تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : شهيد مطهرى مى فرمايد: مصطلح شده است كه بعضى علوم را دينى و بعضى را غير دينى بخوانيم .علوم دينى ; يعنى علومى كه مستقيماً مربوط به مسايل اعتقادى يا اخلاقى يا عملىِ دين است و يا علومى كه مقدمهء ياد گرفتن معارف يا دستورها و احكام دين است , از قبيل ادبيات عرب يا منطق . ممكن است بعضى خيال كنند ساير علوم به كلى از دين بيگانه اند و هر چه كه در اسلام دربارهء فضيلت علم و اجر و ثواب تحصيل آن گفته شده , منحصر به آن چه است كه اصطلاحاً علوم دينى گفته مى شود, يا اگر پيغمبراكرم 6علم را فريضه خواند, منحصراً مقصود همين علوم است .حقيقت اين است كه اين , اصطلاحى بيش نيست . هر علمى كه به حال اسلام و مسلمانان نافع و براى آن هالازم است , بايد آن را از علوم دينى شمرد و اگر كسى خلوص نيت داشت و براى خدمت به اسلام و مسلمانان آن علم را تحصيل كرد, مشمول اجر و ثواب هايى كه در تحصيل علم گفته شده است , مى باشد. او مشمول اين حديث است : .جامعين و خاتميت اسلام اقتضا مى كند هر علم مفيد و نافعى را كه براى جامعهء اسلامى لازم و ضرورى است , علم دينى بخوانيم .(1)در دنيا تحوّلى به وجود آمده كه همهء كارها بر پاشنهء علم مى چرخد و چرخ زندگى بر محور علم قرار گرفته است . همهء شئون حيات بشر به علم وابستگى پيدا كرده است , به طورى كه هيچ كار و هيچ شأنى از شئون حياتى بشر را جز با كليد علم نمى توان انجام داد.(2)اسلام جامعه اى عزيز و مستقل و متكى به خود مى خواهد و نمى پسندد ملتى مسلمان زير دست و تو سرى خور ملتى غير مسلمان باشد (لن يجعل اللّه للكافرين على المؤمنين سبيلاً).(3)با توجه به گفته هاى استاد شهيد مطهرى , اسلام با علوم مورد نياز جامعهء اسلامى موافق است . اما تا چه حديك مسلمان بايد به دنبال علم برود؟ بايد گفت از طرفى اسلام براى بسيج مسلمانان در فراگيرى علم و دانش ,آن قدر توصيه و سفارش كرده و امتياز قرار داده است كه اگر انسان به آن توصيه ها توجه كند, مى خواهد تمام ساعات و دقايق و ثانيه هاى زندگى خود را در راه علم صرف كند, ولى از طرف ديگر انسان نياز به استراحت وتفريح و ورزش و لذت هاى جسمى و مادى دارد; هم چنان كه براى امرار معاش خود و خانواده نياز به تهيهء غذاو خودراك و مسكن و وسيلهء نقليه و... دارد. او براى آرامش روح نياز به مناجات و عبادت دارد. بدون توجه به آن نيازها هرگز نمى تواند به كسب علم و دانش بپردازد; از اين رو بايد به همهء نياز و خواسته هاى خود توجه كندو در هر زمينه اى كار كند.اگر شنيده يا خوانده ايد برخى از علما و دانشمندان چنان غرق در مطالعه مى شدند كه شام خود را فراموش كرده و با صداى اذان صبح به خود مى آمدند, بايد گفت اين افراد استثنايى بوده يا در زمانِ كوتاهى چنين حالاتى داشته اند و گرنه پيشوايان و بزرگان همواره توصيه كرده اند بايد به كارهاى ديگر رسيد و گاه تصريح مى كنند بعضى كارها مانند تأمين نياز جسمى و جنسى , باعث قدرت انجام ديگر وظايف مى گردد. امام رضا7ى فرمايد: .(4)على 7فرمود: .(5)سرگرمى و تفريح , آدمى را از ملالت كارهاى يك نواخت و خسته كنندهء زندگى مى رهاند و براى مدتى بارسنگين مسئوليت را از دوش وى بر مى دارد و زنجيرهاى وظايف روزمرّه را از دست و پايش مى گشايد. تفريح براى استراحت بدن و جبران خستگى هاى ناشى از كار, نيازى اساسى و اجتناب ناپذير است .(6)همان طور كه اشاره كرديم بعضى افراد استثنايى كه عاشق علم بوده اند, در تحصيل علم سر از پانمى شناخته اند; داستان هاى عجيبى در اين زمينه نقل مى كنند, مثلاً مى گويند: اديسون يك بار در ضمن كارخواست غذا درست كند; به قدرى در تفكر و به دنبال كشف علمى , ذهنش را به كار انداخته بود, كه به جاى اين كه تخم مرغ را در ظرف بگذارد و بجوشاند, ساعت خود را كه در دست ديگرش بود و مى خواست به آن نگاه كند تا به موقع تخم مرغ را بردارد, در ظرف گذاشته و به تخم مرغ نگاه مى كرد! چنين افرادى هم چون كسانى كه در راه وصال به معشوق , به هيچ چيز ديگر توجه ندارند مى باشند, ولى افراد معمولى نمى توانندچنين باشند و اگر يك شب بيدار بمانند و مطالعه كنند, فردا بايد استراحت كنند. تعداد طلاب و دانش جويانى كه چند سال به خود فشار آورده و درس خوانده اند و در ميان سالى بيمارى جسمى و روحى گرفته و قدرت ادامهء تحصيل را از دست داده اند, فراوان است ; پس بايد تعادل در كارها عملى گردد.(پـاورقى 1.مرتضى مطهرى , اقتباس از ده گفتار, ص 143به بعد, با تلخيص .(پـاورقى 2.همان .(پـاورقى 3.همان .(پـاورقى 4له .مجلسى , بحارالانوار, ج 75 ص 321(پـاورقى 5.غررالحكم , ج 2 ص 576(پـاورقى 6.فلسفى , جوان از نظر عقل و احساسات , ج 2 ص 414 با تلخيص .

پاسخ : با وجود پزشك متخصّص زن جايز نيست به پزشك مرد مراجعه كند.

پاسخ : خروج زن از خانه بدون اجازهء شوهرش جايز نيست مگر در مواردى كه ذكر شد. آن چه كه ذكركرده ايد, از خرافات است و هيچ دليلى بر اين كارهاى خلاف نيست . سزاوار است از شركت در اين گونه مجالس كه معمولاً در آن توطئه اى نهفته است , خوددارى كنيد.

پاسخ : زن بدون اجازهء شوهر نمى تواند از خانه بيرون برود, مگر در موارد زير:1 كسب معارف اعتقادى و فراگيرى وظايف شرعى الزامى ;2 معالجهء بيمارى , در صورتى كه امكان درمان در منزل نباشد;3 فرار از ضرر جانى و مالى و آبرويى ;4 انجام واجبات عينى مانند حج ّ;5 چنان چه ماندن در خانه توأم با عسر و حرج و غير قابل تحمل باشد;6 اگر در ضمن عقد نكاح شرط كند محدوديتى نداشته باشد و بتواند از خانه بيرون برود;7 بيرون رفتن براى كاسبى در صورتى كه شوهر قادر به انجام آن نباشد يا از نفقه سرپيچى كند;8 تظلم و دادخواهى ;در غير اين موارد بيرون رفتن از خانه بدون اجازهء شوهر جايز نيست .(1)(پـاورقى 1.آيت الله فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ج 1 ص 460

پاسخ : مدركى براى چنين اعتقادى , در جايى مشاهده نكرديم . البته خيرات كردن و سفره انداختن وطعام دادن , كار بسيار خوبى است , اما با اين شكل و روش كه مطرح كرده ايد, مدركى نيافتيم .

پاسخ : وسواسى يكى از بيمارى هاى روانى است و راه درمان آن , اين است كه بر خلاف آن چه وسواس داريد, عمل كنيد, گرچه در ابتدا مشكل باشد, ولى چاره جز اين نيست . اگر چند مرتبه از ليوان كسانى كه مطمئن هستيد سالم و سلامتند, مخصوصاً ليوان پدر و مادر, استفاده كنيد, كم كم وسواسى شما برطرف مى شود.در هر كارى افراط و تفريط درست نيست . تميزى و نظافت و نظم و بهداشت خوب است , اما نه به اين حدكه انسان از ظرف خانواده ـ كه معمولاً از حال و صحت يك ديگر خبر دارند ـ استفاده نكند. شما از دست پخت ديگران و بسيارى از چيزها كه توسط مردم آماده مى شود, استفاده مى كنيد, ولى متوجه نيستيد, مثلا گوش ياشير يا پنير يا ماست يا كرده و يا نانى كه مى خريد, همه از ديگران است , ولى چون متوجه نيستيد, حساست نشان نمى دهيد; بنابراين در استفاده از ليوان اعضاى خانواده , حساسيتى نداشته باشيد و از استكان و ليوان آنان استفاده كنيد; زيرا به صحت و سلامت خانواده اطمينان داريد; البته نبايد از ليوان ديگران ـ به خصوص ليوان هايى كه در اماكن عمومى هست ـ استفاده كرد.

پاسخ : بلند و با ترتيل خواندن نماز براى زنان غير از حمد و سورهء نماز ظهر و عصر, در صورتى كه نامحرم صداى زن را نشنود, اشكالى ندارد.(1)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 1 مسئله 994

پاسخ : كوتاه كردن ناخن مستحبّ است , به خاطر اين كه چرك زير آن جمع و موجب مريضى مى شود,ولى چون براى خانم ها زينت است , استثناء شده است , البته به شرط اين كه ناخن هايشان را تميز نگه دارند.اميرالمؤمنين 7فرمود: .(1)امام صادق 7فرمود: .(2)پيامبر6فرمود: .(3)أدكلن پاك است و ضررى به وضو و نماز نمى زند و در مورد آرايش كردن زنان هنگام نماز خواندن , آيه ءشريفهء ,(4) مى فهماند هنگام رفتن به مسجد, از لباس هاى تميز و موهاى شانه زده و هرچه موجب زينت است , بايد استفاده كرد, اما زينت بدان معنا نيست كه زنان آرايش مخصوصى انجام بدهند,بلكه تميزى لباس و استفاده از عطر و منظم بودن سر و صورت و لباس كافى مى باشد; زينت كردن در صورتى كه شخص نامحرمى , زن را نبيند, اشكالى ندارد و نماز صحيح است . روايات مصداق زينت را شانه زدن و لباس نوو زيبا پوشيدن دانسته اند.(5)(پـاورقى 1.بحارالانوار, ج 73 ص 119(پـاورقى 2.همان , ص 122(پـاورقى 3.همان , ص 125(پـاورقى 4.اعراف (7 آيهء 31(پـاورقى 5.ترجمهء تفسير الميزان , ج 8 ص 125

پاسخ : شهر مذهبى قم خانهء اهل بيت : و حرم اين بزرگواران است . امام صادق 7فرمود: .(1)أميرالمؤمنين 7فرمود: .دوست داشتن اين شهر به خاطر اهيمت اين شهر نزد ائمّه : مى باشد. اميدواريم با كوشش و جديّت ومطالعهء عميق , در دانشگاه قم قبول شويد تا از مزاياى معنوى اين شهر بهره مند شويد.(پـاورقى 1.تاريخ قم , ص 7

پاسخ : از اين كه مجدداً با ما مكاتبه كرده و مشكلات خود را مطرح نموده ايد, متشكريم و از اين كه اهل عبادت و پرهيز از گناه و معصيت و مقيده به انجام دستورهاى شرعى هستيد و علاقهء فراوان به اهل بيت :داريد, خوشنوديم و به خاطر اين روحيّاتِ پاك به شما تبريك مى گوييم . در توسّلات خود, آرزوى ديدن امامان را نموده ايد ; اين آرزوى همهء ما عاشقان اهل بيت است , ولى بايد توجه داشته باشيم ديدار با آنان ـ چه درخواب و چه در بيدارى ـ با اين چشمان گناه كار و دل هاى آلوده مشكل است . گفته ايد بعضى از خانم ها با اين كه تقواى آن چنانى ندارند, در خواب موفق به ديدن امامان مى شوند; نمى توان اين مطلب را باور كرد; شايد توهم كرده اند. در هر صورت وظيفهء همهء ما مراعات تقوا و پاكى از آلودگى ها است . اگر موفق به ديدار حضرت شديم ,خوشا به سعادتمان و اگر نشديم , چون نيّت ما اين است , ثواب آن را داريم و در نامهء عمل ما ثبت مى شود; زيرانيت مؤمن بهتر از عمل او است .در مورد عينك , مگر عينك زدن چه عيبى دارد؟! بالاءخره انسان اگر بيمار شود, بايد دارو مصرف كند يا اگرچشمش ضعيف شد, بايد عينك بزند. اين عيبى ندارد و نمى توان آن را يك حاجت دانست كه اين همه براى آن به حضرت رضا7متوسل شويد. شما براى حاجت هاى بهتر به آن حضرت متوسل شويد, مانند عاقبت به خيرى و با ايمان از دنيا رفتن و پاكى و صفاى دل و حاجت هاى ديگر.خواست خدا اين است كه بيماران , براى درمان , به دكتر مراجعه كنند; وگرنه با درخواست از خدا با توسل به ائمه : بدون مراجعه به واسطه و سبب طبيعى (دكتر و طبيب ) نمى توان شفا گرفت . البته مى توانيد عمل جراحى كنيد يا بگذاريد, تا نياز به عينك نداشته باشيد.گفته ايد: به من بگوييد عيب كار كجا است كه امامان حاجات مرا روا نمى كنند؟ جواب اين است : هيچ عيبى نيست و فقط توقعات و انتظارات غير معمولى داريد. خداوند متعال كه براى ماامامان و رهبران دينى قرار داده , هدفش هدايت و راهنمايى بوده است , نه اين كه حاجات ما روا شود. اين برداشت اشتباه است كه امامان را براى برآوردن حاجات بخواهيم , بلكه امام به معناى پيشوا و رهبر و فرمانده است كه بايد از دستورهاى او اطاعت كنيم . (يا ايّها الذين آمنوا أطيعواللّه و أطيعواالرسول و أُولى الاءمر منكم ).(1) به اين مقدار كه بعضى مردم در زمان ما از امامان حات مى طلبند, در زمان زندگى شان , كسى از آنان اين قدرحاجت نمى خواست . الآن هم كه به زيارتشان مى رويم , مانند اين است كه در زمان زنده بودنشان به ديدن آنان برويم . قبور آنان خانه هايى است كه از آن جا ذكر خدا به آسمان ها مى رود و اعمال و دعا در كنار قبر آنان قبول مى شود (فى بيون اذن اللّه ان ترفع و يذكر فيها اسمه ).(2)به زيارت آنان رفتن اظهار مودّت و دوستى از واجباتى است كه هر مسلمان بايد انجام دهد.حال حاجات خودمان را از خدا مى خواهيم ; اگر امامان شفاعت و براى ما دعا كردند كه حاجتمان روا شود,خوشا به سعادت ما و اگر صلاح نبود مستحاب بشود, باز خوشا به سعادت ما; زيرا توفيق عمل خير داشته ايم .استجابت دعا هميشه به معناى برآورده كردن آن نيست , بلكه توفيق اين عمل , موجب تقرّب و نزديكى به خدامى شود.(پـاورقى 1.نساء (4 آيهء 59(پـاورقى 2.نور)24 آيهء 36