تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : نماز شب يازده ركعت است (توضيح المسائل امام خمينى، مسئله 765). پنج تا دوركعتى مانند نماز صبح و يك نماز يك ركعتى به نيت نماز وتر. به اين ترتيب كه ابتدا چهار تا دو ركعتى به نيّت نماز شب و دو ركعت ديگر به نيّت نماز شفع و بعد يك ركعت نماز وتر خوانده مى‏شود.در نماز وتر بعد از حمد، سه مرتبه سوره توحيد و يك مرتبه سوره فلق و يك مرتبه سوره ناس را مى‏خوانى و بعد دست به قنوت بر مى‏دارى و چهل مؤمن را دعا مى‏كنى، به صورت اللهم اغفر لامام خمينى، اللهم اغفر ل... و بعد هفتاد مرتبه استغفر الله ربى و اتوب اليه مى‏گويى و بعد سيصد مرتبه العفو العفو العفو... ميگويى، آن گاه به ركوع مى‏روى و سجده و تشهد و سلام نماز را به جا مى‏آورى.(1) مستحب است در نماز شب گريه و تضرع و زارى و توبه و اظهار كوچكى در مقابل پروردگار كند.براى موفقيت به نماز شب، بايد گناهان را ترك كنى. شب‏ها زودتر بخوابى و قبل از اذان صبح حدود يك ساعت يا سه ربع ساعت يا ربع ساعت بيدار شوى و وضو بگيرى و نماز شب بخوانى و اگر بيدار نمى‏شوى به وسيله ساعت زنگى خود را به صفت خود (تهجد) عادت بدهى كه بسيار فضيلت دارد.پى نوشت‏ها:1. مفاتيح الجنان، ص 251.

پاسخ : براى حركت به سوى كمال چند چيز لازم است:1- مسير حركت را بشناسيم؛ ابتداى مسير و انتهاى مسير را بشناسيم، هر فرد بايد خود را حسابرسى كند كه در چه مرحله‏اى است. صفات اخلاقى خود را در دفترى ثبت كنيم و خوب و بد آن‏ها را درصدبندى كنيم، مثلاً 60% تكبر داريم، 30% بخل، 50% حسادت، و همين طور موارد ديگر. بعد براى هر كدام راه كارهاى مناسب تهيه و عمل كنيم، با اين وسيله با بدى‏ها مبارزه و صفات خوب را تقويت كنيم. هم چنين از افراط و تفريط بايد جلوگيرى كرد.2- شناسايى موانع موجود، بداند كه در اين مسير عواملى مانند حب دنيا، زيبايى‏هاى دنيا، راحت‏طلبى - شهوت رانى، رفيق و دوست ناباب، جلوه‏هاى كوچه و بازار و خيابان، لباس‏هاى قشنگ، مدل‏هاى رنگارنگ و زرق و برق دنيا همه با زبان و نگاهشان انسان را به خود جلب مى‏كنند و نمى‏گذارند به مسير ادامه دهند. آيا پارك‏ها و خيابانها و جلوه‏هاى گوناگون و دختران و زنان رنگارنگ و فيلم‏ها و نوارهاى آن چنانى و اشربه و اغذيه لذيذ و احياناً حرام نمى‏تواند سد و مانع پيمودن راه كمال باشد؟ از اين جهت است كه گفتيم مشقت فراوان و همت عالى لازم است و از اين جهت است كه بسيارى از بزرگان گفته‏اند: "آدم شدن مشكل است".در اين جالازم است نكاتى را يادآورى كرد:1- نمازهايتان را به جماعت و در مسجد بخوانيد؛2- در حد توان در نماز جمعه شركت داشته باشيد؛3- روزانه قرائت قرآن داشته باشيد هر روز حداقل چند آيه را تلاوت كنيد؛4- به پدر و مادر احترام فراوان بگذاريد؛5- در كارهاى خير محلتان پيش قدم باشيد؛6- به بزرگسالان و پيرمردان احترام بگذاريد؛7- قبل و بعداز نماز با خدا مناجات داشته باشيد؛8- از دوستى با دوستان گناه كار و خلاف پرهيز كنيد؛هم چنين مطالعه كتاب‏هاى انسان كامل و تعليم و تربيت از شهيد مطهرى و چهل حذيث امام خمينى و نقطه‏هاى آغاز در اخلاق عملى آقاى مهدوى كنى مى‏تواند كمك خوبى باشد.

پاسخ : جهت تعيين امام جمعه براى شهر فردوس از طريق شوراى سياست گذارى ائمه جمعه استان و مركز بايد اقدام كرد. مردم مؤمن و متدين شهرستان فردوس مى‏توانند با نوشتن طومار و نامه درخواست امام جمعه كنند البته زمانى كه ما براى شما اين مطلب را مى‏نويسيم به نظر مى‏رسد امام جمعه جديد به شهر فردوس منصوب شده باشند و براى ايشان آرزوى موفقيت داريم و براى حل مشكلات مى‏توانيد با امام جمعه در تماس باشيد.

پاسخ : اگر علوم حوزوى درست خوانده شود منشأ خيرات فراوانى مى‏شود، ولى استقامت و توفيق الهى بايد مددكار باشد تا انسان بتواند به علوم حوزوى دست يابد. مدت طلبگى در حوزه براى خواندن (مقدمات و سطح و خارج) حدود 15 سال طول مى‏كشد اگر 15 سال خوب درس خوانده شود، شخص مى‏تواند مجتهد شود. و درباره ورود به دانشگاه و تحصيل در رشته علوم سياسى درس‏هاى عمومى و معارف اسلامى، اطلاعات سياسى و تاريخ و جغرافيا از همه بيش‏تر نياز است و كتاب انديشه سياسى اسلامى را مطالعه فرماييد.

پاسخ : "برزخ" يعنى عالمى مابين دنيا و آخرت كه انسان پس از مرگ وارد آن عالم مى‏شود. قرآن مى‏فرمايد: "حتى اذا جاء احدهم الموت قال رب ارجعون - لعلّى اعمل صالحاً فيما تركت كلّا انّها كلمة هو قائلها و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون".(1)تا زمانى كه مرگ يكى از آنان فرا رسد، مى‏گويد: پروردگار من! مرا بازگردان شايد در آن چه ترك كردم و كوتاهى نمودم عمل صالحى انجام دهم (به او مى‏گويند) چنين نيست اين سخن است كه او به زبان مى‏گويد و پشت سر آنان برزخى است تا روزى كه برانگيخته مى‏شوند.روايتى از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمود:"اتخوف عليكم فى البرزخ"؛من از برزخ درباره شما مى‏ترسم راوى سؤال كرد: ما البرزخ؛ برزخ چيست؟فرمود: القبر منذ حين موته الى يوم القيامة؛ برزخ همان قبر است از آن زمانى كه انسان مى‏ميرد تا روز قيامت.(2)ويژگى‏هاى عالم برزخ اين است كه قبر يا بمنزله باغى از باغهاى بهشت، يا حفره‏اى از حفره‏هاى جهنم خواهد بود، لذا امام سجاد(ع) فرمود:ان القبر روضة من رياض الجنة او حفرة من حفر النيران؛ (3) يكى ديگر از خصايص عالم برزخ، سؤال در قبر است، امام صادق(ع) فرمود:من انكر ثلاثة اشياء فليس من شيعتنا: المعراج و المسألة فى القبر و الشفاعة؛ كسى كه سه چيز را انكار كند از شيعيان ما نيست، معراج، سؤال در قبر و شفاعت.(4)يكى ديگر از ويژگى‏هاى قبر، فشار قبر است، البته مراد از قبر در اكثر اخبار، چيزى است كه روح در آن در عالم برزخ قرار دارد.(5)در روايتى از حضرت صادق(ع) آمده است:فاذا قبضه الله عزوجلّ صيّر تلك الروح فى قالب كقالبه فى الدنيا(6)هنگامى كه خداوند مؤمنى را قبض روح مى‏كند آن را در قالبى هم چون قالبش در دنيا قرار مى‏دهد پس فشار قبر به معناى اين نيست كه قبر بر بدن فشار مى‏آورد، بلكه روح كه در قالب مثالى بدن قرار گرفته تحت فشار قرار مى‏گيرد و روح اذيت و آزار مى‏بيند.پى نوشت‏ها:1. مؤمنون (23)، آيه 99 - 100.2. پيام قرآن، ج 5، ص 447، به نقل از تفسير برهان، ج 3، ص 120.3. پيام قرآن، ج 5، ص 447، به نقل از تفسير برهان، ج 3، ص 120.4. همان، ص 460.5. بحارالانوار، ج 6، ص 271.6. پيام قرآن، ج 5، ص 465، به نقل از فروع كافى، ج 3، ص 244.

پاسخ : در دوران نوجوانى و جوانى، از يك طرف كشش‏ها و جاذبه‏هاى فطرى، معنويت، پاكى‏ها و نيكى‏ها، فعّال‏تر مى‏شوند و انسان را به سوى خود دعوت مى‏كنند و از طرف ديگر جاذبه‏هاى غريزى و ميل‏هاى جنسى، گل مى‏كند و بيدار مى‏شوند و انسان را به سوى خود فرا مى‏خوانند. هر دوى اين جاذبه‏ها و نيروها، لازم و ضرورى است و خداوند از روى حكمت و مصلحت اين‏ها را براى رشد و كمال انسان، در وجود او قرار داده است و به دعوت هر دو بايد پاسخ مثبت داد و آن‏ها را اشباع و ارضا كرد، اگر به جاذبه‏ها و ميل‏هاى شهوى و جنسى پاسخ صحيح آن گونه كه خداوند مقرّر كرده، داده نشود طغيان مى‏كنند و سر به آشوب و شورش مى‏گذارند.اگر نيازهاى طبيعى نسل جوان و مشكلات آنان مورد توجه قرار بگيرد و به موقع و به صورت مشروع ارضا شود، زمينه اكثر انحرافات اخلاقى و جرايم اجتماعى از بين مى‏رود. در دوران جوانى افكار پريشان، مغز جوانان را تهديد مى‏كند، يك ساعت افكار عشقى مى‏تواند تمام نيروى مغز را خالى كند در نتيجه، تمركز و قدرت و دقّت و نشاط و توان و ابتكار را از بين ببرد.مشكلاتى كه در دوران بلوغ و جوانى براى جوانان ايجاد مى‏شود عبارتند از:1- حسايّت‏هاى افراطى و توقّعات بى جا؛جوانان با بلوغ سنّى حساس شده و در خود فرو مى‏روند و دوست دار خويش مى‏شوند؛ يعنى خودخواه مى‏شوند به طورى كه حتى به پدر و مادر توجهى نمى‏كنند، خود رأى و خود فكر مى‏شوند، حالت پرخاش گرى، تندى كردن حتى به پدر و مادر از حالات خطرناك اين دوران است.احتمال بروز حالت يأس و اضطراب و افسردگى به دنبال اين گونه حساسيّت‏ها در بعضى از جوانان ممكن است.يكى از عوارض ناشى از اين حالت اين است كه ممكن است ارتباط با دوستان ناباب و خطرناك قوى بشود تا از تنهايى خود را به درآورد و با اندك محبتى، جذب ديگران مى‏شوند و زود تحت تأثير قرار مى‏گيرد، لذا مسئله انحرافات و اعتياد جوانان ناشى از همين مسئله است.2- شهوت جنسى:جوان در اوج بروز اينگونه شهوت است و براى او بسيار خطر آفرين است. اگر جوان خود درنيابد راه و چاره صحيحى براى اين پيدا نكند به مفاسد خطرناكى از قبيل تجاوز، خودارضايى (استمناء)، چشم چرانى، و بالاخره به خاطر اين‏ها دچار مشكلات روانى و اخلاقى مى‏شود.طريق درمان:راه‏هاى نجات جوانان و نوجوانان از اين خطرات عبارتند از:1- دلجويى و مهرورزى به آنان؛2- ايجاد زمينه براى موفقيت جوانان؛3- كار و اشتغال؛4- تقويت روحيه مذهبى جوانان؛5- آگاه كردن جوانان از عواقب خطرناك مفاسد؛6- ازدواج صحيح و سالم.

پاسخ : از مرجع تقليدى كه اعلم باشد و يا با ساير مراجع از نظر علمى مساوى باشد و انسان او را عادل بداند مى‏تواند از وى تقليد كند. حتى گمان به عدالت نيز كفايت مى‏كند، ولى اگر مرجعى را اعلم بداند واجب است از او تقليد كند، در صورت تساوى مرجحات ديگر نيز هست مانند اتقى بودن و اعدل و اشجع بودن.

پاسخ : علت اساسى رايج نبودن ازدواج موقت جوّى است كه در جامعه به وجود آمدهاست و هم چنين عدم رواج ازدواج موقّت، زيربار نرفتن و قبول نكردن آن از طرف بانوان است، چون ازدواج دائم براى زنان داراى مزيّت‏ها و منافعى است و از طرفى ازدواج موقت آن مزايا را ندارد، لذا وقتى امر دائر شود بين انتخاب برتر و غير برتر مسلماً برتر را انتخاب مى‏كنند و زير بار غير برتر نمى‏روند.توضيح اين كه: در ازدواج دائم، زن از مزاياى، نفقه، هم بستر شدن، حق منزل، داشتن سرپرست دائم، ارث و... برخودار است. امّا در ازدواج موقت هيچ يك از اين شرط نيست. لذا وقتى امر دائر بين اين دو گونه ازدواج شود، قهراً زن‏ها اولى را انتخاب مى‏كنند مگر اين كه ديگر چاره‏اى نداشته باشند. در كتاب صحيح مسلم آمده: عبداللَّه بن مسعود مى‏گويد: در يكى از جنگ‏ها همراه پيامبر(ص) بوديم و چون زنان همراه ما نبودند و از جهت غريزه جنسى در فشار بوديم از آن حضرت پرسيديم: آيا براى ما جايز است كارى كنيم كه غريزه جنسى در وجود ما به كلى از بين برود؟آن حضرت ما را از يان كار بازداشت و اجازه داد كه ازدواج موقت كنيم و اين آيه را خواند: "يا ايّها الّذين آمنوا لا تحرّموا طيّبات ما احلّ اللَّه لكن و لا تعتدوا انّ اللَّه لا يحبّ المعتدين؛(1)اى مؤمنان كارهاى پاكيزه يى كه خدا براى شما حلال كرده بر خود حرام نكنيد و تجاوز ننماييد كه خداوند تجاوز كنندگان را دوست نمى‏دارد.على(ع) فرمود: "اگر عمر ازدواج موقت را نهى نكرده بود، جز انسان‏هاى بدبخت كسى به زنا دست نمى‏زد".پى نوشت‏ها: 1. 20 پاسخ، مؤسسه در راه حق، به نقل از صحيح مسلم، ج 3، ص 120.2. همان، به نقل از وسائل، ج 14، ص 440.3. همان، ص 438.

پاسخ : بهشت جايگاهى است براى مؤمنان و صالحان كه تعريف و توصيف آن از ادراك ناقص ما خارج است، ولى به طور اجمال آن چه از قرآن استفاده مى‏شود ذكر مى‏كنيم:1- "و فيها ما تشتهيه الانفس و تلذّ الاعين؛(1)در بهشت آن چه دل مى‏خواهد و چشم از آن لذّت مى‏برد، موجود است".2- "و لكم فيها ما تشتهى انفسكم و لكم فيها ما تدّعون؛براى شما هر چه بخواهيد در بهشت فراهم است و هر چه طلب كنيد به شما مى‏دهند".(2)3- "و هم فيما اشتهت انفسهم خالدون؛بهشتيان در آن چه دلشان مى‏خواهد جاودانه متنعّم هستند".(3)4- "لهم فيها ما يشاؤون؛ براى بهشتيان آن چه را كه بخواهند وجود دارد".(4)در نعمت‏هاى بهشتى هيچ گونه محدوديتى از نظر مقدار، كيفيت، نوع، زمان، مكان وجود ندارد. در حقيقت بهشت و مواهبش مظهر كامل و نمونه اتمّ قدرت و لطف پروردگار است. چون قدرت و لطف او را نهايتى نيست مواهب بهشتى را نيز نهايتى نيست.در بهشت لذّات روحانى به مراتب از لذّات جسمانى برتر و بالاتر و پرشكوه‏تر است، لذّت و درك معرفت اللَّه و جذبه‏هاى جلال و جمال الهى و مستى از جام عشق ذات مقدس او آن چنان است كه يك لحظه از تمام نعمت‏هاى مادّى جهان برتر است. خازنان بهشت مشتاقانه بر درهاى بهشت انتظار پرهيزكاران را مى‏كشند.درهاى بهشت را قبلاً براى آن‏ها گشوده‏اند و با سلام و تحيّت از آنان استقبال مى‏كند."والملائكة يدخلون عليهم من كل باب سلام عليكم بما صبرتم فنعم عقبى الدّار؛(5)فرشتگان الهى از هر درى بر آنان وارد مى‏شوند، به آن‏ها مى‏گويند: سلام بر شما به خاطر صبر و استقامتتان، چه عاقبت خوبى بعد از دنيا نصيبتان شد"."و سيق الّذين اتقوا ربّهم الى الجنّة زمرا حتى اذا جاؤها و فتحت ابوابها و قال لهم خزنتها سلام عليكم طبتم فادخلوها خالدين؛ كسانى كه تقواى الهى را پيشه كردند گروه گروه به سوى بهشت سوق داده مى‏شوند تا موقعى كه به آن مى‏رسند در حالى كه درهاى آن گشوده شده و خازنان بهشت به آنان مى‏گويند: سلام بر شما، گوارا باد اين نعمت‏ها براى تان وارد شويد و جاودانه در آن بمانيد.6- "سلام قولاً من ربّ رحيم؛براى آنان سلام است سخنى از پروردگار مهربان".(6)7- "واللَّه يدعوا الى دار السلام؛خداوند دعوت به سراى صلح و سلامت مى‏كند".(7)هيچ گونه رنج و محنتى و آفت و عيبى و پيرى و مرگى در بهشت نيست. به هيچ گونه عداوت و حسد و كينه و خيانت در بهشتيان وجود ندارد".8- "و نزعنا ما فى صدورهم من غلّ اخواناً على سرر متقابلين لا يمسّهم فيها نصب و ما هم منها بمخرجين؛(8) هر گونه حسد و كينه و عداوت و خيانت را از سينه بهشتيان بر مى‏كنيم اين در حالى است كه همه برادرند و بر تخت‏ها رو به روى يكديگر قرار گرفته‏اند، نه خستگى به آنان مى‏رسد و نه هرگز از بهشت اخراج مى‏شوند".در بهشت در طول هزاران سال هيچ دروغ و لغو و حرف ركيك و سخن ناموزون شنيده نمى‏شود."لا يسمعون فيها لغواً و لا تأثيماً الاّ قليلاً سلاماً سلاماً؛(9)آنان در بهشت هيچ لغوى و گناهى را نمى‏شنوند. تنها چيزى كه مى‏شنوند سلام است سلام".در حديثى از پيامبر(ع) مى‏خوانيم:ان اللَّه يقول: اعددت لعبادى الصالحين ما لا عين رأت و لا اذن سمعت و لا خطر على قلب بشر.(10)خدا مى‏فرمايد: براى بندگان صالحم پاداش هايى فراهم كرده‏ام كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و جز فكر كسى نگذشته است.از نعمت‏هاى خوب بهشت حوريان بهشتى مى‏باشند.9- "و حور عين كامثال اللؤلؤ المكنون؛حورالعين هايى مانند مرواريدى كه در صدف پنهان است".(11)10- "فيهمن فاصرات الطرف لم يطمثهن انس قبلهم و لا جانّ... كانّهن الياقوت و المرجان؛در باغ‏هاى بهشتى زنانى هستند كه جز به همسرانشان عشق نمى‏ورزند و هيچ انس و جن با آنان تماس نگرفته... آنان هم چون ياقوت و مرجانند".(12)همسران بهشتى جامع تمام امتيازات، زيبايى‏ها، حسن ظاهر و باطن و فضايل جسمانى و روحانى و اخلاقى هستند و آن چه همه خوبان دارند آن‏ها تنها دارند.از همه نعمت‏هاى بهشتى، زيباتر و جذاب‏تر و بهتر، رضوان الهى است و رضوان من اللَّه اكبر ذلك هو الفوز العظيم؛(13) رضوان و رضايت الهى از همه نعمت‏ها بالاتر و بهتر است. پيروزى بزرگ همين است".پى نوشت‏ها: 1. زخرف (43) آيه 71.2. فصلّت (41) آيه 31.3. انبياء (21) آيه 102.4. نحل (16) آيه 31.5. رعد (13) آيه 23.6. يس (36) آيه 58.7. يونس (10) آيه 25.8. حجر (15) آيه 47.9. واقعه (56) آيه 25 و 26.10. پيام قرآن، ج 6، ص 303، به نقل از الميزان و از بخارى و مسلم و مجمع البيان و روح المعانى.11. طور (52) آيه 22.12. رحمن (55) آيه 56 و 58.13. توبه (9) آيه 72.

پاسخ : در حقيقت سؤال شما به اين سؤال بر مى‏گردد كه آيا معاد با همين جسم مادى عنصرى مى‏باشد و يا جسم ثابت و متكاملى است و آيا از طريق دلايل عقلى قابل اثبات است يا نه؟بعضى معتقدند: دليل خاصى از طريق عقل بر اين مسئله نداريم، همان گونه كه دليلى هم بر نفى آن نمى‏توان اقامه كرد. بنابراين، بايد به كتاب (قرآن) و روايات مراجعه كرد بدون اين كه آيات و روايات را تأويل كرد.(1)مرحوم علامه مجلسى مى‏گويد: معاد جسمانى از امورى است كه همه صاحبان اديان در آن اتفاق نظر دارند و از ضروريات دين محسوب مى‏شود و منكران آن از زمره مسلمين خارجند، آيات كريمه قرآن در اين زمينه صراحت دارد و قابل تأويل نيست و اخبار در اين زمينه متواتر است و قابل انكار نمى‏باشد.(2)اينان مى‏گويند: درست است كه كانون پاداش و كيفر و لذّت و ألم، روح است، ولى م يدانيم كه روح، بسيارى از لذّت‏ها و آلام را از طريق چسم دريافت مى‏كند. بنابراين، بايد معاد جسمانى باشد همان طور كه ظاهر آيات و روايات بر همين امر دلالت دارد آياتى از قبيل: 1- "أيحسب الانسان أن لن نجمع عظامه بلى قادرين على ان نسوّى بنانه؛آيا انسان مى‏پندارد كه استخوان‏هاى او را جمع نخواهيم كرد، آرى قادريم كه حتى خطوط سر انگشتان او را موزون و مرتب كنيم".(3)2- "قل يحييها الّذى أنشأها اوّل مرة و هو بكل خلق عليم؛بگو همان كسى آن را زنده مى‏كند كه نخستين بار آفريد و او به هر مخلوقى آگاه است".(4)"أن اللَّه يبعث من فى القبور؛ خداوند كسانى كه در قبرها هستند را زنده مى‏كند.(5)3- "و نفخ فى الصور فاذا هم من الاجداث الى ربّهم ينسلون؛ در صور دميده مى‏شود پس همه از قبرها به سوى پروردگارش شتابان مى‏روند.(6)مراد از جسمانى بودن معاد: بعضى‏ها جسمانى بودن معاد را به معناى اين مى‏دانند كه جسم انسان با همين خصوصيات مادى كه براى اين دنيا خلق شده و پيوسته در تحول است گاهى استخوانش مى‏شكند، ديوانه مى‏شود، احتياج به تخليه و دفع فضولات دارد، سرما مى‏خورد، گرمازده مى‏شود، خسته مى‏شود، پير مى‏شود و... در آخرت هم با همين خصوصيات زنده خواهد شد. بدن اخروى عين بدن دنيوى است.البته بايد گفت: جسمانى بودن به اين معنا كه قابليت براى بقا و جاودانگى ندارد بدون شك هيچ يك از معتقدان به معاد جسمانى ملتزم نمى‏شوند، جسمى كه در دنيا بود با همان وضعيت بر نمى‏گردد، بلكه منظور بازگشت آن به گونه ديگر خواهد بود به طورى كه از جهت شباعت عين جود اول باشد و از جهتى مثل آن است. به طورى كه هر كس اين قالب را ببيند بگويد اين، فلانى است، آن فلان شخص ديگر است. به تعبير ديگر مادى بودن در قيامت و آخرت ماديتى خواهد بود كه با قوانين مربوط به آن جا سازگار باشد به نحوى كه قابليت جاودانگى داشته باشد و فضولات نداشته باشد و موجب خستگى و ملالت نباشد.مرحوم صدرالمتألهين(ره) مى‏نويسد: كلّما يتعلق به نفسه فهو بعينه بدنه الّذى كان فالاعتقاد بحشر الا بدان يوم القيامة هو ان يبعث ابدان من القبور ادا رأى احد كل واحد واحد منها يقول: هذا فلان بعينه و هذا بهمان بعينه او هذا بدن فلان و هذا بدن بهمان بعينه".آن چه در اعتقاد به حشر بدن‏ها از روز قيامت لازم است، آن است كه بدن هايى از قبرها برانگيخته مى‏شوند به طورى كه اگر كسى تك تك آن‏ها را ببيند، بگويد: اين فلان كس است يا بگويد اين بدن فلان است و آن بدن به همان است.(7)علامه تهرانى(ره) مى‏نويسد: جمهور اهل اسلام و تمام فقهاء و اصحاب حديث قائل شده‏اند كه معاد فقط جسمانى است. بنابراين، روح در نزد آنان عبارت است از جسمى كه در بن سارى و خارى است همانند آب در گل و روغن در زيتون. جمهور فلاسفه و پيروان مشايين، قائل شده‏اند كه معاد فقط روحانى است؛ يعنى فقط عقلى است، چون بدن و جسم به واسطه انعدام، صورت و عوارض و متعلقاتش منعدم مى‏شود و اعاده معدوم امرى محال است، امّا نفس چون مجرّد است باقى مى‏ماند بسيارى از اكابر حكما و مشايخ عرفا و جمعى از متكلمين مانند حجة الاسلام غزالى و كعبى و حليمى و راغب اصفهانى و بسيارى از اصحاب اماميه ماند شيخ مفيد و شيخ طوسى و سيد مرتضى و علاّمه حلّى و خواجه نصير الدين طوسى قائل به هر دو قسم از معاد شده اند و محقق سبزوارى هم همين قول را متين و استوار مى‏داند، چون انسان عبارت است از نفس و بدن، به تعبير ديگر، از عقل و نفس تركيب يافته است، بنابراين، براى بدن كمالى است و براى نفس هم كمالى. و هم چنين اكثر نصارى و تناسخيه نيز به همين قول معتقدند فقط فرق در اين است كه محققين از مسلمين و پيروان آنان معتقدند، كه ارواح حادث اند و به بدن عود مى‏كند، ولى تناسخيه معتقدند كه ارواح قديم اند و هر كدام به جسم خاص حلول مى‏نمايند.در گفتار كسانى كه معتقد به معاد روحانى و جسمانى هستند، نيز اختلاف است كه آيا آن چه از بدن در آخرت بازگشت دارد، عين اين بدن است؛ يا مثل آن است؟ايشان مى‏فرمايد: بر افراد صاحب بصيرت پوشيده نيست كه نشئه دوم كه نشئه آخر است، شرايط ديگرى دارد بدنى ثابت و لا يتغير و مناسب با ابديت است.آيات وارد در قرا؛ كريم هم دلالت بر اين دارند كه روح به بدنى مثل اين بدن تعلق مى‏گيرد و محشور مى‏شود. از جمله: "على ان نبدّلكم امثالكم و ننشئكم فيما لا تعلمون؛(8) ما در ميان شما مرگ را مقدّر كرديم تا آن كه مثل‏هاى شما را تبديل كنيم و شما را در آن چيزهايى كه نمى‏دانيد ايجاد نماييم".آيه ديگر: "نحن خلقناهم و شددنا اسرهم و اذا شئنها بدّلنا امثالهم تبديلاً؛(9) ما ايشان را آفريديم و بنيان وجودى و كيان آن‏ها استوار نموديم و زمانى كه بخواهيم مثل‏هاى آنان را تبديل مى‏نماييم".آيه ديگر: "أو ليس الّذى خلق السّموات و الارض بقادر على ان يخلق مثلهم".(10) مراد از امثال در اين آيات همان بدن است و به معناى احوال و اطوار است، يعنى ما بدن‏هاى آنان را به احوالات و اطوار مختلف در مى‏آوريم. البته با اطوار عاليه محشور مى‏شود و نه با آن مادّيت و كثافت كه در دنيا بود و محتاج به دفع فضولات بود و قابليت بقا نداشت.(11)بنابراين، در جواب سؤال عرض مى‏شود كه انسان در بهشت و جهنم با جسم و روحش خواهد بود، امّا جسمانيتى كه با قوانين آن سازگار باشد و از نعمت‏هاى آن جا استفاده خواهد كرد. "زقنا اللَّه انشاءاللَّه".و نيازهاى انسان در بهشت هم برآورده مى‏شود، "ما تشتهيه الانفس".(12) در بهشت هست شخصى بهشتى هر چه را اراده كند نزدش حاضر مى‏شود.در آياتى از قرآن به اين نعمت‏ها سخن به ميان آمده: "و لمن خاف مقام ربه جنّتان؛ دو باغ بهشت براى كسانى كه خوف از خدا داشته باشند"."ذواتا أفنا؛ آن دو باغ داراى انواع نعمت‏ها است"."فيها عينان تجريان؛ دو چشمه دائماً در جريان است"."فيها من كل فاكهة زوجان؛از هر ميوه‏اى دو نوع وجود دارد"."فيها فاكهة و نخل و رمّان؛در آن‏ها ميوه‏هاى فراوان و درخت و نخل و انار است".(13)پى نوشت‏ها: 1. پيامبر قرآن، ج 5، ص 333.2. همان، پاورقى به نقل از بحارالانوار، ج 7، ص 47.3. قيامت (75) آيه 3 و 4. 4. يس (36) آيه 79.5. حج (22) آيه 7.6. يس (36) آيه 51.7. علامه تهرانى، معادشناسى، ج 6، مجلس 37.8. واقعه (56) آيه 61.9. انسان (76) آيه 28.10. يس (36) 81.11. معادشناسى، علامه تهرانى، ج 6، ص 158 تا 166 با تغيير و تصرّف.12. زخرف (43) آيه 71.13. رحمن (55) آيات 46 تا 76.