تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : هرگام ارتباط دختر و پسر در ـ محيط علمى يا غير علمى ـ مطابق با موازين شرعى باشد و مفسده ءخاصى نداشته باشد, اشكال ندارد.(1)شركت خانم هاى مسلمان در مراكز آموزش و دانشكده ها, جهت تعليم و تعلّم و پاسخ به سؤالات و عرضه ءكنفرانس علمى , با حضور مردان از استادان يا دانشجويان , با رعايت حجاب و اكتفا به مقدار ضرورى از نگاه وصحبت , مانعى ندارد.(2)به نظر مراجع تقليد .(3) آن چه مجازنيست , معاشرت و صحبت در خلوت است كه بيم و ترس ارتكاب گناه مى رود.(پـاورقى 1.آيت ا... مكارم شيرازى , مجموعه استفتائات جديد, ص 227 مسئلهء 805(پـاورقى 2.آيت ا... فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ص 482 مسئله 1715(پـاورقى 3.ناصر مكارم شيرازى , مجموعه استفتائات جديد, ص 227 مسئله 805 محمد فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ص 482 م 1715

پاسخ : رفتن پيامبر6به كوه هاى اطراف مكّه مخصوصاً غار حرا, براى عبادت و تفكّر و نماندن دربين افراد هوسران بود. ايشان اين نقطهء دور از غوغا و جنجال را به منظور عبادت و پرستش و تفكر و پيوند روح و روان خويش به درياى رحمت بيكران الهى انتخال كرده بود و تمام ماه رمضان را در اين نقطه مى گذراند و درغير اين ماه گاه به آن جا پناه مى برد; حتى همسر عزيز او (خديجه ) مى دانست هر موقع آن حضرت به خانه نيايد, در كوه حرا مشغول عبادت است . پيامبر پيش از آن كه به مقام نبوّت برسد, دربارهء دو موضوع بيش تر فكرمى كرد:اول : اوراق و صفحات كتاب هستى را بررسى مى نمود و در سيماى هر وجودى , نور و قدرت خدا رامشاهده مى كرد; دوم : دربارهء اصلاح جامعهء خود كه پر از انحطاط و فساد بود, فكر مى كرد. ايشان غوغاى زندگى مكّيان وعياشى قريش را مى ديد و در نحوهء اصلاح آنان فكر مى كرد و از بت پرستى مردم و از وجود بت ها در خانهء خدارنج مى برد و نمى توانست اين وضعيت را تحمل كند.()(پـاورقى 1.جعفر سبحانى , فروغ ابديت , ج 1 ص 178 با تخليص .يكى از برنامه هاى هر انسان بايد اين باشد كه از غوغاسالارى و مفاسد اجتماعى و زشتى ها خود را كناربكشد و ساعاتى را دور از اجتماع به سر ببرد و به خود فكر كند. البته اين بدان معنا نيست كه انسان از وظيفه هاى اجتماعى , خود را كنار بكشد, بلكه براى خودسازى , حضور در اجتماع لازم و مفيد است .

پاسخ : به امثال بايد آفرين گفت كه در جوانى به فكر اصلاح خويش افتاده ايد. لحظات جوانى را غنيمت شماريد همه صفرند و ميلياردها صفرِ بدون عدد, همه هيچند, و پايهء همهء اعداد است و اگر قبل ازصفرها قرار گيرد, به همهء آن ها هستى و مفهوم و حيات مى بخشد. اتصال وجود ما است كه سراسر نياز و نيستى است به يگانهء هستى بخش .]نيستى با هست چون خيزد زجاى ؟نا خدا چونست در پيش خداى ؟]قدم اول ـ معرفت و آگاهىحواس پرتى در درجهء اول , معلول عدم معرفت موقعيت خويش و نشناختن مقام ربوبى حضرت حق تعالى است . وقتى نمى دانيم حقيقت نماز چيست و چرا نماز مى خوانيم . آيا حواس پرتى امرى طبيعى نيست ؟ما هنگامى كه با يك انسان مهم و شخصيت والا سخن مى گوييم و يااو متكلم است و ما شنونده , هيچ گاه به اين طرف و آن طرف نگاه نمى كنيم و حواس پرتى نداريم , چون به عظمت و شخصيت والاى او واقف گشته ومجذوب شخصيت او شده ايم .ببين ! امام العارفين حضرت اميرالمؤمنين 7با ;(1) اى مولا و اى سرور من ! حىّ و زنده تو هستى (و حيات از آنِ توست و(پـاورقى 1.بحارالانوار, ج 91 ص 110مرده منم (كه لايق مرگم ) آيا كسى جز (تو) زنده و مالك حيات مى تواند به (مثل من ) مرده رحم كند؟مبادا بپندارى مرگ آينده را اراده كرده است ; خير, خير. اين مرگ , مرگ كنونى است كه من و شما دربرابر هستى مطلق جز عدم محض چيزى نمى باشيم و حيات مطلق , حيات او است .وقتى دانستيم نماز, نياز بندگى است , نه ناز مولايى و بيدار و هشيار گشتيم و فهميديم سرتاپا نيازيم و اوغناى مطلق است به ميزان شناخت و معرفت مان از حواس پرتى ما كاسته مى شود.قدم دوم ـ خشوع و خضوع ميوهء معرفت است .فقير وقتى از فقر خود آگاه گردد, طبعاً در مقابل غنى مطلق , خضوع و خشوع مى كند و حود ذات ذولجلال مى گردد و در او ذوب و فانى مى گردد. در اين صورت غير هيچ نمى بيند, حتى نَفْس خويش را.قرآن كريم مى فرمايند: ;(2) از ميان بندگان خدا تنها دانشمندان از اومى ترسند.پس هر را نمى توان عالِم و آگاه دانست , چه اين كه اين گونه افراد با كه مقام را ادراك ننموده اند, يكسانند.نماز فاقد , چون جسم بدون روح است ; زيرا اولين آثار ايمان به خدا, خشوع در نماز است . آيهء قَدْاَفْلَح المؤمنون . الّذين هم فى صلاتهم خاشعون >; مؤمنان رستگار شدند.(مؤمنان ) كسانى (هستند) كه در نمازشان خشوع دارند.(3) اشارت به همين مطلب دارد.خشوع آن است كه از به اندام رسد, نه آن كه اندام تظاهر كند و دل از آن بى خبر باشد.پيامبر6فرمود: . پرسيدند؟ خشوع نفاق چيست ؟ فرمود: آن كه ظاهرِ بدن خاشع بُوَد, ولى در قلب خشوعى نَبود>.(4)در واقع تظاهر به خشوع است و ظاهر با باطن هماهنگى ندارد و اين نوع خشوع , منافقانه است .اما سؤال اصلى اين جا است كه علاوه بر علم و معرف , چه امورى در دست يابى به مؤثر است وآثار و علائم آن چيست تا بتوانيم بدين وسيله بيمارى حواس پرتى در نماز را درمان نماييم ؟به اختصار مى گوييم : رسيدن به مقام خشوع و حضور قلب و وصول به مأواى ذكر, بدون رعايت شرايط واصول زير امكان پذير نيست :1 طهارت : الف ) طهارت قلب از شركت از شرك و ريا و خود پسندى و...ب ) طهارت جسم و بدن : جسم و بدن نمازگزار بايد با اكل و شرب حلال رشد و نمو كرده باشد.اگر غذاى حرام وارد بدن گردد, مواعظ و نصايح و معنويات به تدريج در او بى تأثير مى گردد.ج ) طهارت لباس و مكان : جامه اى كه بر تن داريم و مكانى كه در آن ايستاده ايم , بايد از مال حلال تهيه شده باشد و حقوق واجب آن ـ از جمله خمس و زكات ـ پرداخت شده باشد. لباس يا مكانى كه از راه رشوه و ربا وغصب و بى انصافى و سرقت آماده گشته و يا به نجاست و كثافت آلوده گردد, انسان را به خدا نزديك نمى سازد, بلكه دور مى كند.2 رغبت به خدا و تقوا و خدا ترسى !رغبت به خدا و روحيهء خدا ترسى و ذكر و ياد خدا در همهء احوال گاه از طريق به دست مى آيد, اما پايه و ريشهء اصلى تقوا و خدا ترسى است .حواس پرتى در نماز وقتى به سراغ آدمى نمى آيد كه تمام قلب و هستى نماز گزار متوجه خداوند سبحان باشد و اين حالت زمانى براى انسان ميسّر است كه در غير نماز, چشم و گوش و زبان و زبان و زبان ... خويش رامهار كرده باشد و اگر در بيرونِ نماز و در حالات عادى اين اعضا آزاد و رها باشند, تصوير ذهنى و صورت ملكوتى خاطراتِ ذخيره شده , در هنگام نماز مزاحم انسان مى شود و نمى گذارد حضور قلب پيدا شود.3 اجتناب از خشم : خشم و غضب و عصبانيت بى جا از آفات مهلك حضور قلب است .بايد بر نفس امارهء خويش مسلط گرديم و راه اعتدال و ميانه روى را كه مورد تأكيد قرآن است , در پيش گيريم .قرآن مى فرمايد: بر مردم گواه باشيد و پيامبر هم بر شما گواه باشد.رحمت و رأفت رابه خاطر خدا و در جايى كه او مقرر كرده است , به كار گيريم . در اين صورت جايگاهى براى سكونت شيطان در قلب خويش نگذاشته ايم تا در خلوتگه راز به سراغ ما آيد.4 محافظت بر نماز اوّل وقت : .رعايت اول وقت , يكى از مصاديق محافظت نماز است . اين مطلب در چهار آيهء قرآن و در چهار سوره يادآورى شده است : سورهء بقره , آيهء 238 سورهء انعام , آيهء 92; سورهء مؤمنون , آيهء 9و سورهء معارج , آيهء 34اهميت اين موضوع به قدرى است كه عدم تقيّد به نماز اوّل وقت , اولين اثرش اين است كه لذت مناجات و رازو نياز با خدا از دل بر مى خيزد.وقتى مؤذن مى گويد , اگر به كار ديگرى پرداختى , خير العمل (بهترين عمل ) تو همان است كه به آن مشغولى . پس مؤذن را لبيك بگو. و نيكو است دقايقى با آرامش خاطر, رو به قبله نشستن و خودرا از هر فكر و خيالى , خالى كردن و دلِ پريشان خويش را با شست و شو دادن , تا نور بر آن تجلّى يابد. امام صادق 7فرمود: ; پس معلوم مى شود نماز حقيقتى وروحى دارد و زنده است همواره دعا يا نفرين مى كند و خواستهء نماز هميشه مستجاب است .(5)(پـاورقى 5.آيةا... جوادى آملى , اسرار عبادات , ص 30از امورى كه در جلوگيرى از هواس پرتى تأثير دارد, نمازگزاردن در مكانى معيّن و مناسب است . جايى كه به دور از هياهوى دنيايى و تجلّيّات مادى باشد, زيرا آن گاه كه گوش و چشم ما در كارند, دل نمى تواند كارى كند,مگر دل خواص اولياى الهى ; بنابراين هنگام نماز, خيل آسا بايد خلوتكده اى را برگزيد و به نماز و نياز و راز باحضرت بى نياز مطلق ايستاد و خود را از سر و صداى راديو و تلويزيون و بچه ها دور نمود. بهتر است جاى مخصوصى را در منزل به عنوان داشته باشيم و فرش و لوازم آن ساده و بى پيرايه باشد.6 ورود به نماز قبل از اقامهء نماز:اگر نمازگزار بفهمد و بداند چه مى گويد و چه مى خواهد و از چه كسى مى خواهد, حواسش پرت نمى شود;بنابراين مطالعهء كُتُبى كه معانى و مفاهيم الفاظ و كلمات يا مقامات باطنيه نماز را بيان مى كنند و يا در صدد تفسيرو توضيح مقدمات و تعقيبات نمازند, نمازگزار را در رسيدن به مقصد يارى مى كند. جهت راهنمايى سه كتاب رامعرفى مى كنيم :از ژرفاى نماز, نوشتهء مقام معظم رهبرى مد ظله العالى ; آداب و مراحل سلوك الهى دوره (تخلّى , تزكّى ,تجلّى و تحلّى ) نوشتهء استاد كريم محمود حقيقى ; اسرار عبادات , نوشتهء آية ا... جوادى آملى .شروع نماز:از هنگام وضو ساختن , دل را به خدا بسپار و با گفتن اذان و اقامه و توجه به معانى و مفاهيم بلند آن , جان وروح و قلب را به آن خطر نورى ملكوتى اتصال بده كه از كعبه تا عرش و از آن جا تا حقيقت اسما و صفات و از آن فراتر تا امتداد دارد.پس از اقامه گفتن و قبل از ورود به نماز, به ابراهيم خليل تأسى كن و بگو: انّى وجّهت وجهى للذى فطر السموات والارض حنيفاً مسلماً و ما انا من المشركين ;(6) من روى خود را به سوى كسى كردم كه آسمان ها و زمين را آفريده ,من در ايمان خود خالصم و از مشركان نيستم .سپس با حضور قلب و توجه به معانى الفاظ بگو: انّ صلوتى و نسكى و حياى و مماتى لله ربّ العالمين ;(7) بگو:آن گاه كه در دروازهء تكبير قرار گرفتى , گناهان خويش را به ياد آور و به عظمت خالق توجه نما و حقارت خويش را در نظر آور و بگو: يا محسن قد اتاك المسى و قد امرت المحسن ان يتجاوز عن المسى انت المحسن و اناالمسى بحقّ محمد و آل محمد صل على محمد و آل محمد و تجاوز عن قبيح ما تعلم منّى ; گناهكارت به در خانه تو آمده است , و تو امر كرده اى كه نيكوكار از گناهكار بگذرد, تو نيكوكارى و من گناهكارم , بحق محمد و آل محمد رحمتت را بر محمد و آل محمد بفرست و از كارهاى زشتى كه مى دانى ازمن سرزده , بگذر>.هم اكنون با اين مقدمات , خود را آماده سير و سفر به نموده اى , چه اين كه ;(8)اما قبل از تكبيرة الاحرام , شش تكبير بگو و تكبير هفتمى را با نيت تكبيرة الاحرام كه گفتى , عروج آغاز گشت .شيطان به عزت و جلال الهى سوگند ياد كرده است جلوى سير الهى انسان را سد نمايد و با اغوا و تصرّف اذهان و قلب انسان , او را از رسيدن به مقصد و وصال معشوق باز دارد.اما نبايد به خود هراسى راه داد. صابرانِ عاشق , از سختى نمى هراسند و به خاطر شكست عقب نشينى نمى كنند. در بيابان گر به شوق كعبه خواهى زد قدم سرزنش ها گر كند خار مغيلان , غم مخور]حق تعالى به خالصان نماز گزار مژده داد: شروع سورهء حمد, با گفتن سنگى بر پيشانى شيطان بزن و او را به خود مشغول بدار تا از تو دست بردارد. آن گاه با گفتن از خداوند رحمن و رحيم , استعانت بجوى و باتوجه و تذكر به مفاهيم قول و عمل , نماز را ادامه بده و به پايان ببر.در پايان ذكر دو نكته را به عنوان لازم مى دانيم :نكتهء اول : مرغ را دو بال است كه با آن به منزل مقصود مى رسد. مرغ جان آدمى را نيز دو بال قوى بايد تابتواند به منزل ملكوت و رضوان الهى واصل گردد. آن دو بال را از زبان قرآن بشنو: ;(9) بال اول , صبر و استقامت و پايدارى است ; يعنى اگر صدها بار شكست خوردى و به مقصدنرسيدى , تداوم راه را ترك مكن . بال دوم تقوا و پرهيزكارى در همه احوال است .نكتهء دوم ـ آن چه را تحكيم مى بخشد و بر خشوع مى افزايد و حواس را در حق تعالى متمركز مى كند, نماز شب است . امام صادق 7مى فرمايد: اى موسى ! من بر احوال دوست داران خويش مطلعم , نظر لطفم به سوى ايشان است . چون شب پرده ءظلمت بر عالم افكند, من ديدهء دل ايشان را مى گشايم . با من آن گونه نجوا مى كنند كه گويى رو به روى ايشانم .اى پسر عمران ; در دل خشوع آور و بدن خويش را براى من شكسته و خاضع گردان . در تيرگى شب از چشمان , اشك ريز و مرا بخوان كه بسيار با تو نزديكم >.(10) .(11)(پـاورقى 1.مفاتيح الجنان , مناجات خمس عشر امام سجاد7 الثانية عشر, مناجات العارفين .(پـاورقى 2.فاطر (35 آيهء 28(پـاورقى 3.مؤمنون (23 آيهء 1و 2(پـاورقى 4ً.كريم محمود حقيقى , آداب و مراحل سلوك الهى تحلّى , قسمت اول , ص 1065 انتخاب مكان مخصوص براى نماز:(پـاورقى 6.انعام (6 آيهء 79(پـاورقى 7.همان , آيه 162(پـاورقى 8.عليرضا صابرى , الحكم الزاهرة, ج 2 ص 211(پـاورقى 9.آل عمران (3 آيه 186(پـاورقى 10.كريم محمود حقيقى , تحلّى قسمت اول , ص 98(پـاورقى 11.شيخ عباس قمى (ره ) , مفاتيح الجنان , دعاى هفتم از ادعيه خمس عشر امام سجاد7

پاسخ : اگر بخواهد حداقل ده روز در دانشگاه بماند, نمازش تمام و روزه اش صحيح است ولى اگر كم تراز ده روز در دانشگاه حضور داشته باشد, نمازش شكسته و روزه هم باطل است .(1) مگر اين كه در اين مسئله بخواهد از آيت ا... بهجت تقليد كند در اين صورت نماز تمام و روزهء ماه رمضان صحيح است .(پـاورقى 1.آيت ا... فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ج 1 ص 135

پاسخ : عبادات بچهء مميّز كه خوب و بد را تشخيص مى دهد, صحيح است ,() اما روزه گرفتن به گونه ء(پـاورقى 1.عروةالوثقى , ج 1 ص 748 مسئله 11و ص 741 مسئله 35مذكور صحيح نيست و معلوم نيست ثوابى داشته باشد.اين كار از باب تربيت بچه و عادت دادن تدريجى او به انجام دستورهاى الهى , خوب است . تمرين دادن بچه هاى مميّز كه خوب و بد را تشخيص مى دهند, بر عبادات واجب و مستحب , چه نماز و چه غير آن ,مستحب است .()(پـاورقى 2.همانآ ص 741 مسئله 35

پاسخ : خواهر گرامى ! در مورد سؤال شما بايد گفت : حساب اشخاص در دست خداوند متعال است وهيچ كس حق ندارد به طور قطع و حتم درباهء كسى اظهار نظر كند و بگويد: فلانى اهل نجات و بهشت است وفلانى گرفتار و اهل جهنم . پيامبر اكرم 6در پاسخ شخصى فرمود: .() (پـاورقى 1.ابن اثير, اسدالغابة, ج 3 ص 387البته منظور پيامبر6اين است كه از راه اعمال و كردار و رفتار نمى شود به طور قاطعانه دربارهء كسى نظرداد كه اهل بهشت است يا دوزخ , هر چند نبى گرامى اسلام 6از طريق وحى اطلاع پيدا مى كرد كه خود وعده اى بهشتى و گروه ديگرى جهنمى مى باشند.در مورد كفّار (غير مسلمانان و غير شيعيانى كه بر حق نيستند) كه اعمال نيك و شايسته اى انجام داده ومى دهند, سه نظريه وجود دارد:1 نظريهء روشنفكران و مستجدد مآبان ;2 مقدس مآبان و تنگ نظران ;3 نظريهء ميانه روها و به تعبير نظريه قرآن .روشنفكران مى گويند: خداوند متعال با هر موجودى نسبتى متساوى و يكسان دارد و با كسى نسبت فاميلى و خويشاوندى ندارد. از طرفى حُسن و قبح افعال , ذاتى است , نه قراردادى ; بنابراين عمل نيك توسط هر كسى انجام شود, پاداش دارد, و پاداشش ممكن است بهشت برين باشد.مقدس مآب ها منطقشان اين است كه اگر بنا باشد اعمال غير مسلمان و يا مسلمان غير شيعه در پيشگاه خداپذيرفته باشد, پس فرق مسلمان و غير مسلمان و همين طور شيعه و غير شيعه چيست ؟ فرق به اين است كه اعمال نيك از مسلمان و شيعه مقبول و از نا مسلمان و غير شيعه مقبول نباشد و يا به اين باشد كه اعمال بد وزشت شيعه عذاب نداشته باشد و اگر اصلاً با هم تفاوتى نداشته باشند, اسلام و تشيع بيهوده خواهد بود.براى جلوگيرى از بيهودگى چاره اى نيست بگوييم تنها اعمال نيك مسلمان و يا مسلمان شيعه در پيشگاه خداوند متعال پذيرفته است . طرفداران نظريهء سوم مى گويند: شكى نيست كه كفر بر دو نوع است : يكى كفرمى ورزد و كافر است از روى عناد و لجبازى و تعصّب ; ديگرى از روى جهل و نادانى كفر مى ورزد; يعنى چون حقيقت برايش كشف نشده , آن را قبول نكرده است . در مورد اولى كه شخص دانسته و از روى علم زير بار حق نرفته و به خاطر لجبازى منكر حقيقت شده است ,بدون شبهه از دلايل قطعى عقلى و نقلى بر مى آيد مستحق عقوبت است و اهل جهنّم . ولى در مورد دومى , اگرجهالت به سبب قصور باشد نه تقصير, مى توان گفت مورد عفو و بخشش الهى قرار خواهد گرفت و فرداى قيامت اهل نجات خواهد بود.توضيح : اگر كسى داراى صفت تسليم باشد و در پذيرفتن حق هيچ گونه عناد و لجبازى نداشته باشد و باتمام وجود در صدد پذيرش حق باشد, منتها به عللى حقيقت بر او مكتوم مانده باشد و او در اين باره تقصيرى نداشته باشد, فرداى قيامت اميد نجات براى او وجود دارد, چون در واقع چنين شخصى كافر نيست , هر چندبه ظاهر اظهار كفر مى كند, بلكه او يك مسلمان فطرى است , منتها به خاطر مكتوم بودن حقيقت آن را نپذيرفته است .خداوند متعال فرمود: .()(پـاورقى 1.اسراء (17 آيه 15از اين آيه مى توان استفاده نمود آن هايى كه روح تسليم در مقابل حقيقت داشتند و اگر حق بر آنان مكشوف مى شد, يقيناً با جان و دل آن را مى پذيرفتند, اما چون نديدند حقيقت , ره افسانه زدند, فرداى قيامت معذب نخواهند بود.()(پـاورقى 2.براى اطلاع بيش تر ر.ك : مرتضى مطهرى , عدل الهى .با توجه به مطالب مذكور در پاسخ سؤال گفته مى شود. اگر حاتم طايى از افرادى باشد كه داراى صفت تسليم در مقابل حقايق بوده منتها به خاطر عدم كشف حقايق , مشرك يا كافر باقى مانده است , اميد نجات وبهره مندى از الطاف الهى در موردش وجود دارد. اتفاقاً در روايتى كه رسول خدا6به عدى پسر حاتم فرمود:به خاطر سخاوت پدرت عذابش تخفيف پيدا كرده است .()(پـاورقى 3.محمد باقر مجلسى , بحارالانوار, (چاپ بيروت ), ج 68 ص 354ذيل حديث 16حضرت موسى بن جعفر7فرمود: در بنى اسرائيل مردى مؤمن بود كه همسايهء كافر داشت , مرد كافرنسبت به همسايهء مؤمن خود همواره نيكى مى كرد. بعد از مرگ , خداوند براى او خانه اى از نوعى گل بنا كرد كه مانع او از گرماى آتش بود و رزق او هم از خارج خانه , به او مى رسيد به او گفته شد: اين به سبب نيك رفتارى تو نسبت به همسايه مؤنت مى باشد.()(پـاورقى 1.همان , (چاپ كمپانى ), ج 3 ص 377 به نقل از عدل الهى , ص 318

پاسخ : پيامبر6پيش از بعثت خواب ها و رؤياهايى مى ديد كه داراى واقعيت بود. پس از مدّتى لذّت بخش ترين ساعات براى او ساعت خلوت و عبادت در حال تنهايى بود. او به همين حال به سر مى برد تا اين كه در روز مخصوصى فرشته اى لوحى را در برابر او قرار داد و به اوگفت : و از آن جا كه امّى و درس ناخوانده بود, پاسخ داد كه من توانايى خواندن ندارم .()(پـاورقى 1.جعفر سبحانى , فروغ ابديّت , ج 1 ص 179در اين مورد خطاب نبوده و در عالم بيدارى صورت گرفته . اما در نقل ديگر اين طور آمده : مى شنيد و چون به راست و چپ و پشت سر مى نگريست ,چيزى جز درخت و سنگ نمى ديد>.()(پـاورقى 2.محمد ابراهيم آيتى , تاريخ پيامبر اسلام , ص 83

پاسخ : بين مكه و مدينه با سپاه امام 7برخورد مى كند و به امر خدا, همهء لشكريان وى به جز چند نفر, در زمين فرو مى روند و هلاك مى شوند... به نظر مى رسد, سفيانى فرد مشخصى نيست , بلكه فردى است با ويژگى هاى ابوسفيان كه در آستانه ءظهور مهدى 7 به طرفدارى از باطل خروج مى كند و مسلمانان را به انحراف مى كشاند.خروج يمانى (اهل يمن ) از علايم ظهور است . سردارى از يمن قيام مى كند و مردم را به حق و عدل دعوت مى كند. امام صادق 7مى فرمايد: .بنابراين خروج يمانى , از نشانه هاى حتمى ظهور است , هر چند جزئيات و چگونگى قيام وى روشن نيست .قتل نَفْس زكيه , از علايم ظهور است . گويا در آستانهء ظهور مهدى 7در گير و دار مبارزات زمينه ساز انقلاب مهدى 7 فردى پاكباخته , مخلصانه در راه امام 7مى كوشد و مظلومانه به قتل مى رسد. فرد ياد شده از اولادامام حسن مجتبى 7است كه در روايات گاهى از او به عنوان و سيد حسنى ياد شده است .از ديگر علايم , صيحهء آسمانى است . منظور از صيحهء آسمانى ظاهراً صدايى است كه در آستانهء ظهورحضرت مهدى 7از آسمان شنيده مى شود و همهء مردم آن را مى شنوند. از مجموع روايات استفاده مى شود از نشانه هاى حتمى ظهور است و اين صدا از آسمان شنيده مى شود, به گونه كه همهء مردم كرهء زمين درشرق و غرب آن را مى شنوند و به خود مى آيند. محتواى اين پيام آسمانى , دعوت به حق و حمايت و بيعت بامهدى 7است , با تعبيرهاى و . هم زمان با شنيده شدن اين صدااز آسمان و يا كمى پس از آن , در روى زمين نيز صدايى شنيده مى شود. ندا دهنده شيطان است كه مردم را به گمراهى فرا مى خواند و تلاش مى كند با ايجاد ترديد در مردم . آنان را از حمايت مهدى 7و اجابت دعوت آسمانى , باز دارد. جبرئيل , مردم را به حق فرا مى خواند و شيطان و نيروهاى شيطانى و پيروان سفيانى به باطل .در برخى روايات زمان آن , شب جمعه 23ماه رمضان معيّن شده است از ديگر نشانه هاى ظهور خروج دجّال است . بر اساس آن چه از ظاهر اخبار استفاده مى شود, دجال فردى است كه در آخر الزمان و پيش از قيام مهدى 7خروج مى كند و غير عادى است و با انجام كارهاى شگفت انگيز, جمع زيادى از مردم را مى فريبد وسرانجام به دست عيسى مسيح 7در كنار دروازه در منطقه شام به هلاكت مى رسد.در آمدن پرچم هاى سياه از خراسان نيز به عنوان نشانهء ظهور, در روايات ذكر شده است .مضمون اين روايات آن است كه پيش از ظهور مهدى 7در منطقهء خراسان قديم (قسمت هاى زيادى ازايران و افغانستان و تركمنستان و تاجيكستان و ازبكستان ) انقلابى بر پا مى شود و مردم در حالى كه پرچم هاى سياه را به اهتزاز در آورده اند, به حركت در مى آيند. از ديگر نشانه هاى ظهور, كسوف در نيمهء ماه رمضان و خسوف در آخر يا اول همان ماه است . كسوف درروزهاى نخست و روزه هاى آخر ماه و خسوف در روزهاى ميانى ماه , طبيعى و عادى است و در طول تاريخ بارها و بارها, رخ داده است و از نظر علمى , خسوف و كسوف در روزهاى ياد شده , پديدهء عادى به حساب مى آيد, ولى خورشيد گرفتگى در وسط ماه يا ماه گرفتگى در اول و يا آخر آن , ظاهراً امرى غير عادى و رؤيت آن امكان ندارد.فراگيرى شدن جهان از ظلم و جور, از نشانه هاى معروف ظهور حضرت مهدى 7به شمار مى رود. درروايات است : خداوند به وسيلهء ظهور مهدى 7زمين را پر از عدل و داد مى سازد, پس از آن كه از ظلم و ستم پر شده باشد. از حضرت مهدى 7نقل است : نشانهء آشكار شدن من زياد شدن هرج و مرج و فتنه ها وآشوب ها است .گاهى نيز, زياد شدن گناهان و مفاسد اخلاقى و اجتماعى در ميان مسلمانان , به عنوان نشانه هاى نزديك شدن ظهور, پيش گويى شده است . علامهء مجلسى در باب نشانه هاى ظهور, روايتى را از امام صادق 7ورده كه در آن بيش از يكصد نوع گناه و انحراف اخلاقى و اجتماعى و اعتقادى و فرهنگى كه در دوران غيبت , دامن گيرجوامع اسلامى مى شود, پيش گويى شده است , از جمله : رشوه خوارى , قمار بازى , شراب خوارى , زياد شدن زنا, لواط, قطع صلهء رحم , سنگ دل شدن مردمان , اهتمام مردم به شهوت و شكم , از ميان رفتن شرم , نپرداختن خمس و زكات , كم فروشى , بى اعتنايى به اوقات نماز, آراستن مساجد به زيورآلات , گزاردن حج به انگيزه هاى مادى و براى غير خدا, رعايت نكردن احترام بزرگترها, پيروى از ثروتمندان , صرف كردن سرمايه هاى عظيم درفساد و ابتذال و بى دينى , چاپلوسى و تملق گويى و... زياد شدن اين فسادها و آلودگى ها در ميان مردم در واقع نوعى فراگير شدن ظلم و جور روى زمين است . البته فساد و گناه , كم و بيش در ميان مردم بوده , مهم , فراگيرشدن آن است , به گونه اى كه بدى ها بر خوبى ها, ضد ارزش ها بر ارزش ها غلبه مى يابد و لهيب آتش فساد وتباهى , دامن همه را مى گيرد و جامعهء انسانى در باتلاق فساد و انحطاط فرو مى رود.يادآورى : سخن از زياد شدن ظلم و جور و گناه و كم شدن افراد صالح است , نه اين كه همهء مردم كافر شونديا هيچ طور فرد صالحى نباشد. در همان زمان كه همه جا را تباهى فرا گرفته و ابرهاى تيرهء گناه سايه افكنده ,افراد پاكباخته و متعهد و صالحى زمينهء قيام آن حضرت را آماده مى سازند و در حمايت از آن منجى بزرگ , به جهاد بر مى خيزند. انقلاب حضرت مهدى 7هم چون ديگر انقلاب ها بدون مقدمه و زمينه سازى به وجود نمى آيد, بلكه درآستانهء ظهور, حركت هايى پا مى گيرد و زمينه را براى ظهور آن حضرت فراهم مى آورد. اين سلسله قيام ها وانقلاب ها كه از سوى حق پويان صورت مى گيرد, بر اساس آن چه در برخى روايات آمده است زمينه را براى حركت جهانى مهدى 7آماده مى كند. برخى روايات مى گويند پيش از ظهور مهدى 7حكومتى به رهبرى يكى از صالحان كه گمان مى رود از فرزندان پيامبر باشد, در ناحيهء مشرق تشكيل مى گردد و زمينهء ظهور را مهيامى سازد و اين حكومت تا ظاهر شدن مهدى 7و تسليم آن به حضرت ادامه مى يابد. بسيارى از نشانه ها كه درروايات آمده است , بر انقلاب اسلامى ايران تطيق مى كند, به ويژه در برخى روايات , به رهبر قيام كه سيدى ازاولاد پيغمبر است و از قم قيام مى كند و ياران او بدون ترس و واهمه در برابر طاغوت پايدارند, اشاره شده است , كه همگى آن ها بر انقلاب اسلامى صدق مى كند.به هر صورت , در آستانهء ظهور مهدى , دولت هايى به حمايت از حق , روى كار مى آيند و انقلاب هايى به حمايت از آن پا مى گيرند و زمينه رابراى ظهور مهدى 7آماده مى سازند و اين از نشانه هاى ظهور است .از ديگر نشانه هاى ظهور, باران هاى پياپى است كه در سال ظهور زمين را آباد و سرسبز مى كند و وضع مردم بهتر مى شود.جنگ هاى خونين و كشتارهاى بزرگ نيز به عنوان نشانه هاى ظهور ياد شده است . گويا اين جنگ ها, بين اهل باطل بر سر رقابت هاى مادى و سياسى روى مى دهد كه در نهايت بدون پيروزى هيچ يك از دو گروه و پس از برجاى گذاشتن انبوهى از كشته ها پايان مى يابد. بروز چنين فاجعه هاى بزرگ , نيتجه ءطبيعى فساد و فراگير شدن ظلم و جور است .از جمله نشانه هاى ظهور كه در روايات به آن اشاره شده , طلوع خورشيد از مغرب است . وقوع چنين پديده اى باعث در هم ريختن نظم و جهان مى شود; از اين رو گفته اند ظهور خورشيد از مغرب كنايه از ظهور امام زمان 7از غروبگاهش است .()(پـاورقى 1.مجله حوزه , ويژه بقيّةالله الاعظم 7 شماره 70ـ 71; بررسى نشانه هاى ظهور, ص 223تا 280 به اختصار.

پاسخ : براى ازدواج كردن , بايد طرفين ازدواج از ديگرى تحقيق بكنند, كه آيا او مطلوب و مناسب هست يا نه ؟ مرد بايد تحقيق كند كه دختر مورد نظر او چگونه بايد باشد؟ آيا دين و اخلاقش خوب است يا نه ؟و هم چنين , دختر هم بايد بررسى كند كه همسر آينده او چگونه بايد باشد؟ هر دو طرف بايد نسبت به هم ديگرتحقيق و تفحص كنند و با آگاهى تمام زمينهء يك زندگى مشترك و سالم را فراهم كنند. براى تحقيق مى توان ازطرق زير اقدام كرد:1 گفت و گوى پسر و دختر: بعد از آن كه خانوادهء پسر, دختر را ديدند و از نزديك با ايشان و خانوادهء ايشان آشنا شدند, خود پسر و دختر نيز بايد با هم صحبت كرده با عقايد و اخلاق يك ديگر آشنا بشوند و صادقانه ,نقص ها و خوبى هاى يك ديگر را بدون چاپلوسى و دروغ پردازى در ميان بگذارند, چون مسئلهء مهمّ براى طرفين زندگى كردن و هم راز و همراه با يك ديگر بودن است , نه پول , مهريه و مسائل ديگر.2 راه ديگر اين است كه از هم شاگردى ها يا از همسايه ها و آشنايان آنان و يا از معلمان آن ها مى توان پرس وجو كرد, حتى پرونده دوران راهنمايى و دبيرستان را از مسئول ذى ربط درخواست كرد.شايان ذكر است كه در پرس و جوها بايد دو نكتهء اساسى را بيش تر مورد توجه قرار داد: الف ) دين دارى و تقيد به انجام دستورات اسلامى ;ب ) رفتار و اخلاق حسنه .

پاسخ : طبيعى است كه از اخلاق بد اطرافيان و ملامت آنان افسرده و ناراحت شويد, چون شما فردى آرام , خودخور, خودگرا هستيد و از خود عكس العملى نشان نمى دهيد و عقده هاى دلتان را باز نمى كنيد لذادچار افسردگى و ناراحتى مى شويد و از اين كه به مسائل اخلاقى و دينى اهميت مى دهيد, بسيار خوب است ,اما تذكّر اين نكته لازم است كه از افراط و تفريط پرهيز كنيد, چون اگر در مسائل اخلاقى افراط و تفريط داشته باشيد و بيش از اندازه حساسيّت نشان دهيد, دچار مشكل خواهيد شد, چون انسانى كه خيلى مقيد باشدنمى تواند در جامعه هم جنس و هم راز داشته باشد و شوهر مطلوبى كه مورد پسند شما باشد كم وجود دارد, واز طرفى ازدواج نكردن يا دير ازدواج كردن مطلوب نيست و مشكلات روانى و اخلاقى به دنبال دارد; بنابراين ,به عقيده ما در اولين فرصتى كه پيش مى آيد و خواستگارِ نسبتاً با ايمان و با اخلاقى برايتان آمد, با او ازدواج كنيد و اين طور فكر نكنيد كه هر كس در اخلاق و ايمان مثل شما نبود, او دين ندارد. در بعضى موارد فرمايش شما صحيح است و در بسيارى از موارد هم صحيح نيست و بايد تا آن جا كه ممكن است افعال مؤمنين را حمل بر صحّت كرده و عيب پوشى كنيد.