تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : به نظر مي آيد چند راه حل براي مسأله اي که مطرح نموده ايد وجود دارد. راه حل اول اين است که اگر واقعا دختر دايي خود را مي خواهيد وايشان هم متقابلا علاقه مند است که با شما ازدواج کند به صورت رسمي و با وساطت افراد بزرگتر و مجرب و دلسوز و مورد اطمينان از او خواستگاري کنيد تا واکنش دختر و خانواده او را ببينيد اگر دختر و همچنين والدين او به شما جواب مثبت دادند شما به هدف خود رسيده ايد و مشکل خاصي هم به وجود نيامده اما اگر به دنبال خواستگاري شما با جواب منفي و رقابت پسر عموي دختر مواجه شديد در اين صورت يا دختر با خواستگار جديد (پسر عمو) موافق است يا مخالف. اگر موافق بود پس معلوم مي شود که شما به عنوان همسر براي او خيلي مهم نيستيد در اين صورت ديگر لزومي ندارد که شما براي ازدواج با او اصرار بورزيد بلکه او را رها کنيد و براي هميشه به عنوان همسر او را فراموش کنيد و مطمئن باشيد مثل او يا بهتر از او نصيب شما خواهد شد. اما اگر دختر با ازدواج شما موافق است و والدين او مخالفند و دوست دارند او را به پسر عمويش بدهند در اين صورت دو راه براي شما وجود دارد يک راه اين است که با افراد بزرگ فاميل مانند پدر بزرگ، مادربزرگ و خلاصه هر کسي که داراي نفوذ مثبت در فاميل هست و حرف او خريدار دارد و در عين حال فرد مجرب، دلسوز و مورد اعتماد است واسطه کنيد تا جريان را به نفع شما تمام کند و به هر نحوي شده (البته بدون درگيري و اختلافات فاميلي و خانوادگي) زمينه ازدواج شما را با دختر دايي تان فراهم کند. راه ديگر اين است که قضيه را به خانواده آنها و خود دختر واگذاريد اگر تصميم گرفتند که دختر را به پسر عمويش بدهند و دختر را نيز به هر صورتي شده راضي کردند شما نيز از اين مسأله منصرف شويد و مطمئن باشيد خداوند همسر بهتري براي شما فراهم خواهد نمود و شما نيز براي هميشه ازدواج با او را از سر خود بيرون کنيد زيرا آن قدر دختران خوب، نجيب و عفيف و در عين حال آماده ازدواج وجود دارد که هيچ جاي نگراني براي انتخاب همسر وجود ندارد. پيشنهاد ديگر اين است که شما صبر کنيد تا پسر عموي دختر اقدام به خواستگاري کند و شما منتظر واکنش خانواده دختر و خود او باشيد اگر همگي موافق به آن ازدواج بودند معلوم مي شود که شما بايد فکر ديگري بکنيد و آن چراغ سبزهايي هم که دختر دايي تان قبلا نشان مي داده است بيشتر جنبه ظاهري و احساسي داشته است ولي اگر دختر موافقت نکرد با پسر عمويش ازدواج کند در اين جا شما مي توانيد به نحوي به دختر برسانيد که در عدم رضايت خود پافشاري کند و از طرفي هم پسر عموي او را در ازدواج با ايشان منصرف کنيد. البته نه به صورت مستقيم بلکه به نحوي از طريق افراد واسطه به او بفهمانيد که وقتي دختر حاضر به ازدواج با شما نيست چرا اصرار مي ورزيد و چنين ازدواجي به صلاح شما نيست و ممکن است بعدا دچار اختلافات شديد خانوادگي شويد تا زمينه فراهم شود براي خواستگاري شما البته در همه اين موارد بايد با احتياط عمل کنيد که منجر به اختلافات شديد فاميلي و خانوادگي نشود.

پاسخ : رسيدن به درجاتي از عرفان با پيروي از يكي از مكتب هاي فوق بعدي ندارد، چون بين مكاتب مختلف عرفاني مشتركات زيادي وجود دارد چون همگي برخاسته از يك دين و الهام گرفته از شريعت غراي محمدي(ص) مي باشند و حتي اگر انسان هيچ دين و شريعتي نيز نداشته باشد ولي اهل عناد و لجاجت و ستيز با حق نباشد، يعني در جايي واقع شده كه دين حق به او نرسيده و معارف و حقايق آن به گوشش نخورده باشد به گونه اي كه اگر مي شنيد مي پذيرفت و تسليم آن مي گشت، مي تواند با انجام اعمال صالح و كارهايي كه با فطرت خداي اش سازگار است و صفا و صداقت در زندگي به درجاتي از معرفت برسد. ولي پرسش اين است كه هر كدام از مكاتب عرفاني انسان را به چه پايه اي از معرفت و عرفان مي تواند برساند و كدام يك مطمئن تر و قابل اعتمادتر است و آسان تر و سريع تر مي تواند انسان را به قرب پروردگار برساند؟ همه مكاتب عرفاني داراي مشايخي مي باشند كه افتخار همگي اين است كه از شاگردان و دست پروردگان مكتب امير مؤمنان(ع) مي باشند بزرگان اهل كمالي چون سلمان فارسي و اويس قرني و كميل بن زياد و ميثم تمار و رشيد هجري از كساني مي باشند كه همگي از شاگردان عرفاني علي بن ابيطالب(ع) مي باشند و همه عرفايي كه در اسلام بوده اند، اينها را پس از علي(ع) در رأس سلسله هاي خود قرار داده اند و نيز طاووس يماني و مالك بن دينار و ابراهيم ادهم و شقيق باغي همگي خود را مرتبط با طبقات پيشين خود مي دانسته اند و به هر حال سر سلسله همه عارفان و اهل حقيقت، وجود اقدس امير مؤمنان(ع) است. با اعتراف به اين حقيقت مسلم تاريخي، چرا انسان عاقل و فهميده سرچشمه آب زلال و صافي را رها سازد و از جويبارها و حاشيه رود، رفع تشنگي نمايد؟ آيا خطبه هاي عرشي و توحيدي و عرفاني نهج البلاغه كه بزرگان از فهم عمق آن عاجز و ناتوانند، نمي تواند رهگشاي ما به سوي كمال و معرفت باشد؟ آيا آثار و كتاب ها و سفارش هاي بزرگاني چون امام خميني و علامه طباطبايي و حضرت آيت الله بهجت كه در اثر پيروي كامل و خالصانه از مكتب مولاي خود اميرمؤمنان و اولاد پاك و طاهر او به قله هاي رفيع انسانيت و معرفت نايل آمده اند و راه و روش و سلوك عرفاني شاگردان اين مكتب مانند سيد مهدي بحرالعلوم كه كتاب ارزنده سير و سلوك منسوب به ايشان در دسترس مي باشد و همه دستورات آن مطابق با فطرت و جان و حقيقت انسان است در سلوك الهي كافي نيست؟

پاسخ : اين ادعاها را بايد به سنجش عقل سنجيد و آنگاه حق را از باطل تمييز داد. اولا؛ در اين ادعاها و سخنان، نبايد تنها به يک جنبه توجه کرد، بلکه بايد همه جوانب را بررسي کرد. ديني کامل است که سعادت انسان در دنيا و آخرت را تأمين کند و در دو بعد نظري (اعتقادات) و عملي (شريعت و اخلاق) کامل تر باشد. ثانيا؛ عناصر خرافي در منابع اصلي آن راه نداشته باشد. قرآن 1400 سال است که تمام انديشمندان جهان را به مبارزه دعوت کرده است که اگر مي توانند آيه اي مانند آن بياورند، اما هنوز چنين اتفاقي نيفتاده و نخواهد افتاد. اسلام هر دو جنبه اعتقادات و نظر ورزي و هم در مسائل عملي پاسخگوي همه نيازهاست. جاذبه در حد نهايت و دافعه در حد ضرورت دارد. رحمت گسترده را بر سراسر جهان گسترانده و انسان را در دنيا و آخرت با کمال مطلوب رهنمون مي شود. اديان موجود که يا تحريف شده اند (مثل دين يهود و مسيحيت) يااز اصل الهي نبوده اند، يا به جنبه معنويت صرف مي رسند و انسان را يک بعدي تربيت مي کنند (مثل مکاتب و اديان هندي و شرقي) يا شديدا در خدمت منافع مادي هستند (مثل دين يهود و مذهب پروتستانيزم مسيحي) يا دنيا را در کنار دين تأمين نکرده اند. حتي بالاتر از تحريف در آنها بيداد مي کند. مطالعه تورات و انجيل گواه صدق ادعاي ماست. اما اسلام هر دو جنبه مادي و معنوي انسان را تربيت و تأمين مي کند و او را به نحو احسن تربيت مي کند. نه دنيا را فداي آخرت مي کند و نه آخرت را فداي دنيا. دنيا را در طول آخرت مي داند و انسان را تا مدارج بالاي انسانيت تکامل مي بخشد. براي اطلاع بيشتر به کتابهاي «مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي» استاد شهيد مرتضي مطهري (دوره 7 جلدي آشنائي مقدماتي با اسلام) مراجعه کنيد.

پاسخ : نماز كه نوعى عبادت و پرستش و ارتباط ويژه با آفريدگار جهان و انسان است در اديان پيشين نيز وجود داشته تا آن جا كه قرآن مجيد يكى از وصاياى لقمان به فرزندش را نماز ذكر نموده است «يا بنى اقم الصلوه...» اما كيفيت آن در اديان مختلف متفاوت بوده است و صورت كاملى از چگونگى دقيق آن در هر دينى در دست نيست و به نظر مى‏رسد متناسب با تكامل دين نماز نيز روند تكاملى داشته است و دين مبين اسلام همچنانكه در معارف و قوانين و مقررات اجتماعى كاملترين دين است در عبادات نيز جامع‏ترين و كامل‏ترين آنها را كه متناسب با انسان رشد يافته عصر خاتميت است تشريح فرمود. فلسفه نماز فقط شكرگذارى نيست و آثار مهم ديگرى نيز دارد. افزون بر آن شكر خداوند نيز وقتى عملى خواهد شد كه آنچه او خواسته است ما انجام دهيم؛ نه آنچه كه دلمان مى‏خواهد. چه اين كه روح عبادت، همانا عبوديت و بندگى است يعنى تسليم فرمان بودن كه طبيعتا بايد انضباط و مقرراتى باشد تا بنده را به آن امتحان نموده، روح بندگى را در او پرورش دهند. در رابطه با اين كه «چرا نمى‏توان به جاى نماز و روزه هرگونه دلمان خواست خدا را شكر گزارى كنيم» بايد گفت: اولا: عبادات تنها جنبه شكرگزارى ندارد و فلسفه‏هاى ديگرى نيز در بر دارد. ثانيا: انسان بايد دقيقا جايگاه خود را در هستى و به ويژه در برابر خداوند بازشناسد و متناسب با آن تصميم بگيرد و عمل كند. به عبارت ديگر ابتدا بايد جهان‏بينى خود را درست كرده و موضع خويش را در برابر خداى هستى روشن ساخت. در اين جا دو روى كرد وجود دارد: الف) موضع اومانيستى( Humanism ): اين نگرش در سده‏هاى اخير در اروپا رونق گرفت و به ديگر نقاط جهان نيز سرايت كرد به گونه‏اى كه بسيارى نادانسته و حتى بدون آشنايى با نام و مفهومش شديدا تحت تأثير آن قرار گرفته‏اند. بر اساس اين بينش انسان به جاى خدا مى‏نشيند. هرگونه برنامه و دستورالعمل آسمانى و خدايى را واپس مى‏زند و هرگونه بخواهد تصميم مى‏گيرد و عمل مى‏كند. طبق اين بينش اگر انسان بخواهد خداپرستى هم بكند به دلخواه خود و آن سان كه مى‏پسندد عمل مى‏كند نه آن طور كه از ناحيه خداوند تعيين شده است. به عبارت ديگر در نگرش اومانيستى انسان اصل مى‏باشد. اين روش چيزى جز حاكميت مطلق نفس اماره نيست و مسأله‏اى به نام تكليف و وظيفه از ناحيه موجودى قدسى و فرابشرى به كلى كنار نهاده شده است. ب ) موضع توحيدى( Theistic ): اين نگرش مبتنى بر چند واقعيت است: اول. مالك تمام هستى از جمله انسان خداست (انا لله) و ما حتى مالك خويش نيز نيستيم. دوم. آن كه تمام هستى به سوى خدا باز مى‏گردد (وانا اليه راجعون). سوم. اين كه كمال نهايى انسان در عبادت و پيروى پروردگار است. چهار. آن كه اولين لازمه عبادت شناخت معبود و بازشناسى اين نكته است كه چگونه عبادتى شايسته مقام وى مى‏باشد و چون خداوند بهتر از هركس حقيقت خويش و چگونگى عبادت شايسته را مى‏شناسد پس همو بهتر مى‏تواند ما را بر اين امر هدايت فرمايد. از همين رو ما را به بهترين نوع عبادات رهنمون گرديده است. افزون بر آن در نماز راز و رمز و اهداف چندى نهفته كه بعضى از آنها عبارت است از: الف) ياد و ذكر خدا؛ زيرا انسان موجود فراموش‏كارى است. بنابر اين هر چند ساعت يك بار، با خواندن نماز خداى سبحان را يا د كرده و متذكر وجود لايتناهاى او مى‏شود. ب ) وقتى انسان متذكر خدا بود و خدا را مراقب خويش ديد، قهراً از انجام گناه و منكرات شرم و حيا مى‏كند. بنابر اين يكى از اهداف نماز جلوگيرى از فحشا و منكرات است: «ان الصلوة تنهى عن الفحشاء و المنكر». ج ) هدف ديگر نماز عبوديت و خشوع و خضوع در پيشگاه مقام ربوبيت است. به طور مؤدب ايستادن، ركوع كردن، جبين به خاك ساييدن، سجده و نشستن دو زانو و... همه نشانه‏هاى خضوع است. و اين حقى است از خداى سبحان كه هر انسانى موظف به اداى آن است. توجه داشته باشيد كه همين خشوع و خضوع، به تدريج در روح و جان ما اثر گذاشته و انسان را در برابر ساير افراد متواضع مى‏كند. امام على(ع) مى‏فرمايد: H}«ومن تعفير عتاق الوجوه بالتراب تواضعا؛{H خداى سبحان نماز را مقرر داشت تا پيشانى از روى تواضع به خاك ماليده شود»V}(نهج‏البلاغه).{V حضرت فاطمه(س) نيز مى‏فرمايد: H}«جعل اللّه‏ الصلاة تنزيها لكم من الكبر؛{H خداوند نماز را مقرّر داشت تا دامن انسان را از كبر و منيّت پاك گرداند». د ) راز ديگرى كه در نماز نهفته است تشكيل جماعت‏هاست. ويل دورانت مى‏نويسد: بر هيچ انسان منصفى پوشيده نيست كه شركت مسلمان‏ها در نمازهاى جماعت روزانه چه اثر خوبى در وحدت و تشكّل آنها دارد. با كمى دقت مى‏توان دريافت كه در سايه همين جماعت‏ها و جمعه‏هاست كه انسجام و اتحادى در اقشار مختلف ايجاد مى‏شود و در سايه آن بركات و ارزش‏هايى وجود دارد. از كارهاى عمرانى يك منطقه گرفته تا راه حل ساير مشكلات افراد و جامعه. آنچه ذكر شد بيانگر اين حقيقت است كه به هر حال يكى از اهداف نماز، پاك و منزه ساختن روح انسان از كبر و منيت است؛ همچنان كه نماز بازدارنده انسان از لغزش‏ها و گناهان است. نماز در ساحت روح انسان، همان نقشى را ايفا مى‏كند كه نرمش و ورزش در ساحت جسم انسان ايفا مى‏نمايد. اگر كسى ورزش رابراى مدت طولانى ترك كند، كم‏كم بدنش دچار يك نوع سستى و كسالت مى‏شود و چه بسا سلامت خود را از دست بدهد. بنابر اين انسان بايد روزانه يا لااقل هفته‏اى چند ساعت، به راهپيمايى و ورزش بپرازد تا به تدريج جسم را سلامت و شاداب سازد. روح انسان نيز چنين نيازى دارد، بايد هر روز اين نيايش و سرود مذهبى و اسلامى تكرار گردد تا به تدريج سلامت و شادابى روح انسان در سايه ياد حق احراز گردد. ه ) براى اينكه در نماز و به ويژه در ركوع و سجود، حالت خشوع و خضوع فراموش نشود، شايسته است قبل از نماز با خود تعهد نموده و نوعى شرط و قرارداد ببنديم كه به غير خدا توجه نكنيم و نيز در حين نماز با مراقبت شديد، نگذاريم ذهن ما به انحراف‏كشيده شود. تمرين‏بر اين‏نكته به تدريج اثر مثبت و مفيدى به جاى مى‏گذارد. همچنين رعايت نكاتى چند ضرورى است: الف) نماز خواندن در محيط آرام و بى ‏سر و صدا. ب ) موانع را برطرف ساختن؛ چنان كه در برابر عكس، درب باز، آتش و آئينه نماز كراهت دارد. ج ) در حال نشاط و اعتدال نماز خواندن. خواب آلودگى، گرسنگى زياد، محيط خيلى گرم يا خيلى سرد و... مانع از حضور دل خواهد شد. اين که فرموده ايد: «من هيچ ادراکي از خداوند ندارم» سخن کاملا نادرستي است. همه انسان ها در اعماق روح و قلب و فطرت خود با خداوند رابطه اي ناگسستني دارند و وجود و حضور او را هر کس به اندازه معرفت و شناخت خود درک مي کند ولي بدون شک بين اين ادراک ها تفاوت بسيراي است. براي ادراک بهتر خداوند و آشنايي بيشتر با او لازم نيست چيزي به ما افزوده شود و يا مطلب جديدي را درک کنيم، بلکه عمده اين است که حجاب ها و موانع و غبارهايي را که بر چهره جان و آينه فطرت خدا نماي ما نشسته با توبه و عبادات خالصانه و بندگي صادقانه کنار بزنيم و گرد و غبار را از سيماي تابناک روح و فطرتمان بزداييم تا آنگاه درک کنيم، همه وجود ما و عالم را خداوند پر کرده و در همه جا حاضر و ناظر است. هر چند نماز و عبادات ما کم ارزش است و از روي شناخت عميق نمي باشد ولي نماز معجوني است که همين اندازه اش نيز داراي اثر است و انسان را از گناهان و انحرافات بيشتر نگه مي دارد و شيطان ملعون حتي از اين مقدار نماز ما نيز ناخشنود است. در روايت داريم که جواني از انصار، نمازش را به جماعت با پيامبر مي خواند ولي مرتکب گناه نيز مي شد. وقتي اين جريان را به پيامبر گفتند حضرت فرمود: بالاخره روزي همين نمازش جلو خطا و گناه او را مي يگرد. چندي نگذشت که به پيامبر خبر دادند آن جوان توبه کرده و اصلاح شد و دست از اعمال بد خود برداشته است. وظيفه فعلي و جدي ما اين است که اين نماز و عبادات ناقص را روز به روز کامل تر و عالي تر نماييم و انشاءالله به درجه اهل عبادت و اخلاص و يقين برسيم نه اين که همين عبادات و نمازهاي ناقص را هم ترک کنيم.

پاسخ : ازدواج نقطه عطف زندگي است که موفقيت و عدم موفقيت در انتخاب همسر شايسته و متناسب نقش عمده اي در آينده انسان و يک عمر زندگي دارد. پس چه خوب است هر جواني هنگام خواستگاري و انتخاب همسر و شريک زندگي خود دقت کافي بعمل آورد و با کسي ازدواج کند که تناسب واقعي با وي داشته باشد. (تناسب در سطح ايمان و اخلاق، تناسب در اندام و شکل ظاهري، تناسب خانوادگي و تناسب در سطح اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي) شکي نيست هرگاه اين تناسب ها بين دختر و پسر و خانواده هايشان رعايت نشود موجب بروز مشکلاتي در زندگي مشترکشان خواهد شد. اکنون با توجه به اين مقدمه کوتاه بايد به عرضتان برسانيم در صورتي که هنگام انتخاب همسر توجه کافي به اين نکته و معيارهاي ازدواج داشته ايد و با علم و آگاهي کافي و تحقيق و تفحص از وجود آن معيارها در وجود فردي که با وي ازدواج کرده ايد اقدام نموده ايد و در آن هنگام خود و خانواده محترمتان شايسته بودن وي را تأييد کرده ايد و اين شک و ترديدها پس از مراسم عقد برايتان ايجاد شده است، به نظر مي رسد در چنين صورتي آنچه ذهنتان را به خود مشغول کرده است چندان قابل اعتماد نيست و بهتر آن است بدون اعتنا به آنها به ازدواج با همسرتان اميدوار باشيد و با توجه به نکات زير از فکر طلاق و جدائي از وي بيرون آئيد: 1- يکي از ويژگي هاي انسان تغيير پذيري او است. بنابراين اگر نسبت به رفتار و چگونگي عملکردهاي وي دلسرد هستيد، مي توانيد با ايجاد رابطه عميق تر و دوستانه و با استفاده از روانشناسي ارتباطات، به تأثير گذاري در وي بيانديشيد و سعي کنيد با اصلاح رفتار و عملکرد وي، او را با خود منطبق کنيد، بخصوص که وي به شما علاقه مند است و مطمئنا به نقطه نظرات شما احترام قائل ميشود. و بدانيد که او براي جلب رضايت شما به عنوان همسر و شريک زندگيتان سعي خواهد کرد به آنچه از او مي خواهيد جامه عمل بپوشاند. 2- نسبت به ظاهر و شکل ظاهري وي نيز اولا با هر کسي ازدواج کنيد حتي به نظرتان زيبا ترين فرد باشد ممکن است پس از چندي دختري زيباتر از او را ديده و به او علاقه مند شويد و ذهنتان را به خود جلب کرده و چه بسا وسوسه هاي شيطاني شما را به انحراف بکشاند. ثانيا با تشکيل خانواده مستقل و آشنا شدن همسرتان با کيفيت خود آرائي براي شما شايد همسرتان بتواند جذابيت کافي را براي شما فراهم نمايد. در اين زمينه خودتان نيز مي توانيد به وي کمک کنيد و ذوق و سليقه تان را به وي متذکر شويد. مطمئنا نحوه لباس پوشيدن زن و آرايش وي در اين زمينه تأثير گذار است. 3- نکات مثبت همسرتان را بيشتر در ذهنتان مرور کنيد و از يادآوري برخي نکات منفي وي خودداري نمائيد. شايان ذکر و تأکيد است که مي توانيد نکات منفي وي را اصلاح و تغيير دهيد. اما در صورتي که هنگام ازدواج و انتخاب وي مطالعه و تحقيق کافي انجام نداده ايد و پس از ازدواج متوجه شده ايد از شرايط و معيارهاي همسر مناسب و شايسته دلخواهتان برخوردار نيست و نمي توانيد با وي يک عمر زندگي کنيد و يا قابل اصلاح و تغيير نيست (هرچند در اين زمينه کوتاهي کرده ايد و مرتکب خلاف شده ايد و بدون تحقيق و مطالعه کافي اقدام به ازدواج نموده ايد) و هيچ گونه وسوسه شيطاني در اين مسير در شما تأثير نگذاشته و زياده خواهي و زياده طلبي هم نيست شايد در اين صورت بتوان گفت صحبت از جدائي چندان دور از واقعيت نيست ولي بدانيد که بايد در اين موقعيت خوب فکر کنيد و بدانيد که دقيقا و خالصانه و بدون هر گونه شائبه اي و وساوس شيطاني مي خواهي چنين تصميمي بگيريد تا به صرف اينکه هواي دلتان چيزي را خواسته است تبعيت نکرده باشيد. اميدوارم دقت کافي در تصميم گيري تان داشته باشيد.

پاسخ : وجود پاره‏اى از مشكلات و معضلات اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و... در سطح كشور امرى واقعى و غيرقابل انكار است كه براى برون‏رفت از اين وضعيت و دست‏يابى به وضعيت مطلوب‏تر تلاش‏هاى مضاعفي لازم است. در كنار واقعيت فوق بايد واقعيتى ديگر را نيز در نظر گرفت و آن توجه به ساير مسؤوليت‏هاى دولت و نظام اسلامى است، به عبارت ديگر حيطه و گستره‏ى وظايف و مسؤوليت‏هاى دولت‏ها فقط در درون مرزهاى آن كشور محدود نمى‏شود، بلكه دولت‏ها جهت دستيابى به اهداف خود در سطح داخلى و بين‏المللى، از قبيل: تأمين امنيت و منافع ملى و تحقق آرمان‏هاى ايدئولوژيك V}مثلاً يكى از اهداف سياست خارجى ايالات متحده آمريكا، بسط و گسترش ايدئولوژى ليبرال، سرمايه‏دارى به عنوان تنها مدل نظام سياسى، در سطح جهان مى‏باشد{V ، ناچارند تا محدوده‏ى عملكرد و اقدامات خود را به بيرون از مرزهاى بين‏المللى گسترش داده ودر عرصه‏ى معادلات و رقابت‏هاى بين‏الملل شركت فعال داشته باشند. امروزه به دليل گسترش ارتباطات و تكنولوژى، جهانى‏شدن اقتصاد و... كه مرزهاى ملى كشورها را درنورديده است ديگر نمى‏توان حيطه عملكرد و وظايف دولت‏ها را در محدوده‏ى مرزهاى آن كشور، تعريف نمود، بلكه برعكس دولتى از توانايى بيشتر در سامان دادن به مسائل داخلى و تأمين امنيت و رفاه در سطح جامعه و تعقيب آرمان‏هاى ايدئولوژيك خود، بهره‏مندتر است كه به صورت فعال در مناسبات معادلات و رقابت‏هاى بين‏المللي حضور داشته و در چارچوب اصول سياست خارجى خويش، نقش مؤثرى را در تأثيرگذارى بر تحولات منطقه‏اى و بين‏المللي پيرامون، به خود اختصاص داده و از موقعيت‏ها و فرصت‏هاى بين‏الملل به بهترين نحو جهت پيشبرد اهداف سياست خارجى خود استفاده نمايد. عوامل متعددى در شكل‏گيرى سياست خارجى كشورها مؤثر مى‏باشند كه مهمترين آنها عبارتند از V}جهت اطلاع بيشتر ر.ك: اصول سياست خارجى و سياست بين‏الملل، عبدالعلى قوام، انتشارات سمت، ص 135{V : 1- ارزش‏ها و اعتقادات، 2- زمينه‏هاى تاريخى و فرهنگى، 3- ساختار نظام بين‏الملل، 4- مشكلات و نيازهاى داخلى. دولت‏ها جهت تحقق اهداف سياست خارجى خود، از ابزارها و تكنيك‏هاى گوناگونى بهره مى‏گيرند؛ ابزارهايى نظير ديپلماسى، حربه‏هاى اقتصادى، نظامى و فرهنگى. استفاده صحيح و به موقع از اين تكنيك‏ها در ميزان موفقيت واحدهاى سياسى بسيار مؤثر است V}همان، ص 206{V . در سطح بين‏الملل سياست خارجى كشور موفق‏تر و از توانايى بيشترى در پيشبرد اهداف بين‏المللى و تأمين منافع ملى خود برخوردارتر است كه از توانايى بيشترى در كاربرد تمامى اين ابزارها برخوردار بوده و در موقع نياز جهت دسترسى به اهداف خود، از آنان بهره بگيرد. به عنوان نمونه امروز، با استفاده از ابزار اقتصادى نظير اعطاى وام، مشاركت در سرمايه‏گذارى يا بازسازى كشور مى‏توان زمينه‏هاى مناسبى را جهت تأثيرگذارى در تحولات داخلى آن كشور، فراهم نمودن بازار كار و عرضه‏ى كالاهاى توليدى در خارج و... ، به وجود آورده و در نتيجه بخشى از اهداف كوتاه‏مدت، ميان مدت و بلندمدت سياسى خارجى خويش را تحقق بخشيد. براساس مطالب فوق درخصوص نحوه عملكرد جمهورى اسلامى در قبال افغانستان بايد گفت كه: اصول و اهداف سياست خارجى كشور ما نيز مانند ساير كشورها براساس عوامل متعددى؛ از قبيل: ارزش‏ها و اعتقادات، تأمين امنيت منافع ملى و نيازهاى داخلى و... شكل گرفته است. مضافا اين كه نظام جمهورى اسلامى ايران به دليل اصول و مبانى مكتبى خويش، اهميت ويژه‏اى براى دفاع از ساير مسلمانان و مستضعفان جهان قائل است و در سياست خارجى خود اين موضوع را نيز تعقيب مى‏نمايدV}( توضيح آن كه: براساس اصول و آموزه‏هاى دينى، جامعه اسلامى پيكره واحدى است؛ چنان كه قرآن مى‏فرمايد: «ان هذه امتكم امةً واحدةً و انا ربكم فاعبدون» (سوره مؤمنون، آيه 52) بر اساس اين آيه، همبستگى عميقى بين همه مسلمانان دنيا، صرف نظر از هرگونه مرزبندى و جغرافيايى به جهت وحدت كلمه و اعتقاد به تعاليم الهى، وجود دارد، هم‏دردى، هم‏دلى و هم‏نوايى، يكى از خصايص بارز و برجسته امت اسلامى است كه دل‏هاى آنان را به يكديگر نزديك مى‏كند. پيامبر گرامى اسلام در بيان اين واقعيت مى‏فرمايند: «حكايت مؤمنان در دوستى و مهربانى چون اعضاى يك پيكر است؛ وقتى يكى از آنها رنجور مى‏شود، ديگران به مراقبت و حمايت از او همداستان مى‏شوند»، (نهج‏الفصاحه، ش 2712«.{V نظام جمهورى اسلامى ايران در دستيابى به اهداف خود در سطح بين‏الملل براساس توانايى و امكانات خويش و اجازه شرايط بين‏الملل از تمامى ابزارهاى سياست خارجى نظير ديپلماسى، تكنيك‏هاى اقتصادى و فرهنگى و... در چارچوب اصول مكتبى و مقررات بين‏المللى استفاده مى‏نمايد. بر اين اساس افغانستان نيز يكى از كشورهايى است كه از جهات مختلف موضوع سياست خارجى ما قرار گرفته است: اين جهات عبارتند از: 1- مسلمان بودن مردم آن كشور و وضعيت بسيار وخيم اوضاع اقتصادى اجتماعى و فرهنگى آن كشور؛ كه خود فى‏نفسه براساس مبانى مكتبى و اصول قانون اساسى باعث همدلى و همكارى دولت اسلامى مى‏شود. 2- دستاوردها و ثمرات مختلفى كه مشاركت ايران در بازسازى آن كشور مى‏تواند در زمينه تأمين امنيت ومنافع ملى كشور ما در پى داشته باشد كه مهمترين آن عبارتند از: 1/2- اختصاص مقدارى بودجه و مشاركت در بازسازى افغانستان موجب ايجاد زمينه اشتغال در آن كشور و فراهم آمدن شرايط بازگشت مهاجرين افغان از ايران كه باعث جلوگيرى از توليد و قاچاق مواد مخدر شده و به علاوه بسيارى از مشكلات اجتماعى و اقتصادى ناشى از حضور مهاجرين افغان در ايران كاسته خواهد شد. 2/2- در دو دهه‏ى گذشته جنگ‏هاى درونى افغانستان تأثيرات مخرب زيادى از قبيل: ناامنى مرزهاى شرقى و گسترش شرارت در آن نواحى و... هزينه‏هاى مادى و انسانى بسيار زيادى را بر ملت و دولت ما تحميل نموده است، مسلما كمك به بازسازى افغانستان و ارتقاء سطح كيفى و كمى اوضاع اقتصادى و اجتماعى و فرهنگى و استقرار نظم و امنيت در ان كشور، عامل بسيار مهمى در كاستن از اين هزينه‏ها و تأمين امنيت نواحى شرقى و فراهم نمودن زمينه‏هاى سرمايه‏گذارى بخش‏هاى دولتى و خصوصى در آن مناطق خواهد بود. 3/2- ايجاد زمينه‏هاى حضور فعال پيمانكاران و بخش خصوصى ايران در آن كشور. 4/2- به دست آوردن سهم عمده‏اى از بازار افغانستان در جهت صادرات و فروش توليدات و محصولات داخلى ايران و... . 5/2- تأثيرگذارى فرهنگى و كاستن از اثرات مخرب حضور نظامى و فرهنگى آمريكا بر شيعيان و مسلمانان آن كشور. نتيجه آن كه الزاماتى از قبيل مبانى مكتبى، تأمين منافع و امنيت ملى و...، دولت اسلامى ايران را به اختصاص بودجه‏اى جهت مشاركت در بازسازى افغانستان رهنمون ساخت، براين اساس اين مسأله بعد از تأييد نظر كارشناسان مسائل مختلف سياسى، اقتصادى، نظامى و.. توسط دولت به مجلس ارائه شد و به تصويب اكثريت نمايندگان مردم در مجلس شوراى اسلامى رسيد. درباره كمك ايران به مسلمانان فلسطين گفتنى است: 1- كه بخشى از اين كمك‏ها (مانند مواد غذايى، دارو، پوشاك و... ) در شرايط فعلى، حياتى بوده و از مسؤوليت‏هاى فراملى دولت اسلامى محسوب مى‏شود. 2- با توجه به نيازهاى ضرورى و حياتى مردم فلسطين و امكانات نسبتا خوب كشورمان، كمك‏هايى محدود بوده و تأثير منفى در روند آبادانى و حل مشكلات اقتصادى و معيشتى ما بر جاى نمى‏گذارد. به علاوه نتايج مثبتى را در كوتاه مدت و طولانى مدت، در سطح منطقه‏اى و بين‏الملل، براى كشورمان به ارمغان مى‏آورد. 3- فشارها و مشكلات جامعه هراندازه زياد باشد دربرابر وضعيت پيش آمده براى برادران و خواهران آواره فلسطينى و... اصلا قابل قياس نيست. 4- مسلمين امت واحده و داراى سرنوشت مشتركى هستند. استعمارگران همواره درپى جداسازى وتفرقه ميان ملت هاى مسلمانند تا از اين رهگذر سلطه خود را بر جهان اسلام بيشتر استوار سازند. بنابراين اگر مادست از يارى برادران مظلوم مسلمان خود برداريم درواقع به پاره‏سازى امت واحد اسلامى كه هدف دشمنان است كمك كرده‏ايم. 5- همان طور كه درروايت است كمك‏هاى فردى موجب افزايش نعمت و بركات الهى است كمك هاى اجتماعى نيز چنين است. 6- امروزه درتمام جهان سرمايه‏هايى براى كمك به جوامع محروم اختصاص داده مى‏شود و دراين حركت انسان دوستانه مسلمانان و جمهورى اسلامى بايد جلودار باشند. 7- انجام حمايت‏هاى اقتصادى، سياسى و تبليغاتى در حد وسع و توان از ملت‏هاى مسلمان ديگر خصوصا فلسطين، نه تنها با منافع ملى ما تعارض ندارد بلكه در راستاى تأمين منافع ملى ايران به حساب مى‏آيد؛ زيرا: اولاً، منافع ملى يك كشور فقط در مرزهاى جغرافيايى آن محدود نمى‏شود. لذا دولت‏ها به ميزان هزينه‏هايى كه در كشورهاى ديگر مبذول مى‏دارند، از توان و قدرت تصميم‏گيرى و تأثيرگذارى بيشترى نيز در آينده آن كشور و معادلات منطقه‏اى برخوردار مى‏باشند. ثانيا، حفظ موجوديت، استقلال و تماميت ارضى و امنيت ملى كشور كه از عناصر كليدى و حياتى تشكيل‏دهنده منافع ملى مى‏باشد، نيازمند صرف چنين هزينه‏ها و كمك به ملت‏هايى كه در خط اول مبارزه با دشمنان ما قرار دارند مى‏باشد. آينده‏نگرى و تأمين منافع بلندمدت خود بهترين دليل بر انجام چنين اقداماتى مى‏باشد، زيرا آرمان‏ها و اهداف توسعه طلبانه رژيم صهيونيستى هرگز به فلسطين محدود نبوده بلكه آرزوى سيطره بر جهان اسلام و خصوصا ام‏القراى آن يعنى جمهورى اسلامى ايران را در سر مى‏پروراند. 8- اين اعانات يك‏پارچگى ما را بهتر حفظ مى‏كند و قدرت جمعى ما را بر دشمنان افزون مى‏سازد و براى مصونيت خود ما از خطرات دشمن مفيد است. 9- ارسال اين قبيل كمك‏ها مختص ايران نيست بلكه كشورهاى بزرگ جهان مانند آمريكا، عليرغم وجود بسيارى مشكلات داخلى، باز هم در جهت اهداف و منافع نامشروع خود كمك‏هاى بسيار زيادى را به اسرائيل كه واقعا هيچ بهره‏اى براى ملت آمريكا ندارد ارسال مى‏نمايند، حال آيا رواست كه كشورهاى اسلامى از انجام كمترين وظايف دينى و انسانى خود در قبال مشكلات مردم فلسطين و ساير جهان اسلام دريغ ورزند؟ اما از طرف ديگر با توجه به واقعياتى از قبيل وجود مرزبندى‏هاى بين‏الملل، حفظ و تقويت نظام جمهورى اسلامى ايران، ارائه الگويى نمونه بر اساس اصول و ارزش‏هاى اسلامى و ...؛ توجه به نيازهاى داخلى نيز حائز اهميت مى‏باشد. حال اگر زمانى بين نيازهاى داخل و خارج، تزاحم به وجود آمد، رعايت اصول زير، ضرورى مى‏نمايد: الف) بر اساس آيات و روايات متعدد، جمهورى اسلامى ايران به عنوان يك نظام اسلامى، داراى يك سرى مسؤوليت‏هايى فراملّى، نسبت به ساير مسلمانان است. اين مسؤوليت‏ها در مورد تزاحم بين نيازهاى داخلى و خارجى، حتما بايد مراعات شود. مثلاً اگر در كشورهاى ديگر، مسلمانانى نيازمند به ضرورى‏ترين نيازهاى حياتى (از قبيل غذا، دارو، پوشاك و...) باشند؛ بدون شك نمى‏توان نيازمندى‏هاى غيرحياتى و كم‏اهميت‏تر داخلى را اولويت داد؛ چون مسأله زندگى و حفظ جان مسلمانان در ميان است. ب ) ملاك تقدم نيازهاى داخل يا خارج در امور غيرمتيقن مسؤوليت‏هاى فراملى، رعايت اصل اهم و مهم است. به بيان ديگر، حاكم اسلامى با كمك گرفتن از متخصصان و كارشناسان رشته‏هاى مختلف و با درك شرايط و مقتضيات زمانى و مكانى، بايد مشخص كند كه اولويت با رفع نيازهاى داخلى است يا نيازهاى خارجى دولت اسلامى. در هر حالت، بايد قدر متيقن مسؤوليت‏هاى برون مرزى و كمكهاى حياتى را سر لوحه سياست خارجى خود قرار دهد. در غير آن موارد، چه بسا در مواردى، بر اساس نظرات كارشناسى و تخصصى ثابت شود كه وظيفه‏اى برون مرزى بر نيازهاى داخل اولويت دارد (مانند حمايت ايران از حزب‏الله لبنان در مقابل رژيم غاصب اسرائيل) و در مواردى نيز ممكن است مسائل داخلى اولويت دارد مانند تقدم دفاع از مرزهاى كشور در برابر حمله عراق آن هم در زمانى كه برخى در انديشه آزادسازى ارتفاعات جولان از اشغال اسرائيل بودند. مسلما اگر مردم ما با واقعيات و الزامات جهانى، روش‏هاى پيشبرد اهداف سياست خارجى و تأمين امنيت و منافع ملى و... آشنايى كامل داشته باشند و در جريان امور قرار بگيرند، مثبت بودن اعطاء چنين كمك‏ها و سرمايه‏گذارى‏ها را تصديق مى‏نمايند. نظام جمهورى اسلامى ايران از همان ابتدا، بيشترين سعى و توان خود را در جهت محروميت‏زدايى و مبارزه با فقر و مظاهر آن داشته و سياست‏هاى متعددى را به منظور تأمين اجتماعى، حقوق كار و اشتغال، به كار انداختن انفال و ثروت‏هاى عمومى، توزيع عادلانه منابع طبيعى كشور، استرداد ثروت‏هاى نامشروع و... دنبال كرده و نتايج درخشانى گرفته است. اما به دلايل متعددى از قبيل وضعيت نابسامان ساختار اقتصادى كشور، وابستگى به نفت، رشد سريع جمعيت، وقوع جنگ تحميلى، محاصره‏هاى اقتصادى، كم‏توجهى‏ها به اجراى كامل عدالت اجتماعى، عدم نظارت دقيق بر مصرف بودجه‏ها و هزينه‏هاى عمومى و سياست‏زدگى و گرايشات جناحى هنوز ما در برخى موارد شاهد وجود مشكلات و معضلات اجتماعى و اقتصادى هستيم. در هر صورت وجود اين قبيل مشكلات و معضلات، نمى‏تواند توجيه كننده كناره‏گيرى و بى‏توجهى ايران، از وضعيت نابسامان ساير مسلمان و اهداف سياست خارجى خود باشد. بلكه همراه با انجام وظيفه برون‏مرزى خود بايد به حل مشكلات درون نيز بپردازيم) اين همبستگى عميق اسلامى، تعاون اسلامى را نيز به همراه دارد؛ بدين معنا كه مسلمانان در كليه امور و شؤون مشترك اجتماعى، اقتصادى و سياسى خود، موظف به هميارى يكديگرند؛ «و تعاونوا على البر و التقوى و لاتعاونوا على الاثم و العدوان»؛V}(سوره مائده، آيه 2){V بر اين اساس، همگان مسؤول همديگراند. پيامبر گرامى اسلام، در حديث نبوى مشهور مى‏فرمايد: H}«مَن سَمع رجلاً يُنادى يا لَلْمُسلمين فَلَم يَجِبْهُ فَلَيسَ بِمُسلِم؛{H هر كس ندايى را بشنود كه مسلمانان را به كمك مى‏طلبد و پاسخ مساعد نگويد، مسلمان نيست». هم‏چنين در حديث ديگرى مى‏فرمايد: H}«مَنْ اَصْبَحَ وَ لَمْ يَهتمَّ بامورِ المُسلمين فَليَس بمُسلِم؛{H يعنى هر كس صبح برخيزد و در انديشه كارهاى مسلمانان نباشد مسلمان نيست». لذا در اصول متعدد قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران (اصول 3، 11، 152 و 154)، دولت به نمايندگى از همه مردم، موظف به ايفاى «تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان» است. به همين جهت «موظف است سياست كلى خود را بر پايه ائتلاف و اعتماد ملل اسلامى، قرار دهد» و در اعمال سياست خارجى، به «دفاع از همه مسلمانان» بپردازد. بنابراين هم بر اساس آموزه‏هاى دين اسلام و هم بر اساس اصول متعدد قانون اساسى، دولت موظف است، حمايت‏هاى لازم را از ساير مسلمانان جهان به عمل آورد. براى آگاهى بيشتر ر.ك: 1ـ سيدصادق حقيقت، مسؤوليت‏هاى فراملى در سياست خارجى دولت اسلامى، ص 467. 2ـ سيدمحمد هاشمى، حقوق اساسى جمهورى اسلامى ايران، ج اول، ص 385. 3- بيژن ايزدى، درآمدى بر سياست خارجى جمهورى اسلامى ايران.

پاسخ : در اين باره به کتابهاي زير مراجعه فرمائيد: 1- مسأله شناخت، استاد شهيد مرتضي مطهري، انتشارات صدرا، تهران. 2- معرفت شناسي در قرآن، حضرت آيت الله جوادي آملي، مرکز نشر اسراء، قم. 3- معرفت شناسي، حسن معلمي، کانون انديشه جوان، تهران. 4- آموزش فلسفه، استاد مصباح يزدي، جلد اول، سازمان تبليغات اسلامي، تهران. 5- معرفت ديني از منظر معرفت شناسي، علي رباني گلپايگاني، کانون انديشه جوان. پس از آن اگر با مشکلي برخورد کرديد يا شبهه خاصي داشتيد، مرقوم فرمائيد تا در حد توان پاسخ داده شود. اگر هم اکنون نيز در مسأله خاصي شبهه داريد، بنگاريد تا پاسخ آن داده شود.

پاسخ : الف) خداوند در انتظار اطاعت و عبادت كسى نيست و اطاعت و عبادت و طغيان بندگان نفع و ضررى براى خداوند ندارد. قرآن مجيد در اين باره مى‏فرمايد: A}و من ينقلب على عقبيه فلن يضروا الله شيئا{A؛ هر كس به جاهليت و گمراهى پسروى كند هرگز خدا را زيان نمى‏رساند، V}(آل عمران 144){V. به عنوان نمونه پيرامون قربانى در حج مى‏فرمايد: A}لن ينال الله لحومها ولاد مائها{A؛ چنان نيست كه گوشت و خون آن به خدا برسد، V}(حج، آيه 37){V. بنابراين اطاعت و عبادت خدا فلسفه‏هاى ديگرى دارد كه به اختصار به برخى از فلسفه‏هاى آن اشاره مى‏شود: 1ـ نقش تربيتى و سازندگى؛ اطاعت و عبادت و ارتباط با خدا در رشد كمالات انسانى، پرورش فضائل و مكارم اخلاقى و تنظيم مناسبات انسانى و اجتماعى نقش فوق العاده‏اى دارد. 2ـ آرامش روحى و روانى؛ از ديدگاه روان شناختى اطاعت و ارتباط با خدا، انس با خالق هستى و گفتگو با آفرينش گر عالم و آدم از بهترين عوامل آرامش روانى و مقابله با اضطرابات درونى است. 3ـ ايجاد روح اميد و نشاط، يكى از ديگر كاركردهاى روانشناختى عبادت و اطاعت خدا، احساس اميدوارى است، زيرا كسى كه با خدا در ارتباط است، و او را اطاعت و بندگي مي کند خود را در زندگى تنها و بى‏پناه نمى‏يابد. از اينرو روانشناسان معتقدند كه دين و عقايد و مناسك دينى باعث كاهش رنجهاى انسان و بويژه غم و رنج تنهايى در كوير خشك زندگى و در برخورد با ناملايمات و دشوارى‏ها است. آرى اطاعت و عبادت آدمى شور و نشاط، اميد و قدرت بردبارى و مقاومت در برابر سختيها عطا مى‏كند. 4ـ اعمال انسان داراى اثر تكوينى و حقيقى در حيات جاودان آدمى است. به عبارت ديگر بهشت و دوزخ يك امر قراردادى و وضعى نيست، بلكه حضور و تجسم خود عمل انسان است. براى آگاهى بيشتر در اين باره ر.ك: 1ـ كلياتى پيرامون عبادات اسلامى شهيد سيد محمدباقر صدر. 2ـ اسرار عبادات آيه الله جوادى آملى. ب ) اگر آدمى نخواهد بنده كسى باشد تنها از يك راه ممكن است و آن اطاعت و بندگى خدا كردن، در اين صورت است كه آدمى از قيد همه تعلقات و زنجيرهاى بندگى و بردگى رها مى‏شود و با بى‏نهايت هم آوا و هم سخن مى‏شود، ليكن آنكه از طرق بندگى خدا سر برتافت گرفتار بندگى نفس و شيطان و بردگى در برابر دريوزگان مى‏شود: P}آنكه گريزد ز خراجات شاه{E}بار كش غول بيابان شود{P اين كه انسان آزاد و مختار آفريده شده است، يعنى آزاد از اطاعت و بندگى و بردگى خلايق، كه آنان نيز مثل ما، همه بندگانى تهيدست و فقيران درگاه الهى‏اند، اما اختيار آن گونه كه از دايره قدرت خدا نيز رها باشيم نه مطلوب است و نه ممكن.

پاسخ : غرب مجموعه اي هماهنگ و يكپارچه است. در اين مجموعه، عناصر خوب و مثبت پيدا مي شود و همچنين عناصر بد و منفي نيز موجود است. ماندگاري فرهنگ و تمدن مدرن غرب به خاطر همان عناصر مثبت است و بحران در آن نيز به دليل عناصر منفي اش مي باشد. نظم و انضباط اجتماعي، وجدان كاري، عقل جمعي، توجه ويژه به پژوهش و تحقيقات علمي و احترام به دانشمندان و نظاير آن از نقاط مثبت تمدن غربي است كه هر فرهنگ و تمدني بايد آن را داشته باشد تا بتواند به جلو برود. اما آنهايي كه به نقاط منفي غرب توجه مي كنند و آن نقاط را برجسته مي نمايند دو گروه هستند. يكي گروهي كه هدفي جز دشمني با غرب ندارند و از ديدگاه سياسي به غرب سلطه گر و خشن مي نگرند كه همه هستي و موجودي شرق را به نابودي مي كشاند و براي پيشرفت خود، حداكثر بهره برداري و بهره كشي را از جهان غير غرب روا مي دارد و اين كه در پناه جهاني سازي (globalism) كه جهان را به مثابه دهكده اي كوچك تصور مي كند كه عمدتا بايد يك فرهنگ در سراسر آن مستقر شود و حاكميت غرب و ارزش هاي سرمايه داري و به ويژه فرهنگ مصرفي آمريكا بر سراسر جهان حاكم باشد، بسط اين حاكميت ظالمانه بيشتر شده است. به زعم سردمداران جهان غرب، اين جهان كوچك شده يك كدخدا دارد و آن هم آمريكاست و هرگاه لازم دانست مي تواند آنهايي را كه از نظم نوين جهاني تخطي كنند تنبيه كند. V}(بين جهاني شدن و جهاني سازي، تفاوتي ظريف است. نگا: لواساني، سيد سعيد، جهاني سازي، تهديدها و فرصت ها در عرصه فرهنگ و دين، در جهان شمولي و جهاني سازي به اهتمام سيد طه مرقاتي، ج 2، صص 377 - 432، مجمع جهاني تقويت مذاهب اسلامي، چاپ اول، 1382 تهران).{V روشن است كه غرب سياسي كه حيات و زندگانيش با استعمار و خونريزي و خشونت و سلطه عليه ديگران همراه بوده است، داراي چنين دشمناني باشد كه نقاط منفي آن را برجسته كنند و نقاط مثبت آن را ناديده بگيرند و جامعه ما نيز از ديرزمان گرفتار چنين استعماري بوده و بسياري از دشمني ها نيز به اين موضوع بر مي گردد و البته ما بايد خود را از اين نوع دشمني خلاص كنيم؛ دشمني اي كه ريشه در سياست دارد نه فكر و انديشه. اما ديدگاه دوم در نقد غرب، ديدگاه مبتني بر انديشه است. در اين ديدگاه به نقد مدرنيته و حيات فرهنگي غرب مدرن پرداخته مي شود و مبنا و شالوده غرب كه محور فرهنگ و تمدن و اقتصاد و اجتماع و سياست و خلاصه همه فعاليت هاي آن است به نقد كشيده مي شود. واقعيت اين است كه شالوده و مبناي غرب جديد - به اتفاق انديشمندان غربي - دوري از خدا و انسانمداري به معناي سوئركتيويته (نفسانيت و خودبنيادي) است كه باعث مي شود انساني در هر ورطه بحران و بي هويت سقوط كند. گفتمان پست مدرن، گفتماني عمومي است كه طرف مقابلش نظم جهاني است. هدف اين گروه مقابله با تخريب دستاوردهاي مثبت مدرنيته است كه به دليل چنين شالوده اي بر مدرنيته سايه افكنده است. هدف آنها نجات غرب از ورطه اضطراب و آشفتگي است و آنهايي كه همه حاكميت غرب را به چالش كشانده اند نيز بر اين اعتقادند كه ديدگاه خود بنياد غربي كه مبدأ و مبناي تمدن مدرن غرب است باعث مي شود كه انسان به پرتگاه برهوت سقوط كند و اصولا دليل اين كه حيات تمدن غرب بجز از راه تغذيه از خون ملت هاي ديگر امكان پذير نيست به دليل همين مبناست. بنابراين اگر چه تمدن غربي داراي ويژگي هاي مثبتي است، اما چون مبناي آن بر بي خدايي است، باعث مي شود كه انسان غربي كه با نيست خداوند در سير انديشه خود رو به روست، وطن اصلي خود - جايگاه الهي و آسمانيش - را فراموش كند و در بند نيست انگاري - نيهيليسم - گرفتار آيد و اين بي وطني انسان غربي منجر به ظهور ابر انساني مي شود كه خشن ترين اعمال را عليه بشريت به دنبال دارد و همه انسان ها را - جزء اقليتي كه در دايره ابر انساني - هستند به منزله حيوانات و حداكثر بردگاني كه بايد مطيع باشند تنزل مي دهد اگر چه ظاهر تبليغات خلاف اين مطلب را ترويج مي كنند و مردم خود را در ظاهر آزاد مي دانند. اين مطلب را نه ما - به عنوان مسلمان - بلكه فلاسفه و انديشمندان معاصر غربي بازگو كرده اند و جهان را رو به نابودي و حداقل هرج و مرج مي دانند. آري وقتي معنويت و خدا از انسان گرفته شد، به تعبير داستا يوسفكي همه چيز مجاز مي شود و انسان روح خود را به شيطان مي فروشد (چنان كه كريستوفر مارلو نمايشنامه نويس و اديب مشهور انگليسي در صدر مدرنيته در نمايشنامه معروف تراژدي فاوست آن را به خوبي نشان داده است) و در اين صورت همه نقاط مثبتش تحت الشعاع مبنا و شالوده منفي اش قرار مي گيرد. بنابراين مخالفت با غرب - از ديدگاه تفكر و انديشه - مخالفت با چنين مبنايي است كه انسان و جهان را از خود بيگانه مي كند وگرنه دستاوردهاي مثبت آن قابل دفاع است.

پاسخ : اين موضوع از ابعاد مختلف قابل اثبات است كه به اختصار به دو بعد اصلي آن مي پردازيم: الف - بررسي مباني تشكيل دهنده سياست خارجي آمريكا در قبال ساير كشورها: براساس ديدگاه ماترياليستي و ماديگرانه كشورهاي غربي از جمله آمريكا، تأمين منافع ملي و دستيابي به سود بيشتر اصلي ترين اصل حاكم بر سياست خارجي آنان بوده كه در جهت تحقق آن اقدام هر عملي هر چند غير اخلاقي جايز و پسنديده است (و اگر مواقعي دم از حقوق بشر يا ارسال كمك هاي بشر دوستانه و... مي زنند، همه تاكتيكي است در جهت تحقق آن استراتژي اساسي يعني تأمين هر چه بيشتر منافع خويش در دراز مدت) بر اين اساس منافع ملي آنان جز از راه وابستگي ساير كشورها خصوصا كشورهاي جهان سوم و جلوگيري از استقلال و خودكفايي آنان، حاصل نمي شود و با انجام اين عمل دو عنصر اساسي چرخه اقتصادي و بازار سرمايه داري آنان يعني دستيابي به مواد خام ارزان قيمت از يك سو و در دست داشتن بازار مصرف جهت كالاهاي توليدي خود از سوي ديگر فراهم مي آيد. از اين رو مشاهده مي شود كه كشورهايي جهان سوم كه اكثرا داراي روابط سياسي، اقتصادي و... با آمريكا هستند عليرغم سوابق تمدني خود و برخورداري از منابع غني طبيعي و انساني، همچنان در زمره كشورهاي توسعه نيافته و شديدا وابسته به غرب محسوب مي شوند و اگر معدود كشورهايي مشاهده مي شود كه توانسته اند خود را از اين معركه نجات داده و به توسعه يافتگي نايل آيند نتيجه سعي و تلاش و اتكاي به خود بوده است نه اتكاء به غرب و آمريكا. نتيجه آن كه آمريكا جهت تأمين منافع و حفظ و گسترش هژموني و سلطه خويش بر ساير جهان و تحقق دهكده اي جهاني با كدخدايي خود از انجام هر اقدامي جهت عقب ماندگي كشورهاي توسعه نيافته و عدم پيشرفت آنان دريغ نخواهد ورزيد. ب - بررسي عملكرد و اقدامات آمريكا در قبال ملت ايران در گذشته و حال: بررسي اقدامات خصمانه دولت آمريكا در قبال ملت ايران از گذشته هاي دور تاكنون، به وضوح دشمني و جلوگيري و ممانعت از پيشرفت ملت ما را در عرصه هاي مختلف سياسي، اقتصادي، نظامي، علمي و... به اثبات مي رساند پاره اي از اين خصومت ها عبارتند از: 1- در بعد سياسي: به راه انداختن كودتاي 28 مرداد 1332 و ساقط نمودن حكومت مردمي و قانوني دكتر مصدق، ارائه طرح انقلاب سفيد و كاپيتولاسيون به رژيم وابسته پهلوي، كارشكني و تلاش در جهت سرنگوني نظام اسلامي ايران كه با خواست و اراده اكثريت قاطع ملت ايران شكل گرفت از راه هايي نظير تقويت و سازماندهي گروهك هاي ضد انقلابي در جهت اختلال در امنيت و تماميت ارضي كشور، راه اندازي كودتاي نوژه، تحريك كشورهاي همسايه به عمليات نظامي بر عليه ايران و تحميل جنگ هشت ساله، ايجاد تحريم هاي سياسي بين الملل با طرح اتهاماتي مانند نقض حقوق بشرف حمايت از تروريسم و... عليه ايران و اخلال در روابط ايران با ساير كشورهاي منقطه و جهان و هم اكنون نيز با صراحت دشمني خود را با نظام اسلامي و مردم مسلمان ايران بيان مي كنند. 2- در بعد اقتصادي: ملي شدن صنعت نفت ايران (1329) پيروزي چشمگيري براي ملت ايران محسوب مي شد ولي متأسفانه با كارشكني هاي دولت آمريكا همچنان عوايد و مزاياي صنعت نفت ايران به جيب شركت هاي بزرگ نفتي جهان كه اكثرا آمريكايي يا انگليسي بودند سرازير مي شد و نفع چنداني نصيب ملت ايران نمي گرديد. دولت آمريكا جهت وابسته نمودن اقتصاد ايران به محصولات خارجي، اقتصاد ايران را شديدا وابسته به درآمدهاي نفتي كرده و رژيم پهلوي را جهت انجام اقداماتي نظير اصلاحات ارضي، تحت فشار گذاشته و خودكفايي اقتصادي ايران خصوصا در زمينه مواد غذايي را از بين ببرد. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي نيز با ايجاد جنگ تحميلي از بين بردن صنايع زير بنايي خصوصا در بعد صنعت نفت و پتروشيمي و كارشكني در بازار نفت، ايجاد تحريم هاي اقتصادي عليه ايران در عرصه بين الملل و طرح هايي نظير داماتو و... در روند پيشرفت و رشد اقتصادي ايران اخلال به وجود آورده و فشارهاي بسيار زيادي را بر مردم ايران تحميل كرد. 3- در بعد علمي و تكنولوژيكي: دولت آمريكا با جذب نخبگان فكري ايران، جلوگيري از دستيابي ايران به تكنولوژي هاي پيشرفته نظير آنچه كه هم اكنون در مورد انتقال دانش هسته اي به ايران هستيم و... در رشد و پيشرفت ملت ايران اخلال به وجود آورده است. 4- در بعد فرهنگي: دولت آمريكا جهت بسط و سيطره فرهنگ ليبرال دموكراسي خود و مبارزه با فرهنگ حيات بخش اسلام و ساير فرهنگ ها، از گذشته هاي دور تا كنون با اقدامات متعددي نظير استفاده از عناصر فكري وابسته به خويش در داخل، استفاده از تكنولوژي ارتباطاتي و... تهاجم گسترده اي را عليه فرهنگ اصيل اسلامي و ملي ملت ايران به كار گرفته است. اكنون با توجه به اين قبيل اقدامات، آيا باز هم مي توان آمريكا را خيرخواه و مدافع پيشرفت ملت ايران دانست؟! مسلما پاسخ منفي است. آمريكا هرگز با توجه به مباني فكري و اصول نظام ليبرال سرمايه داري خويش نمي تواند به فكر خير خواهي براي ملت هاي ديگر باشد. كافي است گوشه نگاهي به سرنوشت كشورهاي همسايه مان (عراق و افغانستان) بياندازيم كه با اسم اعطاي آزادي و دموكراسي بر سر ملت بي دفاع آنان بمب هاي چند تني ريخته و اولين اقدام در جهت آباداني كشورشان، چپاول منابع نفتي آنان (عراق) توسط شركت هاي آمريكايي و انگليسي بود «فاعتبروا يا اولي الابصار».