تبیان، دستیار زندگی

در تقريب بين مسلمانان و جلوگيرى از تفرقه و انشعاب

مقدمه

وحدت و يكپارچگى مسلمانان و لزوم اتحاد و اتفاق كلمه ميان ايشان بلكه ضرورت توحيد كلمه بر محور كلمه توحيد براى همه موحدان و خداپرستان روى زمين، از تعاليم و آموزشهاى اساسى آيين اسلام و از اصول فرهنگ قرآنى است. و بر همين اساس، قرآن كريم يكى از عمده‏ترين و سازنده‏ترين اهداف رسالت رسول اكرم صلى الله عليه وآله را تاليف قلوب و ايجاد انس و تفاهم به جاى خصومت و دشمنى بيان مى‏دارد و اگر كسى در تاريخ، به ديده عبرت بنگرد اين معنى را از شاهكارهاى رسالت محمدى‏صلى الله عليه وآله مى‏يابد. ⁽¹⁾

«واعتصموا بحبل الله جميعا ولاتفرقوا»; يعنى همگى به حبل و رشته خداوندى چنگ بزنيد و پراكنده نگرديد.

«واذكروا نعمت الله عليكم اذكنتم اعداء فالف بين قلوبكم فاصبحتم بنعمته اخوانا و كنتم على شفا حفرة من النار فانقذكم منها» آل عمران /103; يعنى: ياد آوريد نعمت‏خداوندى را در حق شما كه دشمنان يكديگر بوديد او ميان دلهاى شما جمع كرد و در پرتو نعمت‏يكتاپرستى، برادران هم شديد و در پرتگاه آتش قرار داشتيد شما را نجات و رهايى داد.

بعد از رحلت پيامبر عظيم‏الشان اسلام اوصياى معصوم او كوشيدند تا آن وحدت و يكپارچگى را حفظ كنند و آنان از حقوق شخصى خويش چشم پوشيدند و از خدشه‏دار شدن اتحاد و اتفاق امت را مانع شدند. و در درازناى تاريخ، دانشمندان مصلح و همه تلاشگران راستين انسانيت، هم خودشان از عوامل اختلاف و تجزيه پرهيختند و از دامن زدن به آتش خصومت‏بين مسلمانان، بركنار زيستند و هم ديگران را به اتحاد و تفاهم فراخواندند.

ما مسلمانان به اين آيه زيباى قرآن، بيشتر بايد بينديشيم: «فتقطعوا امرهم بينهم زبرا كل حزب بمالديهم فرحون‏» المؤمنون /53; يعنى: اهل كتاب و پيروان اديان آسمانى و اتباع رسولان الهى، گروه، گروه شدند، ضد و دشمن هم گشتند و هر يك به آنچه نزد اوست‏خرسند و شادمان گرديدند.

مرحوم مغنيه مى‏نويسد: يكى خود را به موسى عليه‏السلام منسوب داشت و دومى به عيسى‏عليه‏السلام منتسب گرديد و ما خود را به محمدصلى الله عليه وآله پيوسته مى‏دانيم در حالى كه دين و آيين همه پيامبران يكى است و خداى فرستنده و برانگيزنده همه‏شان هم يكى است. پس اين همه دشمنى و عداوت از كجا منشا مى‏گيرد؟! ⁽²⁾

ايشان در تفسير فشرده خود در زمينه آيه سابق‏الذكر نيز نكته‏هايى ظريف و احيانا تلخ را يادآورده است. او در ذيل آن آيه مى‏نويسد: آيا اين آيه (نهى از تفرقه و جدايى) شامل ما مسلمانان هم هست و يا اختصاص به امتهاى نخستين و گذشته دارد! در نهج‏البلاغه على‏عليه‏السلام آمده: «سياتى عليكم زمان يكفا فيه الاسلام كما يكفا الاناء بما فيه‏» يعنى: زمانى براى شما مسلمانان فرا مى‏رسد كه در آن، اسلام همچون ظرف پرى كه اگر آن را برگردانند خالى مى‏شود، خالى و تهى مى‏گردد، يعنى مورد عمل واقع نمى‏شود.

او در دنباله كلامش مى‏نويسد: مردم قبل از اسلام به سبب كفر و شرك پراكنده بودند و در پرتو نعمت اسلام برادر و صميمى گشتند و امروز بعكس (مع‏الاسف) مردم در زير لواى كفر متحد و يكپارچه‏اند. امروز ما مسلمانان در پرتگاه آتش تشتت قرار داريم اگر چه مدعى اسلاميت هستيم و چگونه ممكن است اين دعوى صادق باشد كه اسلام مايه نجات از هلاكت و تباهى است. ⁽³⁾

يادداشتها و مآخذ

1- ر.ك: به بحثى تحت عنوان فرهنگ وحدت در قرآن و نهج‏البلاغه، ارائه شده به كنگره سوم مجمع التقريب كه توسط آن مجمع تكثير و پخش شده و سپس در مجله ميقات حج‏شماره‏6 به چاپ رسيده است.

2- ر.ك: محمد جواد مغنيه، التفسير المبين، ص‏392.

3- همان.69.

آيين جین

آيين هندو مانند درخت كهنسالى است كه شاخه هاى نسبتا جوان خود را در سرزمينهاى بزرگى گسترده است . برخى از اين شاخه ها در اوج اقتدار بر همنان و به عنوان اعتراض به سخت گيريهاى آنان پديد آمده است .از جمله شاخه هاى هندوئيسم آيين جين (Jaina) به معناى پيروز است كه پنج قرن قبل از ميلاد پايه گذارى شد.

مقصود از وحدت اسلامى چيست؟ آيا مقصود اين است از ميان مذاهب اسلامى يكى انتخاب شود، و ساير مذاهب كنار گذاشته شود. يا مقصود اين است كه مشتركات همه مذاهب گرفته شود، و متفرقات همه آنها كنار گذاشته شود، و مذهب جديدى بدين نحو اختراع شود كه عين هيچ يك از مذاهب موجود نباشد؟ يا اينكه وحدت اسلامى، به هيچوجه ربطى به وحدت مذاهب ندارد و مقصود از اتحاد مسلمين، اتحاد پيروان مذاهب مختلف، در عين اختلافات مذهبى، در برابر بيگانگان است؟ مخالفين اتحاد مسلمين، براى اينكه از وحدت اسلامى، مفهومى غير منطقى و غير عملى بسازند، آن را به نام وحدت مذهبى توجيه مى‏كنند تا در قدم اول، با شكست مواجه گردد. بديهى است كه منظور علماى روشنفكر اسلامى از وحدت اسلامى، حصر مذاهب به يك مذهب، و يا اخذ مشتركات مذاهب و طرد مفترقات آنها كه نه معقول و منطقى است و نه مطلوب و عملى، نيست. منظور اين دانشمندان، متشكل شدن مسلمين است در يك صف در برابر دشمنان مشتركشان. اين دانشمندان مى‏گويند مسلمين مايه وفاقهاى بسيارى دارند كه مى‏تواند مبناى يك اتحاد محكم گردد، مسلمين همه خداى يگانه را مى‏پرستند و همه به نبوت رسول اكرم ايمان و اذعان دارند، كتاب همه قرآن و قبله همه كعبه است، با هم و مانند هم حج مى‏كنند و مانند هم نماز مى‏خوانند و مانند هم روزه مى‏گيرند و مانند هم تشكيل خانواده مى‏دهند و داد و ستد مى‏نمايند و كودكان خود را تربيت مى‏كنند و اموات خود را دفن مى‏نمايند. و جز در امورى جزئى، در اين كارها با هم تفاوتى ندارند. مسلمين همه از يك نوع جهان بينى برخوردارند و يك فرهنگ مشترك دارند و در يك تمدن عظيم و با شكوه و سابقه‏دار شركت دارند. وحدت در جهان‏بينى، در فرهنگ، در سابقه تمدن، در بينش و منش، در معتقدات مذهبى، در پرستشها و نيايشها، در آداب و سنن اجتماعى خوب مى‏تواند از آنها ملت واحد بسازد و قدرتى عظيم و هايل به وجود آورد كه قدرتهاى عظيم جهان ناچار در برابر آنها خضوع نمايند، خصوصا اينكه در متن اسلام بر اين اصل تاكيد شده است. مسلمانان به نص صريح قرآن برادر يكديگرند و حقوق و تكاليف خاصى آنها را به يكديگر مربوط مى‏كند. با اين وضع چرا مسلمين از اين همه امكانات وسيع كه از بركت اسلام نصيبشان گشته استفاده نكنند؟ از نظر اين گروه از علماى اسلامى، هيچ ضرورتى ايجاب نمى‏كند كه مسلمين به خاطر اتحاد اسلامى، صلح و مصالحه و گذشتى در مورد اصول يا فروع مذهبى خود بنمايند. همچنانكه ايجاب نمى‏كند كه مسلمين در باره اصول و فروع اختلافى فيمابين، بحث و استدلال نكنند و كتاب ننويسند. تنها چيزى كه وحدت اسلامى، از اين نظر، ايجاب مى‏كند، اين است كه مسلمين -براى اينكه احساسات كينه‏توزى در ميانشان پيدا نشود، يا شعله‏ور نگردد- متانت را حفظ كنند، يكديگر را سب و شتم ننمايند، به يكديگر تهمت نزنند و دروغ نبندند، منطق يكديگر را مسخره نكنند، و بالاخرة، عواطف يكديگر را مجروح نسازند و از حدود منطق و استدلال خارج نشوند. و در حقيقت -لا اقل- حدودى را كه اسلام در دعوت غير مسلمان به اسلام، لازم دانسته است، در باره خودشان رعايت كنند: ادع الى سبيل ربك بالحكمة و الموعظة الحسنة و جادلهم بالتى هى احسن.

وحدت اسلامى به دو نوع تقسيم مى‏شود:

1 - وحدت علمى

2 - وحدت عملى.

براى تحقق وحدت علمى، بايد به بحث‏وبررسى و مطالعه مسائل مورد اتفاق و اختلاف ميان مكتب اهل بيت‏عليهم‏السلام و روش خلفا بپردازيم. اما مهمترين موارد اتفاق، عبارتند از:

1 - قرآن كريم

ما مسلمانان در تمام دنيا قرآنى اعم از چاپى، خطى و مكتوب به خط كوفى و نسخ يا هر خط ديگرى جز همين قرآن ⁽¹⁾ نداريم و قرآن ديگرى جز آن، در هيچ شهر يا خانه يا غارى و نزد هيچ مسلمان و غيرمسلمانى يافت نمى‏شود. پس اين بدگوييهاى ما از يكديگر براى چيست؟!

ما بايد بر گرد قرآن جمع و با يكديگر متحد شويم. البته درباره قرآن احاديثى در منابع اسلامى هر دو مذهب [مكتب اهل بيت‏عليهم‏السلام و مكتب خلفا] وجود دارد كه اگر بخواهيم از آنها الهام بگيريم، گمان مى‏كنيم قرآن كم و زياد شده است و اين مساله خود از موارد اختلاف ميان ماست. و ما در حال حاضر بايد اين احاديث را رها كنيم و بعدا در يك فرصت مناسب به بحث و بررسى همه آنها بپردازيم.

تاريخ نوين
سرآغاز تاريخ نوين فلسطين، ريشه در تولد نامشروع اسرائيل و حوادث پس از آن دارد. برخي از مهمترين حوادث اين مقطع تاريخي عبارتند از:
اعلام موجوديت اسرائيل: سازمان ملل متحده به درخواست دولت انگليس، به منظور بررسي مساله فلسطين و آينده سياسي آن، در 2 آوريل 1947 م. تشكيل جلسه داد كه حاصل آن، تصويب طرح تقسيم فلسطين در 29 نوامبر 1947م. به دو كشور ودولت يهودي و عربي و يك منطقه بين المللي (بيت المقدس) تحت نظر آن سازمان بود. اعلام اينطرح و نيز اعلام تصميم بريتانيا بر خروج فلسطين در 15 مه 1948م. منجر به تشديد اختلاف ميان صهيونيست ها و اعراب فلسطيني شد. سرانجام، صهيونيست ها با پيروزي بر قواي چريكي فلسطيني به رهبري عبدالقادر الحسيني وقاوقچي، در 14 مه 1948 م. استقلال و تاسيس كشور اسرائيل را اعلام كردند. جنگ هاي پنج گانه: به دنبال اعلام استقلال و تاسيس كشور اسرائيل، ارتش كشورهاي عربي به آن كشور حمله كردند كه حاصل آن، چيزي جز اشغال 77% خاك فلسطين توسط اسرائيل، سرازير شدن 875 هزار آواره فلسطيني به كشورهاي همجوار، به اكثريت رسيدن جمعيت يهودي فلسطين و تثبيت موقعيت اسرائيل نبود. دستاورد جنگ سوئز 1956م. گشوده شدن خليج عقبه بر روي كشتي هاي اسرائيل بود. در جنگ شش روزه 1967 م. صحراي سينا، نوار غزه، كرانه غربي رود اردن، ارتفاعات جولان و تمامي اورشليم (بيت المقدس ) به تصرف اسرائيل در آمد. در جنگ 1973 م. اسرائيل بخش اعظم مناطق اشغالي 1967م. را حفظ كرد. جنگ 1982م. توسط اسرائيل عليه لبنان و چريك ها از لبنان و اشغال بخشي از جنوب آن از كشور از سوي اسرائيل، به پايان رسيد. پيمان هاي صلح: آثار جنگ 1973م. مانند نااميدي رژيم هاي عربي به شكست اسرائيل، ترديد اسرائيل در افسانه شكست ناپذيري خويش در پي شكست اوليه در اين جنگ، احساس نياز روس ها و امريكايي ها به جلب حمايت اعراب و گسترش روابط با آنان و روي كارآمدن حزب كارگر در اسرائيل، موجب گرايش منطقه اي و جهاني به برقراري صلح در خاورميانه گرديد. در اين جهت، نختسين گام با برپايي كنفرانس صلح خاورميانه در ژنو ( 1973م. ) برداشته شد كه با انعقاد پيمان كمپ ديويد در 1979 م. وارد مرحله اي نوين گشت. اين پيمان، به معناي به رسميت شناختن اسرائيل و ناديده گرفتن حقوق مسلم مردم فلسطين بود. مذاكرات صلح خاورميانه با انعقاد پيمان غزه اريحا در 1993م. ، به نقطه اوج پذيرش موجوديت اسرائيل رسيد؛ زيرا بر اساس اين پيمان، ساف ( سازمان آزادي بخش فلسطين ) و اسرائيل يكديگر را به رسميت شناختند و ايجاد يك دولت خودمختار فلسطيني در كرانه باختري رود اردن و منطقه غزه، مورد تصويب قرار گرفت.

 ذكر سجده:
ذكر سجده واجب است و احتياط آن است كه حدّاقل سه مرتبه «سُبْحانَ الله» يا يك مرتبه «سُبْحانَ رَبِّيَ الْاعْلي وَ بِحمدِهِ» بگويد و هرچه بيشتر بگويد بهتر است.
؛ در اين حالت آرام بودن بدن لازم است.
5. بعد از سجده اول بايد بنشيند تا بدن آرام گيرد و دوباره به سجده رود.
6. بنابر احتياط واجب جاي پيشاني نمازگزار بايد از زانوهايش بيش از چهار انگشت بسته، بالاتر و پايين‌تر نباشد. (حدود هشت سانتي‌متر

      قال‌ رسول‌الله‌ (ص‌):

   اِذَا الْتَبَسَتْ عَلَيْكُمُ الْفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّيْلِ  الْمُظْلِمِ فَعَلَيْكُمْ بِالْقُرْآنِ

﴿أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ﴾