تبیان، دستیار زندگی

به هم زدن معامله
در برخى موارد فروشنده يا خريدار مى توانند معامله را به هم بزنند كه از جمله آنهاست :
1 ـ خريدار يا فروشنده گول خورده باشد.
2 ـ در هـنـگام معامله قراربگذارند كه تا مدّت معيّنى ، هر دو يا يكى از آنها بتوانند معامله را به هـم بـزنـنـد؛ مـثـلا" هـنـگـام خـريد و فروش ‍ بگويند : هر كس پشيمان شد تا سه روز ديگر مى تواند معامله را فسخ كند.
3 ـ بعد از معامله بفهمد كالاى خريدارى شده معيوب است .
4 ـ فروشنده خصوصياتى براى كالاى خود بيان كند سپس معلوم شود آنگونه نبوده است ؛ مثلا" بگويد اين دفتر 200 برگ است بعدا" معلوم شود كمتر است .(م 2124)
پرسش
1 ـ ضرورت يادگيرى احكام معاملات را با يك حديث توضيح دهيد.
2 ـ در چه صورت خريد و فروش ، مستحب است ؟
3 ـ چهارمورد از موارد خريد و فروش حرام را نام ببريد.
4 ـ قسم خوردن در معامله چه حكمى دارد؟
5 ـ خريد و فروش وسائل قمار چه حكمى دارد؟
6 ـ معامله در چه صورت قابل فسخ است ؟
درس بيست و دوم
قــرض
قـرض عـبـارت اسـت از تـمـليـك كـردن مـالى بـه ديـگـرى بـه ايـن شكل كه پرداختن عين آن مال ، يا مثل آن و يا قيمت آن بر عهده او باشد.⁽¹³¹

مكروهات
1 ـ تعريف كردن از كالاى خويش و بدگويى از جنسى كه مى خرد.
2 ـ وارد معامله ديگران شدن .
3 ـ قسم راست خوردن در معامله (قسم دروغ حرام است )
4 ـ معامله كردن در جايى كه عيب (جنس ) در آن جا مخفى مى ماند.
5 ـ قبل از همه براى معامله وارد بازار شدن و ديرتر از همه خارج شدن .
6 ـ معامله با فرومايگان و افراد لاابالى .
7 ـ تقاضاى كم كردن قيمت پس از انجام معامله

معاملات حرام
همان گونه كه در اسلام راه هاى فراوانى براى معامله و كسب درآمد وجوددارد، همان طور هم براى سـلامـت روابـط اقتصادى در جامعه و حاكميت مقررات الهى ، از معاملات بسيارى نهى شده است كه مهم ترين آنها عبارتند از :
1 ـ خريد و فروش مال غصبى .
2 ـ خـريـد و فـروش چـيـزهـايـى كـه مـنـافـع مـعـمـولى آنـهـا حـرام اسـت ، مـانـنـد: وسائل قمار.
3 ـ رباخوارى .
4 ـ خريد و فروش چيزى كه از راه قمار يا دزدى به دست آمده باشد.
5 ـ خـريد و فروش كتاب هاى گمراه كننده (ومجلاّت ، فيلمها و عكسهاى مستهجن ، نوارهاى كاست و ويدئو و ديسكت هاى كامپيوترى مبتذل و...).
6 ـ خريد و فروش چيزهاى مست كننده .
7 ـ خريد و فروش با سكه ها( وپولهاى ) بدون اعتبار (اسكناسهاى تقلبى ).
8 ـ فـروش اسلحه و كالاهاى ديگر به دشمنان اسلام در صورتى كه موجب تقويت آنان برضد مسلمانان باشد.
9 ـ معامله تقلّبى مثل مخلوط كردن شير با آب .⁽¹²⁶⁾
خريد و فروشِ حرام ، موارد ديگر هم دارد كه اكنون مورد ابتلا نمى باشد

قوانين و مقررات سازمانى
بـعـضـى از اسـتـفـتـاآتـى كـه دربـاره رعـايـت كردن مقررات سازمانى ، از حضرت امام (ره ) به يادگار مانده ، به قرار زير است :
1 ـ آيـا رزمـنـدگـان اسـلام مـى تـوانـنـد لبـاس هـا و وسائل ديگرى را كه به آنها داده مى شود، در خارج از منطقه نظامى مورد استفاده قرار دهند (اعم از استفاده شخصى و عمومى ـ مثلاً بسيج ـ.
جواب ـ بستگى به مقررات دارد.⁽¹¹¹⁾
2 ـ آيـا اسـتـفـاده از مـواد غـذايـى رزمـنـدگـان اسـلام در داخـل جـبـهـه و مـناطق جنگى كه معمولاً از محلّ هداياى مردم تهيه مى شود، براى گروه هايى كه از مـسـؤ وليـن و غـيـره بـراى بازديد به جبهه مى روند، مجاز است ؟ چون در غير اين صورت امكان تهيه و خريد مواد غذايى براى آنها نيست .
جـواب ـ اگـر از طـرف مـتـصـدّيـان مـربـوطـه داده مـى شـود، اشكال ندارد.⁽¹¹²⁾
3 ـ ايـن جـانـب داراى پـدرى بـى بضاعت و مادرى بيمارم ؛ تا كنون با اصرار با اجازه آنها به مـدت سـه مـاه عـازم جـبـهـه گرديده ام چون تنها سرپرست والدينم هستم ، با عزيمت دوباره به جبهه والدينم راضى نيستند چنانچه عضو سپاه پاسداران شوم و سپاه ماءموريت عزيمت به جبهه دهد؛ با توجه به توضيح فوق آيا مى شود بدون رضايت والدين عازم جبهه شوم ؟
جواب ـ اگر عضو سپاه هستيد بايد مراعات مقررات سپاه را بكنيد.⁽¹¹³⁾
4 ـ كـسـى كه به يك سازمان دولتى بدهى دارد ـ مثلاً از تلفن آن سازمان براى كار خصوصى اسـتـفاده كرده و نظير آن ـ آيا مى تواند آن بدهى را به سازمانى ديگرى كه آن هم دولتى است بپردازد؟
جواب ـ بايد به همان سازمانى كه به آن بدهكار است ، ردّ كند

معاملات ارز
خـريـدن پول خارجى از افرادى كه وارد ايران مى شوند، با توجه به وضعيت فعلى جمهورى اسلامى چطور است ؟
جواب ـ هرگونه معاملات ارز و صرف بايد با مقررات دولت اسلامى باشد

فروش اجناس كوپنى و تعاونى
1 ـ سـهـم قـنـد وشـكـر كـه بـه قـنـّادى هـا و... مـى دهـنـد، اگـر بـفـروشـنـد سـود اوحلال است ؟ جواب ـ بايد مقررات دولت اسلامى را مراعات نمايند.⁽¹⁰⁷⁾
2 ـ آيـا كـسـى كـه لوازم مـنـزل را در مـدت طـولانى و روى نوبت به وسيله شورا يا تعاونى ها خريدارى كرده است ، مى تواند به قيمت دو برابر يا بيشتر بفروشد يا خير...؟
جـواب ـ اگـر خـلاف مـقـررات دولت اسلامى باشد جايز نيست ؛ در غير اين صورت فروش مانع ندارد

خريد و فروش اجناس قاچاق
1 ـ اجناسى كه به طور قاچاق از خارج وارد مى شود و در بازار به فروش مى رسد، آيا خريد ايـن قـبـيـل اجـنـاس (پـوشـيـدنـى ، تـزئيـنـاتـى و غـيـره ) از نـظـر شـرعـى ، اشكال دارد يا نه ؟
جواب ـ اگر دولت اسلامى مقرراتى در آن دارد بايد مراعات شود و اگر مزاحمتى ندارد خريد و فروش در بازار مانع ندارد.⁽¹⁰⁵⁾
2 ـ عـده اى مـى گـويند اجناس قاچاق كه معاملات آن غير مجاز اعلام شده منحصر به اسلحه ، مواد مـخـدّر و از ايـن قـبـيـل اجـنـاس مـى بـاشـد و مـعـامـلات سـايـر اجـنـاس قـاچـاق از قبيل قماش ، خرّازى و غيره را مجاز مى دانند خواهشمند است نظر خود را در اين زمينه اعلام فرماييد.
جـواب ـ فـروش اجـنـاس قـاچـاق بـايد با مقررات دولت اسلامى باشد و چنانچه دولت مزاحمتى ندارد و در بازار فروخته مى شود مانع ندا

 فروش سلاح
آيـا فـروختن سلاح به كسانى كه براى حفظ خود و يا دفاع ازمنطقه خود خريدمى نمايند جايز است يا خير؟
جواب ـ بدون مراعات مقرّرات دولت اسلامى جايز نيست .⁽

خدمت سربازى
1 ـ آيا رفتن به سربازى براى مشمولينى كه مشكلاتى دارند، از نظرشرعى لازم است ؟
جـواب ـ بـايـد بـه سـربـازى بـرونـد و يـا مطابق مقررات معافى بگيرند و تخلّف جايزنيست .⁽¹⁰²⁾
2 ـ اگر در مورد خدمت نظام وظيفه و رفتن به سربازى پدر و مادر مخالفت كردند، وظيفه چيست ؟
جـواب ـ اگـر از نـظـر مـقررات ، بايد به سربازى برويد، رفتن لازم است وپدر و مادر نبايد مزاحمت كنند

فيلم هاى مبتذل
تـوليـد و خـريـد و فـروش و اسـتفاده از فيلم هايى كه داراى مفسده است و موجب انحراف و فساد اخلاقى مى گردد، حرام است .⁽¹⁷³⁾
هـر گـونـه فـيـلمـى كـه در سـاخـتـن آن ضـوابـط شـرعـى اهـمـال شـود و مـفـاسـدى بـر آن مترتّب باشد، اشكال دارد؛ بلكه ساختن و نمايش و تماشاى آن جايز نيست .⁽