى باز نمى دارد.3 تفكر و انديشه و مطالعهء سرگذشت رهبران دينى ; اگر بداند رسول خدا6و حضرت اميرالمؤمنين 7 صديقهء طاهره زهرا3و ائمهء اطهار به خصوص حضرت اباعبدالله 7براى پياده كردن دستور زندهء اسلامى (امر به معروف و نهى از منكر) چه ضررها و خسارات و رنج ها و آلام روحى و جانى را به جان خريدند و در راه خدا صبر نمودند, ديگر ترس و دلهره پيدا نخواهد كرد.(پـاورقى 1.توضيح السمائل مراجع , ج 2 ص 619(پـاورقى 2.همان , ص 619 مسئله 2792

پاسخ : خود سازى به معناى : ظاهر خود را آراستن و كوشش براى تهذيب اخلاق خويش است . دراصطلاح , به معناى تكميل و پرورش نفس و استفادهء بهينه از خواست ها و تمايلات به صورت همآهنگ و درجاى خود مى باشد.(1)بنابر قول مشهور, انسان در ميان ساير حيوانات كه تك بعدى هستند, داراى دو بُعد مادى و معنوى (جسمى و روحانى ) مى باشد. بُعد مادى , بعد جسمى و حيوانى و غرايز و تمايلات و جنبه هاى شهوانى نيزناميده مى شود. بعد معنوى , بعد ملكوتى و انسانى و تمايلات عاليهء انسانى و فطرى عقلائى نيز گفته مى شود.امتياز انسان بر ساير حيوانات , به خاطر داشتن بعد معنوى و روحانى مى باشد. وقتى انسان مى گويد: گرسنه ياتشنه هستم و يا خانه و ماشين و زن و فرزند و پول و مقام مى خواهم , خبر از بعد مادى و حيوانى خود مى دهد ووقتى صحبت از شناخت و وجدان و ايثار و حقيقت خواهى و علم جويى و هنر دوستى مى نمايد, از بعدمعنوى و ملكوتى خود خبر مى دهد.هر كدام از اين دو بعد نيازمند غذايى هستند كه با ديگرى تفاوت دارند و غذاى جسم , ورزش و پياده روى وشنا و غذاهاى مقوى , مثل گوشت و شير و سبزيجات و آجيل و شيرينى است , و غذاى روح , نماز و روزه و امربه معروف و عبادت و ارتباط با خدا و خواندن كتاب هاى مفيد و تلاوت قرآن و دعا و انفاق و گذشت و ايثار واصلاح ذات البين و تواضع است .كسى كه مى خواهد خود سازى كند, بايد به هر دو بعد توجه كند و هر دو را هماهنگ , رشد و تعالى دهد,چون توجّه به يك بعد و غفلت از بعد ديگر, زيان غير قابل جبرانى به بار خواهد آورد.براى خودسازى , عالمان و فقيهان , عرفا و روان شناسان , به تناسب ديدگاه هاى خود, راه هايى ارائه نموده اند. روانشناسان به ابعاد تجربى پرداخته و راه هاى تجربى را پيشنهاد كرده اند. عارفان به لذّات روحى پرداخته و راه هاى رياضت و مكاشفه و شهود قلبى و رسيدن و چشيدن را پيشنهاد كرده اند. و زاهدان به جنبه هاى ديگر پرداخته و راه هاى عبادت و شب زنده دارى را پيشنهاد نموده اند. ليكن همه در هدف اشتراك دارند و آن اين كه بايد نَفْس تهذيب شود و سير الى اللّه كند. نظر چند تن از بزرگان گذشته و معاصر را ذكرمى كنيم :امام خمينى (ره ): اولين قدم براى تهذيب نفس , تفكر است , و تفكر عبارت است از آن كه انسان لااقل در هرشبانه و روز مقدارى ـ حتى اگر كم باشد ـ فكر كند.(2)فكر دو نوع است : مخرب و سازنده . اگر فكر كند مرتكب اعمال غير قانونى و خلاف شرع و خلاف اخلاق بشود و از اين راه ها به لذات نائل گردد, اين فكر مخرّب است , ولى تفكر دربارهء عظمت و جلالت خدا ومخلوقات و نعمت هاى خدا و هدف آفرينشِ و انديشيدن در اين زمينه كه از كجا آمده ام و چرا آمده ام و سرانجام به كجا خواهم رفت و در جهان آخرت از من چه مى خواهند و چه نوع اعمال و عقايد و رفتارهايى در آن جابيش تر خريدار دارد, فكر سازنده است .دومين قدم براى خود سازى ـ از ديدگاه امام ره ـ عزم و تصميم انجام واجبات و ترك محرمات و جبران آن چه در گذشته از واجبات ترك شده است ,(3) مى باشد.امام در قدم هاى بعدى : مشارطه و مراقبه و محاسبه را پيشنهاد مى فرمايند. مشارطه آن است كه در ابتداى هر روز با خود شرط كند و عهد و پيمان ببندد بر خلاف دستورهاى الهى و دين مقدس گام بر ندارد.مراقبه , آن است كه در تمام ساعات شبانه و روز مراقب و مواظب باشد بر خلاف شرط و پيمانى كه بسته ,گام بر ندارد, چون يكى از نشانه هاى مؤمن اين است كه رعايت عهد و پيمان خود بنمايد (والّين هم لاءماناتهم وعهدهم راعون ).(4)محاسبه , آن است كه در پايان هر روز بنشيند و حساب كند چقدر به عهد خود وفا كرده است . اگر ديد كاملاًموفق بوده و انحراف و كوتاهى نداشته است , از اين بابت خدا را شكر كند. در غير اين صورت غصه بخورد وناراحت شود و از خداوند عذر خواهى كند, چون خداوندِ بزرگ به همهء كارها و اعمالى كه به صورت آشكار وپنهانى انجام مى گيرد, آگاهى دارد. فكر نكند اگر گاهى بر خلاف شرط و عهد خود عمل كند, خداوند اطلاع ندارد. قرآن مجيد فرمود: .گفتنى است : بعضى را نيز اضافه مى كنند, و آن اين كه : اگر بر خلاف عهد خود گام برداشت , خود راسرزنش و ملامت نمايد و براى خود جريمه بنويسد, مثلاً بگويد: اگر يك بار بر خلاف شرطم عمل كنم , يك روزيا چند روز روزه بگيرم , يا چند تومان به فقير بدهم و يا فلان عمل خوب را براى رضاى خدا انجام بدهم .امام محمد غزالى , يكى از عرفا و از معروف ترين علماى اسلام است , كه شهرتش شرق و غرب را فرا گرفته است . وى جامع معقول و منقول و رئيس جامع نظاميهء بغداد بود.(5) ايشان راه هاى خودسازى را چنين بيان مى كند:اطاعت از فرامين و دستورهاى الهى ; ادب در حركات و سكنات و معيشت ; پاك كردن دل از اخلاق ناپسند;آراستن دل به اخلاق پسنديده .(6)علامه حسن زاده آملى در مورد راه هاى خود سازى چنين توصيه مى فرمايد: 1 تلاوت و بهره مندى از قرآن ;2 دائم الوضو بودن ; 3 اعتدال در خوردن و آشاميدن , يعنى نه آن قدر زياد بخورد كه به شكم درد مبتلا شود, ونه آن قدر كم بخورد كه قدرت بر انجام كارى نداشته باشد; 4 اعتدال در گفتار, امام على 7فرمود: ; 5 محاسبهء نفس ; 6مراقبه ; 7 رعايت ادب اسلامى ; 8 عزلت و گوشه نشينى ; 9 تهجّد (شب زنده دارى ) ; 10 تفكر و انديشيدن ;11 ياد خدا در همه حال بودن ; 12 رياضت ; 13 اقتصاد و ميانه روى در كارها; 14 تعظيم امر خالق و شفقت با خلق ; 15 تمسّك به ويژگى هاى عبادالرّحمن ;() قرآن مجيد در سورهء فرقان , آيات 63ـ 74حدود دوازده (پـاورقى 3.حسن زاده آملى , نامه ها ـ برنامه ها, ص 23ـ 26ويژگى براى عبادالرّحمن ذكر كرده است كه در اين جا به اختصار آورده مى شود: برخى از اين صفت ها به جنبه هاى اعتقادى ارتباط دارد و يعضى جنبهء اخلاقى و برخى اجتماعى اند و قسمتى جنبهء فردى و بخش ديگرجمعى است و مجموع صفات به قرار زير است :1 تواضع و فروتنى و دور بودن از تكبّر و غرور; 2 حلم و بردبارى در مقابل سخنان زشت و جاهلانه و برخوردهاى نابخردانهء افراد جاهل و نادان . مؤمنان ازكوره در نمى روند, بلكه با حلم و بردبارى و بزرگواى از كنار جاهلان و سخنان و كردار آن ها رد مى شوند;3 تهجّد و شب زنده دارى , آن گاه كه ديگران خوابيده و در بستر به استراحت پرداخته اند, عبادالرحمن ,خواب را بر خود حرام كرده و بيدار شده و به عبادت خدا مى پردازند; 4 خائف و هراسناك , عبادالرحمن از مجازات و كيفرهاى الهى در جهان آخرت هراسناكند;5 اعتدال در انفاق و كمك به مستمندان , نه آن گونه كه همهء دار و ندار خود را به بيچارگان و تهيدستان بدهند و در راه خدا انفاق كنند, و نه آن طور كه چيزى انفاق ننمايند;6 معبودى جز خدا ندارند; 7 دستانشان بدون دليل به خون بى گناهان آلوده نيست ;8 دامان عفتشان هرگز آلوده نمى شود;9 شهادت باطل نمى دهند و حقوق ديگران را حفظ كرده و محترم مى شمارند;10 هنگام برخورد با آيات الهى داراى چشمانى بينا و گوشى شنوا هستند;11 توجه خاصى به تربيت فرزند و خانواده دارند و خود را در اين راه مسئول دانسته و از خدا مى خواهندفرزندان را مايهء روشنايى چشمانشان قرار بدهد;12 احساس مسئوليت در مقابل مردم مى كنند و نمى خواهند تنها گليم خود را از آب بيرون بكشند, بلكه مى خواهند غريق را بگيرند و از خداى بزرگ مى خواهند آنان را امام و پيشواى پرهيزكاران قرار بدهد.(7)مراحل خودسازىگفتنى است خودسازى بايد مرحله به مرحله انجام بگيرد و سالك بايد پله به پله نردبان خودسازى را طى كند. انديشه وران فن براى خودسازى چند مرحله ذكر كرده اند كه ما به اختصار آن ها را ذكر مى كنيم : تخليه ,تجليه , تحليه و فنا فى اللّه .در مرحله اوّل (تخليه ), سالك مأموريت دارد باطن خود را از اخلاق و صفات زشت و رذيله مانند بخل وحسد و كبر و غرور و ريا و دنيا خواهى خالى كرده و ويروس هاى فساد را از آن بزدايد.در مرحله دوم (تجليه ) وظيفه دارد درون را جلا داده و صيقلى كند, تا تمام ويروس هاى فساد از آن پاك شود.در مرحلهء (تحليه ) به جاى ويروس هاى وجين شده , باغچهء دل و درون را با صفاتى مثل تقوا و تواضع وفروتنى و ايثار و فداكارى و شجاعت و حقيقت خواهى زينت دهد و اين درخت هاى پاك را در آن غرس نمايد.(8)بالاءخره بعد از طى مراحل سه گانه كارش به جايى مى رسد كه همه چيز را فانى در حق ببيند و وِرْد زبانش اين مى شود كه زن و فرزند و پول و ثروت و جاه و پُست و مقام و خانه و ماشين و زندگى و جسم و جان و كل هستى ,فانى شدنى هستند; لذا ارزش ندارد انسان به آن ها عشق بورزد و به خاطر آن ها از حق و حقيقت و خدا غافل شود. در قرآن است : .(9)(پـاورقى 1.لغت نامهء دهخدا.(پـاورقى 2.چهل حديث , ص 1(پـاورقى 3.همان , ص 7(پـاورقى 4.مؤمنون (23 آيهء 8(پـاورقى 5.مرتضى مطهرى , آشنايى با علوم اسلامى ـ كلام و عرفان (انتشارات صدرا), ص 109(پـاورقى 6.كيمياى سعادت .(پـاورقى 7.مكارم شيرازى و جمعى از نويسندگان , تفسير نمونه , ج 15 ص 147ـ 168(پـاورقى 8.على قائمى , مبانى تربيت و اخلاق اسلامى , ص 345ـ 346 (پـاورقى 9.الرحمان (55 آيهء 26ـ 27

پاسخ : در صورت امكان خلاء عاطفى ناشى از فوت پدر را, با محبّت هاى مشفقانه پر و سعى كنيد ازناپدرى تان نيز كمك بگيريد. اگر ممكن نيست , از معلمان و دوستان مورد اعتماد برادرتان مَدَد بجوييد. درضمن سعى كنيد با دادن آگاهى و معرفت لازم به واقعيّات زندگى , وى را متقاعد سازيد خود را با وضع موجودمنطبق ساخته و روى پاى خود بايستد.كتاب هايى كه موضوع آن , زندگى نامه و فراز و فرودهاى تلخ و شيرين مشاهير و نوابغ عالم باشد, تهيّه نماييد و در دست رسى وى قرار دهيد تا مطالعه كند, يا خودتان مطالعه و براى وى تشريح نماييد.گاهى خودتان يا فردى كه حرفش در برادرتان نافذ و مؤثر است , در وضع و حالات مساعد با ذكر نمونه هايى توضيح دهد: براى رسيدن به رفاه و خوشبختى و سعادت , بايد صبور بود و با اراده و استقامت , با سختى ها وبى مهرى ها و گاهى نيز با يتيمى يا شنيدن زخم زبان ها و شماتت ها, مبارزه نمود و آن ها را پشت سر گذاشت .قرآن كريم در اين باره مى فرمايد: .(1)تسكين دهندهء دل ها از همهء آلام و مصائب و دردها و رنج ها, خدا است . صبر و استقامت و جَزَع و فَزَع نكردن , اگر همراه ذكر خدا و كم و مَدَد جستن از او باشد, باعث مى شود دل آرام گيرد و عزم و اراده براى حيات راسخ مى شود, چنان كه قرآن مى فرمايد: .(2)منظور از ذكر خدا, ترك گناه و معصيت و انجام واجبات است .(پـاورقى 1.انشراح (94 آيهء 5و 6(پـاورقى 2.بقره (2 آيهء 45

پاسخ : سعى كنيد با صحبت هاى سنجيده و دوستانه او را به بركات نماز و عواقب سوء ترك نماز آگاه سازيد.از اهرم قدرت مند محبّت و تواضع استفاده نماييد.آيندهء فرزندانتان و تأثير اعمال و گفتار شما در سرنوشت آن ها را ضرافت و محبت و مستدلّ و منطقى با وى در ميان بگذاريد. به فضل الهى تأثير خواهد گذاشت .