تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : بايد توجه داشت كه انسان داراى دو بعد ظاهر و باطن و ماده و روح است و ارزش انسان به بعد روحانى و باطنى انسان است و معرفت و كمال نيز مربوط به بعد روحانى انسان است. چه بسا ممكن است انسانى به خاطر كمالات و صفاى روحش كارى مشابه كار فرد ديگرى انجام دهد ولى آن سرمايه‏هاى درونى و باطنى و آن اخلاص و كمالات روحى، چنان اوج و عظمتى به كار او بدهد كه با كار مشابه فردى ديگر قابل مقايسه نباشد. مثلاً دلاوران زيادى در ميدان‏هاى جنگ حماسه آفريده‏اند و شجاعانه جنگيده و دشمن را شكست داده‏اند ولى در اين ميان تنها ضربه شمشير على(ع) در جنگ خندق از عبادت همه جن و انس بالاتر و با ارزش‏تر شده است و اين به خاطر اخلاص حضرت و آن كمالات والاى الهى و بندگى حقيقى در پيشگاه خداوند متعال است. فاطمه، فاطمه است چون مبدأ آفرينش او از سيب بهشتى و با آداب خاص و تشريفات مخصوص بوده و پيامبر(ص) دستور يافتند چهل روز از خديجه دورى كنند و مشغول عبادت و روزه باشند تا صفاى روح بيشترى پيدا كنند و مبدأ آفرينش و ايجاد فاطمه(ع) با اين‏گونه آداب خاص روحانى فراهم شده است. فاطمه، فاطمه است چون هنگام نماز چنان غرق ياد خداوند متعال و متوجه حضور او بود كه يكسره خود و عالم را فراموش مى‏كرد تا جايى كه خداوند با عبادت فاطمه بر فرشتگان فخر مى‏كند. فاطمه، فاطمه است چون پيامبر فرمودند: اگر على(ع) نبود، همسر ديگرى در عالم شايستگى همسر دخترم فاطمه را نداشت. فاطمه، فاطمه است چون در زمانى كه هنوز رسم زشت زنده به گور كردن دختران به فراموشى سپرده نشده بود، در مقابل دخترش فاطمه تمام قد به احترام مى‏ايستاد و دست و سينه دخترش را مى‏بوسيد و مى‏فرمود: هرگاه مشتاق بهشت مى‏شوم، سينه دخترم فاطمه را مى‏بوسم. فاطمه، فاطمه است چون به على(ع) مى‏گفت: قلم در دست بگير و اسرارى را كه من بيان مى‏كنم در دفترى بنويس. فاطمه، فاطمه است چون بعد از رحلت پيامبر(ص) فرشته مقرب الهى كه تنها بر پيامبران بزرگ نازل مى‏شد بر او نازل شد و با او گفتگو كرد و او را دلدارى و تسلى مى‏داد. فاطمه، فاطمه است چون صدف گوهرهاى پاك يازده امام معصوم و پاك است. فاطمه، فاطمه است چون پدرش پيامبر(ص) فخر بشر و شوهرش على(ع) مايه آرامش پيامبر(ص) است. فاطمه، فاطمه است چون از پنج‏تن آل عباست و هيچ كس در شرافت و بزرگى و كمال به پاى آنها نمى‏رسد، حتى انبياى بزرگ الهى. فاطمه، فاطمه است به خاطر اين كه خداوند او را برگزيد و بر همه زن‏ها برترى داد و اين فضل و لطف الهى است كه حكيمانه به هر كه بخواهد عطا مى‏كند.

پاسخ : درباره آيه 12 سوره فاطر نظرات مفسرين مختلف است. 1. به آيات آفاقى الهى كه در زمينه توحيد و اسرار آن است بحث مى‏كند و اشاره دارد به تنوع آبها و آثار متفاوت و فوائد مشترك آنها، يعنى با متذكّر شدن نعمتهاى الهى و شمردن آنها در صدد اثبات توحيد ربوبى است. و اين تفسير با ظاهر آيه سازگار است چونكه ذيل خود آيه همانند آيات قبل و بعد در مقام اثبات نعمتهاى الهى است. 2. عده‏اى را عقيده بر اين است كه آيه تمثيل است براى مؤمن و كافر ـ يعنى مثل مؤمن و كافر، مثل دو دريا مختلف است بعضى از درياها گوارا و در نهايت پاكيزگى است. در مقابل بعضى از آبها شور و تلخ است؛ اين دو دريا با هم مساوى نيستند. مؤمن و كافر نيز چنين است مؤمن داراى كمالات فطرى است ولى كافر از اين كمالات محروم است. از اين رو افراد مؤمن مانند درياى صاف و گوارا، همگى از آنان بهره‏مند مى‏شوند، ولى درياهاى شور و تلخ قابل بهره‏بردارى فراوان نمى‏باشند. براى آگاهى بيشتر ر.ك: 1. الميزان، علامه طباطبايى، ج 17، ص 25 و 26 2. تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ج 18، ص 204

پاسخ : در مورد معناى آيه تطهير به چند نكته بايد توجه توجه شود: الف) «اهل‏البيت» در تاريخ حيات پيامبر(ص) معناى خاصى داشته است و تنها به حضرت على و زهرا و حسن و حسين(ع) اطلاق مى‏شده است. در كتاب‏هاى روايى شيعه و سنى آمده است كه: وقتى آيه «و امر اهلك بالصلوة»، (سوره طه) نازل شد پيامبر اكرم(ص) شش ماه هنگام نماز صبح، در خانه فاطمه آمده و آنها را فرمان به نماز داده و سپس آيه تطهير را مى‏خواندند «انما يريد اللّه‏ ليذهب...» تا همگان بدانند كه «اهل پيامبر» چه كسانى‏اند. ب) هيچ يك از همسران پيامبر چنين ادعايى نكرد كه من از زمره اهل بيت هستم. ج) از نظر عمل نيز برخى زنان پيامبر(ص) در عمل ثابت كردند كه از مقام عصمت برخوردار نيستند (مانند حركت‏هاى عايشه در برابر حضرت على(ع«. اشتمال اين آيه بر پنج تن آل عبا(ع) ادله متعددى دارد كه اهل تسنن نيز همگى قبول دارند. ليكن برخى از آنها زنان پيامبر را نيز تحت شمول آيه مى‏دانند ولى به دلايل قطعى از قراين موجود در آيه و سخنان خود زنان پيامبر و ديگر ادله‏اى كه بعضا علماى برجسته اهل تسنن مانند امام شافعى ذكر كرده‏اند. عدم شمول ايه نسبت به زوجات پيامبر ثابت و مسلم مى‏شود. برخى از آن ادله عبارتند از: الف) شافعى گويد: از نظر معنى‏شناسى زوجة را نميتوان اهل‏بيت(ع) شخص به حساب آورد زيرا زوجيت نوعى رابطه اعتبارى است كه با طلاق و مرگ از بين مى‏رود. ولى روابط نسبى تكوينى و غيراختيارى است ازاين‏رو طلاق‏بردار نيست و نسبت آن پس از مرگ نيز محفوظ است. ب ) تغيير ضماير مؤنث به مذكر خود اشعار به تغيير مخاطب دارد و اگر دليل بر نفى شمول زنان پيامبر(ص) در خواست ام سلمه را كه از آن حضرت اذن دخول تحت كسا نمود رد كردند و در پاسخ وى نسبت به شمول آيه فرمودند: تو هم زن خوبى هستى و اين نفى مؤدبانه و كريمانه موضوع است. مشابه همين روايت در صحيح بخارى از عايشه نيز نقل شده است. ج ) صالح‏ترين فرد براى معرفى اهل‏بيت(ع) خود پيامبر(ص) هستند و در اين باره روايات متواترى در ميان شيعه و سنى نسبت به شمول آيه در شأن پنج‏تن(ع) وارد شده و پيامبر(ص) در موارد متعددى تصريح نموده‏اند كه اهل‏بيت(ع) چه كسانى هستند، از جمله روايات معتبر است كه پيامبر(ص) به مدت شش‏يا هشت‏ماه همه روزه از كنار خانه فاطمه(س) مى‏گذشتند و به اهل آن خانه (على(ع)، فاطمه(س)، حسن و حسين(ع« سلام مى‏دادند و مى‏فرمودند: «السلام عليك يا اهل البيت». د ) هيچ يك از همسران پيامبر حتى عايشه كه همواره خود را ام‏المؤمنين مى‏خواند ادعا نكرده‏اند كه جزو اهل‏بيت(ع) مى‏باشند بلكه آن را براساس روايات وارده در صحيح بخارى و مسلم كه از معتبرترين كتب اهل سنت است رد نموده‏اند و بسيار شگفت‏انگيز است اگر كسى آيه را شامل آنان بداند. ه ) اراده مذكور در آيه اراده تكوينى است و مفاد آن عصمت است، در جايى كه علماى اهل تسنن وجود برخى از لغزش‏ها مانند: مخالفت عملى عايشه با ايه «وقرن فى بيوتكن» در جنگ جمل را قبول دارند، ليكن نسبت به چهارده‏معصوم هيچ‏كس حتى آنان كه عصمت را قبول ندارند اندك گناه و خطايى از آنان نقل ننموده‏اند. و ) شمول آيه بر غير پنج‏تن(ع) مورد ترديد است ولى مسأله عصمت و ولايت آنان از طريق روايات متعددى كه در كتب فريقين آمده ثابت شده است. براى آگاهى بيشتر ر.ك: 1- منتخب‏الاثر آيت‏اللّه‏صافى گلپايگانى 2- معالم‏المدرستين علامه سيد مرتضى عسكرى 3- مسائل كلى امامت ابراهيم امينى 4- ثم‏اهتديت تيجانى سماوى 5- من هم اهل البيت تيجانى سماوى 6- فى‏آية‏التطهير (على مائدة‏المعقيدة) علامه عسكرى 7- مع الدكتورا سالوس فى آية‏التطهير 8- آية‏التطهير سيد محمدباقر ابطهى 9- الغدير علامه امينى

پاسخ : A{لا يحلّ لك النساء من بعد و لا ان تبدّل بهنّ من ازواج و لو اعجبك حُسنُهنَّ...M{}Aبعد از اين ديگر زنى بر تو حلال نيست و نمى‏توانى همسرانت را به همسران ديگر تبديل كنى (يعنى طلاق دهى و همسر ديگرى بجاى او برگزينى) هر چند جمال آنها مورد توجّه تو واقع شوند...}M لازم است متذكّر شويم كه حسن و زيبايى ظاهرى معيار و ملاك انحصارى در انتخاب همسر نيست. البته زيبائى ظاهرى در انتخاب همسر بى‏تأثير نيست و مى‏تواند جزء علت در انتخاب باشد. در روايتى از امام صادق(ع) آمده است در پاسخ اين سؤال كه آيا مرد مى‏تواند به هنگام تصميم ازدواج با زنى او را به دقت نگاه كند. امام فرمود: مانعى ندارد. در آيه 52 / احزاب نيز خداى سبحان با يك قانون محكم، پيامبر(ص) را از هر گونه ازدواج مجدد و يا تبديل زنان موجود نهى كرد. آيت‏الله مكارم شيرازى در اين باره به يك نكته ظريفى اشاره دارند. «شايد افرادى بودند كه براى رسيدن به مقصود خود به اين بهانه متوسل مى‏شدند كه همسران تو غالبا بيوه هستند، و در ميان آنها زنان مسنّى يافت مى‏شوند كه هيچ بهره‏اى از جمال ندارند، شايسته است كه با زنى صاحب جمال ازدواج كنى، قرآن مخصوصا روى اين مسئله نيز تكيه و تأكيد مى‏كند كه حتى اگر زنان صاحب جمالى نيز باشند حق ازدواج با آنها نخواهى داشت.» براى آگاهى بيشتر در اين زمينه ر.ك: 1. تفسير مجمع البيان، طبرسى، مجلد 7 ـ 8، ص 575، انتشارات دار المعرفة 2. تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ج 17، ص 390 ـ 394

پاسخ : شأن نزول آيه 55 سوره احزاب درباره همسران پيامبر اسلام(ص) است. و در آيه مذكور مواردى را كه از رعايت كردن قانون حجاب مستثنى شده‏اند بيان مى‏كند، يعنى در اين موارد زنان مى‏توانند بدون داشتن حجاب ظاهر شوند. و آن موارد عبارتند: پدران، فرزندان، و برادران، و فرزندان برادران، و فرزندان خواهران خود، و زنان مسلمان و بردگان خويش. درباره حدود حجاب در آيه 31 سوره نور آمده است، كه زينت‏هاى خود را در برابر نامحرمان آشكار نكنند. از اين رو آشكار كردن زينت‏هاى بدن براى افراد محرم كه در آيه 55 سوره احزاب به آنها اشاره شده اشكالى ندارد. براى آگاهى بيشتر در اين زمينه ر.ك: 1. تفسير نمونه، ج 17، ص 411 و ج 14، ص 435 2. تفسير راهنما، ج 12، ص 250

پاسخ : مفسران و اهل لغت، براى جلباب سه معنى ذكر كرده‏اند: 1- ملحفه (چادر) و پارچه بزرگى كه از روسرى بلندتر است و سر و گردن و سينه‏ها را مى‏پوشاند. 2- مقنعه و خمار (روسرى). 3- پيراهن گشاد. گرچه اين معانى با هم تفاوت دارند ولى قدر مشترك همه آنها اين است كه بدن را به وسيله آن بپوشاند. اما بيشتر به نظر مى‏رسد كه منظور، پوششى است كه از روسرى بزرگتر و از چادر كوچك‏تر است. بنابراين نمى‏توان گفت كه جلباب منحصرا بر چادر دلالت دارد. ولى اگر كسى بتواند به شكل صحيح از چادر استفاده كند، مسلما چادر حجاب برتر است زيرا حكمت‏هاى حجاب در چادر بيشتر يافت مى‏شود، گرچه پوشيدن چادر واجب نيست. حجاب منحصر در چادر و حتى مانتو نيست، بلكه هر لباسى كه غير از وجه و كفين (دست‏ها تا مچ) را بپوشاند و موجب تحريك و جلب توجه نامحرم نگردد كافى است ولى بايد توجه داشت كه همان طور كه بقيه واجبات داراى مراتب مختلفى مى‏باشند حجاب نيز داراى مراتب خوب، متوسط و خوب‏تر است و چادر حجاب برتر بانوان محسوب مى‏گردد. در اين جا چند نكته وجود دارد كه براى روشن شدن آنها بايد ديد اساسا فلسفه حجاب چيست؟ حجاب دو فلسفه اساسى دارد كه با يكديگر ارتباط تام دارند: 1) مصونيت زن در برابر طمع‏ورزى‏هاى هوس‏بازان. 2) پيشگيرى از تحريكات شهوانى خارج از ضوابط و هنجارهاى الهى و تأمين سلامت و بهداشت معنوى جامعه. حجاب با چنين نقش و كاركرد مهم و اساسى پيامى قاطع و كوبنده با خود دارد، و آن اين است كه در برابر همه مردان اجنبى نوعى هشدار و اعلام «دور باش!» مى‏دهد،

پاسخ : از ديدگاه اسلام مالك همه چيز از جمله انسان، خداوند است و اوست كه حق تصرف در جهان و انسان را دارد. آن جا كه او رخصت دهد، مجاز و جايى كه او اذن ندهد، غيرمجاز است. از جمله موارد، كشتن انسان است. در اين موضوع هيچ تفاوتى بين انتحار و ديگر كشى نيست، چرا كه اين كار سلب حق حيات از خود و يا ديگرى است. خداى سبحان انسان را از اين امر برحذر داشته، مى‏فرمايد: «من قتل نفسا بغير نفس او فساد فى الارض و فكانما قتل الناس جميعا؛ و آن كس كه انسانى را بدون اين كه قاتل باشد و يا در زمين فساد كند بكشد گويا همه مردم را كشته است»، V}(مائده، آيه 32){V. مرگ و حيات يك نفر، اگر چه مساوى با مرگ و حيات اجتماع نيست، اما شباهتى به آن دارد، ازاين‏رو در جايى كه اذن خداوند نيست، انجام دادن آن حرام و گناه است. در نگرش الهى، از آن جا كه خداوند خالق انسان است و تمام هستى او از خدا است، هيچ كسى نه حق كشتن ديگرى را دارد و نه حق كشتن خود را. اين بدان جهت است كه از ديدگاه اسلام و همه مكاتب الهى، حيات موهبتى الهى و حقى خدادادى است. از اين ‏رو هرگاه اين حق وسيله‏اى براى قتل نفوس ديگر يا باعث فساد در جامعه و بر هم زدن نظم شايسته حاكم بر جامعه شود و افرادى در صدد محاربه با نظام الهى برآيند، اين حق به نفع ديگران سلب مى‏شود،V} (ر.ك: آيات 32 و 33 مائده - 178 و 179 و 217 بقره){V به طور كلى مى‏توان گفت: الف) حيات، موهبتى خداوندى است و حق حيات براى همه انسان‏ها تضمين شده است و همه دولت‏ها، جمعيت‏ها و افراد مكلف به حمايت و دفاع از اين حق‏اند و كشتن هيچ‏ كس بدون مجوز شرعى جايز نيست. ب ) استفاده از هر وسيله‏اى براى نابودى چشمه‏سار حيات بشرى، اعم از كلى و جزئى، حرام است. ج ) حفظ ادامه حيات بشرى، تا آنجا كه مشيت الهى تعلق گيرد، واجب است؛ خواه محافظت هر فردى بر حيات خود در مقابل تعدى ديگران و يا تعدى بر خويشتن (مانند خودكشى) باشد و يا محافظت او درباره حيات ديگران. نتيجه آن كه در نگرش الهى «حق حيات» عطاى الهى است كه مسؤولانه به انسان عطا شده است. پس بايد اولاً در حفظ آن مراقب بود؛ چه اين كه «حيات» فقط «حق» افراد نيست بلكه حفظ آن، «تكليف» آنان نيز مى‏باشد. ثانيا: چون مالك اصلى اين حق خداوند متعال است و در مواردى كه اين عطاى الهى، باعث سوء استفاده افرادى واقع شود، از آنان سلب مى‏شود (مانند حكم قصاص، رجم يا اعدام كه خشونت‏هاى قانونى مى‏باشند). هم او كه «حيات» را داده است مى‏گويد: در اين موارد «بايد سلب نمود». با توجه به تحليل مذكور به يك آيه و دو حديث شريف درباره حرمت شديد «خودكشى» اشاره مى‏شود. خداوند مى‏فرمايد: «ولا تقتلوا انفسكم ان الله كان بكم رحيما و من يفعل ذلك عدوانا و ظلما فسوف نصليه نارا و كان ذلك على الله يسيرا؛ و خود را مكشيد زيرا خداوند به شما مهربان است و هر كس چنين كارى را از روى عداوت و ستم انجام بدهد، به زودى او را در آتش مى‏اندازيم و اين كار براى خدا آسان است»،V}(نساء، آيات 29 و 30){V. گرچه برخى از مفسران احتمال داده‏اند كه مقصود از «انفسكم» نفوس مردم اجتماع مى‏باشد. بنا بر ان معناى آيه چنين مى‏شود كه «همديگر را از روى عداوت و ستم مكشيد» لكن اولاً، آيه شامل هرگونه قتل نفس مى‏شود و به مقتضاى آيه 32 سوره «مائده» هر كس كه بى‏گناهى را [بدون عنوان قصاص يا افساد در روى زمين] بكشد، مانند آن است كه همه انسان‏ها را كشته است. ثانيا، امام صادق(ع) با استناد به همين آيه مى‏فرمايد: «هر كس عمدا خودكشى كند، براى هميشه در آتش جهنم عذاب خواهد شد»H} «من قتل نفسه متعمدا فهو فى نار جهنم خالدا فيها قال الله عز وجل: «ولا تقتلوا انفسكم...»{H؛V}(الحر العاملى (الشيخ) محمد بن الحسن، وسايل الشيعه، ج 19، بيروت، داراحياء التراث العربى، باب تحريم قتل الانسان نفسه، ص 13، ح 2 و 3){V. افزون بر اين، امام باقر(ع) نيز فرموده‏اند: «مؤمن به هر بلايى مبتلا مى‏شود و با هر نوعى مرگ مى‏ميرد ولى خودكشى نمى‏كند»H} «ان المؤمن يبتلى بكل بلية و يموت بكل ميتة الا انه لايقتل نفسه»{H؛V}(همان{V). همان طور كه گفته شد قرآن كريم در مورد قتل نفس فرموده است : «انه من قتل نفسا بغير نفس او فساد فى الارض فكانما قتل الناس جميعا؛ هر كس نفسى را بدون قصاص و يا فساد در زمين كشت مثل اينست كه همه مردم را كشته است». بعضى از مفسران در توجيه اين آيه گفته‏اند: كسى كه حاضر است شخصى را به ناحق بكشد انسان و انسانيت در نزد او بى‏ارزش است و اگر يك نفر را كشت مثل اين است كه همه انسان‏ها را كشته است. همه مفاسد و زيان‏هايى كه در كشتن ديگران هست در خودكشى نيز وجود دارد از جمله: 1- خودكشى نافرمانى و سرپيچى از دستور خدا است و كسى كه دستور خدا را ناديده انگارد و سرپيچى كند مستحق عذاب مى‏گردد. 2- خودكشى دليل بر عدم ايمان و ياس و نا اميد شدن از خدا مى‏باشد و ياس و نااميدى از خداوند از بزرگ‏ترين گناهان است كه گاهى در رتبه شرك و كفر قرار مي گيرد. 3- كسى كه دست به خودكشى زده همانند كسى كه ديگرى را كشته انسان و انسانيت در نظر او بى‏ارزش شده است. از اين جهت بين خودكشى يا كشتن ديگران فرقى نيست و همان‏گونه كه هر كس ديگرى را كشت مستحق عقوبت و عذاب مى‏گردد انسانى كه خودكشى كرده نيز مستحق عقوبت و عذاب الهى مى‏گردد و اين با عدالت خدا هيچگونه منافاتى ندارد. 4- خودكشى گناهى كبيره است؛ اما اين كه عقوبت آن دقيقا چيست و آيا موجب عذاب ابدى است يا نه اطلاعى نداريم و چه بسا نسبت به افراد و شرايط آنها نيز مجازات‏هاى متفاوتى داشته باشد، اما به هر حال خودكشى عملى نادرست است كه نه دين بر آن صحه مى‏گذارد و نه عقل و خرد انسانى. 5- در نظام‏هاى حقوقى جهان نيز اساسا خودكشى نوعى بزهكارى و جرم تلقى مى‏شود، ازاين‏رو شخصى كه به خودكشى كننده در جهت انتحار كمك كند، شريك جرم شناخته شده و مجازات مى‏شود و اين فرع بر جرم بودن خودكشى است. براى آگاهى در اين زمينه ر.ك: 1ـ مسائلى از ديدگاه اسلام، ناصر مكارم شيرازى 2ـ خود كشى: پيدايش، عمل، درمان، پيير مورون، ترجمه مازيار سهند 3ـ بحران خودكشى، على اسلامى نسب اما سؤالى كه براى ما پيش آمده اين است كه دليل چنين تصور و فكرى كه به ذهنتان خطور كرده، چيست؟ بنابراين اگر مى‏خواهيد به عنوان يك فرد منطقى و داراى اراده محكم و مرد ميدان عمل با ما به گفتگو بنشينيد چه بهتر است دلايل چنين فكرى را براى ما بنويسيد و ما را در جريان مشكلات و ناملايماتى كه شما را به چنين فكر و تصميمى سوق داده است قرار دهيد. شايد بتوانيم با يك هم‏انديشى و هم‏فكرى متقابل به حل آن بپردازيم و بدون اين كه دچار چنين افكارى و يا اعمالى شويد به يك راه حل قابل قبول از نظر شما دسترسى پيدا كنيم و همديگر را قانع كنيم (شما ما را قانع كنيد و يا ما شما را) بنابراين در اولين فرصت بلكه همين الان، قلم و كاغذ را آماده نماييد و هر چه در ذهن خود داريد براى ما بنويسيد. ما به شما اطمينان مى‏دهيم: اولاً، محرم اسرارتان و ثانيا، گوش شنوايى برايتان باشيم. پس بى‏صبرانه منتظر نامه پرمهر و محبت و دل پر رنج شما هستيم. ولى به عنوان يك دوست دلسوز و علاقه‏مند به شما تا زمانى كه جواب نامه دومتان به دستتان نرسيده به نكات و توصيه‏هاى مشفقانه ما توجه كرده و سعى كنيد آنها را رعايت فرماييد: 1- هرگز در طول شبانه‏روز بيكار و تنها نباشيد. و اگر ناگزيريد ساعاتي را به تنهايي سر کنيد از مطالعه کتاب هاي مفيد به خصوص مذهبي مانند تفسير نمونه، آثار آقاي قرائتي غفلت نکنيد. 2- براى تمام اوقات شبانه‏روز برنامه منظم ريخته و هيچ‏زمانى بيكار نباشيد و اوقات فراغت خود را با كارهاى مختلف ورزشى، علمى، هنرى، كمك به ديگران و ديد و بازديدها و... پر كنيد. همچنين در انجام وظايف ديني جدي باشيد به خصوص از نماز اول وقت و جماعت بيشتر بهره جوييد. 3- در فعاليت‏هاى دسته‏جمعى اردوها، تجمع‏هاى دوستانه، ورزش دسته‏جمعى و... شركت فعال داشته باشيد. و نيز با افراد نماز خوان و متعهد و موفق بيشتر تماس داشته باشيد. 5- توانايى‏ها، موفقيت‏ها، نعمت‏هاى خدادادى را روى كاغذى يادداشت نموده و هر روز و هنگام هجوم افكار منفى، آن را بخوانيد. 6- در اولين فرصت پاسخ نامه ما را بدهيد. مطلب آخر آن که همان طوري که توضيح داده شد اقدام به خودکشي اگر چه از گناهان کبيره است و فرد مرتکب شونده اهل دوزخ مي شود اما بالاخره انواع خيرات از جمله صدقات که به نيت او داده مي شود در تخفيف مجازاتش بي تأثير نخواهد بود و اميد نجات از عذاب ابدي براي او وجود دارد همانطوري که ممکن است شرايط شفاعت اولياي خداي متعال نصيبش کرد. به هر حال، انسان در زندگي هيچ گاه نبايد از رحمت الهي نا اميد شود و تنها راه خروج از بن بست و مشکلات زندگي، اميد و توکل بر خدا، دعا و توسل و توبه است که همه ناممکن ها را ممکن مي کند و راه رهايي را به روي انسان مي گشايد. بهترين شاهد هم زندگي آرامش بخش بندگان مؤمن است که به تجربه و واقع رسيده است که ايمان به مبدأ و معاد، سرمايه اصلي سعادت دو گيتي به شمار مي رود که ارگ درست و منطقي براي آدمي پيدا شود راه پوچ گرايي و بيهوده انگاري که پايه تصور شيطاني يأس و نااميدي به شمار رفته و احيانا افتادن در دام خودکشي را به همراه دارد، براي هميشه از بين مي رود و شکوفه هاي شفابخش و اطمينان آفرين در زندگي پديدار مي شود.

پاسخ : توجه داشته باشيد كه حضرت عيسى(ع) در زمان بعثت و دعوت خود، كتابى براى مردم ننوشت و انجيل، نام تعاليم و سخنانى بود كه از سوى خدا به او وحى مى‏شد نه اين كه در ميان مردم كتابى به نام انجيل وجود داشته باشد. انجيل‏هاى چهارگانه كنونى، هيچ‏كدام را حضرت عيسى(ع) نياورده بلكه اين انجيل‏ها را ديگران نوشته‏اند. انجيل‏هاى چهارگانه عبارتند از «متّى، مرقس، لوقا، يوحنّا». انجيل متّى قديمى‏ترين انجيل‏ها است. برخى گفته‏اند كه اين انجيل در سال 38 ميلادى نوشته شده است و به نظر برخى بين سال 50 تا 60 نوشته شده است. اصل اين انجيل به زبان عبرى بود، پس از آن به زبان يونانى و غير آن ترجمه شده است. نسخه اصلى عبرانى موجود نيست و از بين رفته است و ترجمه آن نه مترجمش معلوم است و نه وضعيت ترجمه روشن است. پس اين ترجمه‏اى كه از انجيل متّى در دسترس است قابل اعتماد نيست. مرقس از حوارييّن نبود بلكه شاگرد پطرس بود. او انجيل خود را در سال 61 ميلادى نوشته است. لوقا هم از حواريين نبود و حضرت مسيح را نديده بود. او مسيحيت را از پولس ياد گرفته بود و پولس از يهوديان متعصّبى بود كه مؤمنان مسيحى را آزار مى‏داد و بعدها ناگهان خود او مسيحى شد و مسيحيت را رواج داد. لوقا انجيل خود را پس از انجيل مرقس نوشت. يوحنّا از حواريين بود و انجيل خود را در سال 96 ميلادى نوشت. غير از اين انجيل‏هاى چهارگانه انجيل‏هاى ديگرى هم نوشته شد. بيش از يكصد انجيل نوشته شد و اين چهار انجيل جزو اين انجيل‏ها است. كليسا همه انجيل‏ها را تحريم كرد و فقط اين چهار انجيل را به رسميت شناخت. خود همين انجيل‏هاى چهارگانه هم در طول تاريخ تحولاتى به خود ديده است. V}براى آگاهى بيشتر ر.ك: الميزان، ج 3، ص 279 تا 329.{V بنابراين انجيل اصلاً نسخه‏اى نداشت تا بگوييم «نسخه واقعى» و انجيل‏هايى هم كه به دست ديگران نوشته شدند از همه مهمتر و قديمى‏تر انجيل متّى است و اين انجيل نسخه اصلى‏اش كه به زبان عبرى بود از بين رفته است و ترجمه‏اى كه الان از آن مى‏ماند قابل اعتماد نيست چون نه مترجمش معلوم است و نه صحت ترجمه معلوم است.

پاسخ : دقت و حساسيت و دلسوزى و دل‏نگرانى‏تان را نسبت به وضعيت فرهنگى جامعه و دانشگاه و جوانان عزيز اين كشور مى‏ستاييم ودعا مى‏كنيم و اميدواريم امثال شما دانشجويان متدين و پاى‏بند به ارزش‏هاى اخلاقى و دينى كه درد خود و ديگران هميشه در دلهايشان مى‏خروشد و شعله‏ور است با استفاده از خلاقيت‏هاى خود و به دست گرفتن امور به سالم‏سازى فضاى دانشگاه و هدايت جوانان و نجات ديگران كه به پرتگاه سقوط نزديك مى‏شوند، همت مى‏گمارند و اجازه ندهند نامحرمان بر اوضاع و احوال فرهنگى تسلط يابند. اين امر در صورتى تحقق خواهد يافت كه جوانان پرشور و آشنا به وضعيت موجود و اهل درد صحنه و محيط را خالى نگذاشته و از هيچ‏گونه سعى و تلاشى دريغ نكرده و نسبت به اصلاح و ايجاد تغيير و رسيدن به اهداف مقدس خود نااميد نشوند و مرعوب برخى فضاسازى‏ها نشوند چرا كه ترس ودلهره از طرفى و يأس و نااميدى از طرف ديگر دو مانع بزرگ هر حركت اصلاحى است. اولياء الهى كسانى هستند كه نه خوف و ترسى از انجام وظايف خود در برابر دشمنان دارند و نه نااميد از رسيدن به اهداف الهى خود هستند. A{الا ان اولياء الله لاخوف عليهم ولا هم يحزنون}A بنابراين توجه شما را به نكاتى چند جلب مى‏كنيم: 1- از ادامه تحصيل در دانشگاه منصرف نشويد (در صورتى كه از محيط و فضاى فرهنگى دانشگاه تأثير سوء نمى‏گيريد) و با مقاومت در برابر ناملايمات و مشكلات فرهنگى و مقابله با نابهنجارى‏هاى فرهنگى صحنه را براى نامحرمان خالى نگذاريد و جبهه حق را در برابر افكار و اعمال باطل و غيرفرهنگى تقويت كنيد. مطمئن باشيد حضور بيشتر امثال شما دانشجويان گام بهترى است براى سالم‏سازى محيط دانشگاه‏ها. 2- با تقويت باورها و اعتقادات دينى و مذهبى خود را در برابر انحرافات و خطرات و تهديدهاى مختلف واكسينه كنيد. بدين‏منظور هم در جنبه اعتقادى، به گسترش و تعميق بنيه‏هاى ايمانى خود بپردازيد و هم در جنبه عملى به واجبات دينى و اخلاقى بيشتر توجه كرده و به انجام واجبات مثل نماز و شعاير دينى پرداخته و از مظاهر گناه و خلاف و هرگونه انحراف خود را دور نگه داريد. 3- با تشكيل گروه‏هاى مختلف و به كمك دانشجويان هم‏فكر و هم‏عقيده و كسانى كه درد دين دارند، براى مقابله با ناهنجارهاى فرهنگى به تبادل نظر نشسته و تصميم‏گيرى نموده و راه‏كارهاى پيشنهادى را عملى سازيد و همان‏طور كه با مسؤولين دانشگاه و برخى تشكل‏هاى دانشجويى به گفتگو پرداخته‏ايد با جديت بيشترى اين كار را پى‏گيرى كنيد.مطمئنا مى‏توانيد تأثيرگذار باشيد. 4- توجه داشته باشيد كه نبايد از معضلات اجتماعى آنچنان ناراحت شويد كه خود را در غم و اندوه غوطه‏ور سازيد، چون خود اين حالت نيز باعث كندى كار و سدّ راه تكامل شما خواهد بود. نبى اكرم(ص) درباره نابسامانى اجتماع و عدم ايمان مردم به شدت ناراحت مى‏شدند تا اين كه خداى سبحان حضرتش را دلدارى داده و مى‏فرمايد: «طه ما انزلنا عليك القرآن لتشقى؛ پيامبرا ما اين قرآن را براى اين نفرستاديم كه به خاطر كفر و عدم گرايش اين مردم خود را به رنج و مشقت بيفكنى»،V}(طه، آيه 1) {Vو نيز مى‏فرمايد: «لعلّك باخع نفسك الاّ يكونوا مؤمنين؛ اى رسول، تو چنان در انديشه اين خلقى كه از غم بى‏ايمانى اين مردم خود را هلاك كنى»، V}(شعراء، آيه 23){V. ملاحظه مى‏كنيد كه قرآن مجيد چگونه نبى اكرم(ص) را از آن همه غم و اندوه بر حذر داشته است و نيز تعبير حكيمانه على(ع) در اين راستا حائز اهميت است كه مى‏فرمايد: «الهمّ نصف الهَرَمِ؛ همّ وغمّ نصف پيرى را تشكيل مى‏دهد»،V} (نهج‏البلاغه قصار 143){V؛ يعنى، غصه و اندوه انسان را مى‏شكند و زود از پا در مى‏آورد. با اين نگرش، گرچه ما به احساس پاك شما ارج مى‏نهيم ولى رهنمود ما اين است كه خود را چنان دچار اندوه و حسرت نكنيد كه از اهداف بلند و تكامل باز بمانيد. 5- هر كجا زمينه مناسبى يافتيد دگرسازى كنيد و امر به معروف و نهى از منكر را در كمال مهارت و ظرافت به انجام برسانيد. 6- اهل مطالعه باشيد و با افراد دلسوزى همچون خودتان در ارتباط بوده و تشكل داشته باشيد. 7- در محافل و مجالسى كه تشكيل مى‏دهيد بر اين انديشه باشيد كه براى سازندگى و تربيت نسل جوان چه بايد كرد؟ و همچون بسيارى از دانشجويان به طور فعّال و كوشا در اين راه گام برداريد و مطمئن باشيد كه خداى كريم در صدد ارشاد چنين فرزانگانى است. و اميدوار باشيد كه در نهايت از تلاش خود نتيجه خواهيد گرفت.

پاسخ : براى اين كه انسان وقتى مطلبى علمى به معلوماتش اضافه مى‏شود، دچار عجب و غرور نشود، توجه به چند نكته ضرورى است: الف ) اگر توجه به خدا داشته باشد و بداند هم‏چنان كه وجود انسان از او است، قوه درك و حافظه را هم او به انسان عطا كرده است و به اصطلاح سرمايه يادگيرى را او داده و مى‏تواند با اندك اشاره‏اى اين نعمت‏ها را بگيرد و به قول شاعر: P}اگر نازى كند يك دَم{E}فرو ريزند قالب‏ها{P بنابراين انسانى كه از خود هيچ ندارد، غرورش براى چيست؟! ب ) مطالعه در حالات علما و بزرگان كمك مؤثرى در اين راه به انسان مى‏كند، زيرا در بين علما افرادى بوده‏اند كه بعد از مدت‏ها رنج و زحمت در راه علم با يك بيمارى مختصر همه آنچه را در طول سال‏ها ياد گرفته بودند، فراموش كردند، به طورى كه بعضا اسم خود و فرزندان خود را هم از ياد برده‏اند. اين بهترين شاهد است بر اين كه هيچ‏گاه عُجب و غرور سراغ انسان نيايد، زيرا علمى كه با بيمارى مختصر به چنين سرنوشتى دچار شود، نبايد موجب غرور شود. ج ) در آيه 85 سوره اسراء مى‏خوانيم كه «وما اوتيتم مِنَ العلم الا قليلاً؛ به شما از علم جز بهره اندكى داده نشده است، بنابراين هر چقدر هم بر اندوخته‏هاى علمى انسان اضافه شود، جز اندكى نخواهد بود». د ) با توجه به روايات اسلامى علم واقعى آن است كه انسان را نورانى نمايد. هر چيزى كه انسان را نورانى نكند، عجب و غرور و ظلمت است و هيچ ارزشى ندارد. ه ) با مطالعه در زندگى بزرگان مى‏بينيم خيلى از آنها در آخر عمر گفته‏اند اكنون فهميده‏ام كه چيزى نمى‏دانم. ظاهرا درباره ابوعلى سينا با آن عظمت و تبحرى كه در اكثر علوم مخصوصا فلسفه و عرفان داشت اين نكته نقل شده كه گفته است: تا بدان‏جا رسيد دانش من كه بدانم همى كه نادانم! ما با اين استعدادهاى معمولى هر چقدر در علم پيشرفت كنيم، هرگز به پايه اين اقرار نمى‏رسيم. و ) در خاتمه روايتى از رسول خدا(ص) در اين‏باره يادآورى مى‏كنيم. اگر طالب تحقيق بيشتر هستيد، شما را به مطالعه كتاب‏هاى اخلاقى مثل «معراج‏السعاده» و «قلب سليم» شهيد دستغيب توصيه مى‏نماييم. عن النبى صلى اللّه‏ عليه و آله و سلم: «ثلاثٌ مِهْلِكات شحٌ مطاع و هوىً متّبع و اعجاب المرء بنفسه؛ سه چيز باعث نابودى انسان است؛ بخلى كه از آن پيروى شود، هواى نفسى كه متابعت شود و عجب انسان به خودش»، V}(محجة البيضا، ج 6 ، ص 272){V. اين سه چيز را رسول‏خدا به عنوان هلاك كننده سرمايه دين و دنيا معرفى نموده است. براى تفاوت قائل شدن بين اعتماد به نفس و غرور لازم است ابتدائا تعريفى هم از اعتماد به نفس و هم از غرور بنماييم تا اين كه راه تشخيص آن دو از هم روشن شود. در تعريف جامعى از اعتماد به نفس آمده است كه اعتماد به نفس؛ يعنى، خود را باور داشتن، باور به توانايى و قابليت خود در عمل كردن، اطمينان به توانايى خود در دنبال كردن فعاليت‏ها و ثابت قدم بودن، باور به توانايى خود در عبور از موانع، باور به توانايى خود براى درخواست كمك از ديگران در مواقع لزوم، باور به توانايى خود در ايجاد ارتباطى معنادار و محبت‏آميز با ديگر انسان‏ها، باور به توانايى خود در يافتن عشق، تفاهم، مهر و شفقت در هر موقعيتى به خصوص در مواقع دشوار و بالاخره باور به وجود خود به عنوان اشرف مخلوقات كه روح الهى در او دميده شده است و او خليفه و جانشين خدا در روى زمين مى‏باشد. تعريف غرور: غرور احساس بزرگى است كه هماهنگ است با آنچه كه با هواى نفس موافق بوده منشأ آن چند چيز مى‏تواند باشد: 1- جهالت؛ يعنى، اعتقاد قلبى شخص به اين كه عمل او خير و صلاح است، در حالى كه در واقع چنين نيست. 2- وسوسه‏هاى شيطانى، پيروى از هواى نفس و شهوات. 3- پيروى از غضب و انتقام‏جويى. 4- دوستى دنيا و دنياطلبى. حال با توجه به تعريفى كه از اعتماد به نفس و غرور مطرح شد به نظر مى‏رسد كه اعتماد به نفس و غرور دو مقوله متفاوت و جدا از هم مى‏باشد چرا كه ممكن است فردى مغرور باشد ولى اصلاً اعتماد به نفس نداشته باشد و همين‏طور به عكس، اگر آن فرد داراى اعتماد به نفس، پس از ارزيابى‏ها و قابليت‏هاى خود، آنها را فضل و رحمتى از جانب خدا بداند و عامل اساسى آن را به خدا نسبت دهد در اين صورت ديگر هواى نفسى باقى نمى‏ماند تا دچار غرور شود. بنابراين، مى‏توان گفت، آن احساس بزرگى كه چه بسا اطمينان و آرامش در افراد مغرور ايجاد مى‏نمايد كه يك اطمينان و آرامش غيرطبيعى و نابهنجار است كه در نهايت ممكن است افراد مغرور و فريب‏خورده را به هلاكت و نابودى بكشاند. به همين خاطر، مشاهده مى‏شود كه غرور در قرآن و روايات به شدت مورد نكوهش و سرزنش قرار گرفته است كه شما به طور مثال مى‏توانيد به سوره‏هاى: لقمان / 33 - حديد / 14 و 20 - آل‏عمران / 185 مراجعه نماييد. بنا بر آن چه در نامه خود نوشته‏ايد مفهوم غرور درباره شما صحيح نمى‏باشد و با اطمينان خاطر به تقويت روحيه معنوى و پيشرفت تحصيلى خود بپردازيد و با ادامه احترام به اطرافيان و تواضع در برابر آنها، رفته رفته ذهنيت آنان را تغيير دهيد. در هر صورت از برداشت منفى آنان نگران نباشيد و به خداوند توكل كنيد.