تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : اگر زنى نباشد كه زن ميت را غسل دهد, بايد مَحْرم هاى زن او را از زير پارچه غسل دهند و اگرمحرم هايى ندارد, غسل از او ساقط است .(1)(پـاورقى 1.امام خمينى , تحريرالوسيله , ج 1 ص 69

پاسخ : يكى از شرايط صحّت غسل , مباح بودن آبى است كه با آن غسل مى كند; يعنى از مال حلال خودباشد يا به اجازه و اذن صاحب آن باشد و گرنه غسل باطل است .اگر كسى عمداً با آبى كه صاحب آن راضى نيست , غسل كند, نماز و روزه اش صحيح نيست و بايد دوباره آن ها را اعاده يا قضا نمايد.(1)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 1 مسئلهء 380و 1226و 1619و 1653

پاسخ : نشانه هاى ظهور زيادند, اما به شمارى از آن اشاره مى شود:1 خروج سفيانى ; ايشان از نسل ابوسفيان است كه در منطقه شام خروج مى كند و باتظاهر به دين دارى گروه زيادى از مسلمانان را فريب مى دهد و به گرد خود جمع مى كند. وى بخش وسيعى از سرزمين هاى اسلامى را تصرف كرده و مناطق پنج گانه : شام , حمص , فلسطين , اردن , قنسرين (يكى از شهرهاى عربى , نزديك حلب كه در سال 351ق , زمان استيلاى رو ميان از بين رفته است ). و نيز منطقه عراق تحت سيطرهء او قرار مى گيرد. اودر كوفه و نجف به قتل عام شيعيان مى پردازد و براى كشتن آنان جايزه تعيين مى كند.وقتى حضرت مهدى 7ظهور مى كند, سفيانى با سپاهى عظيم به جنگ حضرت مى رود و در منطقه ء نزديكى مكه با لشكر حضرت برخورد مى كند و به امر خداوند جميع لشكريان وى به جز چند نفر درزمين فرو رفته و هلاك مى شوند.2 خروج يمانى ; ايشان يكى از سرداران اسلام است كه از يمن قيام و مردم را به حق و عدل دعوت مى كند.3 قتل نفس زكيه ; يعنى فرد بى گناه و كسى كه قتلى انجام نداده است .گويا در آستانهء ظهور حضرت مهدى 7در گير و دار مبارزاتِ زمينه ساز انقلاب مهدى 7 فردى پاكباخته ومخلص از فرزندان امام مجتبى 7كشته مى شود كه گاهى از او به نَفْس زكيه و سيّد حسنى ياد مى كنند.4 خروج دجّال ; آن چه از ظاهر اخبار استفاده مى شود, دجال فردى است كه در آخرالزمان و پيش از قيام مهدى 7خروج مى كند و با انجام كارهاى شگفت انگيز جمع زيادى از مردم را مى فريبد و سرانجام به دست حضرت عيسى 7در منطقه شام كشته مى شود.5 فراگير شدن ظلم و جور در جهان ; چنان كه در روايت معروفى آمده است : .(1)6 فاسد و فاسق شدن برخى از زنان و جوانان ; امام صادق 7از پدرش روايت كرد كه رسول خدا6رمود: عرض كردند: يا رسول الله 6آيا اين چنين خواهد شد؟ فرمود: .(2)(پـاورقى 1.علامه علاء الدين متقى , كنز العمال , ج 14 ص 264 حديث 38666(پـاورقى 2.علامه مجلسى , ترجمهء جلد سيزده بحارالانوار, ص 944

پاسخ : آن طور كه برخى نوشته اند و از روايات استفاده مى شود, حضرت مهدى 7در مكه معظّمه ظهور مى كنند و تكيه به كعبه مقدس مى دهند و منادى با صداى رسا ظهور حضرت را اعلان مى كند, به گونه اى كه كل عالم صدايش را بشنوند. ياران خاص آن بزرگوار كه تعدادشان 313نفر است , در مدت كوتاهى خود را به حضرت مى رسانند و بعداز آن حضرت دعوت خود را شروع مى كنند و تغيير و تحوّلى در مسجد الحرام و اطرافش به وجود مى آورند.پس از آن وارد مدينهء منوره مى شوند و آن جا هم مردم را به حق و حقيقت دعوت مى كنند و يك سرى تغييراتى به وجود مى آورند و سپس وارد كوفه مى شوند در خارج كوفه مسجد بزرگى احداث مى كنند. و همين طور درساير شهرها و بلاد.(1)(پـاورقى 1.ابراهيم امينى , دادگستر جهان و محمد محمدى اشتهادردى , فروغ تابان ولايت , انتشاران جمكران .

پاسخ : يكى از پادشاهان قاجار, وقتى به لندن رفت , از رهبر يكى از كشورهاى اروپايى پرسيد: شما چه مى كنيد كه در كارهاى اجتماعى پيشرفت داريد؟ راز موفقيت در اين نوع كارها چيست ؟وى در پاسخ گفت : طرز تفكر غربى ها با شما شرقى ها فرق دارد; ما هميشه با برنامه هاى وسيع و گسترده وارد كار مى شويم , ولى كار را از نقطه كوچكى شروع مى كنيم و در اثناى كار اگر ديديم برنامه صحيح است , قدم بعدى را مى گذاريم وگرنه بر مى گرديم و كار ديگرى را شروع مى كنيم . اما شما با برنامهء وسيع وارد كار مى شويد وكار را نيز از جاى بزرگ شروع مى كنيد و همهء برنامه را يك جا پياده مى كنيد و اگر در بين راه فهميديد اين برنامه صحيح نيست و كاربرد خوبى ندارد, به هيچ وجه نمى توانيد برگرديد و با تحمل خسارات زياد آن كار را دنبال مى كنيد. وانگهى شما در كارها عجله و شتاب داريد و پيوسته مى خواهيد از همان روز اول از كِشت خود ثمربگيريد, در صورتى كه اين نوع طرز تفكّر در امور اجتماعى خطرناك است و آيندهء خوبى ندارد.بعد از نقل قصهء فوق , معروض مى داريم : نوعاً افراد عاقل و پخته و خردمند در راه رسيدن به مقاصد, ازهمين راه وارد مى شوند. پيامبر خاتم 6نيز از همين اصل استفاده و مدت سه سال مخفى مردم را دعوت به اسلام كرد. ايشان باكمال آرامش و اطمينان و به دور از عجله و شتابزدگى , مخفيانه با افرادى كه از نظر فكرى و استعداد آمادگى داشتند, تماس مى گرفت و دين را به آن ها عرضه مى كرد, و در اين مدت توانست قريب چهل نفر را مسلمان كندمى توان اين دوره را دورهء فردسازى ناميد. بعد از سه سال آيهء شريفهء آنچه را بدان مأمور شده اى , آشكار كن و از مشركان كناره گيرى نما>, نازل شد كه پيامبر6بعد از آن دعوت خود راعلنى كرد.(1)(پـاورقى 1.جعفر سبحانى , فروغ ابديت , ج 1 ص 254

پاسخ : علّت اصلى بعضى از احكام شرعى معلوم نيست , ولى روايات قابل توجهى دلالت بر حرمت طلا براى مردان دارد. پيامبر6به على 7رمود: .(1) و امام صادق 7فرمود: .(2) و هم چنين آن حضرت فرمود: .(3)و همين طور روايات ديگر. بنابراين , چون پيامبر و ائمه از استفادهء انگشتر طلا و زينت كردن مردان با آن منع فرمودند, در اسلام حرام شد. كلاً زينت كردن مردان با طلاى زرد كه به آن مى گويند حرام است , ولى استفاده از طلاى سفيد كه به آن پلاتين مى گويند, اشكالى ندارد و نماز با آن صحيح است .(4)برخى در تأثير منفى طلا در خون مردان و اثر مثبت آن در زنان , مطالبى نوشته اند. هم چنين تأثير طلاى زينتى در روح مردان از نظر خود آرايى منفى است ; يعنى ممكن است حالت زنانه در مردان تقويت شود, گرچه اين دلائل هيچ كدام حكمت واقعى نيست .(پـاورقى 1.وسائل الشيعه , ج 3 ص 299(پـاورقى 2.همان .(پـاورقى 3.همان .(پـاورقى 4.امام خمينى , استفتائات , ج 1 ص 142

پاسخ : بسيارند افرادى كه اين كتاب را نوشته‏اند. از جمله مرحوم حسن سعيد تهرانى در 10 جلد ناشرش كتابخانه چهل ستون مسجد جامع تهران. ديگرى دكتر محمد باقر محقق در 5 جلد، كه مى‏توانيد از كتاب فروشى‏هاى معروف تهيه كنيد.

پاسخ : پول گرفتن، در ازاى قرائت قرآن اشكالى ندارد و بردن قرآن در مزارها هم اشكالى ندارد ولى سعى شود احترام قرآن حفظ شود.

پاسخ : حقيقت توبه همان ندامت و پشيمانى از انجام گناه است كه لازمه آن تصميم جدى بر ترك گناه است و اگر گناهى باشد كه قابل جبران است در صدد جبران آن بر آيد."الاّ الّذين تابوا من بعد ذلك و اصلحوا فأن الله غفور رحيم" (1)در صورتى توبه پذيرفته مى‏شود كه از روى جهالت گناه كرده باشد و فورى توبه كند.(2) انسان از طرفى عقل و ايمان دارد كه او را به انجام مارهاى نيك و دستورات الهى فرا مى‏خوانند و از طرف ديگر گرفتار غرايز و هوس‏هاى سركش است، اگر هوا و هوس بر عقل و ايمان چيره شود و غلبه كند و انسان دست به گناه بزند اين از روى جهالت و نادانى است و پس از تنبه و آگاهى و بيرون آمدن از جهالت اگر فوراً پشيمان شود و توبه كند پذيرفته مى‏شود.امام سجاد(ع) در دعاى ابوحمزه مى‏گويد:گناهى كه كردم به خاطر اين بود كه نفس اماره حق را بر من مشتبه كرد و هوا و هوس بر من چيره شد.اما تأخير و عقب انداختن توبه هرگز به مصلحت نيست؛ زيرا انسان نمى‏داند تا كى زنده است شايد قبل از اين كه توبه كند مرگ او فرا رسد.كار امروز به فردا مفكن اى سالك‏كه بسا كس كه از امروز به فردا نرسدو بدون توبه از دنيا برود يا اين كه در اثر آن گناه عذابى بر او نازل شود، ولى اگر توبه كرده باشد آن عذاب از او دفع مى‏گردد. خداوند دوست دارد كه بندگانش به در خانه او بروند و از آسيبى كه بر اثر گناه ديده‏اند رهايى يابند. بسيار مى‏شود كه انسان دچار لغزشهايى مى‏شود. اگر درهاى توبه به روى او بسته باشد مأيوس مى‏شود و براى هميشه از راه مى‏ماند. از اين رو، در مكتب تربيتى اسلام، توبه به عنوان يك اصل تربيتى با اهميت فوق العاده مطرح است و از تمام گنه كاران دعوت مى‏شود كه براى اصلاح خويش و جبران گذشته از اين راه وارد شوند، بالاخره بايد پيوسته توبه كرد.توبه، شعبه‏اى از فضل عظيم الهى و درى است از رحمت خداوند بزرگ كه بر روى بندگانش گشوده است. اگر اين در بسته بود رستگارى براى بشر بسيار مشكل بود و تنها كسانى نجات مى‏يافتند كه خداوند آنان را مصونيت بخشيده است.كسى كه بتواند خود را از انواع خطاها و گناهان نگه دارد و فطرت پاك خود را هم چنان حفظ كند يافت نمى‏شود؛ بنابراين، خداى حكيم و رحيم، توبه را دواى دردهاى معنوى و علاج بيمارى‏هاى روحى و پاك كننده انواع آلودگى‏ها قرار داده است تا انسان پس از آلوده شدن به گناه، به بركت توبه پاك شود و اهل نجات گردد.خوشبخت كسى است كه از اين باب رحمت قدردانى كرده و از آن بهره جويد و بدبخت كسى كه از اين نعمت بيكران الهى خود را محروم سازد و توانايى بهره ورى از آن را از دست بدهد و در روز حساب وقتى با كوله بارى از گناه در مقابل دادگاه الهى قرار بگيرد به او گفته مى‏شود چرا از توبه استفاده نكردى؟ مى‏توانستى اين بار بزرگ گناه را به وسيله پشيمانى و توبه به درگاه الهى، سبك سازى؛ چرا خود را از اين نعمت بيكران محروم ساختى؟! خداوند در سوره نور آيه 31 مى‏فرمايد:"اى مؤمنان همگى توبه كنيد تا خوشبخت شويد".حقيقت توبه‏پيامبر اكرم(ص) فرمود: پشيمانى از گناه، توبه است. اگر انسان واقعاً از گناهش پشيمان شده باشد تصميم جدى مى‏گيرد كه ديگر بار آن را تكرار نكند.على(ع) مى‏فرمايد:جز اين نيست كه پشيمانى مايه ترك گناه مى‏گردد.البته وقتى گناه كار پشيمان شد لازمه‏اش اين است كه به گونه‏اى گناه خود را جبران كند، اگر حق الناس است آن را به نوعى برگرداند و اگر حق الله است، مانند نماز و روزه قضاى آن ار به جا آورد و گناهان ديگر مانند نگاه به نامحرم و شنيدن موسيقى حرام، همان پشيمانى كافى است.پس از پشيمانى، استغفار و طلب مغفرت و بخشش از درگاه الهى لازم است. خداوند مى‏فرمايد:"و استغفرو الله"از خداوند درخواست بخشش كنيد.(3)معصوم مى‏فرمايد: "لا كبيرة مع الاستغفار" يعنى با وجود استغفار ديگر گناهى باقى نمى‏ماند.البته بايد توجه داشت كه گفتن "استغفر الله ربّى و اتوب اليه" به زبان كافى نيست، بايد دل هم همراه آن باشد و واقعاً در حال پشيمانى و تصميم بر ترك گناه از خداوند بخواهد گذشته را را ببخشد.اثرات توبه‏1- محبوبيت نزد خداوند:قرآن مى‏فرمايد:چانگ الله يحبّ التّوابين"(4)خداوند توبه كنندگان را بسيار دوست مى‏دارد.امام صادق(ع) فرموده است:"انّ الله يفرح بتوبة عبد المؤمن اذا تاب كما يفرح أحدكم بضالّته اذا وجدها".(5)خداوند با توبه بنده مؤمن خود شاد مى‏شود. چنان كه يكى از شما هنگام يافتن گمشده خود شاد مى‏گردد.2- تبديل گناه به حسنه‏به واسطه توبه نه تنها تاريكى گناه برطرف مى‏شود، بلكه به جايش نور طاعت جايگزين مى‏شود. چنان كه آيه 68 سوره فرقان بدان اشار كرده است:"و آنانند كه خدا بد كردارى هايشان را به خوش كردارى بدل كند و خدا آمرزنده و مهربان است".3- توبه كنندگان مورد ثنا و ستايش فرشتگان قرار مى‏گيرند. چنان كه در سوره مؤمن آيات 7 تا 9 به آن اشاره كرده است.4- توبه سبب طول عمر و رفاه در زندگى مى‏شود.خداوند مى‏فرمايد:"و طلب آمرزش كنيد از خداى خودتان و به سوى او باز گرديد كه برخوردار كند شما را از بهترين‏ها تا آخر عمر".و در سوره نوح مى‏فرمايد:"از پروردگارتان طلب آمرزش كنيد كه او بسيار آمرزنده است از آسمان براى شما بارانى فراوان مى‏فرستد و با اموال و فرزندان پسر به شما كمك مى‏دهد".5- توبه سبب استجابت دعا مى‏وشد.از امام سجاد(ع) روايت است راه زنى كه ساليان دراز به قتل و غارت و فساد مشغول بود بر اثر برخورد با زنى خدا ترس از گذشته خويش سخت پشيمان گشت و همه چيز را رها كرد و به طرف خانه خود رهسپار شد تا گذشته خود را جبران كند در ميان راه به راهبى رسيد و با او همسفر گشت. هوا بسيار گرم بود و آفتاب سوزانى بر سر آنها مى‏تابيد، راهب گفت: اى جوانمرد دعا كن خداوند ابرى بفرستد تا از اين خورشيد سوزان در امان باشيم. آن شخص گفت: من براى خود هيچ كار خوبى نمى‏بينم تا از خدا چيزى بخواهم! راهب گفت: پس من دعا مى‏كنم و تو آمين بگو، راهب دعا كرد و آن شخص آمين گفت: پس از چند لحظه ابرى بر سر آنان سايه افكند و هم چنان مى‏رفتند تا راه آنان جدا شد پس از خداحافظى وقتى راهب به يك طرف و آن شخص پشيمان به طرف ديگر روى كردند، آن ابر به دنبال شخص گنه كار حركت كرد، راهب نگاهى كرد و گفت اى جوان مرد اين ابر به خاطر تو آمده است و معلوم مى‏شود تو از من بهترى، اينك داستان زندگى خود را براى من بازگو!آن شخص داستان خود باز گفت و معلوم شد پشيمانى از گناه و توبه چه اثر مهمى در استجابت دعا دارد.(6)6- خداوند به گنه كاران مژده داده است.حضرت صادق(ع) مى‏فرمايد:خداوند عزوجل به حضرت داود(ع) فرمود:اى داود گنه كاران را مژده بده و صديقان را بيم ده. عرض كرد چگونه به گنه كاران مژده و به صديقان بيم دهم؟فرمود: به گنه كاران مژده ده كه من توبه مى‏پذيرم و از گناه در مى‏گذرم و صديقان را بيم ده كه مبادا به كردار خود عجب كنند و خودبين شوند؛ زيرا هيچ بنده‏اى را من پاى حساب نكشم جز آن كه هلاك باشد.(7)7- گناه هر چه و هر قدر باشد با توبه پاك مى‏شود.حضرت رضا(ع) از يكى از اصحاب خود شنيد كه مى‏گفت:خدا لعنت كند كسى را كه با على(ع) جنگيد، حضرت فرمود:بگو مگر كسى كه توبه كرد و حال خود را اصلاح كرد. پس فرمود: گناه كسى كه على(ع) را يارى نكرد و پشيمان هم نشد بزرگ‏تر از گناه كسى است كه با على(ع) جنگيد و پشيمان شد و توبه و انابه نمود.(8)از اين حديث معلوم مى‏وشد كه بزرگ‏ترين گناهان؛ يعنى جنگ با امام هم با توبه قابل بخشش است.8- توبه باطل نمى‏شوداگر شخص تائب، عهد خود را با خدا شكست و باز گناه كرد، توبه سابقش باطل نمى‏شود، بلكه واجب است از گناه تازه‏اش توبه كند و خلاصه هر اندازه بر اثر غلبه هوا و شيطان توبه را بشكند، باز بايد توبه كند و آمرزيده خواهد شد.محمد بن مسلم از حضرت باقر(ع) روايت كرده كه فرمود:اى محمد بن مسلم، گناهان مؤمن كه از آن توبه كرده، آمرزيده شده است و بايد براى آينده پس از توبه و آمرزش، كار خوب كند. البته اين فضيلت فقط از آن مؤمنان است.(9)9- باب توبه تا آخرين نفس باز است‏امام باقر(ع) فرمود:آدم عرض كرد پروردگارا! شيطان را بر من چيره ساختى و چون خون بر من روانش كردى!براى من هم چيزى مقرر فرما.در پاسخ فرمود:اى آدم براى تو مقرر كردم كه هر كدام از فرزندانت قصد گناهى كند، بر او نوشته نگردد و اگر كرد بر او يك گناه نوشته شود و هر گاه قصد كار نيك كند برايش يك حسنه نوشته شود و اگر آن را بكند برايش ده حسنه نوشته شود.عرض كرد:پروردگارا برايم بيفزا.فرمود:براى تو مقرر كردم كه هر كدامشان گناهى كرد و سپس آمرزش خواست او را بيامرزم.عرض كرد:پروردگارا برايم بيفزا.فرمود:توبه آن‏ها را مى‏پذيرم تا زمانى كه نفس به گلوگاه برسد!عرض كرد:پروردگارا براى من بس است.(10)توبه را نمى‏شود به تأخير انداخت‏1- ممكن است ناگهان مرگ فرا رسد و مهلت توبه نباشد؛2- بر اثر گناهان پى در پى دل تيره شود و زنگار گيرد و ديگر قابل شست و شو نباشد؛ زيرا هر گناهى كه انسان مى‏كند، ظلمتى در دلش پيدا مى‏وشد و هر گاه ظلمت همه دل را فرا گرفت، زنگار آن را فرا مى‏گيرد و ديگر قابل صيقلى شدن نيست. امام باقر(ع) مى‏فرمايد:هيچ چيز براى قلب زيان بارتر از گناه نيست؛ گناه دل را تاريك و از حق منحرف مى‏سازد.تكميل توبه:تكميل توبه در اين است كه اول غسل و سپس توبه كند. پيامبر اكرم(ص) به شخصى كه مى‏خواست توبه كند فرمود:برخيز و غسل كن و براى خدا سجده كن.(11)خواندن دو ركعت نماز قبل از توبه نيز سفارش شده است. امام صادق(ع) فرمود:هر بنده‏اى كه گناهى كرد، وضو بگيردئ و دو ركعت نماز بخواند و از خداوند طلب آمرزش كند.(12)ديگر از چيزهاى مكمل توبه، تكرار استغفار است. امام صادق(ع) مى‏فرمايد:هر گاه بنده‏اى زياد آمرزش جويد. نامه عملش بالا مى‏رود در حالى كه مى‏درخشد.وقت سحر براى استغفار اثر خاصى در پاك شدن از گناه دارد؛ هر چند در هر وقتى كه حالت توبه و دعا باشد، استغفار نافع و سودمند است؛ ولى وقت سحر بهتر است و در چند جاى قرآن به آن امر شده است.توبه واقعى در سخنان على(ع)امام على(ع) به كسى كه در حضور او گفت: "استغفر الله" فرمود: آيا مى‏دانى استغفار چيست؟ استغفار مقام و منزلت مؤمنان بلند مرتبه است، استغفار، شش مرحله دارد:1- پشيمانى از گذشته‏2- تصميم بر ترك هميشگى آن؛3- پرداخت حق الناس تا آن زمان كه با خدا ملاقات كردى پاك و بدون گناه باشى؛4- تصميم بگيرى هر واجبى را كه ترك كرده‏اى قضا كنى؛5- گوشتى را كه بر بدنت از گناه روييده است با غم و اندوه فراوان ذوب كنى، به گونه‏اى كه پوست به استخوان بچسبد و سپس گوشت نو برويد؛6- رنج اطاعت و بندگى را بر جسم و جان خودت بچشانى همان گونه كه شيرينى معصيت و گناه را به آن چشاندى!پس از اين شش مرحله است كه مى‏توانى بگويى: استغفر الله؛ خدايا از تو آمرزش مى‏طلبم.(13)پى نوشت‏ها:1. آل عمران(3)، آيه 89.2. نساء(4)، آيه 17.3. سوره بقره(2)، آيه 196.4. سوره بقره(2)، آيه 222.5. اصول كافى، ج 4، ص 169.6. اصول كافى، باب خوف و رجا، ج 2، ص 69، ح 8.7. اصول كافى، باب العجب، ج 2، ص 314، ح 8.8. وسائل الشيعه، ج 11، ص 265.9. اصول كافى، باب التوبه، ج 6.10. اصول كافى، ج 2، ص 440.11. طهارت مستدرك الوسائل باب 12.12. وسائل الشيعه، كتاب جهاد، ج 11، ص 363.13. نهج البلاغه، كلمات قصار، شماره 409.

پاسخ : اعتقاد به اصول دين و مذهب لازم است و عمل به فروع دين كه ده تاست و تمامى احكام اسلامى را تشكيل مى‏دهد لازم است. البته آن چه از آن‏ها كه براى انسان پيش آيد، مثلاً خمس يا زكات يا جهاد در صورتى است كه شرائط موجود باشد و دستورات اخلاقى و مراعات آن‏ها براى هر فرد مسلمان لازم است. براى شناخت هر بخش بايد به كتاب‏هاى مربوطه مراجعه كنيد، مثلاً در مسائل اعتقادى بايد به كتاب هايى كه درباره توحيد، نبوت، معاد، عدل و امامت نوشته شده مراجعه كنيد و هم چنين در مورد فروع دين به مسائل و فتواهاى مراجع تقليد و در مسائل اخلاقى به كتاب‏هاى اخلاقى مراجعه كنيد.