تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : استخاره و تفأل با قرآن مانعى ندارد، از گفته حضرت علامه مجلسى در رابطه با حديث لا تتفأل بالقرآن استفاده مى‏شود كه اولاً به خاطر ضعيف بودن و مرسل بودن حديث نمى‏توان به آن اعتماد نمود. ثانياً ممكن است مخاطبين حديث كسانى باشند كه مى‏خواستند توسط قرآن اسرار پشت پرده و مغيبات را پيدا كنند. ثالثاً شايد مراد اين باشد كه نسبت به بعضى آيات فال نيك و نسبت به بعضى ديگر فال بد نزنيد، چنانكه مى‏گويند فلانى خوشقدم است و فلانى نيست.(1) در پاسخ قسمت آخر سؤال بايد بگوئيم: اول استشاره است بعد استخاره، يعنى در هر كارى ابتداء خود انسان منافع و مضراتش را در نظر بگيرد و با بزرگان و صاحب نظرات معتمد مشورت بكند اگر به نتيجه رسيد بسيار خوب و چنانچه نتواند تصميم بگيرد و در ترديد باقى بماند، گفته‏اند براى رفع ترديد از خداوند طلب خير كند و بعد هم طبق استخاره عمل نمايد.پى نوشت‏ها: 1. بحار، ج 88، ص 244.

پاسخ : اولاً گفته است شيئيت بر خداوند صادق نيست. در حالى كه خود خدا درباره خود فرموده است ليس كمثله شى‏ء همانند او شى‏ء نيست.(2) ثانياً قرآن با اوصاف متعدّدى ذات احديت را بيان كرده است. به عنوان مثال خوب است به آيات 22 و 23 و 24 سوره حشر مراجعه فرمائيد.پى نوشت‏ها: 1. و نزّلنا عليك الكتاب تبياناً لكل شى‏ء، آيه 89، سوره نحل.2. شورى آيه 11.

پاسخ : اولاً همان طورى كه نوشتيد دامنه علوم و معارف اسلامى بسيار گسترده است كه براى يك فرد معمولى "غير نابغه" ممكن نيست تمام رشته‏هاى آن "صرف و نحو، معانى و بيان، فقه، اصول، منطق، فلسفه، كلام، تفسير، علم رجال، علم الحديث و..." تخصص پيدا كند.ثانياً لازم نيست كه فرد مسلمان از همه علوم اسلامى آگاهى داشتهب اشد بلكه تنها ياد گرفتن مسائل مورد نياز و مبتلا به كافى است. مثلاً در مسائل نماز، روزه، خمس، زكات، حج، امر به معروف و نهى از منكر، عقايد و... فقط آن هائى را كه مبتلا به‏اش مى‏باشد ياد بگيرد كافى است ديگر لازم نيست حتماً تفسير، فلسفه، كلام و ديگر علوم را نيز بداند و بالاخره اگر واجبات را عمل، و محرمات را ترك نموده و بقيه ساعات در فكر رفع مشكلات زندگى باشد فرداى قيامت مسئوليتى نخواهد داشت.ثالثاً اگر به خاطر علاقه بخواهد از همه علوم اسلامى به اندازه نياز آگاهى داشته باشد بايد درس بخواند و زحمت بكشد و بيش از اندازه مطالعه نمايد.

پاسخ : منظور عبادت و پرستش خداوند است. حقيقت عبادت هم اين است كه بنده خود را در مقام ذلّت و عبوديت واداشته، رو به سوى مقام رب خود آورد، عبادت يعنى خضوع بى حد در برابر آفريننده و اطاعت از اوامر و نواهى او همين مطلب منظور آن مفسرى است كه ليعبدون را به ليعرفون تفسير كرده است. يعنى مى‏خواهد بگويد: حقيقتى عبادت آن معرفتى است كه از عبادت ظاهرى به دست مى‏آيد، و يا عبادت واقعى بدون معرفت حاصل نمى‏شود بندگى متفرع بر شناخت معبود است. خلاصه غرض نهائى از خلقت همان حقيقت عبادت است، يعنى اين كه بنده از خود و از هر چيز ديگر بريده، به ياد پروردگار خود باشد و ذكر او گويد(1) و گوش به فرمان او باشد.پى نوشت‏ها: 1. الميزان، ج 18، ص 61، به صورت برداشت.

پاسخ : آرى از ديدگاه فلاسفه اسلامى خداوند فياض على الأطلاق است چنين صفتى وقتى بر موجودى صادق است كه لحظه‏اى بى فيض نباشد. چون خداوند خودش ازلى است (ذاتاً و زماناً) قهراً مخلوقش هم ازلى خواهد بود و "زماناً نه زاتاً" (البته قديم زمانى و حدوث ذاتى بالاخره مخلوق خدا است ولى قبل از زمان به وجود آمده است، خلاف متكلمين اسلامى كه خلقت را هم ذاتاً و هم زماناً حادث مى‏دانند (آن هم به خاطر اين بود كه مفهوم حدوث ذاتى را خوب توجيه نكرده بودند".

پاسخ : اما اضطراب و نگرانى، ديدن خواب‏هاى وحتشناك و عجيب و غريب، باك نداشتن از مرگ و خودكشى، و يكسان بودن مرگ و زندگى در نظر حضرت عالى عواملى دارد كه از جمله ضربه خوردن در راه تحصيلى، و فرار از خانه به خاطر فشار خانواده مى‏باشد و بايد سريعاً در رفع آن اقدام شود. نگرانى و تشويش از دردهاى بزرگ و جانكاه است.اين بيمارى خطرناك عوارض رنج آورى دارد، جوان را پير، نيرومند را ناتوان، اعصاب پولادين را در هم مى‏شكند. خواب و آرامش را مى‏برد. عمر را كوتاه مى‏كند و بالاخره موجب بيمارى قلبى، فشار خون، زخم معده و گاهى نيز منجر به عوارض روحى و سرانجام منتهى به ديوانگى مى‏شود. قبل از بيان راه كارهاى غلبه بر بيمارى و نگرانى و اضطراب به اين مثال توجه فرماييد.فرض كنيد: قسمتى از بازار دچار آتش سوزى مى‏شود و ده‏ها ميليون تومان اموال بازاريان در معرض خطر جدى قرار مى‏گيرد. همه از شنيدن خبر آتش سوزى ناراحت شده و با شتاب خود را به محل حادث مى‏رسانند. در اين حادثه عده زيادى كم و بيش زمان مى‏بينند، اما سه نفر بيش از ديگران متضرر مى‏گردند. اين سه نفر هم مثل ديگران به خاطر از دست دادن قسمت اعظم سرمايه خود ناراحتند و نگران ولى در صورتى كه روحيه و تجزيه و تحليل آن‏ها ا زحوادث متفاوت باشد قهراً عكس العمل‏هاى آن‏ها نيز متفاوت خواهد بود.آن كه داراى روحيه قوى و نيرومند است، گرچه از اين حادثه تلخ ناراحت سات، اما مغلوب حادثه نشده و خود را نمى‏بازد. براى اين كه خود را با اوضاع و احوال منطبق سازد و زندگى را از سر بگيرد عاقلانه مى‏انديشد و از خود مى‏پرسد هم اكنون وظيفه چيست؟ چه بايد كرد؟پس از تحقيق به اين جا مى‏رسد كه بى قرارى نه تنها سودى ندارد، بلكه زيان بخش است و مصيبت را دو چندان مى‏كند. بايد از گذشته دردناك چشم پوشيد و تمام تلاش و همت بايد متوجه آينده باشد.آن كه روحيه متوسط دارد، نه جزع دارد و نه آرامش فكرى، و به تعبير ديگر زندگيش توأم با نگرانى است. در ظاهر آرام است، اما در باطن مضطرب، با مردم مى‏نشيند، اما فكرى در جاى ديگر است. بالاخره آن كه اراده قوى ندارد. به محض برخورد با حادثه خود را مى‏بازد، قدرت تعقل و تصميم را از دست مى‏دهد. واقعيت‏هاى زندگى را فراموش مى‏كند. به دنياى اوهام و تخيلات پناه مى‏برد و كم كم دچار وحشت و اضطراب مى‏گردد.راه‏هاى مبارزه با اضطراب و نگرانى:از نظر اسلام مبارزه با نگرانى دو مرحله دارد. مرحله پيش از وقوع حادثه و مرحله بعد از وقوع.در مرحله اول مردم را وادار مى‏كند كه جهان را آن گونه كه هست بشناسد. اوضاع و احوال را با واقع بينى بنگرند. ناپايدارى و بى قراريش را از ياد نبرند. فايده اين بينش اين است كه مردم را براى دگرگونى‏هاى زندگى آماده مى‏كند وا فكارشان را براى مواجهه با ناملايمات آماده مى‏سازد. امام صادق(ع) فرمودند: سه چيز است كه روا نيست انسان عاقل در هيچ حالى آن را فراموش كند. اول: فناء دنيا "بداند كه همه چيز دنيا، آفتاب، ماه، آسمان، حيوانات، درخت و انسان از بين مى‏رود.دوّم: دگرگونيهاى حالات "بداند روزى جوانيش به پيرى، سلامتى به مريضى، پيروزى به شكست، خوشى به ناخوشى و بالاخره دارائش به ندارى تبديل مى‏شود".سوم: آلام ناگهانى و بلاياى بى امان "مثل اين كه در اثر تصادف، سيل، زلزله و انفجار و... از بين برود". توجه به اين سه مورد انسان را آماده مى‏سازد كه در مقابل حوادث خود را نبازد و افسوس گذشته را نخورد و ترس از آينده نداشته باشد. و به تعبير ديگر درهاى ديروز و فردا را به روى خود ببندد و هر روز در فكر همان روز باشد. توجه به فرمايش امام صادق(ع) در اين مورد بسيار مفيد خواهد بود.گفتنى است، افراد عاقل بر گذشته افسوس نمى‏خورند، امّا از آن درس عبرت مى‏گيرند، و نسبت به آينده نيز ترس موهوم ندارند. اما مراقب اعمال خويش هستند؛ از كارهاى ناروا اجتناب مى‏كنند و تكاليفى را كه در عهده دارند به خوبى انجام مى‏دهند. در مرحله دوم براى غلبه بر نگرانى و اضطراب، رعايت عوامل زير لازم است: 1- تجزيه و تحليل آن چيزى كه باعث آشفتگى خاطر گرديده و ناآرامى به وجود آورده است، مثلاً تحقيق كند چرا در راه تحصيل ضربه خوردند، چرا خانواده برايشان فشار زيادى آوردند كه ناگزير از خانه فرار كنند؟ 2- توجه به اوضاع و احوال كسانى كه به مصيبت‏ها و سختى‏هاى شديدترى گرفتارند. 3- استفاده از رابطه طبيعى جسم و جان، يعنى اشتغال به كارهاى مسرت بخش، معاشرت با دوستان عاقل، لبخندهاى جذاب، نگاه به مناظر طبيعى و... موجب تقليل نگرانى مى‏شود. 4- صبر و تحمل در مقابل ناملايمات.بايد براى رهايى از نگرانى، حادثه ناگوار را بررسى كند اگر قابل رفع است چاره انديشى كند و در غير اين صورت عاقلانه تسليم قضاى قطعى شود. به كوشش نرويد گل از شاخ بيدنه زنگى به گرمابه گردد سپيد كه حاصل كند خوبروئى به زور؟به سرما كه بينا كند چشم كور؟چو رد مى‏نگردد خدنگ قضاسپر نيست مر بنده را جز رضاو در خاتمه سفارش مى‏كنيم مراقب اعمال و رفتار خود باشيد تا بار ديگر گرفتار نشويد كه فرموده‏اند: "لا يلسع العاقل من حجر مرّتين"(1) عاقل از يك سوراخ دوبار گزيده نمى‏شود ضمناً اگر بتوانيد كتاب "معجزه اراده" انجمن اولياء و مربيان را تهيه و مطالعه نماييد بسيار سودمند خواهد بود. پى نوشت‏ها:1. بحارالأنوار، ج 1، ص 132، حديث شماره 29.

پاسخ : سؤال فرموديد كه شهيد مطهرى در كتاب جاذبه و دافعه امام على (عليه السلام ) فرمودند: بعضى ازعرفا عقيده دارند كه : ((از طريق عشق مجازى مى توان به عشق معنوى رسيد)), احتمالا مقصودشان اين است كه عشق مجازى بهانه باشد براى پيدايش اصلى به نام عشق حقيقى نه اين كه سبب براى مسبب باشد, زيرا كه عشق مجازى نمى تواند موجب پيدايش عشق حقيقى و رسيدن به خدا شود. به لقمان گفتند: ادب از كه آموختى ؟ گفت : از بى ادبان ; يعنى بى ادبى ديگران منشأ تربيت و ادب و در نهايت عبرت براى لقمان شد. عشق مجازى جنبه هاى منفى دارد و چون در محدوده همين دنيا است اگر در وجود انسانى رخنه كرد, بايد باابزار تقوا و عفاف و خويشتن دارى و صبر در مقابلش بايستد. در اين صورت مى تواند ثمرات شيرينى را ملاحظه كندكه از آن به عنوان عشق حقيقى نام مى برند. و چون انسان در معرض امتحان و ابتلاست , در آيينه وجودش چه بخواهد و چه نخواهد عشق دنيا به تصوير كشيده خواهد شد و او بايد در گردونه ابتلا و امتحان آن اندازه خويشتن دارى كند كه چون فولادى آب ديده و خالى از زنگارهاى مخرب شود. در همين زمينه روايت مى كنند كه ((من عشق و كتم و عف و مات , مات شهيدا; آن كه عاشق گردد و كتمان كند (خوددارى كند) و عفاف بورزد و در همان حال بميرد, شهيد مرده است )). معناى اين روايت آن است كه انسان بايد در مسير امتحان قرار گيرد و پرتوى از عشق مجازى در دلش روشن شود تا با مقابله با آن به مقصود نهايى برسد; مثل اين كه بدن را با ميكروبى ضعيف در مقابل امراض قوى تر واكسينه مى كنند كه ميكروب ضعيف بيمارى در بدن موجب تحريك و فعاليت بدن شده و بدن درمقابل آفات بيمه مى شود.

پاسخ : براى آن كه بتوانيد مستقيما با مركز مديريت حوزه علميه قم تماس برقرار كنيد, با اين شماره تلفن تماس بگيريد 4740971به آدرس : قم , خيابان ساحلى , مركز مديريت حوزه علميه قم . در هخر حال حضور شما بر اى كسب اطلاع بيش تر, در قم لازم است و اگر به اين مقدار بسنده نمى كنيد, با مسؤل محترم واحد, حاج آقا شريعتى سبزوارى مشاوره كنيد با شماره تلفن 743183ـ كد 0251

پاسخ : بعضى بزرگان پيشنهاد لزوم تخصصى شدن باب هاى مختلف فقه را مطرح كرده اند و با توجه به گستردگى علوم به نظر مى رسد نه تنها پيشنهاد خوبى است , بلكه لازم است , ليكن اجراى اين پيشنهاد بايد در دستور كار شوراى عالى سياست گذارى و مديريت حوزه , جامعه محترم مدرسين , دفاتر مراجع بزرگ تقليد و حوزه هاى علميه قرارگيرد و از همه بزرگان فقه و فقاهت دعوت شود و در اين زمينه بحث هاى كافى انجام گيرد و با رأى گيرى و روش هاى مناسب تصميم نهايى گرفته شود.اگر شخصى در بابى از ابواب فقه اعلم باشد و در ساير ابواب با ديگرى مساوى باشد تقليد از او واجب است امااگر شخصى ديگرى در بابى ديگر اعلم بود و در بقيه باب ها مساوى بود لازم است در آن باب از وى كه اعلم است تقليد شود و در اين جا تخصصى شدن تقليد به ظهور مى رسد.خلاصه اين كه يك مقلد بايد در هر بابى از اعلم آن باب تقليد كند و تقليد از غير اعلم و لو در بابى از ابواب فقه جايز نيست .

پاسخ : چون سؤال مبهم است و معلوم نيست كه منظور تعيين نوع علم آن بزرگواران كه آيا اكتسابى است يا لدنى؟ و يا مراد تعيين نوع معلومات آنان است؟ كه آيا تنها احكام و قوانين و معارف الهى است؟ يا احكام به علاوه ساير علوم مثل فيزيك، شيمى، جبر و مثلثات... مى‏باشد. لذا به طور كلى مى‏گوئيم: علم پيامبر(ص) علم لدنى بوده و بدون اين كه پيش كسى تلمذ كند از طرف خدا به او عطا شده است.نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت به غمزه مسأله‏آموز صد مدرس شددر تعرى فعلم لدنى گفته‏اند: علمى است كه از راه اكتساب و استدلال به دست نمى‏آيد و از مختصات اولياء خدا است.(1) و آتيناه من لدّنا علما؛ يعنى علم لدنى بوى عطا كرديم. ديگرى گفته: دانشى كه شخص بدون رنج تعلّم، و تنها به الهام خداى تعالى دارا باشد.(2) دل گفت مرا علم لدّنى هوس است‏تعليم كن اگر ترا دسترس است‏اما علم ائمه اطهار(ع) قسمتى اكتساب است كه از پيامبر اكرم به آن‏ها رسيده است، رسول خدا(ص) تمام رموز معارف، حقايق، حتى علم بعضى از مغيبات را براى على(ع) املاء كردند وحضرت نوشتند و به صورت كتابى درآ؛ده كه دست به دست به ائمه اطهار(ع) رسيده و امروزه در دست امام زمان(ع) است. قسمتى هم لدّنى است كه از طرف خداوند بزرگ به آن‏ها افاضه شده است، هرگاه اراده كنند با الهام مى‏فهمند، در ارتباط به اين كه نوع معلوماتشان چه بوده، تنها به فرموده حضرت على(ع) بسنده مى‏شود كه فرمودند: پيش از اين كه مرا از دست بدهيد، هر چه مى‏خواهيد از من بپرسيد، همانان من به راه‏هاى آسمان بيشتر از راه‏هاى زمين آشنائى دارد.(3)فرموده حضرت صراحت دارد كه ائمه(ع) غير از احكام و معارف الهى و... به ساير علوم نيز آشنائى داشتند چنان كه ابوحيان طرطوسى كه پدر شيمى در اروپا لقب يافته است شاگرد امام صادق(ع) بوده است.پى نوشت‏ها: 1. الميزان، ج 12، ص 580.2. فرهنگ فارسى معين، ج سوم، ص 3576.3. ايّها النّاس سلّونى قبل ان تفقدونى فلأنا بطرق السماء اعلم منّى بطرق الأرض، نهج البلاغه خطبه 189 صبحى صالحى.