تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : خواهر گرامى ! نامه شما را دريافت كرديم , از نامه محبت آميز شما تشكر مى كنيم , اعتماد و حسن ظن شما به محققان اين مركز, سبب دل گرمى و تلاش بيش تر, مى شود. همان طور كه در نامهء پيشين تأكيدكرديم , برخورد مأموران با شما مناسب نبوده و آنان حق زدن و باز داشت شما را نداشته اند, شما مى توانيد عليه آنان شكايت كنيد و يا اگر حال و حوصله و وقت پى گيرى را نداريد, نامه اى به سازمان قضايى نيروهاى مسلح ويا به فرمانده نيروى انتظامى و مقامات بالاتر شهر و استان بنويسيد و آنان را در جريان بگذاريد و ادعاى شرف كنيد, اگر شما از كارنامهء خود بيمى نداريد, براى چه نگران باشيد و چرا از رفتن به آن شهر هراس داشته باشيد؟به هرحال برخورد نامناسب برخى از نيروهاى انتظامى , نبايد موجب بدبينى شما به تمام نيروها گردد; زيرابدون شك , اكثر نيروهاى انتظامى در خدمت مردم براى آسايش و امنيت ما تلاش مى كنند.بايد توجه كنيد كه هيچ كس براى شما دل سوزتر از پدر نيست ; بنابراين , از فهميدن وى ناراحت نباشيد ومسئله را با احساس و عاطفه با او در ميان بگذاريد, به ويژه اگر دايى و ديگر بستگان كه در جريان هستند, از شماباج بخواهند, بايد حتماً پدرتان و برادران را در جريان بگذاريد; زيرا دير يا زود ممكن است جريان را ازكانال هاى ديگر بفهمند و براى شما ايجاد مشكل كنند.

پاسخ : موفقيت در كنكور با توجه به متقاضيان ميليونى و محدوديت دانشگاه ها, كوشش فراوان مى طلبد. كسى كه مى خواهد در كنكور با اين شرايط و وضعيت موفق شود, بايد از ابتداى دوران نظرى تا پيش دانشگاهى , درس ها را در حدّ اعلا و با جدّيت تمام بخواند و توكل بر خدا كند و از او موفقيت در كارها رابخواهد.

پاسخ : در بانك هاى جمهورى اسلامى , عمليات بانكى بر اساس معاملات اسلامى و شرعى كه بر طبق مصوبهء شوراى محترم نگهبان مى باشد, اجرا مى شود و اگر بر طبق آن عمل بشود, سود و استفاده هايى كه به بانك ها داده مى شود يا از بانك ها گرفته مى شود حلال است .در اسلام , آن چيزى كه به نام قرض با شرط اضافه باشد, ربا است يا خريد و فروش جنس به جنس در مكيل و موزون . و مبناى بانك ها بر هيچ يك از اين دو قسم نيست .بانك (قرض الحسنه به شرط اضافه ) به كسى نمى دهد, بلكه قرارداد مشاركت يا مضاربه يا جعاله با شخص مى بندد, يا شخصى كه پول در بانك به عنوان سپردهء ثابت كوتاه مدت يا بلند مدت مى گذارد, پولش را به بانك قرض نمى دهد تا اضافه اى كه بگيرد, ربا باشد, بلكه معاملات جعاله يا مضاربه يا مشاركت مى بندد; بنابراين ,اگر بر طبق قراردادهايى كه بين بانك و مردم بسته مى شود, عمل شود ربا نيست و اشكالى ندارد.(1)(پـاورقى 1.آيت الله فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ج 1 ص 286

پاسخ : در مورد كتاب هاى تاريخ پيامبر6و ائمه : به كتاب هاى فروغ ابديت , فروغ ولايت , سيره ءپيشوايان , سيرهء نبوى , تاريخ اسلام , قيام امام حسين و ديگر كتب مراجعه كنيد و در مورد كتاب هاى اخلاقى :كتاب هاى اخلاق عملى از آيةالله مهدوى كنى , معراج السعادة, جهاد با نفس و ترجمه و تفسير دعاى مكارم الاخلاق از مرحوم فلسفى و چهل حديث امام خمينى و فلسفهء اخلاق از شهيد مطهرى پيشنهاد مى شود.در مورد كتاب هاى روان شناسى براى نمونه مى توانيد به كتاب هاى زير مراجعه كنيد: در مورد كتاب هاى روان شناسى مبانى تربيت و اخلاق اسلامى , كليات روان شناسى علمى , انگيزش و شخصيت , روان شناسى نوجوانان و جوانان , در مكتب عشق و كتاب هاى فراوان ديگر.

پاسخ : در قرآن رمانى كه اصحاب كهف , در كهف خواب بودند اين طور مطرح فرموده است : و بعد مى فرمايد: كردند> سپس مى فرمايد: . پس از نظر قرآن كه قديمى ترين منبع و اصلى ترين منبع اين جريان است , سيصد سال قطعى است , اما مقدار اضافهء بر آن را خدامى داند, گرچه بعضى 309سال مطرح كرده اند. قرآن با جمله مى خواهد بفهماند اين مقدار قطعى نيست , بلكه خدا بهتر مى داند كه چه مقدار است .مدت اقامت آنان در غار 309سال قيد شده است , در صورتى كه اهل كتاب سيصد سال تعيين كرده اند.بعضى از مفسرين , اين اختلاف را تفاوت سال هاى قمرى اسلامى با سال هاى شمسى مسيحى مى دانند.(1) در بيش تر روايات آمده است كه همان سيصد و نه سال كه قرآن كريم فرموده , مدت خوابشان بوده و دربعضى ديگر آمده كه 9سال را اهل كتاب (مسيحى ها) اضافه كرده اند و سيصد سال درست بوده است . و جمله ردّ اهل كتاب است .(2)(پـاورقى 1.تاريخ انبيا, ص 768(پـاورقى 2.ترجمه تفسير الميزان , ج 13 ص 479

پاسخ : امام صادق 7فرمود: .(1)در انسان , كشش ها و تمايل هاى مختلفى وجود دارد. خداوند اين تمايلات را براى هدف و مقصودى عالى در وجود بشر به وديعت نهاده است . جوان در اين مرحله از دوران زندگى خود, علاوه بر ميل به غذا واستراحت و ورزش , مجهز به قوهء عقلانى است و كشمكش هاى درونى بين غرايز شهوى و غيره با قوهء عقلانى به وجود مى آيد, لذا بايد با برنامه ريزى دقيق و حساب شده طورى عمل كند كه به اين صدمه وارد شود و نه آن رااز دست بدهد. از طرفى موقعيت تحصيل و آموختن دانش , كار اصلى جوان است , كه بايد حساب شده آن را به مقصدبرساند. براى برنامه ريزى در مورد دروس , هر كس با ديگرى فرق دارد, وضعيت همهء جوانان يك جور نيست ,اما مى توانيد با توجه به ساعات شبانه روز مطالعات خود را تنظيم كنيد.هر وقت از خواب بيدار شديد, چون ذهنتان آماده تر است , به درس هاى رياضى و حفظ كردن بپردازيد وبعد از هر يك ساعت مطالعه مقدارى چشمانتان را استراحت داده و كمى دراز بكشيد (حدود 10دقيقه ), بعدمطالعه را آغاز كنيد و موقع نماز و عبادت مشغول مطالعه نباشيد; ابتدا به عبادت بپردازيد كه در موفقيت شمابسيار مؤثر است و خداوند موانع سر راه موفقيت را برطرف مى كند. ان شاءاللّه .(پـاورقى 1.اصول كافى , ج 2 ص 135

پاسخ : اگر روزه گرفتن بر شخصى ضرر داشته باشد و سبب ايجاد مرض يا تأخير بهبودى او شود, نبايدروزه بگيرد و بعد از بهبودى , بايد روزه هايش را قضا نمايد و اگر قضا از يك سال تأخير بيفتد, غير از قضا, بايدبراى هر روز يك مدّ (750گرم ) طعام (نان ) به فقير بدهد و اگر بهبودى حاصل نشد و بيمارى تا ماه رمضان آينده ادامه داشت , ديگر قضا آن واجب نيست و فقط بايد يك مدّ طعام به فقير بدهد.(1)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 1 مسئله 1725

پاسخ : زكات بر شما واجب نيست , ولى اگر حقوقتان را جمع كرده , يك سال بر آن بگذرد, بايد خمس را پرداخت نماييد.(1) مگر اين كه در بين سال كم كم موادّ جهيزيه اى را كه لازم داريد تهيه كنيد, مثلا با حقوق دوماه يخچال بخريد و همين طور لوازم ديگر را در اين صورت جهيزيه اى كه تهيه كرده ايد, خمسى بدان تعلق نمى گيرد.(2)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 2 مسئله 1752(پـاورقى 2.همان , مسئله 1775

پاسخ : بسيارى از قوانين كه در جامعهء ما حكمفرما است , ريشه مذهبى و اعتقادى ندارد و بر اساس عرف و قرارداد اجتماعى پديد آمده است ; از اين رو, در جوامع مختلف بعضى از آن ها تغيير مى كند. يك طايفه و يا شهر و روستايى , رسم و رسومات خاصى دارند و به آن احترام مى گذارند, طايفه يا شهر ديگر آن رانمى پسندد و قانون ديگرى جعل مى كند, اين ها ربطى به شرع مقدس اسلام ندارد, از جمله آن ها, جمع شدن مردها دور قبر متوفا است كه مستند شرعى ندارد و از طرفى اين امر امتيازى محسوب نمى شود تا ما زن ها را ازاين امتياز محروم بدانيم . در مورد ارزش خون زن و مرد بايد گفت كه از ديدگاه اسلام خون مرد بر خون زن هيچ امتيازى ندارد, هر دوانسان هستند و از احترام برخوردارند, فقط به خاطر حكمتى كه گفته خواهد شد براى قصاص مرد لازم است نصف ديه پرداخت شود و اين حكم در قرآن مجيد در سورهء بقره آيهء 178آمده است كه زن در برابر زن قصاص مى شود, ولى اين مسئله دليل برترى خون مرد نسبت به زن نيست . مرد قاتل را نيز مى توان در برابر زن مقتول باپرداخت نصف ديه قصاص كرد. شايد يكى از حكمت ها اين باشد كه مردان غالباً در خانواده , عضو مؤثراقتصادى و به اصطلاح نان آور خانه هستند, اگر مردى قصاص شود, ضربه اى به اقتصاد خانواده وارد مى شود.اسلام براى جبران خسارت , پرداخت نصف ديه را مقرر داشته تا به بازماندگان مرد و فرزندان او ظلمى واردنشود; البته ممكن است زنانى نيز نقش نان آورى را داشته باشند, ولى غالباً مردها اين نقش را دارند و قانون نيزبر محور افراد دور نمى زند, بلكه بايد به صورت كلى و با لحاظ مصلحت عمومى جعل شود.

پاسخ : قدم اول در خودسازى و پرورش روح , خودشناسى و خداشناسى است . البته علم و معرفتى كه موجب بصيرت و بيدارى گردد و تعقّلى كه به شناخت موقعيت خود در نظام هستى منجر شود.وقتى كسى خود را آن گونه كه بايسته است , بشناسد و نقاط ضعف و قوّت خويش را دريابد و نوع ربط خودرا با حق تعالى بفهمد, هيچ گاه گناه نمى كند. شناخت و ديد دو سويه , موجب نجات است ; يعنى هم كرامت وبزرگوارى خويش را ـ كه خداوند به او تفضّل فرموده است ـ بنگرد چنان كه مولا اميرالمؤمنين 7مى فرمايند:,(1) و هم به نقاط ضعف وجودى خويش آگاه گردد تا به غرور و خودستايى شيطانى دچار نگردد.هم چنين از آن حضرت نقل شده است : (ذره اى از نجس ترين نجاسات كه با چشم عادى قابل رؤيت نيست ) و سرانجام به جيفه (مردار متعفّن ) مبدّل مى گردد...>. پس به چه چيز مى نازيم و چرا به خود مى باليم ؟ به گذشتهء خويش كه از منى نجس آفريده شده ايم ؟و يا به آيندهء متعفن خويش ؟ پس قدم اول در خودسازى و پرورش روح , خويشتن شناسى است و درخويشتن شناسى نخست بايد جايگاه خود را در نظام هستى پيدا كرد. چه بوديم ؟ چه شديم ؟ چه كسى عامل اين و بوده است ؟ الان چه موقعيتى داريم ؟ و غايت و مقصد كجا است ؟آيا با راهى كه در پيش گرفته ايم و سير و سلوكى كه آغاز كرده ايم , مى توانيم به كعبهء مقصود و مقصد محبوب برسيم ؟ به آيات پنجم تا دهم سورهء طارق با دقّت نگاه و به تفسير آن مراجعه كنيد: .قدم دومِ خودسازى , توبه است . توبه تحوّلى درونى است كه در نتيجهء حضول معرفت و شناخت و بيدارى دل به دست مى آيد.توبه اولين مرحله (بعد از معرفت و بيدارى دل ) از مراحل سير به سوى خدا است . حقيقت توبه پشيمانى ازگناه است . پشيمانى كه علامت آن , آه و حسرت و اندوه درونى است و حلاوت و شيرينى گناه را در درون ,خشك مى كند و توبه كننده از گناهان خويش اشمئزاز و تنفر پيدا مى كند, تا زمانى كه چنين حالتى به وجودنيامده , توبه تحقق نيافته است . حق تعالى در قرآن كريم مى فرمايد: .(2) خداوند در اين آيه , عنوان ظلم و ستمگرى را از توبه كنندگان برداشته و به كسى اختصاص داده كه از توبه كردن , سرباز زده است , زيرا بر پايهء كلام نبىّ خاتم حضرت محمد6 .(3)اكنون به اميد بخش ترين و روح افزاترين آيهء الهى در مورد گناهكاران , كه با تعبير بسيار لطيف (بندگان من ) آغاز شده است , توجه مى كنيم و در آن تدبّر و تعقّل مى نماييم تا بارقهء شوق و شعف از گستردگى لطف و رحمت الهى نسبت به بندهء گنه كارش . اشك محبت و مودّت ما را جارى سازد و روح آلودهء ما راشست وشو دهد: كه بر نفس خويش اسراف (و ظلم و ستم ) روا داشته ايد; از رحمت خداوند نا اميد نشويد, چه اين كه او همه ءگناهان را مى آمرزد>.تا وقتى كه پاى خويش را در گِل دنيا فرو برده ايم , تا زمانى كه پر و بال ملكوتى خويش را به هواى نفس تباه كرده ايم , توان پرواز به ملكوت و وصال معشوق را نخواهيم داشت : چيز مانند گناه دل را فاسد نمى كند. همانا قلب با گناه در مى آويزد, تا جايى كه گناه بر آن چيره مى شود و آن رازير و رو مى كند>.اما چنان كه پيامبر اسلام 6فرمود: .(4)3 محاسبة: خداوند مى فرمايد: براى فردا چه فرستاده است >.در محاسبهء نفس به دو نكته بايد توجه نمود نكتهء اول : راه محاسبه تنهايى از عزم بر عقد توبه است و تا اين ره طىّ نشود, به جادّه محاسبه نخواهيم رسيد. و .(5)گناه برادر مسلمان تو نبايد موجب خوشحالى تو گردد و يا وسيله اى شود كه او را شماتت و تحقير كنى و ياخود را مبرّا و منزّه از آن گناه بدانى , بلكه به زبان حال و قال بگو: خدايا! به تو پناه مى برم از گناهان و شرارت نفس امّاره خويش . بار الها! اگر لطف و رحمت تو شامل حال من نمى شد.اين نَفْس سركشم مرا به ورطهء گناه و هلاكت مى افكند, چنان كه يوسف صدّيق 7گفته است : .(6)نكتهء دوم : سالكان طريقت و اميدواران به وصال و پويندگان راه خودسازى را در محاسبه و محاكمهء نفس خويش برنامه هاى متفاوتى است . بعضى از لحظه اى كه در سحرگاه بيدار مى شوند تا شب هنگام كه به رختخواب مى روند, هر ساعت به ساعت محاسبه مى كشند چه كرده اند؟ چه گفته اند؟ يك ساعت گذشته عمرخويش را چگونه سپرى كرده اند؟ و برخى نيز هر شب موقع خوابيدن , اعمال روزانهء خود را محاسبه مى نمايند و بر خطاهاى خويش اشك ندامت مى ريزند. 4 اجتناب از گناهان يا فرار به سوى خدا: از لوازم تحقق توبه و محاسبهء نفس , پرهيز از گناهان است , چنان كه حق تعالى مى فرمايد: .(7) فرار از گناه و هر چيزى كه روح معنويت را مى ميراند, نزديك ترين راه براى خودسازى است . امام سجاد7مى فرمايد: .(8) ترك گناه مقدم بر انجام كارهاى خوب و مستحبى است : , و بلكه ترك گناه از هفتدا حج مستحبى قبول شده , بالاتراست .(9)5 ترك فكر گناه : امام صادق 7از قول حضرت مسيح 7نقل مى فرمايند: .(10)و چه بسيار مردمِ خوارى كه در اثر ملكات پسنديده , به اوج عزّت رسيدند.6 تهجّد و مداومت بر حسنات : خداوند پيامبرش را دعوت به نافلهء شب مى كند: پروردگارت تو را به مقام محود و شايسته مبعوث كند>.رسول خدا6فرمود: .(11)چنان كه قرآن مى فرمايد: (12)(پـاورقى 1.سيد رضى , نهج البلاغه , قصار الحكم 449(پـاورقى 2.حجرات (49 آيهء 11(پـاورقى 3.تفسير نمونه , ج 19 ص 505(پـاورقى 4له .فريده مصطفوى و..., همان , ص 312(پـاورقى 5.خواجه عبدالله انصارى , شرح منازل السائرين , تحقيق على شيروانى , ص 46(پـاورقى 6.يوسف (12 آيه 53(پـاورقى 7.محمد تقى فلسفى , در مكتب اهلبيت , ص 697(پـاورقى 8.همان .(پـاورقى 9.همان .(پـاورقى 10.همان .(پـاورقى 11له .فريده مصطفوى و..., همان , ص 315(پـاورقى 12.هود(11 آيهء 114