تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : اسلام به عنوان دين جامع و پويا در همه زمينه‏ها، خصوصاً در مسائل اقتصادى داراى برنامه است: هر جامعه ضابطه‏مند، نيازمند ساختار اقتصادى سالم است. يكى از اصول مهم در قوانين اقتصادى اسلام، رفع محروميّت و ايجاد جامعه عارى از فقر است، لذا على(ع) مديران حكومتى خود را به حمايت از فقيران فرا خوانده است(1)،و يكى از علل زهد خويش را هم دردى با محرومان بيان كرده(2) است. در سيستم قانون گذارى اسلام براى از بين بردن نظام طبقاتى و حمايت از محرومان، راه كارهاى مهم اقتصادى ارائه شده است، هم چنين يكى از علل تشريع حكم "زكات" نيز فقر زدايى است.امام صادق(ع) فرمود:اگر همه مردم زكات اموال خود را بپردازند، نيازمندى باقى نخواهد ماند(3). بنابراين، قرار دادن خمس براى سادات، امتياز اقتصادى و تبعيض نژادى نيست؛ زيرا خمس براى همه سادات نيست، بلكه براى قشر فقير از آنان جعل شده است؛ از اين رو آن عده از سادات كه توان فعاليت‏هاى اقتصادى را دارند، جايز نيست كه از خمس استفاده كنند. از سوى ديگر، سادات نمى‏توانند، از "زكات" كه براى محرومان ديگر جامعه تشريع شده بهره گيرند كه اين نوعى محروميّت از بيت المال مى‏باشد(4).چنان كه امام صادق(ع) فرمود:عده‏اى از بنى هاشم به خدمت پيامبر(ص) آمدند و تقاضا كردند كه آن‏ها را مأمور جمع آورى "زكات" چهار پايان كند... پيامبر(ص) فرمود: اى بنى عبدالمطلب، زكات نه براى من حلال است نه براى شما، ولى من به جاى اين محروميّت به شما وعده شفاعت مى‏دهم...(5).بنابراين، تشريع خمس براى سادات امتياز نژادى نبوده و با عدالت اقتصادى منافات ندارد، بلكه يكى از عوامل مؤثر فقرزدايى و از بين بردن جامعه طبقاتى است.بيان اين نكته ضرورى است كه در فرهنگ اسلام، قوانين الهى بر اساس مصالح و مفاسد جعل شده و قانون گذار خداوند است كه به تمام مصالح و مفاسد بشر آگاهى داشته و بر اساس آن قانون جعل مى‏كند، بى ترديد حكم خمس براى مصالح جامعه توحيدى جعل شده و هيچ گاه عامل امتياز و سبب ايجاد جامعه طبقاتى نخواهد بود.پى نوشت‏ها:1- ر. ك: نهج البلاغه، فيض الاسلام، نامه 53 و 45؛ فرهنگ آفتاب، ج 4، ص 2156.2- ر. ك: ابن ابى الحديد، شرح نهج البلاغه، ج 15 و 16، ص 205 به بعد.3- وسايل الشيعه، ج 6، ص 4، ج 6، و ر. ك: تفسير نمونه، ج 8، ص 11.4- ر. ك: تفسير نمونه، ج 7، ص 184.5- وسايل الشيعه، ج 6، ص 186.

پاسخ : در حوزه فرهنگ شيعه كتاب، سنت، اجماع و عقل به عنوان منابع و مدارك اجتهاد مطرح مى‏باشند، كه فقيهان در استخراج احكام از آن‏ها استفاده مى‏كنند. البته برخى احكام به دليل تعبّدى بودن، مدرك عقلى ندارند، از اين رو مجتهدان در استكشاف همه احكام از دليل عقل بهره نمى‏گيرند. عقل فقط در فهم احاديث و نوع برداشت صحت و سقم و جمع روايات متعارض و انطباق با كتاب و مخالف كتاب كارايى دارد. خمس از احكام تعبدى است كه فقيهان در خصوص استنباط آن به دليل كتاب، سنت(1)، و اجماع(2)، تمسك نموده و از دليل عقل بهره نگرفته‏اند. گر چه عقل مى‏تواند فلسفه و حكمت اخذ خمس را از نظر اجتماعى و اقتصادى بيان كند.مجتهدان در چگونگى استنباط خمس از آيات، روايات و اجماع معمولا خط مشى واحدى نداشته و هر كدام، از عموم و اطلاقات روايات بهره گرفته‏اند. آيه‏اى كه معمولاً فقيهان از آن حكم خمس را استنباط نموده‏اند، اين آيه مى‏باشد:"و اعلموا انّما من شى فانّ للّه خمسه و للرسول ولذى القربى و اليتامى و المساكين و ابن السّبيل..."(3)بدانيد آن چه را كه سود مى‏بريد پنج يك آن براى خدا و رسول خدا، خويشاوندان، يتيمان، مساكين و راه ماندگان مى‏باشد.مجتهدان در استنباط حكم خمس از روايات از روش خاص خود پيروى كرده‏اند كه تبيين آن فرصت ديگر مى‏طلبد. در اين جا جهت رعايت اختصار به ترجمه يك روايت اكتفا مى‏شود.امام موسى بن جعفر(ع) فرمود:خمس در هر فايده‏اى كه مردم مى‏برند، چه كم و زياد واجب است.(4)پى نوشت‏ها:1- ر. ك: مستمسك العروة الوثقى، ج 9، ص 443 حسين على منتظرى، كتاب الخمس، ص 10- 7. 2- همان.3- انفال، ص 137، آيه 41، تفسير نمونه، ج 7، ص 171 و 172؛ مجمع البيان، ج 4، ص 543 و تفسير الميزان، ترجمه ج 9.4- ترجمه تفسير الميزان ج 9، ص 157.

پاسخ : توقف شخص جنب در مسجد حرام است، ولى توقف در حياط مسجد كه معمولاً جزء مسجد نيست اشكال ندارد. هم چنين رفتن از يك در و خارج شدن از در ديگر مسجد و عدم توقف در آن اشكال ندارد.

پاسخ : گذاشتن نام اهل بيت(ع) بر مغازه‏ها و پاساژهائى كه از آن مسلمانان است و اماكن عمومى مانند كتاب خانه‏ها و مساجد اشكال ندارد، ولى بايد به گونه‏اى باشد كه توهين به اهل بيت عليهم السلام نباشد، مثلاً بوتيكى كه در آن لباسهاى مستهجن بفروش مى‏رسد نبايد از اين اسما و القاب مقدس استفاده كنند.

پاسخ : پدربزرگ شوهر محرم زن آن شوهر است و مادربزرگ زن هم محرم شوهر آن زن مى‏باشد.

پاسخ : عمو و دايى پدر و مادر براى دختر و نوه‏هاى آن دختر محرم مى‏باشند.

پاسخ : عمه و خاله پدر و مادر بر پسر و نوه‏هاى آن پدر و مادر محرم هستند.

پاسخ : خاله و عمه زن براى شوهر آن زن نامحرم است.

پاسخ : دايى و عموى شوهر براى زن آن شوهر نامحرم است.

پاسخ : قرائت قرآن به عنوان خواندن و ثواب بردن به همان صورت عربى مطلوب است؛ زيرا عين الفاظى است كه وحى شده است، ولى فهم قرآن كه از خواندن قرآن مهم‏تر است لازمه‏اش اين استكه در معانى آن دقت و تأمل شود.