اندیشمند بود و تمام علم خود را به دنیای معنویت و فقه محدود نکرد بلکه فعالیت های علمی و پژوهشی بی شماری در زمینه فلسفه، هنر و زیبایی شناسی انجام داد و کتاب های بسیاری به رشته تحریر درآورد. این فقیه دنیای اسلام که امام (ره) به ایشان لقب ابن سینای زمان را داده بودند. سال 1304 در تبریز به دنیا آمد. در همان دوران ابتدایی تحصیل، به دلیل فقر مالی مدرسه را رها کرد و مشغول کار شد اما عشق به مطالعه و تحصیل باعث شد همراه کار، ادامه تحصیل هم بدهد. علامه محمدتقی جعفری در 73 به دلیل سکته مغزی به دیار باقی شتافت و اکنون آرامگاهش در جوار حرم امام رضا (ع) قرار دارد. در این دو صفحه قصد داریم خاطراتی از ایشان را مرور کنیم. خاطراتی که از همنشینی معنویت و علم و زندگی.

-1 سختی های دوران طلبگی کم نبود

استاد مدتی از دوران تحصیل خود را در قم گذراند و در این دوران، محرومیت های بسیاری کشید. یک بار ایشان آنقدر درگیر فقر شده بود که مدت دو شبانه روز چیزی برای خوردن نداشت و گرسنه مانده بود. سرانجام برای تهیه مواد غذایی به بقالی محله خود می رود تا مقداری برنج و روغن و خرما بگیرد. بقال پس از آنکه آنها را وزن می کند، مبلغ را می گوید اما علامه تقاضا می کند چند روز دیگر وجه آن را پرداخت کند. بقال هم قبول نمی کند و همه مواد غذایی را دوباره به جای خود بازمی گرداند. او هم ناامید به خانه برمی گردد. استاد بر اثر گرسنگی در حجره خود دچار بی حالی می شود، که ناگاه طلبه ای برای رفع اشکال درسی پیش ایشان می رود و استاد را به صرف ناهار دعوت می کند. بدین ترتیب استاد از گرسنگی نجات پیدا می کند. این سختی تنها به این مرحله ختم نشده بود بلکه زمانی هم که او در نجف تحصیل می کرد، از این دست مشکلات بسیار داشت. علامه در دوران اقامت در نجف ازدواج کرد و تشکیل خانواده داد. در همین زمان سختی های زیادی گریبانگیر زندگی اش بود. همسر ایشان در جایی نقل کرده: «در نجف که بودیم، تابستان ها زیرزمینی را اجاره می کردیم که بسیار قدیمی بود؛ حتی مار در آن دیده می شد ولی چون جای دیگر برای گذراندن تابستان گرم نداشتیم، ناگزیردر چنین جایی ساکن می شدیم».


-2 پدرم دست مادرم را بوسید و...

شخصیت مرحوم علامه جعفری (ره) در داخل خانه با شخصیت علمی اش کاملاً متفاوت است. به گفته فرزند ایشان (علیرضا جعفری)، علامه وقتی از کتابخانه وارد اندرونی می شد، دقیقاً همسطح خانواده بود. محیط خانه را آنچنان پر از صفا و صمیمیت می کرد که منزل برای خانواده اش بهتر و لذت بخش تر ازهر جای دیگری باشد. ما شخصیت علمی استاد را در داخل خانه ملاحظه نمی کردیم. مرحوم مادرم سواد چندانی نداشت ولی زن بسیار بامعرفتی بود. پدرم مجذوب فداکاری های او بود و مادرم را بسیار دوست داشت. علامه در مواجهه با مادرم، جایگاه علمی و اجتماعی خودش را فراموش می کرد. استاد بسیار از ایشان قدردانی می کرد و اعتقاد داشت موفقیتش را تا حد چشمگیری مدیون محیط آرام و بی توقعی است که مادرم در منزل فراهم آورده. او همیشه به ما می گفت والده شما مانع کارم نشد و اجازه داد در تلاش و فعالیت علمی آزاد باشم. با تمامی مشکلات دوران زندگی من به خصوص در سال های اقامت نجف دست و پنجه نرم کرد». علیرضا جعفری در خاطره ای از دوران کودکی اش می گوید: «روزی درمنزل سوء تفاهم جزئی بین استاد و والده ام پیش آمد و عباراتی نسبتا تند و تلخ بین شان ردوبدل شد. پس از گذشت مدت زمانی، وقتی استاد عازم رفتن به بیرون از منزل بود با نهایت فروتنی جلو آمد و دست مادرم را بوسید و عذرخواهی کرد».


3 -خانه اش محل پژوهش شد

علامه پس از 11 سال اقامت در نجف به ایران بازگشت. از همان ابتدا منزلش را محلی برای تدریس به طلاب و دانشجویان قرار داد؛ خانه ای که وقتی واردش می شدی، باور نمی کردی که قرار است در آن یکی از حکمای بزرگ اسلام را ببینی. خانه علامه آنقدر جای تعجب داشت که همه برای معرفی ایشان، ابتدا خانه و زندگی اش را به تصویر می کشیدند. خانه این عالم بزرگ این گونه بوده: «از کوچه های نزدیک میدان خراسان در جنوب تهران که می گذریم، به منزل قدیمی و فرسوده استاد می رسیم. برای زیارتش باید از پله های آجری سائیده و شکسته شده بالا رفت که فقط برای سهولت رفت و آمد مراجعانش ساخته شده؛ اتاقی ساده و بزرگ که همه دیوارهایش به جز در و پنجره، پوشیده از کتاب است. محل اقامت ایشان پذیرای افرادی است که گروه گروه برای درس یا سوال یا تقاضای سخنرانی یا زیارت بی وقفه حضور می یابند». در همان ایام برخی از اطرافیان با توجه به اینکه میهمانان خارجی در آن خانه رفت و آمد داشتند، پیشنهاد کردند حداقل فرشی برای اتاق پذیرایی تهیه شود اما ایشان نپذیرفتند و تا زمانی که در قید حیات بودند، همچنان اتاق پذیرایی شان بدون فرش باقی ماند. اما خود استاد بدون توجه به همه حرف ها که خانه او چقدر محقرانه است، می گوید: «تصمیم گرفتم برای عمق بخشیدن به فعالیت ها، کارم را به منزل انتقال دهم. برای همین دیگر به مدرسه مروی نرفتم. جلسات بسیاری با بعضی از دانشجویان و اساتید داشتم. از کشورهای اروپایی نیز شخیت های برجسته ای به این خانه می آمدند». علامه با این کار می خواست به همگان ثابت کند که محل پژوهش و خانه حکمتش جایی برای سکونت او و عائله اش نیز هست؛ یعنی بین عمیق ترین و پیچیده ترین تلاش های علمی و فلسفی و لطیف ترین روابط عاطفی خانوادگی نه تنها هیچگونه تضادی وجود ندارد بلکه این دو حالت می توانند بدون غفلت از دیگری رعایت شوند.

4 -دوران تلخ جدایی

علامه هیچگاه بروز عاطفه و وفای به عهدش را از خانواده خود دریغ نکرد. علیرضا جعفری تعریف می کند: «مادرم در اواخر عمرش در بیمارستان بستری شده بود. می خواستم پیش ایشان بروم. با شگردهای بسیار، از استاد خواستم در خانه بماند و من از بیمارستان وضعیت مادرم را به ایشان اطلاع دهم. وقتی رسیدیم بیمارستان، مادرم در حال احتضار بود. به کمک خواهرانم، تختش را رو به قبله کردیم. دقایقی نگذشت که دستی را روی دوشم احساس کردم. برگشتم و دیدم علامه است. نتوانسته بود منتظر تماس من بماند. پدرم وقتی دید مادرم در حال احتضار است، از حفظ شروع به خواندن دعای عدیله کرد. یادم هست دست مادرم را گرفته بود و درحالی که اشک از چشمانش جاری بود، دهانش را به گوش مادرم نزدیک کرد و به زبان آذری پرسید «جمیله خانم! منی حلال ائلیسن؟ یعنی جمیله خانم! من را حلال می کنی؟» مادرم حالش به شدت بد بود و نمی توانست سخن بگوید. برای همین با سر اشاره کرد بله. این یکی از صحنه هایی است که هیچ وقت از یادم نمی رود. در مراسم شام غریبان مادرم از علامه خواست چند دقیقه ای صحبت کند. ایشان گفتند: «این زن در زندگی دغدغه ای برای من ایجاد نکرد و 40 سال با من هم کاروانی کرد. ما روزانه میهمانان بسیاری داشتیم ولی ایشان لحظه ای از این زندگی شکایت نکرد و من برایشان در پیشگاه خدا طلب عفو می کنم».

5 -دلجویی از استاد

استاد درتمامی رفتارها الگویی تمام عیار بود و به همسایگان هم بسیار احترام می گذاشت. می گویند استاد در اواخر دهه 60 همسایه ای داشت که کار آهنگری می کرد. مغازه او چند خانه با منزل علامه فاصله داشت اما صدای چکشش تا اتاق او هم می رسید. یک روز یکی از همسایه ها برای دلجویی نزد استاد رسید و گفت: «اگر از صدای پتک آهنگری اذیت می شوید. بگویم مراعات کند». علامه در جواب گفت: «مبادا کاری در این مورد انجام دهید چرا که من نه تنها اذیت نمی شوم بلکه با هر ضربه ای که ایشان با پتک به سندان می زنند، روحیه و انرژی می گیرم. با خودم فکر می کنم من اینجا زیر باد کولر نشسته ام و تحقیق می کنم ولی او درگرمای تابستان در کناره کوره آتش به خاطر روزی حلال زحمت می کشد».


-6 ارزش انسان را چگونه بسنجیم؟

عده از جامعه شناسان برتر دنیا در دانمارک جمع شده بودند تا درباره ی ارزش واقعی انسان بحث و تبادل نظر کنند. آنان می گفتند برای سنجش ارزش خیلی از موجودات، معیار خاصی داریم. مثلاً معیار ارزش طلا به وزن و عیار آن است، ارزش بنزین به مقدار و کیفیت آن و ارزش پول به پشتوانه آن است اما معیار ارزش انسان ها در چیست؟ تا اینکه نوبت به علامه محمدتقی جعفری رسید. او گفت: «اگر می خواهید بدانید یک انسان چقدر ارزش دارد، باید ببینید به چه چیزی علاقه نشان می دهد و عشق می ورزد. کسی که عشقش یک آپارتمان دو طبقه است، در واقع ارزشش به مقدار همان آپارتمان است. کسی که عشقش ماشینش است، ارزشش به همان میزان است اما کسی که عشقش خدای متعال است، ارزشش به اندازه خداست». علامه این مطلب را گفت و پایین آمد. وقتی جامعه شناسان صحبت های او را شنیدند. برای چند دقیقه ایستادند و کف زدند. وقتی تشویق شان تمام شد، علامه دوباره بلند شد و گفت: «این کلام از من نبود بلکه از شخصی به نام علی (ع) است. آن حضرت در نهج البلاغه می فرمایند: «قِیمه کل امری ما یُحسنُهُ / ارزش هر انسانی به اندازه چیزی است که دوست می دارد». علامه وقتی این حرف را زد، همه به نشانه احترام به وجود مقدس امیرالمومنین دوباره از جا بلند شدند و چند بار نام آن حضرت را بر زبان جاری کردند».

-7 ایده آل زندگی و زندگی ایده آل

از میان انبوه کتاب هایی که به نام علامه محمدتقی جعفری به چاپ رسیده، کتابی با عنوان «ایده آل زندگی و زندگی ایده آل» دیده می شود. این کتاب که یکی از بهترین کتاب های این دانشمند شهیر است. در باره شکوفا کردن آرمان های زندگی است. علامه در این کتاب، شخصیت انسانی را در خود یافتن و حرکت به سوی ابدیت می داند. در این میان، درباره عواملی که یک اجتماع را به داشتن ایده آل مجبور می کند، می گوید. علامه اجتماع را به مانند یک شخص در نظر می گیرد و همان خصوصیات انسان را برای آن متصور است. همچنین معتقد است تفسیر زندگی بدون توجه به ارتباط با 3 قلمرو انسان، طبیعت و ماورای طبیعت (جهان روح و معنی) امکان پذیر نیست.

==============

دانشجوی مهندسی برق دانشگاه علم و صنعت باشی و بروی زیر رگبار گلوله عجیب نیست؟ آدم باید خیلی کله شق باشد که همه چیز را ول کند و بزند به بیابان، میان بسیجی های خاکی. حاج احمد متوسلیان را می گویم. فرمانده لشگر ۲۷ محمد رسول الله.

سرش توی کار خودش بود. آرام و تنها، یک گوشه می نشست. کمتر با بچه ها بازی می کرد خیلی لاغر بود مادر نگران بود. بچه چهار ساله که نباید این همه آرام باشد. بعدها فهمیدند که قلبش ناراحت است. عملش کردند.

می خواست برود قم یا نجف درس طلبگی بخواند. حتی توی خانه صدایش می کردند "آشیخ احمد" ولی نرفت . می گفت: "کار بابا تو مغازه زیاده"

هم دانشگاه می رفت هم کار می کرد. در یک شرکت تاسیساتی. اوایل کارش بود که گفت: " برای ماموریت باید بروم خرم آباد". خبر آوردند دستگیر شده با دو نفر دیگر اعلامیه پخش می کردند. آن دو تا زن و بچه داشتند احمد همه چیز را به گردن گرفته بود تا آنها را خلاص کند.

رزمنده حسابی خسته بود و از بی خوابی گلایه می کرد. حاج احمد او را تا سینه کش خاکریز بالا برد و جایی را در روبرو، در آسمان سمت غروب نشان داد و گفت: "ببینم بسیجی! می دانی آنجا کجاست؟ آنجا انتهای افق است، من و تو باید این پرچم خودمان را آنجا بزنیم، در انتهای افق... هر وقت آنجا رسیدی و پرچم خود را کوبیدی، بعد بگیر بخواب، ولی تا آن وقت، نه!"

ترکش خمپاره حاج احمد را به شدت زخمی کرده بود. بچه ها به زور او را به بیمارستان صحرایی بردند. کار به اتاق عمل و جراحی افتاد. نمی گذاشت بی هوشش کنند. می گفت می ترسم موقع به هوش آمدن اطلاعات نظام و عملیات را لو بدم. بی هوشش نکردند، همانطور عمل شد.
  رفت لبنان... راستی راستی هم دیگر برنگشت. سال ۶۱ بود که رفت...و مفقود ماند تا امروز.!

ابو الصَلت هروى از یاران نزدیک امام رضا (علیه السلام) بود. او نقل می‌کند که روزی در نزد حضرت بودیم و آن حضرت چنین فرمود:

خداوند عزوجل به یکى از انبیایش وحى فرمود که فردا صبح، اولین چیزى را که دیدى، بخور و دومى را پنهان کن و سومى را قبول کن ... و از آخری فرار کن.

فردا صبح، حرکت کرد و در راه، به کوهى سیاه و بزرگ برخورد کرد. ایستاد و گفت: پروردگارم مرا امر فرموده که این را بخورم و (از این فرمان) متحیر ماند. سپس با خود گفت: پروردگارم مرا به چیزى امر می‌کند که توان آن را داشته باشم. آنگاه به طرف آن کوه حرکت کرد تا آن را بخورد. هر قدر که به آن نزدیک مى‏شد، کوه کوچکتر می‌گردید تا به آن رسید و آن کوه را به اندازه یک لقمه یافت؛ آن را خورد و از هر غذایى لذیذتر یافت.

سپس حرکت کرد و تشتى از طلا یافت و گفت: پروردگارم مرا امر فرموده که این را پنهان کنم. حفره‏اى حفر کرد و تشت را درون آن قرار داد و خاک بر آن ریخت و حرکت کرد. پشت سر خود را نگاه کرد و متوجه شد که تشت نمایان شده است. با خود گفت: من، کارى را که پروردگارم دستور داده بود، انجام دادم.

آن گاه به راه خود ادامه داد و پرنده‏اى دید که عقابى در پى اوست. پرنده اطراف آن پیامبر مى‏چرخید. پیامبر خدا با خود گفت: پروردگارم مرا امر فرموده که این را بپذیرم، پس آستین خود را باز کرد و پرنده داخل آن شد ....

سپس به راه خود ادامه داد. در بین راه به گوشت مردارى بدبو که کرم گذاشته بود، برخورد. گفت: پروردگارم مرا امر کرده که از آن بگریزم و فرار کرد و بازگشت.

سپس در خواب چنین دید که گویا به او مى‏گویند: تو کارى که بدان مأمور بودى انجام دادى. آیا می‌دانى آنها چه بودند؟

گفت: نه.

به او گفته شد: و اما کوه، سمبل خشم بود، انسان وقتى غضبناک شود، از عظمت خشم، خود را نمى‏بیند و قدر و ارزش خود را فراموش مى‏کند. وقتى خویشتن داری کند و ارزش خود را بشناسد و خشمش فرو نشیند و آرام گیرد، عاقبتش همچون یک لقمه گوارائى است که آن را بخورد.

اما تشت طلا، سمبل عمل صالح باشد که وقتى انسان آن را پنهان کند، خداوند مى‏خواهد آن را آشکار کند تا علاوه بر ثواب آخرتى که خدا برایش ذخیره مى‏کند، او را با آن عمل زینت دهد.

اما پرنده، سمبل کسى بود که تو را نصیحت مى‏کند. او و نصیحتش را بپذیر ...

اما گوشت بدبو سمبل غیبت بود، همیشه از آن فرار کن.

(برگرفته از کتاب "عیون اخبار الرضا (علیه السلام)"، تالیف: "شیخ صدوق (ره)" (با اندکی تلخیص و اضافات))⁽¹

ماجرای سه امتحانی که سلمان فارسی از پیامبر گرفت

:::: آیا حجاب حساسیت های جنسی را افزایش میدهد؟ ::::

بحث حجاب و رعایت پوشش الهی، مورد هجمه ی زیادی واقع شده است. از آن جایی که معمولاً همه ی شبهه های مسئله ی حجاب، هماهنگی مفهومی وخاستگاه مشترکی دارند، لذا عیار بازشناسی معارف حق از باطل ضرورت دارد. در این بخش به طرح کلی این شبهات و تردیدها پرداخته، با نگاهی به آموزه های دینی، سعی می کنیم پاسخ های مناسبی ارائه دهیم. یادمان باشد:
امروزه بیشتر انگیزه های مخالف حجاب، از عدم تسلط بر مفاهیم دینی است نه از عدم پذیرش!

اشکال:
تأکید بر مسئله‌ی حجاب در جامعه، حساسیت‌ها را نسبت به مسائل جنسی افزایش می‌دهد.

پاسخ

یکم: حجاب برای حفظ تعادل در مسائل جنسی است و نه افزایش.

دوم: پوشش و حجاب به دلیل این که نقش اساسی در متعادل کردن غریزه ی خودنمایی و تبرّج زن دارد، عامل مهمی برای جلوگیری از بخش بزرگی از پریشانی ها و دغدغه های فکری زن به شمار می آید؛ زیرا آزادی زن در خودآرایی و به نمایش گذاشتن جلوه های زنانه در بین جامعه، باعث افراط در تجمّل و توجّه به زیبایی های ظاهری می-شود که این توجه افراطی، می تواند بروز اختلال های روانی را در زن در پی داشته باشد.۱

سوم: با نگاهی به اجتماع و روی دادهای آن، متوجه می شوید زنانی که پوشش نامناسب دارند، بیشتر مورد آزار و اذیت واقع می شوند. به واقع، بدپوششی آن ها چراغ سبز و علامتی ست برای آن ها که به دنبال هوس رانی هستند. طبق آمار، ۹۸ درصد زنانی که مورد آزار خیابانی قرار می گیرند، بدحجاب هستند.۲

چهارم: جوامع غربی که بر اساس نظریات دانشمندان خود، آزادی جنسی را پی گرفتند و برداشتن غیرت، حیا و عفاف را راه حل مشکلات تشخیص دادند، امروزه گرفتار انواع و اقسام معضلات و ناهنجاری های گوناگون اجتماعی مانند خودفروشی، فرزندان نامشروع، بیماری های واگیردار جنسی، بالا رفتن سطح استانداردهای جنسی و... شده اند.

به واقع، برداشتن قیود و هنجارهای دینی و اخلاقی میان زن و مرد است که جامعه را میدان عرضه و تقاضای افراطی و شدید جنسی می کند، نه رعایت پوشش اسلامی (که موجب تفکیک فضای جامعه و خانواده می گردد). پوشش اسلامی کمک می کند که روابط محبت-آمیز و جنسی در کانون عاطفی خانواده و کار و تلاش شایسته در اجتماع پویا و بانشاط صورت بگیرد.
بنابراین می شود گفت که حجاب، خطّ قرمز خانه و جامعه است.

پنجم: در طبیعت انسانى، از نظر خواسته ‏هاى روحى، محدودیت در کار نیست. انسان روحاً طالب بى ‏نهایت آفریده شده است. وقتى هم که خواسته ‏هاى روحى در مسیر مادیات قرار گرفت، به هیچ حدى متوقف نمى‏ شود. رسیدن به هر مرحله ‏اى میل و طلب مرحله ی دیگر را در او به وجود مى ‏آورد. اشتباه کرده ‏اند کسانى که طغیان نفس امّاره و احساسات شهوانى را تنها معلول محرومیت ها و عقده‏ هاى ناشى از محرومیت ها دانسته‏ اند. همان‏طور که محرومیت ها سبب طغیان و شعله ‏ور شدن شهوات مى ‏گردد، پیروى و اطاعت و تسلیم مطلق نیز سبب طغیان و شعله ‏ور شدن آتش شهوات مى‏ گردد. امثال فروید، آن طرف سکه را خوانده ‏اند و از این طرف سکه غافل مانده‏ اند.

ششم: ناصحان و عارفان ما کاملًا بدین نکته پى برده بودند. در ادبیات فارسى و عربى زیاد بدین نکته اشاره شده است. سعدى مى ‏گوید:

فرشته خوى شود آدمى ز کم خوردن
وگر خورد چو بهائم، بیفتد او چو جماد

مراد هر که برآرى مطیع امر تو گشت
خلاف نفس که فرمان دهد چو یافت مراد

«بوصیرى مصرى» در قصیده ی معروف «بُرده» که از شاه کارهاى ادبیات اسلامى است و در مدح رسول اکرم(ص) است و ضمناً پند و اندرزهایى هم دارد، مى‏ گوید:
النَّفْسُ کَالطَّفْلِ انْ تُهمِلْهُ شَبَّ عَلى‏ حُبِّ الرِّضاعِ وَ انْ تَفْطِمْهُ یَنْفَطِمُ‏یعنى نفس همچون طفلى است که به شیر خوردن علاقه‏ مند است؛ اگر او را به حال خود بگذارى با همین میل باقى مى ‏ماند و روزبه روز ریشه دارتر مى ‏شود و اگر او را از شیر بگیرى به ترک شیرخوردن خو مى گیرد.۳

هفتم: آن چه مورد تأکید اسلام است، ارضای غریزه جنسی در حد نیاز طبیعی و از راه دستور زیبای ازدواج و جلوگیری از تحریک بی مورد و بی ضابطه ی آن است که رعایت پوشش اسلامی نقش بسزایی در این زمینه دارد.

هشتم: مقام معظم رهبری(مدظله العالی) می‌فرمایند: «یکی از مشکلات زنان در دنیای غرب به خصوص در کشور ایالات متحده‌ی آمریکا، همین است که مردان با تکیه به‌زورمندی خودشان، به عفّتِ زن، تعدی و تجاوز می‌کنند. آمار منتشر شده از سوی مقامات رسمی خود آمریکا را من دیدم که یکی مربوط به دادگستری آمریکا و یکی هم مربوط به یک مقام دیگری بود. آمارها واقعاً وحشت انگیز است. در هر شش ثانیه، یک تجاوز به عنف در کشور آمریکا صورت می‌گیرد! ببینید چه قدر مسئله‌ی عفت مهم است و وقتی بی‌اعتنایی کردند، قضیه به کجا می‌رسد.»۴

نهم: بی تردید تأکید بر مسئله ی حجاب و رعایت پوشش اسلامی، نه تنها حساسیت‌ها را نسبت به مسائل جنسی افزایش نمی‌دهد، بلکه کمک و راه نمایی می کند که نیازهای جنسی و عاطفی در محیط خانواده - که زن و شوهر، عهده دار آن هستند - تأمین شود.
به واقع حجاب، جامعه را آماده ی فعالیت و نقش آفرینی های سالم و اجتماعی زن و مرد می کند.

پی نوشت :

۱. عباس رجبی، حجاب و نقش آن در سلامت روان، ص۱۲۰ و ۱۲۱.
۲. هفته نامه ی پرتو سخن، ۴ خردادماه ۱۳۹۰، ش۵۷۸، ص۹.
۳. مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۵۹ و ۴۶۰.
۴. مقام معظم رهبری، سخن رانی در همایش بزرگ خواهران در ورزشگاه آزادی به مناسبت جشن میلاد کوثر در تاریخ ۳۰ مهرماه ۱۳۷۶

==============

آیت الله مجتبی تهرانی، امام عصر را گمشده سه علم اخلاق، فلسفه و عرفان می خواند و با بیان اینکه معرفت خدا همان شناخت امام زمان است، می فرمود: وجود مقدس امام زمان(عج) حلقه ارتباطیِ بین واجب و ممکن است و اگر او را شناختی، بدون اینکه تقاضا کنی، خدا او را به تو می شناساند...
« بسم الله الرحمن الرحیم »
دسته بندی گروهی از روایات در باب مسئله امام:
1- وجود امام در هر عصر 

روایات متعددّی در باب مسئلة امام وارد شده است. یک دسته از روایات در باب مسئلة وجود امام در هر عصر است به این مضمون که اگر حجّت الهی نباشد، زمین و آنچه بر روی زمین است از بین می‌روند. بیش از پنجاه روایت با این مضمون در بحار موجود است. «لولا الحجّه لَساخت الارضُ باهلها».

در روایت دیگری محمد‌بن‌فُضِیل می‌گوید: به امام هشتم(صلوات‌الله‌علیه) عرض کردم: «أَ تَبْقَی الْأَرْضُ بِغَیْرِ إِمَامٍ»، آیا می‌شود زمین بدون امام باقی بماند؟! «فَقَالَ لَا»، حضرت فرمودند: خیر، نمی‌شود. «قُلْتُ فَإِنَّا نَرْوِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام)»، عرض کردم: از جدّ بزرگوار شما امام صادق(صلوات‌الله‌علیه) نقل شده که فرموده‏اند: «أَنَّهَا لَا تَبْقَی‏ بِغَیْرِ إِمَامٍ»، زمین بدون امام باقی نمی‌ماند. بعد به حضرت عرض می‏کند: «إِلَّا أَنْ یَسْخَطَ اللَّهُ عَلَی أَهْلِ الْأَرْضِ أَوْ عَلَی الْعِبَادِ»، برای ما روایت کرده‌اند که: اگر امام روی زمین نباشد، خداوند اهل زمین و بندگان را را مورد سخط و خشم قرار می‌دهد. « فَقَالَ لَا لَا تَبْقَی إِذاً لَسَاخَتْ » [1]، حضرت فرمودند: این روایت اشتباه است. اگر امام روی زمین نباشد، زمینی نمی‌ماند که خداوند بخواهد اهلش را مورد خشم قرار دهد. 

در روایت دیگری از باقر (صلوات‌الله‌علیه) نقل شده است که حضرت فرمودند:
« لَوْ أَنَّ الْإِمَامَ رُفِعَ مِنَ الْأَرْضِ سَاعَةً »، بر فرض محال اگر امام حتّی لحظه‏ای از زمین برداشته شود؛ صحبت لحظه است نه یکی، دو روز، « لَمَاجَتْ بِأَهْلِهَا کَمَا یَمُوجُ‏ الْبَحْرُ بِأَهْلِهِ »، همة اهل زمین در هم کوبیده می‏شوند و از بین می‌روند. [2] 

2- معرفت نسبت به امام
دستة دیگری از روایات در باب معرفت نسبت به امام است که اگر کسی نسبت به امام زمانش حتّی به اندازه یک شب معرفت نداشته باشد، «مَاتَ‏ مِیتَةً جَاهِلِیَّة [3]»، به مرگ جاهلیّت از دنیا رفته است. دستة دیگری از روایات به این مضمون‏اند که: اگر بنا شود همه از بین بروند و فقط یک نفر روی زمین باقی بماند، آن یک نفر باید امام باشد.
دسته بندی نظرات سه علم در باب امام:
برای توضیح روایات ذکر شده، می‏خواهم بحث عمیقی را مطرح کنم: 

سه دسته از علما ذیل این مسئله، بحث‏های پیچیده‏ای دارند که ساده‏ شده آن را می‏گویم: 

1- فلاسفه
دسته اوّل؛ فلاسفه. برخی عالمان فیلسوف می‏گویند:
ما واجب الوجود، ممکن الوجود، قدیم و حادث را می‌فهمیم و می‏دانیم که خدا قدیم است و ما حادث. سؤال این است که نقطه اتّصال و رابط بین حادث و قدیم چیست؟ حلقه‌ای که ممکن را به واجب متصّل می‌کند چیست؟ اگر بگویی آن حلقه اتّصال از سنخ واجب است، یک سری اشکالات پیش می‌آید و اگر بگویی از سنخ ممکن است اشکالات دیگر پیش می‌آید؟ بحث، خیلی دقیق، ظریف و پیچیده است. 

2- عرفان
دسته دوم؛ عرفا. اهل معرفت نیز در باب غایت و هدف خلقت انسان بحثِ عرفانیِ بسیار مهمّی دارند که از آیات قرآن و روایات استخراج کرده‏اند. اهل معرفت می‏گویند: هدف از خلقت انسان، معرفت‏الله، به معنای شهودالله، فنای ‏فی‏الله و لقاءالله است و بحث در این است که انسان چگونه می‏تواند به این مرتبه برسد. فلاسفه ‏ علمی است و از نظر مفاهیم بحث می‏کنند، امّا این بحث معرفتی است. 

3- اخلاق
دسته سوم؛ علمای اخلاق. این دسته از بزرگان می‏گویند: بیشتر مباحث اخلاقی، دستوری است، حال از نظر عملی برای رسیدن به هدف از خلقت چه باید کرد؟ انسان چگونه می‏تواند وادی سیر و سلوک را طیّ کند؟
لذا بحث‌های معرفتی و اخلاقی یک رابطة تنگاتنگ با هم دارند؛ چون هدایت دو نوع است: «ارائه طریق» و «ایصال به مطلوب». ارائه طریق که به معنای نشان دادن است توسّط علمای اخلاق صورت می‏گیرد، امّا در ایصال به مطلوب که بحثی معرفتی است، رساندن به مقصود است نه فقط نشان دادن راه. اگر از کسی آدرسی را بپرسی، یک وقت می‌گوید: از اینجا برو، یک وقت ایصال به مطلوب می‏کند؛ یعنی دستت را می‌گیرد و به مقصد می‏رساند.
لذا به طور خلاصه در اخلاق به دنبال ارائه طریق و دستورالعمل هستیم، در عرفان به دنبال کسی هستیم که دست ما را بگیرد و به هدف برساند و در فلسفه به دنبال حلقه اتّصال ممکن و واجب هستیم. هر سه به دنبال یک گمشده هستند که آن هم وجود مقدّس امام زمان(صلوات‌الله‌علیه) است و غیر ایشان راهی نیست. 

تطبیق نظرات با روایات شریفه:
ابن‌سلم در روایتی از امام صادق(صلوات‌الله‌علیه) نقل می‌کند که حضرت فرموده‏اند: «الْإِمَامُ عَلَمٌ‏ بَیْنَ‏ اللَّهِ‏ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بَیْنَ خَلْقِهِ»، امام رابط بین ممکن و واجب، حادث و قدیم و نشان دهندة راه الهی است. علم سه معنا دارد: نشانه برای شناخت راه، فاصلة بین دو زمین و مهتر و جلودار. لذا حضرت گمشدة هر سه علم اخلاق، عرفان و فلسفه را معرّفی فرموده‏اند. در واقع حضرت فرموده‏اند: امام کسی است که ارائه طریق می‏کند؛ نشانه برای شناخت راه است، امام حلقه اتّصال بین واجب و ممکن است؛ فاصلة بین خدا و خلق است، امام کسی است که ایصال به مطلوب می‏کند؛جلودار و مهتر است. در ادامه حضرت می‏فرمایند: «فَمَنْ عَرَفَهُ کَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ أَنْکَرَهُ کَانَ کَافِراً» [4]، پس هر کس او را بشناسد مؤمن است و هر کس منکر او شود کافر است. 

در روایتی دیگر امام صادق(صلوات‌الله‌علیه) می‏فرمایند: «خَرَجَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع عَلَی أَصْحَابِهِ فَقَال‏»، روزی امام حسین(صلوات‌الله‌علیه) به اصحابشان فرمودند: «أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ذِکْرُهُ مَا خَلَقَ‏ الْعِبَادَ إِلَّا لِیَعْرِفُوه‏»، ای مردم! خداوند بندگان را جز برای معرفت پیداکردن خلق نفرمود. در اینجا معرفت، شناسایی مفهومی نیست، بلکه شناخت شهودی و عرفانی است؛ «فَإِذَا عَرَفُوهُ عَبَدُوه‏»، عبادت وقتی محقّق می‏شود که عبد خدا را شهود کند و در دل عظمت خدا را ادراک نماید و عبادت بدون معرفت پوستة بدون مغزی است [5]؛ «فَإِذَا عَبَدُوهُ اسْتَغْنَوْا بِعِبَادَتِهِ عَنْ عِبَادَةِ مَا سِوَاه‏» وقتی خدا را پرستش کرد، به سبب همین پرستش، از پرستش غیر او بی نیاز می‌شوند و دیگر موجودی را عبادت، یعنی کُرنش درونی، نمی‌کنند. 

«فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ‏» شخصی به حضرت عرض می‌کند: «یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی فَمَا مَعْرِفَةُ اللَّهِ»، ای پسر پیغمبر! پدر و مادرم فدایت! معرفت الهی چیست؟ «قَالَ مَعْرِفَةُ أَهْلِ کُلِّ زَمَانٍ إِمَامَهُم‏» حضرت می‌فرمایند: معرفتِ خدا، معرفتِ امام زمان است. یعنی وجود مقدس امام زمان (صلوات‌الله‌علیه) حلقه‌ی ارتباطیِ حادث و قدیم و برزخ بین واجب و ممکن است و به تعبیر ادعیه مجرای فیض الهی است و اگر او را شناختی، بدون اینکه تقاضا کنی، خدا را به تو می‏شناساند. نه می‌توانی بگویی خدا است نه می‌توانی بگویی مخلوق است. در روایتی است که: «نزّلونا عن‏ الرّبوبیّة و قولوا فینا ما شئتم. [6]» غیر از ربوبیّت هر چه می‏خواهید دربارة فضائل ما بگویید.
تا اینجا حضرت بُعد فلسفی، یعنی وجود و هستی را فرمودند، امّا در ادامه به بُعد اخلاقی و ارائه طریق اشاره می‏فرمایند. «الَّذِی یَجِبُ عَلَیْهِمْ طَاعَتُهُ»، اگر آن موجودی که تو را ایصال به مطلوب میکند، شناختی، باید از او اطاعت کنی و هر چه می‌گوید عمل کنی؛ چون او است که ایصال به مطلوب و ارائه طریق می‌کند. 

چگونگی بهره‏ مندی از امام غائب:
حال سؤال می‏شود: چگونه از امام بهره ببریم در حالی‏که امام زمان در غیبت هستند؟
جواب به این سؤال در هرسه بعد باید پاسخ داده شود،
1- ارائه طریق؛ در باب مباحث اخلاقی تمام دستورات ازطریق‌ پیامبر اکرم و ائمه طاهرین (صلوات‌الله‌علیهم‌اجمعین ) به ما رسیده است و در این باب کمبود نداریم.
2- مباحث فلسفی؛ در روایتی است که امام زمان(صلوات‌الله‌علیه) در زمان غیبت مثل خورشید پشت ابر هستند؛ یعنی همان‏طور حیات جانداران به خورشید وابسته است چه پشت ابر باشد و چه نباشد، بدون امام زمان هم حیاتی نیست چه غائب باشند، چه ظاهر چون ایشان رابط بین ممکن و واجب و قدیم و حادث‏اند و اگر رابط نباشد، هیچ چیزی وجود نخواهد داشت.
3- ایصال به مطلوب؛ در این مورد آیا باید حضرت را شهود کنیم؟ برخی به دنبال زیارت حضرت هستند و خیلی دعا می‌کنند، اگر درون کسی غیر این حالت وجود داشته باشد، خلل و کمبود دارد، باید این‏گونه بود، امّا از این نکته ‌نباید غفلت کرد که آیا باید تقاضای شهود داشته باشیم یا قابلیّت شهود؟ تقاضای شهود لازمة ایمان است، امّا انسان باید قابلیّت شهود را در خود ایجاد کند و بزرگانی امثال مقدّس‏اردبیلی و سیّدبحرالعلوم چون قابلیّت شهود را در خود ایجاد کرده بودند، خدمت امام زمان (صلوات‌الله‌علیه) می‏رسیدند.
حتّی اختصاص به اهل کرامت هم ندارد؛ در زمان کودکی من، مرحوم والد ما با یکی از اولیاء خاصّ خدا ارتباط داشت. تشرّف آن ولیّ خدا به حضور امام زمان«صلوات الله علیه»، قابل انکار نبود. ایشان یک مغازة پینه‏دوزی هم در بازار داشت. حتّی ایشان می‏گفت: گاهی آقا شب‏های جمعه یک‏دفعه می‏آیند، می‏فرمایند: بیا برویم کربلا زیارتی کنیم و برگردیم. با آقا می‏روم کربلا و بر می‏گردم. این‏ها خواب و قصّه و داستان نیست. مرحوم والد ما می‏گفت: آقا تشریف می‏آورند پیش ایشان، نه این، خدمت آقا برود.
پدرم گفت، که از او پرسیدم: فلانی! گفت: بله! گفتم: چه شده است که ایشان تشریف می‏آورند آنجا پیش تو؟! گفت: اتّفاقاً خودم همین سؤال را از آقا پرسیدم که چطور شده که شما می‏آیید اینجا پیش من احوالم را می‏گیرید؟ ایشان به من فرمودند: برای خاطر اینکه در تو هیچ هوای نفس نیست. وقتی از حبّ به دنیا تخلیه شدی، ولی الله اعظم دستت را می‌گیرند؛ مگر کسی که حبّ دنیا، چه مالش و چه جاهش پیکره‌اش را گرفته باشد، می‌تواند خدمت امام زمان«صلوات الله علیه»، برسد تا حضرت ایصال به مطلوب بفرمایند؟!
لذا در باب انتظار فرج که روایات بسیار داریم که افضل اعمال است، چه کسی می‌تواند منتظر باشد؟ کسی که حبّ دنیا دارد؟ اگر امام زمان (صلوات‌الله‌علیه) تشریف بیاورند، حاضرم دست از همه چیز بردارم و هر امر فرمودند بگویم: چشم؟ اگر این‏چنین شویم، بی برو برگرد دستمان را خواهد گرفت، چه چشم ظاهری ببیند، چه نبیند. اینجا است که عبادات‌ روح می‏گیرند و طاعات‌ مغز پیدا می‌کنند و از پوست بودن خارج می‏شوند.
اگر کسی این حالت در آن نباشد، منحرف است. زیرا این‏گونه بودن طبق موازین است، لذا در روایات متعدّد داریم که اگر کسی امام زمانش را نشناسد، « مَاتَ‏ مِیتَةً جَاهِلِیَّة [7]»، به مرگ جاهلیّت مرده است.خدایا بحقّ مهدی موعودت؛ یعنی موجودی که الآن محبوبترین موجودات نزد تو است، دست ما را از دامن او کوتاه مکن!
----------------------
[1] بحار الأنوار؛ ج‏23؛ ص3
[2] بحار الأنوار؛ ج‏23؛ ص34
[3] بحار الأنوار؛ ج‏32؛ ص321
[4] بحار الأنوار؛ ج‏23؛ ص88
[5] البتّه اشتباه نشود! باید مدتی عبادت کند تا به مغز آن برسد.
[6] منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح ص33
[7] بحار الأنوار ؛ ج‏32 ؛ ص321
آیت الله آقا مجتبی تهرانی/سخنرانی به مناسبت نیمه شعبان و ولادت حضرت مهدی(عج)

==============