تبیان، دستیار زندگی

 

اختلالات شخصیت با اختلالات روانی از جمله روان پریشی و روان رنجوری تفاوت دارد. این الگوی اختلالی رفتارهای هستند كه برای دیگران زیان آور بوده و یا منبع پاداش دهنده آنها از نظر اجتماعی مضر یا غیر قانونی شناخته شده اند.

عمده ترین اختلالات شخصیت را می توان در موارد زیر دانست:

شخصیت نافعال پرخاشگر كه با وجود ظاهری همكاری كننده و پذیریشی، با طفره رفتن، سماجت و ناكارآمدی مشخص می شود.

شخصیت نا كارآور علاو ه بر نافعال و پرخاشگر بودن تمایل كمی به برقراری ارتباط با دیگران از خود نشان می دهد. زیر بنای شخصیت ناكارآور عدم كارایی اوست نه خصومت داشتن كه مختص شخصیت نافعال پرخاشگر است.

شخصیت هیستریایی با عدم ثبات عاطفی ، خودنمایشی، خود محوری و اتكای به دیگران مشخص می شود.

شخصیت ادواری خوی كه بیشتر در مردان دیده می شود از یك سو شبیه شخصیت هیستریایی است و از سوی دیگر شبیه شخصیت اسكیزوییدی است. در واقع این تیپ شخصیت نمایشگر شكل ملایمی از شیدایی و افسردگی است.

شخصیت اسكیزوییدی عملا از خود بیگانه است. خجول بودن ، حساسیت بیش از حد و مردم گریزی (در زنان) برخی از ویژگی های شخصیت اسكیزوییدی است.

شخصیت ضعیف علاوه بر حالت اسكیزوییدی داشتن با علایم دیگری همچون زود خسته شدن، فقدان اشتیاق و علاقه و سطح پایین انرژی مشخص می شود.

شخصیت پارانویایی شكل خفیفی از روان پریشی به نظر می آید. ویژگی دیگر این شخصیت حسادت، مشكوك بودن، خشك وانعطاف ناپذیری و حساس بودن بیش از حد است.

شخصیت وسواسی فكری وعملی با توجه به افراطی بودن معیارهای اجتماعی مشخص می شود و از خود بیگانه بودن و بیش از حد با وجدان و وظیفه شناس بودن از علایم دیگر این شخصیت است.

شخصیت انفجاری یا صرع شخصیتی از نظر سازگاری بهنجار است اما در دوره های خشم انفجاری خود از نظر پرخاشگری و از خود بیگانگی راه افراط می پیماید. صرع واره بودن با فراموشی در هنگام انفجار خشم مشخص می شود و این فراموشیها بدون هیچ گونه ضایعه مغزی است.

و درنهایت شخصیت ضد اجتماعی كه از سوی بعضی محققان اسامی دیگری چون دیوانگی اخلاقی یا كند ذهنی اخلاقی نامیده می شود كه بعضی از ویژگیهای آن با رشد ناكافی وجدان، خود مدار بودن، لذت جویی، فقدان احساس گناه، عدم توانایی به درس گرفتن از اشتباهات گذشته و برخی از این صفات مشخص می شود.

شخصیت هیستریایی نمایش دهنده الگویی از عدم ثبات عاطفی، فزون واكنشی، خود نمایشی، خود محوری، وابستگی و اتكای به دیگران است. این شخصیت فعال و برقرار كننده ارتباط است.

مثال كلاسیك شخصیت هیستریایی زن هیستریكی است كه ظاهرا از تاثیر خود بر دیگران آگاهی ندارد و معمولا نسبت به مردان اغواگری می كند . هرچند وعده زیاد داده می شود ولی عمل كم دیده می شود. جستجوی توجه دیگران، ویژگی اصلی ودایمی اوست كه ممكن است شامل اغواگری جنسی و شرح مبالغه آمیز از كارها و تجربه های شخصی باشد. غالبا در شخصیت هیستریایی روابط خانوادگی به صورت طوفانی از خشونت ها و نتدیهای لفظی و بعد عواطف ملایم و دوستانه همراه است. اگر چه ظاهر قضیه در مقابل دیگران حفظ می شود و چنین وانمود می شود كه روابط خانوادگی زن و شوهر عادی و مطلوب است اما درون خانواده جر و بحثهای فروان و تندی مشاهده می شود.

برخلاف شخصیتهایی كه با محیط تماس برقرار می كنند، شخصیت اسكیزوییدی عملا از خود بیگانه است. شخصیت اسكیزوییدی با ویژگی های از قبیل خجول بودن، حساسیت بیش از حد، انزوا، مردم گریزی، و اجتناب از روابط نزدیك یا به خصوص روابط رقابت آمیز مشخص شده است. فرق میان شخصیت اسكیزوییدی با شخصیت اسكیزوفرنیایی در آن است كه در شخصیت اسكیزوفرنیایی رابطه فرد با دنیای واقعی كاملا قطع می شود در حالی كه در شخصیت اسكیزوییدی شخص نسبت به آنچه كه در اطرافش می گذرد آگاهی كامل دارد اما به حالت انزوا و گوشه گیری بیشتر تمایل نشان می دهد.

این شخصیت دارای شكل خفیفی از روان پریشی است، شبیه شخصیت اسكیزوییدی و ادواری خوی است. این فرد غالبا حسود،‌ شكاك، خشك و انعطاف ناپذیر و بیش از حساس توصیف شده است.

این شخصیت دارای وجوهی از خودبیگانگی و نافعالی است الگویی از روابط متقابل اجتماعی غیر رضایت بخش و نامطلوب، همراه با این توضیح كه تقصیر با دیگران است، آنها بدند و مرا دوست ندارند نیز از شخصیتهای پارانویایی است.

 

این شخصیت با توجه افراطی همرنگی با معیارها مشخص می شود و دارای ویژگی از خود بیگانگی و فعال بودن است. خشكی، زیاده بیش از حد با وجدان و وظیفه شناس بودن، بازداریهای قوی در برابر خود جلوه گری و آرامش از دیگر مشخصه های این شخصیت است.

 

غالبا تشخیص شخصیت اسكیزوییدی از ادواری خوی در مردان قدری دشوار است. این شخصیت از لحاظ مرحله فعالی به شخصیت هیستریایی شبیه است اما از لحاظ گوشه گیری به شخصیت اسكیزوییدی شباهت دارد و به روشنی از شخصیت هیستریایی قابل تمیز است. افسردگی موجود در این شخصیت سبب ارتباط بیشتر فرد با محیط بیرون می شود. برعكس شخصیت ادواری خوی حالت ملایمی از روان پریشی شیدایی و افسردگی است، از این نظر كه فرد از تماس اجتماعی در طول مرحله افسردگی كنار می كشد.

این شخصیت نیز مانند شخصیت اسكیزوییدی با ویژگی از خود بیگانگی مشخص می شود. علاوه بر آن ، این شخصیت با سطح پایینی از انرژی، زود خسته شدن، و فقدان اشتیاق و علاقه شناخته می شود. شخصیت ضعیف تمایل كمی به برقراری ارتباط با دیگران دارد، از لحاظ همه الگوهای پاسخی بسیار نافعال و سلطه پذیر است،‌ و حتی فاقد حالتهای علاقه مندی شخصیت اسكیزوید به الگوهای فكری خود است.

منبع: روانشناسی شخصیت دكتر یوسف كریمی،

روانشناسی عمومی  وین ویتین و هیلگارد

گردآورنده: حسین محسنی