تاریخ
مقتل در لغت به معنی محل قتل و در اصطلاح به گزارشات به قتل رسیدن امامان اشاره دارد. در میان مقتل ها مقتل امام سوم شیعیان از همه مهم تر و بیشتر مورد توجه است.مقتل الحسین نام دستهای از کتب است، که وقایع کربلا و کُشتهشدن حسین بن علی در آن شرح داده شدهاست. منابع دست اول
منابع دست اول نبرد کربلا به دو دسته کلی تقسیم میشود. دسته اول احادیث و بیانات اهل بیت است که در بخش عمده آن در کتب حدیث گرد آمدهاست. دسته دوم گزارشهای تاریخی برگرفته از روایات حاضران در حادثهاست.از مقاتل دسته دوم به طور خاص مقتل ابومخنف نوشته ابومخنف(ف. ۱۵۷ هجری قمری) به طور تقریبا کامل از دو طریق کتاب تاریخ طبری و کتاب الارشاد شیخ مفید در دسترس میباشد. از سایر گزارشهای تاریخی جز اندکی در خلال کتابهای تاریخ چیزی در دسترس نیست. منابع دست دوم
منابع دست دوم مبتنی بر گزارشهای منابع دست اول است. این منابع در زمانی تهیه شدهاست که به علت فاصله تاریخی امکان دسترسی به روایات شاهدان واقعه میسر نبودهاست.فهرستی از مهمترین منابع دست دوم به شرح ذیل است:1. طبقات الکبری، ابن سعد (متوفی ۲۳۰)2. انساب الاشراف، بلاذری (متوفی ۲۷۹)3. اخبار الطوال، دینوری (متوفی ۲۸۳)4. تاریخ طبری (متوفی ۳۱۰)5. الفتوح، ابن اعثم کوفی (متوفی حدود ۳۱۴)6. مقاتل الطالبیین، ابوالفرج اصفهانی (متوفی ۳۵۶)7. معجم الکبیر طبرانی (متوفی ۳۶۰)8. شرح الأخبار، قاضی نعمان (متوفی ۳۶۳)9. کامل الزیارات، ابن قولویه (متوفی ۳۶۸)10. امالی شیخ صدوق (متوفی ۳۸۱)11. ارشاد، شیخ مفید (متوفی ۴۱۳)12. روضة الواعظین، ابن فتال نیشابوری (متوفی ۵۰۸)13. اعلام الوری، طبرسی (متوفی ۵۴۸)14. مقتل الحسین خوارزمی (متوفی ۵۶۸)15. تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر (متوفی ۵۷۱)16. مناقب ابن شهر آشوب (متوفی ۵۸۸)17. الکامل فی التاریخ، ابن اثیر (متوفی ۶۳۰)18. مثیر الأحزان، ابن نما (متوفی ۶۴۵)19. تذکرة الخواص، سبط ابن جوزی (متوفی ۶۵۳)20. اللهوف علی قتلی المطفوف (لهوف) سید بن طاووس (متوفی ۶۶۴)21. کشف الغمة، اربلی (متوفی ۶۹۲)22. سیر اعلام النبلاء، ذهبی (متوفی ۷۴۸)در میان منابع دست دوم اللهوف علی قتلی الطفوف نوشته دانشمند شیعه سید پسر طاووس (ف. ۶۶۴ هجری قمری) جایگاهی ممتاز داراست.چنانکه مرتضی مطهری در کتاب حماسه حسینی مینویسد نبرد کربلا در برخی از منابع بخصوص کتابهایی که برای مجالس روضه و عزا نوشته شده به شدت دچار تحریف شدهاست نظیر روضه الشهدا اثر حسین کاشفی(ف. ۹۱۰ هجری قمری) ، محرق القلوب اثر مهدی نراقی و اسرار الشهادة اثر فاضل دربندی. منابع متأخر
منابع متأخر کتابهایی هستند که در سده اخیر به بررسی و گزارش واقعه کربلا پرداختهاند. اکثر این کتابها از دو جهت با منابع تاریخی دست اول و دست دوم متافئت هستند. نخست آنکه با ورود تحریفات فراوان بخصوص در چند قرن اخیر در بیان حوادث نبرد کربلا، این کتابها تلاش داشتهاند که واقعیت تاریخی بدون تحریف را ارائه کنند. دوم آنکه عمدتا دربردارنده تحلیلهای اعتقادی، سیاسی و اجتماعی هستند و به عبارت دیگر بیشتر تاریخ تحلیلی هستند و نه صرفا تاریخ نقلی.1. نفس المهموم نوشته شیخ عباس قمی2. حماسه حسینی نوشته مرتضی مطهری3. لمعات الحسین علیهالسلام تالیف علامهآیتالله حاج سیّدمحمّدحسین حسینی طهرانی، حاوی برخی از خطبهها و موعظههای امام حسین علیهالسلام است که با ذکر مدارک معتبر نقل شده.4. کتابشناسی اندیشه سیاسی عاشورا5. ابوالقاسم سحاب، زندگانی حضرت ابیعبدالله الحسین سیدالشهداء (ع)، انتشارات کتاب سحاب، چاپ سوم، تهران ۱۳۷۴6. فتح خون نوشته مرتضی آوینی 7. پس از پنجاه سال سید جعفر شهیدی
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:58
تاریخ
رسم «طشت گذاری» یا «طشت گردانی» از جمله مراسمی است که منسوب به شهر اردبیل، به طور خاص و مردم آذربایجان، به طور عام است؛ در این آیین، «طشت» نماد مشک سقای کربلا و آب، نماد رود فرات است که به روی حسین و یارانش بسته شد.مراسم طشت گذاری در اردبیل از ۲۷ذیحجه شروع میشود و در ۳۰ ذیحجه به پایان میرسد. براساس یک رسم قدیمی، شهر اردبیل به شش محله بزرگ تقسیم میشود و هر یک از محلات کوچک نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی، تابع یکی از این محلات ششگانه میشود.شروع طشت گذاری در سه روز مانده به محرم طوری برنامه ریزی شدهاست که هر روز در دو محله بزرگ این مراسم برگزار شود.طشتهایی که در این مراسم مورد استفاده قرار میگیرند، گرد و از جنس برنز یا مس است، بعد از عزاداری، ریش سفیدان در هر محله، طشتها را بر دوش حمل کرده و وارد مساجد میشوند. حاضران در مسجد به احترام به پا خواسته و در جلو آنها دسته سینه زنی با شعار «الدخیل یا ابوالفضل» سینه میزنند.پس از آن، ریش سفیدان با دور زدن مسجد، طشتها را در جای مخصوص خود قرار میدهند، آنگاه طشتها را از آبی که در کوزهها بر دوششان حمل کردهاند، پر میکنند.برخی از مورخان بر این باورند که احداث جایگاه طشت در مساجد اردبیل بعد از روی کار آمدن حکومت صفویه انجام شدهاست، یکی از ویژگیهای معماری مساجد اردبیل این است در مساجد شهر جایگاه و سکوهایی خاص وجود دارد که برای این منظور مورد استفاده قرار میگیرد. منابع
- کتاب:منهاج الدموع، اثر:علی قرنی گلپایگانی، نشر:دین ودانش-قـم، چاپ سوم
- کتاب:مقتل الحسین از مدینه تا مدینه، اثر:مرحوم آیت الله سید محمد جواد ذهنی تهران
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:54
اهل بیت
عاشورا، دهمین روز از ماه محرم در گاهشماری هجری قمری، روز مقدس مسلمانان است. شهرت این روز نزد شیعیان به دلیل وقایع عاشورای سال ۶۱ هجری قمری است که در این روز حسین بن علی- امام سوم شیعیان - و یاران وی در رویداد کربلا در جنگ با لشکر عمر سعد کشته شدند. شیعیان در این روز سوگواری میکنند. اهل سنت روز عاشورا را سالگرد روزی میدانند که موسی دریای سرخ را شکافت و خودش و پیروانش از آن عبور کردند و این روز را گرامی و روزه گرفتن در این روز را مستحب میدانند.کلمه عاشورا به معنای «دهم» است. در تقویم رسمی ایران، افغانستان، عراق، پاکستان و هند این روز تعطیل میباشد. تطبیق تاریخی
عاشورای سال ۶۱ هجری قمری با توجه به گاهشماری هجری قمری هلالی در واقع با سهشنبه، ۲۰ مهر ۵۹ هجری خورشیدی (۹ اکتبر ۶۸۰ میلادی) برابر میباشد. هرچند براساس گاهشماری هجری قمری قراردادی این روز با چهارشنبه، ۲۱ مهرماه خورشیدی (۱۰ اکتبر میلادی) همان سال تطبیق داده میشود. نگرش شیعه
پیشینه تاریخی
اولین مراسم سوگواری را زینب خواهر وی در مسجد کوفه برایش برگزار کرد. قبل از آن در کنار اجساد کشتهشدگان در کربلا برگزار شد. سوگواری برای حسین
سابقهٔ سوگواری و برپایی عزاداری برای حسین بن علی به اولین روزهای بعد از عاشورا، در محرم سال ۶۱ هجری میرسد. از علی بن حسین چنین روایت شدهاست:پس از حادثهٔ عاشورا، هیچ بانویی از بانوان بنیهاشم، سرمه نکشید و خضاب ننمود و از خانهٔ هیچ یک از بنیهاشم دودی که نشانهٔ پختن غذا باشد، بلند نشد، تا آنکه، ابن زیاد به هلاکت رسید. ما پس از فاجعهٔ خونین عاشورا پیوسته اشک بر چشم داشتهایم سینه زنی
در کتاب تحفة النظار و غرائب الامصار یا همان سفرنامهٔ ابن بطوطه جلد اول، وی از زمان اقامتش در شهر شوشتر نقل میکند که وقتی پسر حاکم شوشتر در گذشت، مردم به مسجد آمدند، در حالی که لباسهای مندرس پوشیده بودند و در دو دسته روبروی هم قرار گرفته و در حالی که بر سینه میزدند این شعر را تکرار میکردند "خوندگار ما، خوندگار ما" و حاکم شوشتر (صاحب عزا) نیز در بالای مسجد نشسته بودهاست. (توضیح این که خوندگار به معنی بزرگ و حاکم است)از این گزارش تاریخی میتوان فهمید که ایرانیان در گذشته و حتی قبل از رواج تشیع نیز سینه زنی داشتهاند و این کار را برای بزرگانشان انجام میدادهاند و طبعاً پس از تشیع نیز این رسم را در مورد عزاداری عاشورا استفاده کردهاند. این نکته واضح تر میشود وقتی میبینیم که عزاداری به صورت سینه زنی بیشتر در مناطقی رواج دارد که فرهنگ ایرانی در آن نفوذ داشتهاست. جالب آنکه بسیاری از نوحههای زبان عربی برای سینه زنی مناسب نیست و دستههای عزادار عرب با تکان دادن دست آن نوحهها را میخوانند. ادبیات عاشورایی
بخش اندکی از قصیدهٔ سیف فرغانی (قرن ششم و متعلق به سرزمین کنونی فرغانه در ازبکستان) در مصیبت حسین و یاران او: | ای قوم، در این عزا بگریید | | برکشتهٔ کربلا بگریید |
| در ماتم او خمش مباشید | | یا نوحه کنید، یا بگریید |
| اشک از پی چیست؟ تا بریزید | | چشم از پی چیست؟ تا بگریید |
همچنین شعر معروف محتشم کاشانی (سدهٔ ۱۰ قمری) در رثای واقعه کربلا که اینگونه آغاز میشود: | باز این چه شورش است که در خلق عالم است | | باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟ |
| باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین | | بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است |
| این صبح تیره باز دمید از کجا کزو | | کار جهان و خلق جهان جمله در هم است |
| گویا طلوع میکند از مغرب آفتاب | | کآشوب در تمامی ذرات عالم است |
| گر خوانمش قیامت دنیا، بعید نیست | | این رستخیز عام، که نامش محرم است |
سوگواری در میان غیر مسلمانان [
سوگواری عاشورا مختص شیعیان نیست. در ایران ارامنه نیز دستجات عزاداری دارند. در ترینیداد و توباگو و جامائیکا تمامی گروههای قومی و مذهبی در مراسمی که به زبان محلی «هوسِی» خوانده میشود شرکت میکنند و به سوگواری میپردازند. همچنین زرتشتیان نیز در این ماه به عزاداری برای امام سوم شیعیان میپردازند و او را داماد ایرانیان میدانند با توجه به اینکه شهر بانو دختر یزدگرد سوم همسر او بودهاست. عاشورا در زمان جاهلیت
از سنن دارمی روایت شده که رسول خدا(ص) فرمود: این روز روز عاشوراست و قریش این روز را در جاهلیت روزه میگرفتند پس هر کدام شما (مسلمین) دوست دارد روزه بگیرد، بگیرد و هر کدام دوست دارد روزه را ترک کند، ترک کند.رسول خدا به روزهٔ روز عاشورا امر کرد تا هنگامی که روزه ماه رمضان واجب شد. آنگاه فرمود: هر کس میخواهد، روز عاشورا را روزه بگیرد و هر کسی میخواهد افطار کند. نگرش مذاهب دیگر
اهل سنت
علم سیوندی در سیوند ، تاثیر باورهای زرتشتی و ایران باستان بر اعتقادات شیعیاهل سنت روز عاشورا را سالگرد روزی میدانند که موسی دریای سرخ را شکافت و خودش و پیروانش از آن عبور کردند. اهل سنت این روز را گرامی میداند و روزه گرفتن در این روز را مستحب میدانند، در حالی که شیعیان روزه گرفتن در روز عاشورا را حرام میداننددر مورد واقعه عاشورای سال ۶۱ اغلب تاریخ نگاران اهل سنت از جمله محمد بن جریر طبری، بلاذری، ابن سعد، ابن قتیبه دینوری، احمد بن داوود دینوری و ابن اثیر واقعه کربلا را به تفصیل و بر اساس روایت ابومخنف بیان کردهاند.[نیازمند مدرک] این درحالی است که شیعیان معتقد هستند که بعد از واقعه عاشورا، بنی امیه به جعل منابع اسلامی پرداخت و به بهانه کشتن امام سوم شیعیان این روز را عید اعلام نمود و در این روز روزه میگرفتند. یهودیت
این روز معادل یومکیپور - عید یهودیان در روز دهم ماه تیشری- شمرده شدهاست. سایر
همچنین زمان بسیاری وقایع سرنوشت ساز برای پیامبران پیشین به این روز منتسب شدهاست. پذیرش توبه آدم، پایان طوفان نوح، گذشتن ابراهیم از میان آتش، بینا شدن یعقوب، بهبود بیماری ایوب و انتقال عیسی به بهشت پس از تلاش ناموفق یهودیان برای مصلوب کردن او، همگی مطابق برخی روایات در این روز اتفاق افتادهاند. کتابشناسی
- لهوف - سید بن طاووس
- نفس المهموم
- قیام امام حسین در منابع اهل سنت
- حماسه حسینی - مرتضی مطهری
- قیام امام حسین (ع) - سید جعفر شهیدی
- جامعهشناسی تحریفات عاشورا؛ دکتر سید عبدالحمید ضیایی، نشر هزاره ققنوس، چاپ دوم.
۱۳۸۵ - مدیریت عاشورایی>تالیف دکتر حسین علیان عطاآبادی
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:51
اهل بیت
· روضةالشهدا مقتلی است در ده فصل که عمدتاً بر سرگذشت حسین بن علی و وقایع حزنانگیز کربلا متمرکز است. نگارش آن در سال ۹۰۸ و توسط ملا حسین واعظ کاشفی به انجام رسید. این اثر به سید عبدالله میرزا، مشهور به سید میرزا و همسر دختر سلطان حسین بایقرا، تقدیم شدهاست. برخی از منابع از او با نام میرزا مرشدالدین عبدالله یاد کردهاند و او را برادرزاده یا خواهرزادهٔ سلطان میدانند. روضةالشهدا توسط محمد فضولی تحت عنوان حدیقةالسعدا به ترکی برگردانده شدهاست. روضةالشهدا بیش از آنکه ریشه در واقعیتهای تاریخی داشتهباشد، از تخیل شخصی ملا حسین واعظ کاشفی سرچشمه گرفتهاست.
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:45
دعا و زیارت
زیارت ناحیه مقدسه یکی از زیارتهای حسین بن علی در روز عاشورا است. زیارت ناحیه مقدسه از حجت بن حسن، امام دوازدهم شیعیان صادر شدهاست.زیارت ناحیه مقدسه با درود بر پیامبران و اهل بیت محمد و حسین و یارانش در کربلا آغاز میشود. پس از آن، به شرح کامل اوصاف و کردار حسین پیش از جنگ، زمینههای جنگ او، شرح کشته شدن و سختیهای او، و عزادار شدن تمام عالم و موجودات زمینی و آسمانی میپردازد. در پایان، با توسل به اهل بیت و دعا، دعا پایان میپذیرد.منابع - محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۱۷ و تحفة الزائر، ص۳۳۳، زیارت چهارم امام حسین(ع)
- محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۳۳۵؛
- شیخ ابراهیم بن محسن کاشانی، الصحیفة المهدیه، ص۲۰۳؛
- محدث قمی، نفس المهموم، ص۲۳۳ و ترجمه کمرهای، ص۱۰۴؛
- میلانی، قادتنا کیف نعرفهم، ج۶، ص۱۱۵؛
- گروه نویسندگان (زیر نظر آیتالله بروجردی)، جامع أحادیث الشیعه، ج۱۵، ص۴۰۵؛
- سید محمود، دهسرخی، رمزالمصیبة، ج۳، ص۱۰.
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:44
دعا و زیارت
زیارت عاشورا،زیارتی است نقل شده از محمد بن علی که در مدح حسین بن علی امام سوم شیعیان و لعنت بر دشمنان او میباشد. در مذهب شیعه برای خواندن آن و مداومت بر آن ثواب و خاصیتهای بسیاری نقل شدهاست و به شیعیان توصیه شده که بر خواندن زیارت عاشورا مبادرت بورزند. در پایان زیارت عاشورا مستحب است ۲ رکعت نماز و بعد از آن دعای علقمه خوانده شود. سند زیارت عاشورا
قدیمیترین سند زیارت عاشورا ازابن قولیه قمی است در کتاب کامل الزیارات و دیگری شیخ طوسی است که در «کتاب مصباح المتجهد» آورده و به صورت زیر زیارت را نقل میکند:شیخ طوسی از محمد خالدطیالسی، از سیف بن عمیره، از صفوان بن مهران، از جعفر صادق، از علقمه محمد حضرمی، از باقر.جمعی از بزرگان شیعه در مورد اثبات صحت این سند به تفضیل سخن گفتهاند:1. میرزا ابوالفضل تهرانی (متوفای ۱۳۱۶ هجری قمری) به تفضیل در این رابطه سخن گفته است.2. آیتالله شیخ نصر الله شبستری در حدود ۵۰ صفحه در رابطه با سند بحث کردهاست.3. آیتالله سید موسی شبیری زنجانی، از مراجع تقلید که در پاسخ استفتایی در ۱۴۲۸ هجری قمری به خط خود در رابطه با صحت سند بحث کرده، و اثبات کرده که مورد وثوق همه بزرگان امامیهاست و سندش صحیح و مورد اعتماد میباشد. منبع
- مفاتیح الجنان - شیخ عباس قمی
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:42
دعا و زیارت
زیارت اربعین یکی از زیارتهای امام سوم شیعیان حسین بن علی است که در سالگرد اربعین وی (۲۰ ماه صفر) خواهنده میشود. اهمیت این زیارت در نزد شیعیان به حدی است که یکی از ۵ نشانه مومن شناخته شدهاست. برای زیارت اربعین دو زیارت مختلف نقل شدهاست که یکی توسط شیخ طوسی از امام ششم و دیگری به نقل از جابر بن عبدالله انصاری که اولین زایئر حسین بن علی بود:«در روز بیستم ماه صفر با جابر بن عبد اللّه انصاری بودم، چون به غاضریه رسیدیم در آب فرات غسل کرد، و پیراهن پاکیزهای که با خود داشت پوشیده، آنگاه به من گفت: آیا از بوی خوش چیزی، با تو هست ای عطا؟ گفتم: سعد با من هست، قدری از آن گرفت و بر سر و بدن پاشید، و پابرهنه روانه شد، تا نزد سر مبارک امام حسین علیه السّلام ایستاد، و سه مرتبه اللّه اکبر گفت. پس افتاد و بیهوش شد، چون به هوش آمد شنیدم میگفت: «السّلام علیکم یا ال اللّه...» سند زیارت اربعین شیخ طوسی در تهذیب و مصباح المتهجد زیارت را به نقل از امام ششم شیعیان جعفر بن محمد نقل کردهاست.محتوی زیارت - سلامهای توصیفی
- شهادت و گواهی جعفر بن محمد صادق به عظمت و برتری حسین بن علی
- اهداف قیام حسین بن علی
- قاتلان امام حسین
- عبرت آموزی از حسین بن علی
- تجدید بیعت با حسین بن علی
- اصالت خاندان حسین بن علی
- توصیف فرزندان امام حسین
- اعتقادات شیعه
- صلوات بر اهل بیت
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:40
تاریخ
چهل منبری یکی از آیینهای عزاداری عاشورا در ایران است که در لرستان برگزار میشود. در این آیین که به زنان اختصاص دارد آنان ضمن پوشاندن صورتهایشان به تکرار نام خدا و روشن کردن شمع به یاد کشتگان کربلا میپردازند.
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:37
تاریخ
همایش شیرخوارگان حسینی یکی از مناسک مذهبی بزرگداشت عاشورا است که به یاد کودکان کشته شده در روز عاشورا از سوی مسلمانان در ایران و کشورهای دیگری همچون هند، پاکستان، بحرین، عراق، عربستان، ترکیه ، افغانستان و... همه ساله در نخستین جمعه ماه محرم برگزار میگردد.این همایش از سالهای آغازین دهه هشتاد در تهران آغار و به مرور در سایر شهرها نیز گسترش یافت. برای برگزاری این مراسم مجمع جهانی حضرت علی اصغر (ع) نیز تشکیل شد. نت سال ۱۳۹۰ این همایش در بسیاری از روستاها، ۸۰۰ شهر ایران و کشورهای دیگر گسترش یافت. در این همایش مادران و کودکان شیرخوار شرکت میکنند و تعداد شرکت کنندگان در آن چندصدهزار نفر تخمین زده شدهاست.این مراسم که تعداد شرکت کنندگان در آن تنها در شهر تهران در سال ۱۳۹۰ بیش از یکصد هزار نفر تخمین زده شدهاست، در ایران ثبت ملی شده و در خواست ثبت آن در میراث جهانی یونسکو نیز ارائه گردیدهاست.
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:36
فلسفه و عرفان
درباره فلسفه مراسم طشتگذاری چنین میگویند: روزی که «حر بن ریاحی» با دو هزار نفر از سپاهیان خویش راه را بر امام حسین(ع) بست و به امام گفت که باید با یزید بیعت کند و امام امتناع کرد.ابا عبدالله الحسین(ع) وقتی خستگی و تشنگی را در چهره سپاهیان حر مشاهده کرد، دستور دادند که آنها را سیراب کنند. حتی دستور دادند به چهارپایان سپاه حر نیز آب دهند، چون این اتفاق در 27 ذیالحجه روی داد، لذا مردم اردبیل در این روز مراسم طشت گذاری را انجام میدهند.مراسم طشت گذاری به این صورت است که یکی دو نفر از عزاداران حسینی کوزهای بر دوش میگیرند و دور مسجد را میگردند و بقیه نیز از پشت سر آنان حرکت میکنند و نوحه و رجز میخوانند. این رجزها بیشتر در بیان بزرگواریهای سقای بزرگ کربلا و سپهسالار راه حق حضرت عباس است.هدف طشتگذاری این است که جوانمردیها و فداکاریهای حضرت ابوالفضل (ع) را نشان دهد که همواره خود را به آب و آتش میزد تا با جرعهای آب گلوی خشکیده کودکان خیمههای امام حسین (ع) را تر کند.
چهارشنبه 27/10/1391 - 10:33
