تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : آن ها مانند انسان تكليف دارند و براى عبادت و پرستش خدا آفريده شده اند (و ما خلقت الجن والاءنس الاّ ليعبدون ).(1) و ثواب و عذاب دارند و برخى اهل بهشتند و گروهى اهل جنهّم , چنان كه قرآن فرموده است : .(2) اين آيات نشان مى دهند آنها عاقلند و از قوهء تفكّر بهره مند هستند.آيات زيادى در قرآن صراحتاً اعلام مى كند كه جنيان داراى قبيله و خانواده هستند, به عنوان نمونه در سوره ءاحقاف آيهء 30از زبان برخى از جنيان ـ در حالى كه به گروهى از جنيان خطاب مى كردند ـ آمده است : < يا قومَناانّا سمعنا كتاباً أنزِل من بعد موسى >. كلمه يوم به معناى قبيله و طايفه است و يا در آيهء 27سوهء اعراف آمده است :< همانا شيطان و قبيله اش شما را مى بينند, ولى شما آن ها را نمى بينيد>.() و در آيهء 50سوره كهف مى خوانيم :آيا شما مرا فراموش كرديد و شيطان و فرزندان او را دوست خود گرفتيد؟>.(3)گفتنى است اگر چه در آيات 27اعراف و 50كهف مراد, شيطان و طايفه و فرزندانش است , امّا چون شيطان از جنس جن است , شامل جنّيان نيز مى شود.و بالاءخره وقتى داراى قبيله و خانواده و فرزند باشند, قهراً داراى زندگى هم هستند, حالا كيفيت زندگى شان چگونه است , بحث زيادى را مى طلبد كه اكنون بيان آن براى ما امكان ندارد.(پـاورقى 1. ذاريات (51 آيهء 56(پـاورقى 2.اعراف (7 آيهء 179(پـاورقى 3.افتخذونه و ذُريّته اولياء من دونى .

پاسخ : به طور كلّى بايد بدانيم كه جنّيان دو دسته اند: مسلمان و كافر. در بسيارى از روايات به طورصراحت آمده است كه گروهى از آنها علاوه بر مسلمان بودن شيعه هستند; چنان كه حضرت امام باقر7درجواب ابوحمزه ثمالى فرمود: اينان گروهى از شيعيان از طايفهء جن بودند كه آمده بودند مسائل دين خود را ازما بپرسند>.(1)تا آنجايى كه ما اطلاع داريم از طرف جنيان مؤمن به خصوص شيعه آزار و مزاحمتى براى انسان هاى مؤمن ايجاد نمى شود, امّا از ناحيه جنيان كفّار و غير مؤمن , اگر چه به صراحت در قرآن و روايات نيامده است كه ايجادمزاحمت براى انسان ها مى شود, ولى مى توان از برخى آيات و روايات استنباط كرد كه آن ها مزاحم انسان هامى شوند, مثلاً در آيه 275سورهء بقره مى خوانيم : كسانى كه ربا مى خورند, بر نمى خيزند مگر مانند برخاستن كسى كه شيطان او را با لمس و برخورد شديد خود زده باشد>.(2)از اين آيه مى توان استفاده كرد كه ممكن است برخى از انسان ها مورد هجوم جن و شيطان قرار بگيرند وبراى او ايجاد مزاحمت كنند و به اصطلاح جن زده اش كنند.جناب شيخ طوسى رحمةالله عليه در كتاب اختيار معرفة الرّجال , ص 121حديث 193روايتى از امام باقر7نقل كرده است كه صراحتاً مى گويد: ممكن است انسان , جن زده شود.(3)نه مجازى و ظاهرى , چون استعاذهء غير حقيقى ممكن است از ملعبه هاى شيطانى باشد.]تا زَهَرْ بد زبانت كوته نيست يك اَعوذت اعوذ بالله نيستبلكه آن نزد صاحب عرفان نيست الاّ اعوذ بالشيطانگاه گويى اعوذ و گه لاحول ليك فعلت همه مكذّب قولبر زبانت اعوذ مى رانى با شيطانى و نمى دانىطرفه حالى كه دزد بيگانه شده همراه صاحب خانهمى زند همچو اوصلاو صفيردر به در, كو به كو, كه دزد بگير]2 بسم الله گفتن كه باعث مى شود شياطن از انسان دور شوند و در غذاى او شريك نشوند.امام صادق 7از رسول خدا6نقل كرده است : < وقتى سفرهء غذا گسترده مى شود, چهار هزار فرشته دور آن جمع مى شوند; اگر بنده بسم اله بگويد; فرشتگان مى گويند: خداوند بر شما و غذايتان بركت دهد و به شيطان خطاب مى كنند كه اى فاسق ! بيرون رو كه تو را بر او تسلطى نيست . و اگر بسم اله نگويد, فرشتگان مى گويند: اى فاسق ! بيا با اين ها غذا بخور>. البته بسم اله بايد از روى حقيقت گفته شود.3 نماز خواندن ; 4 روزه گرفتن ; 5 توبه و انابه كردن ; 6 دعا كردن ;]مؤمنان را سلاح , تيغِ دعا است ترسد از مؤمن آن كه اهل دعا است]7 ذكر و ياد خدا.عوامل ديگرى نيز مؤثرند, مثل : صدقه دادن , خواندن آيةالكرسى , عمل صالح و ترك كارهاى ناروا و غيرمشروع , تسبيحات حضرت زهرا3 قرائت سوره توحيد و قدر, قرائت قرآن , و ذكر لا حول و لا قوة الاّ باللّه >.(4)گفتنى است برخى از افراد عوام و ناآگاه كه نتوانسته اند حقيقت جن را درك كنند, خرافاتى دربارهء اين موجود ساخته اند كه با عقل و منطق سازگارى ندارد, مثلاً براى آنان اَشكال عجيب و غريب و وحشتناك ترسيم مى كنند و آنان را موجوداتى دُم دار, سم دار, موذى و پر آزار و كينه توز مى دانند كه ممكن است از ريختن يك ظرف آب داغ در يك نقطهء خالى , خانه هايى را به آتش بكشند!.(5)(پـاورقى 1. ميزان الحكمه , ج 1 مادهء جن ّ, حديث 2658(پـاورقى 2.الذين يأكلون الرّبا لا يقوموُن الاّ كما يقوم الذى يتخطبه الشيطان من المس .(پـاورقى 3.براى اطلاع بيشتر ر.ك : عليرضا رجالى تهرانى , جن و شيطان , ص 90(پـاورقى 4.جن و شيطان , ص 199ـ 205(پـاورقى 5.تفسير نمونه , ج 5 ص 155

پاسخ : اولاً, هر شىء به دو نوع اعتبار وجود دارد:1 وجود نفسى ;2 اضافى .وجود هر چيزى براى خود, خوب و خير است , مثلاً وجود مار و عقرب و شيطان براى خودشان خيلى خوب است , اگر چه براى ديگران مضر باشد.خلقت الهى بر وجود نفسى تعلق مى گيرد, نه اضافى ; بنابراين خداوند موجود خوب آفريده است ; چون فرض اين است كه وجود مار و عقرب و شيطان براى خودشان خوب است .گفتنى است كه گرچه ممكن است وجود مار و عقرب و شيطان و امثال اين ها براى ديگران ضرر داشته باشد, امّا حتماً منافعى بيش از مضار بر وجودشان مترتب است و گرنه حكمت الهيه بر وجودشان تعلق نمى گرفت .(1)ثانياً عالم خلقت با همهء وسعتى كه دارد, تمامى اجزائش با هم مرتبطاند و همانند زنجيرى كه حلقه هايش به هم پيوسته است , به طورى كه ايجاد جزئى از آن مستلزم ايجاد همهء اجزا است و اصلاح جزئى , به اصلاح همهء اجزاى آن است . شايد آيهء شريفهء 50سورهء قمر (وَما امرنا اِلاّ واحدة كلمحٍ بالبصر) ناظر به همين مطلب باشد.بهتر است بدانيم كه لازمهء چنين ارتباطى اين نيست كه همه موجودات مثل هم باشند, زيرا اگر همهء اجزاى عالم مثل هم بودند, عالمى به وجود نمى آمد, بلكه تنها يك موجود تحقق مى يافت ; لذا حكمت الهى اقتضاكرده است كه موجودات از نظر كمال و نقص و مراتب كمال و فقدان آن و قابليّت رسيدن به مراتب كمال ومحروميّت از آن مختلف و متفاوت باشند.اگر در عالم , شر, فساد, نقص , ضعف و امثال آن نبود, به طور حتم از خير و صلاح و كمال و قوّت , خبرى نبود و عقل ما پى به معانى آن ها نمى برد, چون به طور كلّى عقل هر معنايى را از مصاديق خارجى انتزاع مى كند.اگر در عالم مصداقى از شقاوت و معصيت و قبح و ذم و عذاب نبود, يقيناً از سعادت و اطاعت و حُسن ومدح و پاداش خبرى نبود; و همين طور اگر دنيا نبود, آخرتى هم نبود, مثلاً اگر معصيتى نبود, قهراً سرپيچى ازفرمان مولا مفهوم پيدا نمى كرد. در صورتى كه سرپيچى از فرمان مولا معنا نداشته باشد, اختيار مفهوم نداشت وهمه چيز اجبارى مى شد.و وقتى كه جبر در كار باشد و حتماً خواستهء مولا عملى شود, آن گاه امر و نهى معنا نخواهد داشت .وقتى امر و نهى نباشد, اطاعت و معصيت معنا نخواهد داشت .اگر طاعت و عصيانى در كار نباشد, ثواب و عذاب و مدح و ذم و انذار و بشارتى نخواهد بود; وقتى اين گونه باشد, دين و شريعت و دعوتى در كار نخواهد بود.نتيجه اين كه اگر شيطان نبود, قهراً نظام عالم انسانى هم نبود; پس خلقت شيطان لازم بود.(2)بعضى از محققان در پاسخ پرسش فوق چنين گفته اند:ثانياً, انسان تا در برابر دشمن نيرومندى قرار نگيرد, هرگز نيروها و نبوغ خود را بسيج نمى كند و به كارنمى اندازد. وجود دشمن نيرومند سبب جنبش هر چه بيشتر انسان و در نتيجه ترقى و تكامل مى شود. پس از نظر سازمان آفرينش وجود شيطان براى افراد با ايمان و آنها كه مى خواهند راه حق را بپويند, زيان بخش نيست , بلكه وسيلهء تكامل آنها است .يكى از فلاسفهء بزرگ مى گويد: .(3) (پـاورقى 1.ر.ك : سيد محمد حسين طباطبائى , الميزان , ج 8 ص 49(پـاورقى 2.برداشت از گفتار علامه طباطبايى ره : الميزان , ج 8 صفحه 49ـ 50(پـاورقى 3.تفسير نمونه , ج 1 ص 193و 194

پاسخ : سفيانى مردى است بد صورت و آبله رو. اسمش عثمان بن عنبسه و از اولاد يزيدبن معاويه است . وى از بيابانى بى آب و علف بين مكه و شام ـ خروج مى كند و پس از تصرف مناطق بزرگى مثل دمشق واردن و فلسطين و... به سمت بغداد و كوفه لشكركشى مى كند. او قتل و غارت و جنايات بسيار مرتكب مى شودو در كوفه و نجف اشرف مردان بسيارى را به قتل مى رساند. و در مدينه سه روز قتل عام و خرابى فراوان به بارمى آورد. فتنهء آن ملعون بيش از اندازه زياد است , خصوصاً نسبت به شيعيان و دوستان على ّبن ابى طالب ; حتى گوينده اى از طرف او فرياد مى كند: هر كس سر يك نفر از دوستان على بن ابى طالب را بياورد, مژدگانى زيادى خواهد گرفت . مردم هم به خاطر جيفهء دنيوى از حال يكديگر گزارش مى دهند.او لشكرى به سمت مكه مى فرستد. وقتى آنها به سرزمين بيداء (واقع در مكه و مدينه ) مى رسند, ملكى ازجانب خدا به زمين امر مى كند: همهء اين جنايت كاران را در خود فرو بر! زمين همه را مى بلعد, مگر دو نفر را كه هر دو برادرند از طايفه جُهنيّه ; يكى به نام و ديگرى . به مكه مى رود و هلاكت لشكريان سفيانى را به حضرت امام زمان خبر مى دهد و هم به شام مى رود و سفيانى را از قدرت حضرت مى ترساند.پس از شنيدن اين خبر به جانب كوفه حركت مى كند و خرابى زياد ايجاد مى كند. وقتى حضرت امام زمان 7وارد كوفه مى شوند, آن ملعون به شام فرار مى كند, ولى سربازان ولى اللّه الاءعظم او را در صخره ءبيت المقدس مى كشند و سر نحسش را از بدنش جدا مى سازند.(1)ابوسفيان به عنوان سر سلسلهء سفيانيان سمبل پليدى است . غارتگرى بود كه با ربا و زورگويى و چپاول اموال مردم , ثروت هاى هنگفتى به چنگ آورده بود و از راه فريب توده هاى ستم كشيده و ترويج خرافات ودامن زدن به نظام طبقاتىِ جاهلى قدرت فراوانى داشت .ابوسفيان به عنوان سردمدار شرك و سرمايه دارى طاغوتى , هر نوع جنبشى را كه از عدالت و برادرى وآزادى دم مى زد, دشمن مى دانست و با قدرت تمام در برابر آن به مبارزه بر مى خاست .سفيانى , فردى است با اين ويژگى ها كه در برابر انقلاب جهانى حضرت مهدى خروج مى كند.بر اين اساس در حقيقت سفيانى يك جريان است , نه يك شخص ;(2) اما چنين توجيهى ملاك و دليل خاصى ندارد و نمى توانيم روايات را اين گونه توجيه كنيم .خروج يمانى :يمانى , يكى از سرداران مردم يمن است كه مردم را به حق و عدل دعوت مى كند.امام صادق 7مى فرمايند:< قيام خراسانى و سفيانى و يمانى در يك سال و در يك ماه و يك روز خواهدبود و در اين ميان هيچ پرچمى به اندازهء پرچم يمانى مردم را به حق و حقيقت هدايت نمى كند>.(3)قتل نفس زكيه :نفس زكيّه ; يعنى فرد بى گناه , كسى كه قتل انجام نداده و جرمى ندارد.در آستانه ظهور مهدى 7در گيرودار مبارزه هاى زمينه ساز انقلاب مهدى 7فردى پاكباخته و مخلص و باشخصيت و مشهور, مخلصانه در راه امام 7مى كوشد و مظلومانه به قتل مى رسد.اين شخص از فرزندان امام مجتبى 7است كه در روايات از او به عنوان و يادشده است .امام باقر7فرمود: .(4)(پـاورقى 1.شيخ عباس قمى , منتهى الاءمال , ج 2 ص 494و 495(پـاورقى 2.مجله حوزه , شماره 4و 5 سال دوازدهمآ ص 248ـ 250(پـاورقى 3.همان , ص 254(پـاورقى 4.. مجله حوزه , ص 255و 256

پاسخ : جزوهء استخاره به پيوست ارسال مى گردد.براى استخاره كردن روش هاى گوناگونى وجود دارد كه ما در اين جا تنها به روش استخاره با قرآن و با تسبيح اشاره مى كنيم :سيدبن طاووس از كتاب دعوات خطيب مستغفرى نقل كرده است كه او از حضرت رسول خدا6نقل كرد: هر گاه خواستى تفال به كتاب اللّه عزوجل بزنى سورهء اخلاص (قل هو الله احد) را سه مرتبه بخوان و سه مرتبه بر محمد6و آل او: صلوات بفرست و بعد قرآن را باز كن و طبق معناى آيهء اول طرف راست صفحه , عمل كن ; اگر بد است , كار مورد نظر را ترك كن و اگر خوب است , آن كار را انجام بده >.روش استخاره با تسبيح :برخى از بزرگان از امام زمان عليه آلاف التحية و الثناء نقل كرده اند: است ; يعنى به جاى آورو اگر تك باشد, به معناى است ; يعنى ترك كن .البته بر عكس هم مى شود; يعنى جفت بد باشد و تك خوب ; بستگى به قصد شما دارد; يعنى اگر از اول قصدتان اين ببود كه اگر جفت بيايد, بد است ; همان را ملاك قرار دهيد و اگر قصدتان اين بود كه تك معناى خوب باشد, به آن عمل كنيد.(1)گفتنى است علاوه بر مطالبى كه نوشتيم , دعاهاى مخصوصى هم وجود دارد كه مى توانيد از مفاتيح استفاده كنيد.(پـاورقى 1.برداشت از حاشيه كليات مفاتيح الجنان , تأليف شيخ عباس قمى , ص 995ـ 989

پاسخ : در پاسخ به اين سؤالات جزوه اى به پيوست ارسال مى گردد.

پاسخ : بسيارى از قوانين كه در جامعهء ما حكمفرما است , ريشه مذهبى و اعتقادى ندارد و بر اساس عرف و قرارداد اجتماعى پديد آمده است ; از اين رو, در جوامع مختلف بعضى از آن ها تغيير مى كند. يك طايفه و يا شهر و روستايى , رسم و رسومات خاصى دارند و به آن احترام مى گذارند, طايفه يا شهر ديگر آن رانمى پسندد و قانون ديگرى جعل مى كند, اين ها ربطى به شرع مقدس اسلام ندارد, از جمله آن ها, جمع شدن مردها دور قبر متوفا است كه مستند شرعى ندارد و از طرفى اين امر امتيازى محسوب نمى شود تا ما زن ها را ازاين امتياز محروم بدانيم . در مورد ارزش خون زن و مرد بايد گفت كه از ديدگاه اسلام خون مرد بر خون زن هيچ امتيازى ندارد, هر دوانسان هستند و از احترام برخوردارند, فقط به خاطر حكمتى كه گفته خواهد شد براى قصاص مرد لازم است نصف ديه پرداخت شود و اين حكم در قرآن مجيد در سورهء بقره آيهء 178آمده است كه زن در برابر زن قصاص مى شود, ولى اين مسئله دليل برترى خون مرد نسبت به زن نيست . مرد قاتل را نيز مى توان در برابر زن مقتول باپرداخت نصف ديه قصاص كرد. شايد يكى از حكمت ها اين باشد كه مردان غالباً در خانواده , عضو مؤثراقتصادى و به اصطلاح نان آور خانه هستند, اگر مردى قصاص شود, ضربه اى به اقتصاد خانواده وارد مى شود.اسلام براى جبران خسارت , پرداخت نصف ديه را مقرر داشته تا به بازماندگان مرد و فرزندان او ظلمى واردنشود; البته ممكن است زنانى نيز نقش نان آورى را داشته باشند, ولى غالباً مردها اين نقش را دارند و قانون نيزبر محور افراد دور نمى زند, بلكه بايد به صورت كلى و با لحاظ مصلحت عمومى جعل شود.

پاسخ : در جامعه ما هنوز عدال كيفى به معناى واقعى كلمه اجرا نمى شود و عقايد دينى هنوز فراگير وهمگانى نيست , صدق و راستى عمومى نشده , شرك و نفاق براى رسيدن به مقاصد در مقياس قابل توجهى حكم فرما است . اگر توكل و اتكال همه ما به خدا باشد اگر او را رازق حقيقى بدانيم اگر عبد واقعى او باشيم امروز قطعا مدينه فاضله را تشكيل داده بوديم , ولى هنوز از توحيد واقعى فرسنگ ها دوريم .

پاسخ : هيچ كشورى در توحيد و يكتاپرستى قابل قياس با ايران نيست ; زيرا همه كشورها طوق بندگى وعبوديت آمريكا را بگردن انداخته اند.

پاسخ : مسلمانان در ساير كشورها نيز گرفتار مشكلات هستند تهاجم فرهنگى لاابالى گرى بى بند و بارى و آزادى در معاشرت و اختلاط مدارس آنها را ويران ساخته است . گر چه امروزه مسلمين تا حدودى بيدارشده اند و به مقابله پرداخته اند, ولى حكومت آن ها زيرسلطه ابرقدرت ها است آنها بايد با داخل و خارج مبارزه كنند تا از چنگال آن ها نجات پيدا كنند.