تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : در فرهنگ و اخلاق اسلامى، پوشش و حجاب - براى عموم و به ويژه زنان - از جايگاه مهمى برخوردار است. اما به نظر مى‏رسد در سال‏هاى اخير، به اندازه اهميت و جايگاه پوشش در اسلام، روشنگرى نشده است و گرچه كتاب‏ها و مقالات فراوانى پيرامون آن نگاشته شده است، اما اين اصل از اصول دينى، همچنان نيازمند روشنگرى و پاسخ‏هاى تازه و متنوع است. ما طرح چنين پرسشى را به فال نيك گرفته، از آن استقبال مى‏كنيم. فلسفه حجاب (پوشش) مى‏تواند ناشى از امور زير باشد: T}1. حفظ تعادل جامعه از نظر امنيت و آرامش روانى.{T يكى از غرايز خدادادى در ساختمان وجودى انسان، غريزه جنسى است كه نيرومندترين و ريشه‏دارترين غريزه آدمى است و در صورت كنترل آن، مى‏تواند علاوه بر تداوم و استمرار نسل بشر، موجبات و امنيت روانى انسان‏ها را فراهم كند. در قوانين اسلام، براى استفاده درست از اين غريزه حياتى، مكانيسم‏هاى گوناگونى مطرح شده است كه «حجاب» و وجود حريم بين زن و مرد، يكى از راهكارهاى مهم آن است. بدون شك، نبودن حريم بين زن و مرد و آزادى معاشرت‏هاى تعريف نشده و بى‏بندوبار (با آرايش‏هاى گوناگون)، هيجان‏ها و التهاب‏هاى جنسى را فزونى مى‏بخشد و تقاضاى برهنگى و سكس را به صورت يك عطش روحى و يك خواست سيرى‏ناپذير درمى‏آورد. اسلام به قدرت شگرف اين غريزه آتشين توجه كامل داشته و تدابير زيادى براى تعديل و رام كردن اين غريزه انديشيده است و در اين زمينه هم براى زنان و هم براى مردان، تكاليف خاصى معين كرده است. وظيفه مشترك زن و مرد اين است كه چشم خويش را از نگاه به نامحرم بپوشانند و از نگاه شهوت‏آميز بپرهيزند؛ اما زنان - به خاطر جاذبه‏هاى بيش‏تر - وظيفه خاصى دارند و آن اين كه بدن خود را از مردان بيگانه بپوشانند و در اجتماع با آرايش‏هاى تحريك‏آميز، ظاهر نشوند و به جلوه‏گرى و دلربايى نپردازند تا زمينه انحراف مردان و به ويژه جوانان فراهم نشود. لباس افراد جامعه و مخصوصاً لباس زنان نمى‏تواند به هر شكل و اندازه‏اى باشد و بايد حد و ضابطه‏اى داشته باشد. بى‏بندبارى در پوشش و لباس ، موجب بى‏بندبارى در تحريك غريزه جنسى است. تحقيقات علمى در فيزيولوژى و روانشناسى در باب تفاوت‏هاى جسمى و روحى زن و مرد ثابت كرده است كه مردان نسبت به محرك‏هاى چشمى شهوت‏انگيز، حساس‏تر از زنانند و برعكس زنان در مقابل محرك هاى لمسى حساسيت بيش‏ترى دارند. آستانه حس لمس و درد در زنان از همان زمان تولد پايين‏تر از مردان است...؛ در عوض مردان بينايى بهترى دارند. اين مزيت‏هاى جنسى در استعداد حسى، آموخته يا اكتسابى نيست؛ بلكه از زمان كودكى آشكار است... .مردان بالغ به محرك‏هاى بينايى شهوانى حساسيت بيش‏تر مى‏داند. اصطلاح «چشم چرانى» كه براى اين ويژگى مردان به كار مى‏رود، زاييده حساسيت مردان نسبت به محرك‏هاى بينايى شهوانى است؛ چون دامنه و برد حس بينايى زياد است؛ يعنى چشم مى‏تواند از فاصله نسبتا دور، تحت تأثير محركها قرار گيرد و از اين گذشته وسعت زيادى از محيط در آن واحد ديده مى‏شود. از سوى ديگر، چون حس لامسه دامنه و برد زياد ندارد و فعاليتش محدود به تماس از نزديك است و هورمون‏هاى جنسى زن به صورتى دوره‏اى ترشح مى‏شوند و به طور متناوب عمل مى‏كند، تأثير محرك‏هاى شهوانى بر زن، صورتى بسيار محدود دارد و از اين نظر فعاليت زنان بسيار كم است؛ به خلاف مردان كه ترشح اندروژن‏ها در آن‏ها صورتى يكنواخت دارد و هيچ عامل طبيعى آن را قطع نمى‏كند. مردان به صورتى گسترده‏تر تحت تأثير محركهاى شهوانى قرار مى‏گيرند و از اين نظر فعال‏ترند.1 T}2. حفظ و تحكيم بنيان خانواده‏ {T بى‏ترديد نهاد خانواده، يكى از مقدس‏ترين نهادهاى اجتماعى است كه بشر تا به حال خود ديده است. نقش خانواده در پروسه ايجاد جامعه سالم، يك نقش بى‏بديل است و در اين ميان نقش حجاب و پوشش اسلامى در سلامت و استمرار پيوند خانوادگى، غير قابل انكار است. در مقابل، برهنگى، سمّ كشنده نظم و پيوند موجود در نهاد خانواده است. آمارهاى مستند نشان مى‏دهد كه با افزايش برهنگى در جهان، طلاق و از هم گسيختگى زندگى زناشويى در دنيا همواره بالا رفته است؛ زيرا «هر چه ديده بيند، دل كند ياد» و هر چه دل در مقوله هوس‏هاى سركش بخواهد، به هر قيمتى باشد، به دنبال آن مى‏رود و به اين ترتيب، هر روز دل به دلبرى جديد مى‏بندد و با قبلى وداع مى‏كند؛ اما در محيطى كه «حجاب» حاكم است و شرايط ديگر اسلامى رعايت مى‏شود، دو همسر تعلق به يكديگر دارند و احساساتشان و عشق و عواطفشان، مخصوص يكديگر است. در بازار آزاد برهنگى، قداست پيمان زناشويى مفهومى ندارد. خانواده‏ها به سادگى متلاشى مى‏شوند و كودكان بى‏سرپرست مى‏مانند. 3T}. پيش‏گيرى از فحشا و فروپاشى نظم جامعه.{T گسترش دامنه فحشا و افزايش فرزندان نامشروع، از دردناك‏ترين پيامدهاى بى‏حجابى و آزادى‏هاى بى‏حد و حصر جنسى است كه در جوامع غربى و ساير جوامع مشابه، كاملا مشهود است. عامل اصلى فحشا و ازدياد فرزندان نامشروع، منحصر به فرهنگ برهنگى و بى‏حجابى نيست؛ بلكه يكى از عوامل اصلى و مؤثر در گسترش دامنه فحشا و جريان روبه‏رشد تولد فرزندان نامشروع ، مسأله برهنگى و بى‏حجابى است. امروزه يكى از مشكلات جوامع غربى، تولد روبه رشد فرزندان نامشروع و بدون شناسنامه است. فرزندانى كه داراى پدر و مادر نامشخصى هستند و از نظر حقوقى، مشكلات فراوانى را به همراه آورده، نظم اجتماعى جوامع غربى را تهديد مى‏كنند. T}4. جلوگيرى از نگاه ابزارى به زن و ابتذال وى‏{T يكى از مسائل مطرح پيرامون حقوق زنان و بى‏توجهى به آنان، نگاه ابزارى به زنان است. هنگامى كه جامعه، زن را با اندام برهنه بخواهد، طبيعى است روزبه‏روز تقاضاى آرايش بيشتر و خودنمايى افزونتر از او دارد و هنگامى كه زن را از طريق جاذبه جنسى‏اش وسيله تبليغ كالاها و عاملى براى جلب جهان‏گردان و مانند اين‏ها قرار دهد، در چنين جامعه‏اى شخصيت زن تا حد يك عروسك يا يك كالاى بى‏ارزش سقوط مى‏كند و ارزش‏هاى والاى انسانى او به كلى به دست فراموشى سپرده مى‏شود و به اين ترتيب، زن، وسيله‏اى براى اشباع هوس‏هاى سركش برخى مردان آلوده و فريبكار مى‏شود. عنصر حجاب و پوشش اسلامى، نه تنها زن را از صحنه اجتماع وفعاليت‏هاى اجتماعى دور نمى‏كند، بلكه زمينه‏هاى حضور مستمر و فعال زنان را در عرصه اجتماع -به همراه حقوق اجتماعى برابر- تضمين مى‏كند و شخصيت خدادادى زن را از دستبرد نگاه ابزارى ديگران، مصونيت مى‏بخشد. T}پوشش كامل براى زن، چه پوششى است؟{T به نظر مى‏رسد پوشش كامل، آن نوع پوششى است كه هيچ چشم بيگانه‏اى را متوجه خود نكند؛يعنى لباسى كه برجستگى‏هاى اندام زن را اصلاً نشان ندهد و اسباب تحريك شهوت مردان را فراهم نكند و خود زن هم با آرايش در جامعه ظاهر نشود و به تعبير رهبر معظم انقلاب، چادر باوجود شرايط ديگر، كامل‏ترين پوشش است. بايد اعتراف كرد كه تاكنون بيش‏تر نوشته‏هاى مربوط به پوشش، نقطه نظر را بر حجاب زن معطوف كرده و كم‏تر به پوشش مرد توجه نموده‏اند و اين يك امر عادى و طبيعى است؛ زيرا زن، مظهر جمال و زيبايى و مرد مظهر شيفتگى است؛ ولى پوشش مردان نيز در ابعاد مختلف فرهنگى - اجتماعى، حائز اهميت است. از اين رو اسلام براى ثبات و پايدارى جامعه، به پوشش زن و مرد توجه بسيار نموده است؛ خداوند متعال مى‏فرمايد: «A}يا بنى آدم قد انزلنا عليكم لباسا يوارى سوءاتكم و ريشا{A؛ M}اى فرزندان آدم! لباسى براى شما فرستاديم كه اندام (عورت) شما را مى‏پوشاند و مايه زينت شماست{M».2 خداوند متعال در حق مردان مى‏فرمايد: «A}قل للمؤمنين يغضّوا من ابصارهم و يحفظوا فروجهم{A؛ M}به مؤمنان بگو چشم‏هاى خود را (از نگاه به نامحرمان) فرو گيرند و عفاف (عورت) خود را حفظ كنند{M»3و در حق زنان نيز مى‏فرمايد: «و قل للمؤمنات يعضضن من ابصارهن و يحفظن فروجهن؛ و به زنان با ايمان بگو چشم‏هاى خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گيرند و دامان (عورت) خويش را حفظ كنند».4 در اين راستا، ذكر نكات زير ضرورى است: 1. فقها فرموده‏اند كه زن نبايد به بدن مرد نامحرم (به جز سر و صورت و گردن) نگاه كند و اين حكم دليل قطعى دارد كه در جاى خود بيان شده است. 2. ممكن است نگاه زن به بدن مرد نامحرم حرام باشد، ولى پوشش آن از سوى مرد واجب نباشد؛ همان گونه كه نگاه مرد به صورت و دست‏هاى زن از روى شهوت، حرام است؛ ولى پوشش آن از سوى زن واجب نيست. 3. مردان مى‏توانند با لباس آستين كوتاه، در مكان‏هاى عمومى نمايان گردند. اكنون اين پرسش پيش مى‏آيد كه اگر مردى با اين وضعيت بيرون آيد و بداند كه زنان از روى تعمد و لذت به بدنش نگاه مى‏كنند، آيا از نظر شرعى مرتكب گناه شده است؟ دو نظر در اين‏جا مطرح است؛ برخى فتوا به حرمت داده و عده‏اى از جواز سخن گفته‏اند. اصلى‏ترين مستند و مبناى اين حكم، قاعده فقهى «اعانت بر اثم» است كه در فقه كاربرد فراوانى دارد. معناى جمله مذكور، اين است كه هر كس زمينه تحقق و پياده شدن گناه را براى ديگرى فراهم سازد، خود نيز مانند انجام دهنده آن گناهكار است. در مقابل برخى مراجع اظهار مى‏دارند كه آن چه حرام است، «تعاون بر اثم» است؛ نه «اعانت بر اثم» و اين دو با يكديگر متفاوت است. «تعاون بر اثم» يعنى همكارى و شركت چند نفر در انجام گناه؛ به گونه‏اى كه همگى به طور مستقيم آن را انجام دهند. به همين جهت برخى مراجع گفته‏اند كه اگر مردى با لباس آستين كوتاه، به قصد اين كه زنان به او نگاه كنند، بيرون بيايد، شريك گناه گرديده، قاعده فقهى در حقش پياده مى‏شود؛ اما اگر به اين انگيزه نباشد، اشكالى ندارد و از آن جا كه تشخيص انگيزه افراد مشكل است، به جوانانى كه در خيابان و پارك‏ها به بازى فوتبال يا در جاده‏ها به دوچرخه سوارى مشغول هستند، وجوب نهى از منكر محرز نمى‏شود. براساس آن چه گفته شد، فتواى مراجع درباره لباس آستين كوتاه مردان، متفاوت است و هر كس بايد به نظر مرجع تقليد خود عمل كند، ولى مسؤولان دانشگاه‏ها و مديران مدارس و... حق دارند كه مقرراتى را طبق مصالحى كه در نظر دارند، براى محدوده خود وضع نمايند و شرايطى براى نوع لباس دانشجويان مقرر نمايند و اين كار به آن معنى نيست كه حلالى را حرام كرده يا بر خلاف نظر شرع عمل نموده‏اند؛ بلكه اين حق براى مديريت هر مجموعه محفوظ است و در اين صورت، بايد از افراط و تفريط و اعمال سليقه‏هاى شخصى اجتناب شود. مصالح كل مجموعه در نظر گرفته شود و تنها به منظور ايجاد فضاى سالم و آرامش روانى مجموعه، حدود و مقرراتى تعيين گردد. V}پى‏نوشت: 1.دكتر محمود بهزاد، تفاوت‏هاى زن و مرد از نظر فيزيولوژى و روانشناسى، مجله نگين، شماره 134، تير 1355، ص 24. 2. اعراف(7):26. 3. نور(24):30. 4. همان،31. {V

پاسخ : براي توسل به ائمه(ع) و رفع مشکلات و بر آورده شدن حاجات دعاها و ذکرها دستورهاي فراواني وجود دارد. نذر کردن نيز يکي از اين راه هاست براي نذر کردن مي توان چنين نيت کرد: براي خدا بر عهده من باشد اگر بيمارم شفا يافت فلان مقدار پول براي حضرت اْبوالفضل و در راه شادي روح او به فقراء بدهم و يا براي اقامهْ مجلس روضه او بدهم. در اين صورت اگر اين حاجات برآورده شد،بر شما واجب مي گردد چيزي را که بر عهده گرفته ايد ادا نماييد . البته لازم نيست چيزي که نذر مي کنيد حتماً پول و يا مخارج باشد بلکه مي توانيد نذر صلوات کنيد و يا نذر زيارت کنيد،يعني نذر کنيد که در صورت بر آورده شدن حاجاتتان،به زيارت فلان امام برويد و يا مثلاٌ 1000صلوات به روح فلان امام(ع) هديه کنيد . البته از نظر شرعي نذر وقتي واجب العمل است که يا به صورت صيغه عربي خوانده شود و يا به صيغه فارسي که در بردارندهْ اين مضمون باشد: براي خدا بر عهده و ذمه من باشد اگر فلان حاجت و خواسته من برآورده شد،فلان کار را انجام مي دهم ولي اگر تنها از ذهن و قلب گذشته و خطور کرده باشد و صيغه نذر به صورت شرعي که گفته شد خوانده نشود،اين نذر وجوب عمل ندارد البته عمل به آن بي اشکال است. بهتر است انسان براي رسيدن به خواسته هايش از همه راه ها استفاده کند. مثلاٌ از راه توسل به ائمه(ع) و عرضه داشتن حاجات به آنها و يا صلوات هديه دادن به روح پاک آنها و يا شرکت در مجالس سوگواري و يا ميلاد اْئمه(ع) نيز به خواسته هاي شرعي خود رسيد. نکتهْ مهم قابل ذکر اين است که بايد در ارتباط با اولياي الهي امور ارزشمندي مانند معرفت و شناخت آنها و سنخيت پيدا کردن با آنها و آشنايي با جايگاه و مقامات و رهنمودهاي آنها را که سرمايه سعادت دنيا و آخرت ما است را در وهله اول مورد توجه قرار دهيم و تنها امامان خود را براي برآورده شدن خواسته هايمان نخواهيم هر چند خود دستور داده اند که نيازهاي خود را بر آنها عرضه بداريم و از آنها کمک بخواهيم ولي اين نبايد تنها دليل براي ايجاد ارتباط ما با آنها باشد.

پاسخ : خواهر گرامي قبل از هر سخن و کلامي از حسن اعتمادتان به اين مرکز و کارشناسان مربوط تقدير و تشکر مي کنيم و مطمئن باشيد سينه ما صندوق اسرار هزاران انسان نيک انديش مانند شماست و تنها سرمايه ما همين اعتماد و اطمينان شماست که با هيچ مطاع ديگري برابري نمي کند. لذا ما به اين جايگاه اجتماعي مي باليم و شما به اين تکيه گاه مطمئن کاملا دلگرم باشيد با آرامش خاطر و بدون دغدغه گفته ها و ناگفته هاي خود را برايمان بگوييد اميد خدمت گزاري را به روي ما بگشاييد. چه خدمت گزاري تنها دستمايه اخروي ماست همانگونه که اعتماد شما بزرگترين سرمايه دنيوي ماست. بعد از اين خاطر جمعي دادن صميمانه به سراغ مکاتبه شما مي رويم. خواهر محترم نوشته شما حاوي مطالب متعدد و پراکنده است که به اين ترتيب به تمام آنها پاسخ مي دهيم: 1_تمام عوارض زيستي و زنانه اي که به آنها اشاره نموديد مانند اختلال در نظم پريود، ضعف اعصاب، کمردرد و ضعف عمومي از پيامدهاي آن عمل شوم (خود ارضايي) است. و بايد هر چه سريعتر آن آن را رها سازيد. اگر قدرت تحمل فشار غريزه جنسي را داريد، ره پاکي را پيش گيريد و براي هميشه با آن عمل خداحافظي کنيد. البته راهکارهاي ترک اين عمل را قبلا به اجمال برايتان بيان نموده ايم و کافي است به آنها پايبند باشيد. و اگر قدرت تحمل فشار غريزه جنسي و نياز شهواني خود را نداريد هر چه سريعتر ازواج کنيد. توجه شما را به اين نکته جلب مي کنيم که هر چند بيشتر به اين نوع اعمال مبتلا باشيد و بيشتر در آنها غوطه ور شويد از زندگي سالم روحي و رواني و جسماني و حتي حيات زيستي و اجتماعي بيشتر فاصله مي گيريد. اين تاثير آن چنان عميق و بدون ترديد است که حتي يک روز و يک بار انجام دادن آن خود غنيمت است. 2_راز دل را نبايد براي هر شخصي بگوييد حتي اگر به طرف مقابل خود اعتماد داريد نيز نبايد تمام اسرار زندگي خود را بر ملا سازيد چه بسا اين رابطه روزي به تاريکي بگرايد و آنگاه اسرارتان حربه اي در دست خصم شما است که هيچ راه فراري نداريد و تدبير شما موثر نخواهد بود. مبادا برگ هاي دفتر زندگي خصوصي خود نزد اين و آن تورق کنيد که بعد از آن اعتباري براي شما باقي نخواهد ماند. 3_اما اينکه آيا اين عمل به ارزش دختري شما آسيب رسانده است يا نه؟ مطلبي است که پاسخ آن را نمي توان از طريق مکاتبه بدست آورد. راه پي بردن به اين مطلب معاينه است. لذا به همراه فردي مورد اعتماد به عنوان (مثلا خواهر و يا دوست) نزد پزشک زنان رفته و از او بخواهيد با معاينه جواب صحيح و درست به شما بدهد. تا معاينه نکرده ايد از هر گونه دست ورزي با اندام جنسي خود اجتناب کنيد که خود زمينه ي تحريک و خود ارضايي را فراهم مي آورد و حتي دلمشغولي و اشتغال ذهني براي نياوريد و هميشه فکر خود را به مطلب آلوده مسازيد. با مراجعه به پرشک و معاينه از واقعيت آگاه شويد و دغدغه ذهني را پايان دهيد. خود مي دانيد چون عمل خود ارضايي را با دست انجام داده ايد و از طرفي ما نمي توانيم از سطح تماس دست با بدنتان آگاهي داشته باشيم لذا نمي توانيم در مورد آسيب ديدن و يا سالم بودن گوهر دختري شما حرفي بزنيم تنها و تنها راه کسب آگاهي و خاطر جمع شدن مراجعه به پزشک است و شما و تمام و هر چه زودتر اين کار را انجام دهيد. چرا که بسر بردن در اين حالت و زندگي آميخته با ترديد و دلهره شکننده است و موجب پيري زودرس مي شود. 4_براي سرد شدن آتش شهوت و غالب آمدن به خواسته هاي آن همانا رعايت نکاتي است که در نامه و جواب قبلي بيان شد و ما در اينجا به گوشه اي از آنها اشاره مي کنيم از شما انتظار داريم با رعايت تمام راهکارهاي ارائه شده در زير به سمت پاکي و طهارت حرکت کنيد و توجه داريد که بدون اهتمام و تلاش جدي شما هرگز گوهر پاکي را به کسي نداده اند و مي دهند. 1- سعى و كوشش در انجام وظايف و واجبات دينى. 2- خواندن نماز با حضور قلب و در اول وقت. 3- گرفتن روزه مستحبى به ويژه دوشنبه و پنجشنبه هر هفته. 4- تلاوت قرآن بويژه بعد از نماز صبح. 5- تأمل و انديشه در آيات قرآن. 6- حتى المقدور سعى در خواندن نماز شب. 7- سحر خيزى. 8- شركت در ورزش‏هاى فردى و دسته جمعى. 9- تنظيم برنامه براى تمام شبانه روز و پر كردن اوقات فراغت با برنامه‏هاى صحيح و سودمند. 10- شركت در فعاليت‏هاى مذهبى و اجتماعى. 11- پرهيز از نگاه نامشروع به افراد نامحرم. امام صادق(ع) فرمود: «نگاه پس از نگاه، در دل بيننده شهوت را مى‏انگيزاند»، (وسائل‏الشيعه، ج 14، ص 138) و باز فرمود: «نگاه، تيرى از تيرهاى شيطان است، چه بسا نگاهى كه اندوه‏هاى دراز در پى دارد»، (همان، ص139). 12- عدم معاشرت و دوستى با افراد منحرف و فاسد. 13- انتخاب دوستان مؤمن و سالم. 14- به ياد خدا بودن در همه اوقات. 15- كنترل افكار و نينديشيدن به صحنه‏هاى شهوت انگيز. 16- با نامحرم رفتار متكبرانه داشته باشيد و از سخنان ملايمت‏آميز با آنها خوددارى كرده واز نرمى و لينت در كلام با آنها اجتناب ورزيد. 17- هيچ‏گاه با نامحرم و جنس مخالف در مكان خلوت و دور از نگاه ديگران باقى نمانيد، حتى براى آموزش و... 18- قرآن زياد بخوانيد و درباره معانى آيات آن فكر كنيد.

پاسخ : در دوران مجردي جاي نگراني نيست، تنها کافي است که از افکار و صحنه هاي تحريک کننده دوري شود. اما براي بعد از ازدواج، راهكارهاي متعددي مي تواند براي حل اين مشكل مؤثر واقع شود؛ كه به برخي از آنها اشاره مي شود. [لازم به ذكر است كارشناسان در صورتي زودانزالي را يك اختلال تلقي مي كنند كه كمتر از 3 دقيقه طول بكشد در غير اين صورت موجب نگراني نيست.] 1. قبل از هرچيز بايد توجه داشته باشيد كه محيط و فضا و اتاقي كه در آن استراحت مي كند بايد فضاي آرام و امن باشد زيرا فضاي امن و آرام زمينه كافي را براي عمل زناشويي فراهم مي كند و آرامش رواني محيط زمينه ساز عجله نكردن براي تمام شدن كار لازم و ضروري است. ولي اگر احساس شود ممكن است در معرض مشاهده ديگران حتي كودك خردسال و يا شيرخوار واقع شويد دچار مشكل مي شويد بنابراين توصيه مي شود در اتاق اختصاصي و درب اتاق بسته و حتي قفل شده عمل انجام گيرد. 2. اگر از مطلب خاصي دچار اضطراب مي شويد به رفع علت اضطراب پرداخته شود زيرا اضطراب از هر مطلب و موضوعي به از دست دادن كنترل و تسلط بر اعصاب و وضيت رواني منجر مي شود. 3. پيش از ارتباط جنسي، مرد حتما بايد با مالش نقاط حساس و جنسي بدن زن را تحريك كنيد و او را به سر رضايت و شوق آورده تا زماني كه زن به آمادگي كافي براي عمل زناشويي پيدا كند زيرا زن براي رسيدن به اوج لذت جنسي مدت زمان بيشتري نياز دارد. بخلاف مردان كه زودتر تحريك شده و به اوج لذت جنسي مي رسند. بنابراين مرد بايد تحمل كند و با ايجاد آمادگي در زن زمان ارگاسم همديگر را نزديك تر كنند لذا گاهي لازم است 15 دقيقه مقدمات عمل زناشويي طول بكشد. 4. قبل از ارتباط جنسي، زن، آلت مرد را به مدت 15 دقيقه ماساژ دهد. 5. در طول شبانه روز و هفته به وضعيت زود انزالي فكر نشود. 6. در طول شبانه روز و هفته به امور غيرجنسي فكر شود و يا به فعاليتي مشغول شود مثلا آدامس جويده شود. 7. به محض احساس نزديك شدن لحظه انزال، مقعد خود را سست كرده و با دهان باز نفس آرام و عميق كشيده شود. 8. براي ارتباط جنسي، مرد در زير قرار گيرد و زن در رو تا مرد ديرتر به ارگاسم و اوج لذت جنسي برسد. 9. به هنگام ادرار كردن، 2 تا 3 بار و حتي بيشتر ادرار كردن را قطع و وصل كنيد. 10. از تغذيه مناسب بهره گرفته شود از خوردن ماست و ترشي و نيز مواد غذايي تحريك كننده غريزه جنسي خودداري شود. 11. در شبانه روز به طور مرتب ورزش كنيد و به تقويت عضلات بدني خود بپردازيد. 12. با مراجعه به پزشك از داروهاي مناسب استفاده شود. 13. براي اطلاعات بيشتر به كتاب هاي زير مراجعه فرماييد: الف. مشاوره جنسي و زناشويي، نوشته علي اسلامي نسب، از انتشارات نسل نوانديش؛ ب. درمان هاي جنسي، نوشته علي اسلامي نسب، از انتشارات نسل نوانديش.

پاسخ : انسان ها از جهات گوناگون با همديگر متفاوتند از جمله در استعدادها, عواطف و روحيات . بيش تر اين تفاوتها ناشي از شرايط و زمينه ها و امكانات متفاوتي است كه افراد در آن پرورش يافته اند البته خداوند در وجود انسان نيروي عقل و اراده را قرار داده است و هيچگاه انسان محبوس شرايط محيطي و... نمي باشد انسان مي تواند با افعال اختياري خود عليرغم همه شرايط محيطي و خانوادگي و پرورشي سعادتمند شود و بالعكس البته آنها كه زمينه تربيتي بهتري دارند آسان مي توانند در مسير سعادت گام بردارند و كساني كه شرايط مناسبي ندارند به همت و اراده قوي تري نياز دارند خلاصه اين كه راه خوشبختي براي آنها نيز باز است . درباره مسأله گريه نيز بايد به تفاوت هاي فردي توجه داشت همه مثل هم نيستند و شما اگر كم تر مي توانيد گريه كنيد خيلي نگران نباشيد رعايت نكات زير مي تواند مؤثر واقع شود: 1- خوردن عدس . 2- اجتناب از پرخوري. 3- اجتناب از مجالس لهو و لعب . 4- رفتن به عيادت بيماران . 5- كمك به مستمندان . 6- معاشرت با افراد صالح ونيكوكار . 7- دلجويي از ايتام و افراد بي سرپرست . البته اگر با رعايت نكات فوق نيز تاثير چنداني حاصل نشد مي توانيد در مجالس عزاداري حالت گريه به خود بگيريد همين مقدار نيز براي شما مفيد است . بعضي ها هم راحت گريه مي كنند و هم راحت مي خندند و بعضي ها نمي توانند به آساني بخندند در گريه كردن هم به سختي گريه مي كنند. اين مطلب تا حدودي به وضعيت روحي و رواني افراد و از طرفي به رشد عواطف انسان بستگي دارد سعي كنيد با عمل به نكاتي كه در بالا ذكر شد عواطف خود را تقويت كنيد يكي ديگر از عواملي كه مي تواند به شما كمك كند تجسم وقايع گذشته اي است كه براي ائمه(ع) پيش آمده است سعي كنيد خودتان را در آن صحنه ها قرار دهيد و نقشي را به عهده بگيريد مثلا" حمايت از خانواده و فرزندان امام حسين(ع) را سپس تصور كنيد كه امام حسين(ع) از اين كار شما راضي است و شما را در روز قيامت مورد تفقد قرار مي دهد ؛ تداعي اين صحنه ها مي تواند رقت قلب را زيادتر كند. آنچه در اين ميان مهم و اساسي است مساله معرفت وشناخت نسبت به معارف و آموزه هاي ديني و آشنايي با روح ديانت است . اگر چنين معرفتي روزي انسان گردد، اعمال و عباداتش داراي روح و مغز است و چنين شخصي به بارگاه ربوبي قرب بيشتري مي يابد . شکستگي دل چيزي نيست که ما موظف به تحصيل آن باشيم بلکه بايد در کسب معرفت و شناخت عميق کوشيد و تأکيد و پافشاري در احاديث بر همين مطلب است . بسيار ديده شده فردي که معرفتي کوتاه و بينشي سطحي نسبت به معارف و اولياي دين دارد، در وقت شرکت در مراسم مذهبي و يا روضه بيشتر به ياد گرفتاري و سختي هاي خود مي افتاد و دلش مي شکند نه اينکه مصيبت وارد بر امام معصوم (عليه السلام) و آشنايي او با ا ئمه -عليهم السلام _ عامل شکستگي دل او باشد و بر عکس ديده شده بزرگاني با معرفت کامل چنين گريه و بي قراري از آنها ديده نشده است . اگر معرفت وجود داشت و شرايط روحي و رواني و شرايط فيزيکي و جسماني فراهم بود ، معمولا شکستگي دل به دنبال مي آيد ، آن هم دل شکستگي حاصل از معرفت و شناخت که داراي ارزش و اهميت ويژه اي است. پس بطور خلاصه شکستگي دل هر چند ارزشمند است ولي مهمتر از آن اصل «معرفت» و «محبت» و «متابعت» است. اگر چه اشکي جاري نگردد.

پاسخ : به جاي آنکه پرسيده شود آثار چه نويسندگاني را نخوانيم بهتر است پرسيده شود معيار مطالعه آثار نويسندگان در معارف اسلامي چيست ؟ ما عرض مي کنيم که دو معيار کلي وجود دارد : 1. در مطالعه آثا ر در هر علمي بايد نويسندگان آ نها در آن علم متخصص باشند . مسلما براي فهم صحيح فيزيک راهي جز مطالعه آثار فيزيکدانان نيست . پس در مطالعه معارف اسلامي نيز بايد آثار متخصصان اين علوم را مطالعه کرد . استاد شهيد مطهري، آيت الله جوادي آملي، علامه حسن زاده آملي، آيت الله مصباح يزدي و استاد علامه طباطبايي از جمله نويسندگاني هستند که خواندن آثارشان توصيه مي شود. 2. چون اسلام و معارف اسلامي علم تنها نيستند بلکه علم به همراه عمل و راه عملي رستگاري هستند معيار دوم براي مطالعه آثار تعهد نويسندگان به اسلام ومعارف و شريعت و احکام آن است . با رعايت اين دو معيار مشخص مي شود که آثار چه نويسندگاني را مطالعه کنيم و از مطالعه آثار چه نويسندگاني خودداري کنيم. گذشته از اين دو معيار برخي از آثار در رشته هاي مختلف چون فلسفي، جامعه شناسي، علوم سياسي و روان شناسي هستند که نياز به پيش نياز دارند و بدون گذراندن پيش نياز لازم مطالعه اين آثار نه تنها فايده اي ندارد بلکه ضرر هم مي رسانند . در خواندن کتاب هاي رمان و داستان نيز بايد توجه داشت که داستانهايي که ايجاد انحراف اعتقادي و اخلاقي مي کنند با يد خوانده نشوند . زيرا ضرر مي رسانند . بلکه رمان ها و داستان هايي خوانده شود که انسان را به زندگي اميدوار کند و روحيه ببخشد و اعتقاد و اخلاق آدمي را مستحکم تر کند.

پاسخ : در خصوص نياز به موسيقي و ملاک حرمت و يا مجوز استفاده از آن توجه شما را به مطالب زير جلب مي کنيم: وجود هر گرايش طبيعى و درونى، نياز پاسخگويى را مى‏طلبد. جذابيت سمفونى از اين قاعده مستثنى نيست. اما بايد دانست چگونگى پاسخگويى به غرايز ابتدايى و نيازهاى پس از رشد يافتگى، تا ميزانى مشترك ميان تمامى اقوام و فرهنگ‏ها و پيروان اديان است. مانند آن كه استفاده از «آب» براى رفع تشنگى نزد همگان مشترك است. تفاوت از آنجا آغاز مى‏شود كه براى رفع اين نياز اصلى در پى آماده‏سازى و پيشنهاد نوشيدنى‏هاى متنوع باشيم. اينجاست كه نظريه‏هاى انسان‏شناختى و فاكتورهاى اقتصادى، سياسى، فرهنگى رخ مى‏نمايد و كنش‏ها و واكنش‏ها بروز مى‏كند. پيچيدگى‏ها و ابهام آنگاه فزونى مى‏يابد كه در عصر ارتباطات، تنوع پاسخگويى به نيازها بسيار فراوان مى‏شود و از ميان آن همه «انتخاب پاسخگو» به نياز اصيل و طبيعى «بدون عوارض»، كارى بس دشوار مى‏باشد و تلاش همگانى را براى انتخاب صحيح و يا پيدا كردن جايگزين مى‏طلبد. جهت شفاف سازى درباره خصوص موسيقى متذكر مى‏شويم: موسيقى به طور كلى داراى دو نوع است: 1- موسيقى غنائى: هرگونه آهنگى است كه به لحاظ شكل يا محتوا موجب تحريك شهوت و متناسب با مجالس گناه است. اين‏گونه موسيقى، گاهى آرامش تخديرگونه براى اعصاب دارد و گاهى هيجانات ناهنجار براى روان در پى دارد و غفلت از ياد خدا، پرده‏پوشى عقل از آثار نمايان آن است. 2- موسيقى غيرغنايى: شامل صوت قرآن، موسيقى عرفانى، مارش عزا، مارش نظامى، آواز حُدى (براى تحريك حيوانات و دام) و حتى موسيقى مناسب براى رشد گياهان، مى‏شود. اين نوع موسيقى ميتواند پاسخگوى نياز انسان به زيبايى‏هاى سمفونى و موسيقى باشد و با اجراهاى متنوع مى‏تواند جايگزين موسيقى غنايى باشد. قرآن كريم داراى نثرى آهنگ‏پذير است و اين خاصيت خود يكى از معجزات اين كتاب مقدس است. از آهنگ‏پذيرى قرآن كريم و تشويقى كه نسبت به آهنگين و نيكو خواندن آن وجود دارد، نتيجه مى‏گيريم كه انسان در طى مسير كمال و به منظور تحصيل آرامش روانى و صفاى دل، صوت دلنشين قرآن نياز دارد به همين جهت، تلاوت آن با صداى نيكو، مستحب و محبوب خداى متعال است. غزليات و اشعار عرفانى داراى سمفونى پرجاذبه‏اى است كه شنيدن و زمزمه آن با صداى خوش بسيار آرامش‏بخش و آگاهى‏ساز است و مى‏تواند جايگزين مناسبى براى موسيقى غنايى باشد. از بوعلى سينا آورده شده: آهنگ خوش آن مقدار كه حكمت لازم مى‏شمارد؛ جوهر نفس آدمى را تقويت مى‏كند و قواى باطنى او را تمركز مى‏بخشد؛ نه آن آهنگى كه امور شهوانى را در انسان تحريك مى‏كند. (جوادى آملى، مبادى اخلاق در قرآن، ص 278) افلاطون حكيم مى‏گويد: آن كس كه همه عمر را به ترنّم نغمات حظّ از زيبايى صوت مى‏گذراند همان طور كه آهن در اثر آتش نرم مى‏شود، عنصر «غيرت» در نفس وى ملايم مى‏گردد و طولى نخواهد كشيد كه «شجاعت» وى نيز تحليل رود. (جمهورى افلاطون، ص 6ـ194) به اميد آن كه با هم‏فكرى و خويشتن‏دارى به بالندگى معنوى خود و جامعه كمك كنيم. بررسى متون دينى و آراء عالمان دين نشان مى‏دهد كه موسيقى از نظر اسلام در چند صورت حرام مى‏باشد: 1 ) موسيقى مطرب يعنى آهنگهايى كه موجب تحريكات غير ارادى در شنونده شود و انسان را از ياد خدا غافل مى‏سازد. منظور از محرك بودن نيز نوعى و شأنى است؛ يعنى، به طور معمول چنين اثرى را دارا باشد نه فقط نسبت به شخص خاص. 2 ) موسيقى همراه با مضامين لهوى يعنى آهنگهايى كه در كنار آن اشعار و سرودهايى قرائت مى‏شوند كه به گونه‏اى موجب فساد اخلاق و انحراف اذهان است مانند ترانه‏هاى عاشقانه و اشعارى كه در وصف زن، شراب و غيره است و از همين قسم است اشعارى كه به هر نحو موجب ترويج باطل و مخالفت با حق باشد مانند اشعارى كه بر عليه اسلام و مقدسات آن همچون قرآن، پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) يا نظام و حكومت اسلامى بوده و يا در جهت تاييد كفر و شرك و نظامهاى فاسد و سردمداران آن باشد. 3 ) موسيقى در مجلس گناه و لهوولعب مانند آهنگهايى كه در حال رقص يا نوشيدن شراب و غيره نواخته مى‏شوند. در هر صورت معيار در حرمت موسيقى مناسب بودن آن با مجالس لهو و داشتن مضامين فساد انگيز و اغوا كننده است. موسيقى طرب‏انگيز كه شايسته مجالس لهو و باطل است حرام است. فرق نمى‏كند كه از صداو سيما باشد يا غير آن . تاثير برفرد داشته باشد ويا نداشته باشد. اصيل باشد و يا غير اصيل . ايرانى باشد و يا غير ايرانى ولى موسيقى كه مناسب مجالس لهو نباشدو ملاك‏هاى حرمت را نداشه باشد حرام نيست.

پاسخ : توبه همان پشيماني واقعي از گناه و تصميم جدي بر ترك آن است . اكنون كه به حمد الله شما از كرده خويش واقعا پشيمان هستيد و وضعيت روحي شما به گونه است كه ديگر سراغ رفتار ناپسند قبلي نخواهيد رفت. مطمئن باشيد كه خداي متعال شما راخواهد بخشيد احساس گناه را از خويش دور نماييد به رحمت و مغفرت الهي اميدوار باشيد و نسبت به مغفرت خداوند هيچگونه ياْسي به خود راه ندهيد و خداوند فرموده است اگر کسي واقعاٌ توبه کند من نه تنها او را مي بخشم بلکه او را دوست مي دارم A}«ان الله يحب التوابين»{A و همين حالتي که شما پيدا کرده ايد يعني از گناهي که مرتکب شده ايد سخت پشيمانيد اين يکي از علايم توبهْ واقعي است استغفار کنيد و از خداوند بخواهيد شما را ببخشد انشاءا... مورد عفو خداوند قرار خواهيد گرفت . سعي کنيد هر چه زودتر ازدواج کنيد و اين مسئله را براي هيچکس بازگو نکنيد. اما اينکه فرموديد نسبت به همسر آينده ام بدهکارم .نه اينطور نيست زيرا همسر آيندهْ شما حقي به گردن شما در زمانيکه آن گناه را مرتکب شديد نداشته زيرا در آن موقع همسر شما نبوده است بنابراين از اين بابت هيچ نگران نباشيد و حقي را از او ضايع نکرده ايد و هيچ بدهکاري به او نداريد. انشاءا... بعد از اينکه ازدواج کرديد سعي کنيد به هيچ وجه اين گناهي که در زمان مجردي مرتکب شده ايد براي همسر خود بازگو نکنيد و حتي از هرگونه ارتباط با نامحرم چيزي براي او نگوييد زيرا بيان اين مسائل در پيوند عاطفي و روابط زناشويي شما اثر سوء مي گذارد.

پاسخ : مرحوم دكتر على شريعتى از روشنفكران دينى دهه پنجاه و از پيشقروالان روشنفكران مسلمان در جامعه ما مى‏باشد كه در مقطع زمانى خاصى تاثير بسيارى در جوانان مسلمان ايران گذارد و در همان زمان و زمانهاى بعدى مورد انتقادها و پذيرشهاى متناقضى قرار گرفت. گروهى او را قديسى شمردند كه سخنانش بدون چون و چرا بايد پذيرفته شود و گروهى او را فردى منحرف از دين شناختند كه مى‏بايست با تمام امكانات با او مبارزه كرد و هر دو گروه نيز به اشتباه رفتند. دكتر شريعتى جامعه‏شناس و اديبى توانا وسخنورى كم نظير بود. عشق و علاقه او به اسلام و مكتب تشيع و امام على ـ عليه السلام ـ در كنار شور و شوقى كه در سر داشت و وضع آن زمان ايران را نمى‏پسنديد، به همراه زبان دلپذير و حماسى و موج‏آفرينش، او را به انقلابى مسلمان و از راهيان احياء و بازگشت به اسلام مبدل كرده بود. شايد بتوان محورى‏ترين و اصلى‏ترين نظريه وى را شعار «بازگشت به اسلام و بازگشت به خويشتن» معرفى كرد. راهى كه سالها پيش از آن توسط علامه اقبال لاهورى پيموده شده بود. يكى از امتيازات مهم او اين است كه برخلاف ديگر روشنفكران كه مى‏كوشند دين را از صحنه جامعه بيرون رانده و ميدان را براى سكولاريزم خالى كنند ودين را به رابطه فردى بين بنده و خدا تقليل دهند، شريعتى دين را در متن جامعه مى‏خواست و از دين در حاشيه و بى‏مسؤوليت سخت گريزان و متنفر بود. چهره‏اى كه او از اسلام ترسيم مى‏كند يك ايدئولوژى تمام عيار و كارامد و دستورالعمل زندگى اجتماعى بشر است. اما نياز است نظرات دكتر شريعتى همانند هر متفكر ديگرى به عيار نقد زده شود و آنگاه نظريات سره از ناسره جدا شود و چنانچه شايسته جايگاه متفكران است با نظرات و افكار او برخود شود. اگر حجاب معاصريت و نظرات افراطى و تفريطى اجازه نمى‏داد كه دكتر شريعتى آنچنانچه شايسته است، شناخته شود. امروزه كه نزديك به سه دهه از درگذشت او مى‏گذرد، زمينه مهيا شده است. ما در اين مختصر فقط به نكته اصلى تفكرات او اشاره مى‏كنيم و اميدواريم كه در آينده نزديك تمام تفكرات وى در تحليلى منطقى نقد و بررسى شود. دكتر شريعتى جامعه‏شناس بود و در اين رشته صاحب نظر. در عين حال از فلسفه اگزيستانس ـ نحله سارترى ـ تاثير پذيرفته بود. او با ديد جامعه‏شناسانه به تحليل اسلام و وضع فعلى آن و هويت ايرانى و چالشهاى پيش روى او نظر مى‏كرد و در اين زمينه ديدگاههاى خود را بيان مى‏كرد كه در اين ميان نظرات بديع و تازه‏اى نيز ارائه مى‏داد. چنانچه عرض شد اصلى‏ترين نظريه وى «شعار بازگشت به اسلام و بازگشت به خويش» بود. از دهه چهل با تاثير عميقى كه نهضت امام خمينى در جامعه ايران برجا نهاده بود، به تدريج روشنفكرى دينى در محيط دانشگاههاى ما شكل مى‏گرفت. از طرفى طرح جدى مساله غرب‏زدگى توسط مرحوم جلال آل احمد، توجه نسل فرهيخته مسلمان را به مساله اصلى جامعه ايرانى معطوف كرد. دكتر شريعتى اوج اين جريان محسوب مى‏شد. او مشكل اساسى جامعه ايرانى را دورى از اسلام اصيل و فرو غلطيدن در غرب‏زدگى به همراه استعمار و استبداد و استحمار مى‏ديد، ـ در اين راه از فرانتس فانون مبارز و انقلابى افريقايى و صاحب كتاب دوزخيان روى زمين بسيار تاثير پذيرفت ـ و راه چاره را "بازگشت به خويش" كه همان "بازگشت به اسلام" است، مى‏ديد. دكتر شريعتى در كنار اين مساله با اشاره به تاريخ صدر اسلام و تلقى خاص جامعه‏شناختى خود، ديد نويى از اسلام ارائه داد، تلقى‏اى كه با دريافت سنتى دين تفاوت داشت و موجب درگيريها و اختلاف نظرهاى بسيارى هم در جامعه ما شد. او معتقد بود كه اسلام در حال گذر از سنت به ايدئولوژى است و اين مهمترين تحول آن روز در درون اسلام است.V}(مجموعه آثار ج:23 ص: 209 ـ 210){V چالش اساسى انديشه دكتر شريعتى در همين نكته نهفته است. او با ديد جامعه‏شناسانه به اسلام نظر كرد و به اين ديدگاه اشكالاتى وارد است. اولاً: اين ديدگاه شديدا يكطرفه است و نمى‏تواند تمام ابعاد اسلام را نشان دهد. چنانچه نگاه تنها كلامى يا فقهى به اسلام باعث مى‏شود كه بخشى از اسلام كنار زده شود، نگاه جامعه‏شناسانه به تنهايى هم دچار همين اشكال است. دكتر شريعتى نه تنها وضع موجود جامعه اسلامى يا حتى تاريخ اسلام را با اين ديدگاه مى‏ديد، بلكه اعتقادات و مبانى معرفتى اسلام را نيز به اين معيار مى‏سنجيد و بدين ترتيب باعث مى‏شد كه اسلام آنچنانچه شايسته و بايسته است، معرفى نشود. گذشته از آن او در معارف اسلامى صاحب نظر نبود. به عبارت ديگر چنانچه جامعه‏شناسى را به صورت كلاسى آموخته بود، با هيچ يك از علوم اسلامى آشنايى اين چنين نداشت. ثانيا: اشكال مهمتر اينكه ديدگاه جامعه‏شناسانه ديدگاهى توصيفى است. يعنى نگاهى از بيرون به دين دارد. از شاخه‏هاى جامعه‏شناسى، جامعه‏شناسى دين و اديان است كه از بيرون حوزه دين به توصيف اديان موجود مى‏پردازد، بدون اينكه درصدد تحليل يا ارزشگذارى باشد. جامعه‏شناس در بهترين حالت، همانند گزارشگر امينى است كه آنچه را مى‏بيند بدون دخل و تصرف و با دقت توصيف مى‏كند و كارى به ارزشگذارى و صدق و كذب ديده‏هاى خود ندارد. جامعه‏شناسى هرگز در صدد داورى و قضاوت در حق و باطل بودن اديان مختلف نيست، زيرا او تمام فرهنگها و تمدنها و اديان را به يك چشم مى‏بيند. بلكه او تمام آنها را به عنوان دستاوردهاى بشرى محترم مى‏شمارد. به عبارت ديگر جامعه‏شناسى نسبت به دينى در مقايسه دين ديگر يا تمدنى نسبت به تمدن ديگر يا فرهنگى نسبت به فرهنگ ديگر تعهدى ندارد. اما دكتر شريعتى كاملاً نسبت به فرهنگ و تمدن و دين اسلام و مذهب تشيع متعهد بود، او توصيفگر صرف قضايا نبود، بلكه در بسيارى از موارد به تحليل مى‏نشست و نظريه و رهنمود ارائه مى‏داد. دكتر شريعتى درد دين داشت و تمام تلاش او حل پاردوكس‏هاى جامعه مسلمانان در روزگار تسلط تكنيك و مدرنيته بود. همان دردى كه پيش از او، اقبال لاهورى داشت. اگرچه نفس اين درد محترم است، اما با ذات علم جامعه‏شناسى سازگار نيست. و اين تناقضى در افكار وى ايجاد مى‏كرد كه تاكنون هم حل نشده است. ثالثا: مهمترين اشكال دكتر شريعتى كه موجب عكس‏العمل برخى از علماء اسلام هم شد، اينكه جامعه‏شناسى رايج علمى كاملاً غربى است كه در قرن هجدهم توسط اوگوست كنت پايه گذارى شد. اين علم در چهارچوب بنيانهاى معرفت حسى سازمان يافته است و نگاهش متوجه زمين و طبيعت است. اين علم با عالم قدس سرو كار ندارد و هرگز به آن توجه نمى‏كند و در حقيقت نمى‏تواند، به آن نظر بيافكند. اين علم محدوديت عقل بشرى را در بند محسوسات و پديدارها پذيرفته و سعى دارد از راه تجربه به توصيف جهان پيرامونى بپردازد، چنانکه فيزيكدان با ماده رفتار مى‏كند، او نيز با جامعه و تمدن و دين رفتار مى‏كند. و طبيعى است كه اين طرز تلقى به هيچ وجه مورد تاييد اسلام نيست. با اين تحليل و توصيف از اسلام فقط ظاهرى مى‏ماند و راه به حقيقت آن ناممكن مى‏شود. خلاصه كلام نظر به دين از نظرگاه جامعه‏شناسى ـ كه مرحوم دكتر شريعتى بر آن تاكيد داشت ـ نگاه به آن از منظر تنگ حسى و نظرگاهى كاملاً غربى است و اسلام با اين نگاه از حقيقت متعالى خود تهى مى‏شود. شايد همين نكته است كه دكتر شريعتى واداشت كه وصيت كند كه كتابهاى او توسط استاد محمد رضا حكيمى بازنگرى و اصطلاح شود. و بالاخره جهت آگاهى بيشتر با مرحوم شريعتي و رابطه آن با استاد مطهري ر.ك: 1. جريان ها و جنبش هاي مذهبي _ سياسي ايران، رسول جعفريان، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، 1380؛ 2. حماسه حسيني، شهيد مطهري، ج 3، ص 305؛ 3. سمينار بررسي و تبيين آراء انديشمندان معاصر، شهيد مطهري، دکتر شريعتي، مرکز نشر دانشگاه صنعتي امير کبير.

پاسخ : : «عزير»، عربى شده‏ى عزراء است، مثل عيسى كه عربى يَسوع و يحيى معرّب يوحنّاست و در اين كه عزير پيامبر بوده يا نه اختلاف است، آنچه كه مسلم است عزير يكى از علماى بزرگ يهود بوده كه لقب «مُنجى يهود» يافت. زيرا پس از آنكه در واقعه بخت‏النصر پادشاه بابل و تسخير بلاد يهود و ويران نمودن معبد و سوزاندن كتابهاى ايشان به كلى از بين رفت تا آنكه بابل به دست كورش كبير پادشاه ايران فتح شد. و عزرا نزد وى رفته و براى يهوديان تبعيدى شفاعت نمود. و چون در نظر كورش صاحب احترامى بود، تقاضا و شفاعتش پذيرفته شد، و اجازه داد يهود به بلاد خود باز گردند و توراتشان از نو نوشته شود، و يهود از آن جهت كه عزرا وسيله‏ى نجات آنان و برگشت ايشان به فلسطين شد، او را تعظيم نموده و بهمين منظور پسر خدايش ناميدند. و آيه شريفه مى‏گويد: و قالت اليهودُ عزيرٌ... و يهوديان مى‏گفتند: عزير پسر خداست... البته يهوديان امروز، عزير را فرزند خدا نمى‏دانند، ولى در زمان پيامبر اسلام(ص) چنين عقيده‏اى داشته اگر چه اين اعتقاد همه‏ى يهوديان نبود، و تنها بخشي از آنها به اين اعتقاد بوده اند، اما در هنگام نزول آيه شريفه يهوديان معاصر پيامبر اکرم(ص) که در مدينه ساکن بودند، نسبت به آن سکوت کردند و مخالفتي ننمودند . بنابراين مي توان نتيجه گرفت که حداقل يهودياني که با پيامبر اکرم(ص) معاصر بوده اند و مورد خطاب و معارضه با اسلام بوده اند. در چنين اعتقادي متفق القول بوده اند.