تبیان، دستیار زندگی

اعلام روز عید و محاسبه فلکی ماه

اعلام اول رمضان و روز عید (فطر) برای مسلمانان از اهمیت زیادی برخوردا است لذا برای تعیین این دو روز همواره اختلاف نظرهای فقهی وجود داشته است. امروزه در جهان اسلام دو دیگاه برای اعلام اول رمضان و روز عید وجود دارد. دیدگاه اول مبتنی بر رویت ماه است و مستند به حدیثی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) است که اعلام اول رمضان و روز عید را منوط به رویت هلال ماه اعلام می کندو درآن می فرماید: «صُومُوا لِرُؤْیَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْیَتِهِ، فَإِنْ غُبِّیَ عَلَیْكُمْ فَأَكْمِلُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ ثَلَاثِینَ»(رواه بخاری)

(با دیدنش [هلال ماه رمضان] روزه بگیرید و با دیدنش [هلال ماه شوال] افطار کنید، پس اگر نتواستید رؤیت کنید، پس ماه شعبان را ۳۰ روز کامل کنید).

این دیدگاه در بسیاری از کشورهای اسلامی خصوصا کشورهای عربی و شبه قاره هند وشمال آفریقا رایج است. در مورد چگونگی رویت ماه نیز دو دیگاه وجود دارد. برخی آن ها اول ماه را تنها با رویت افراد عادل که ماه را شخصا دیده اند قبول دارند، و اما برخی دیگر رویت ماه را با چشم مسلح و ابزارهای روز مثل تلسکوپ جایز می دانند.

اما در مقابل این دیدگاه، دیدگاه فقهی جدیدی شکل گرفته که مبتنی بر عمل ریاضی و نجومی برای محاسبه فلکی ماه است. البته محاسبه فلکی ماه در قدیم نیز وجود داشته و بسیاری از دانشمندان و منجمان مسلمانان با محاسبه فلکی حرکت دقیق ماه و زمان تولد آن را مشخص می نمونده اند، اما درگذشته به دلیل کمبود امکانات خصوصا در زمینه اطلاع رسانی عملا امکان بهره وری از این دانش وجود نداشته است لذا در غالب ممالک اسلامی رویت ماه شیوه غالب برای اعلام اول رمضان و روز عید بوده است.

امروزه وجود این دو دیدگاه مهمترین عامل برای عدم یکسان سازی در اعلام اول رمضان و روز عید است. در دیدگاه اول حفظ ظاهر نص که همان رویت است ملاک می باشد و همینکه شاهدان عادل و معتمد بر رویت ماه گواهی دهند مسئولیت از گردن دیگران ساقط است و می توان اول ماه قمری را اعلام کرد. اما در دیدگاه دوم که مبتنی بر دانش ریاضی و نجوم است مهمتر از رویت، تولد و وجود ماه است زیرا رویت خصوصا با چشم غیر مسلح در هر شرایطی با شك و ظن همراه است، اما دانش با یقین همراه است ، لذا ممکن است رویت با خطا توام باشد . آن چه كه مهم است تولد حقیقی و عملی ماه است و این تولد جز با محاسبه دقیق علمی ممکن نیست.

مسلمانانی که در اروپا و ترکیه زندگی می کنند معمولا از دیدگاه دوم پیروی می کنند و اخیرا هیئت فتوای اهل سنت جنوب ایران نیز با در پیش گرفتن روش دوم یعنی روش محاسبه نجومی به اعلام اول ماه رمضان و روز عید می پردازد.

مسلمانانی که از محاسبه علمی و ریاضی برای اعلام ماه استفاده می کنند معتقدند که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) روش های دیگر را برای اعلام اول و آخر ماه منع نکرده است، بلکه طبق سخنان پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) چون اعراب (اهل حجاز) مردمی امی و بی سواد بودند از روش رویت باید استفاده می کردند. پس هنگامی که دانش پیشرفت نمود ما باید از پیشرفت دانش برای افزایش دقت در مسایل دینی خود استفاده کنیم.  خصوصا مسائلی که مثل نماز عبادی صرف نیستند بلکه ارتباط انسان با این بر می گردند.امروزه با امكانات پیشرفته علمی حركات ماه و خورشید حتی با ثانیه قابل محاسبه است و از چند سال قبل می توان خسوف و كسوف را تعیین كرد. در این شرایط تعیین حركت ماه و شروع ماه جدید امری چندان مشكل نیست.پس نباید این دقت علمی را برای حركت ماه فدای روش هایی كرد كه با شك و تردید همراه است و اثبات آن نیز از نظر علمی ممكن نیست. در دیدگاه محاسبه برای اعلام ماه ، رویت ماه با چشم غیر مسلح ممکن است با خطای چشم همراه باشد و عواملی چون غبار آلود بودن هوا و تطابق اتفاقی ظهور برخی از سیاره ها مثل زحیل با اول ماه سبب اشتباه بیننده می شود و ممکن است بیننده برخی دیگر از سیاره ها را به جای ماه اشتباه بگیرد، حال این که در عالم واقع هنوز ماه متولد نشده ولی فرد بیننده واقعا شیء ایی را به جای ماه دیده است و گمان می کند ماه است و حاضر است بخاطر گمان خود گواهی دهد.

در دیدگاه محاسبه ، برای تولد ماه و شروع ماه جدید شرط مقارنه ومکث لازم است .یعنی ماه هنگامی در حالت مقارنه در مقابل خورشید قرار می گیرد باید مدتی مکث کند، به طوری که مکث ماه تا بعد از غروب خورشید ادامه داشته باشد. تنها در این صورت است که یک ماه قمری تمام می شود و ماه جدید آغاز می شود. حتی اگر ماه قبل از غروب خورشیدلحظه ای ظهور كند اما قبل از غروب خورشید دوباره غایب شود و مکث اتفاق نیفتد، عملا ماه کامل متولد نشده است و از نظر شرعی به معنای آغاز ماه جدید سال نیست.

در خصوص مدت مکث نیز اختلاف نظر وجود دارد، اما دیدگاه غالب آن است که مکث هر چقدر هم که کم باشد معتبر است و به معنای تولد ماه می باشد به این شرط که تا غروب خورشید ادامه یابد و پس از آن وجود داشته باشد.

آن چه که می توان از نظریات فقهی این دو دیدگاه نتیجه گرفته اینست که هر یک از این د دیدگاه مبتنی بر برداشتی از حدیث پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) هستند و چون مبتنی بر رأی اجتهاد علما مناطق مختلف می باشند در جای خود صحیح و قابل احترام هستند. لذا بر مسلمانان لازم است حتی در صورت وجود اختلاف در خصوص اعلام اول و پایان ماه رمضان میان علماء مناطق مختلف اسلامی ، به نظرات هر دو دیدگاه احترام گذاشته و از هر گونه مناقشه در این خصوص خود داری کنند. 

گناهان عامل نابودی ملت ها (قسمت اول)

آیا می خواهید كه خداوند وضعیت كنونی ما را تغییر دهد؟ اگر می خواهید باید دست از انجام گناهان بردارید. می دانم كه هیچ كس بدون خطا و گناه نیست؛ پس بیایید همگی با عزمی راسخ و جدی از گناهان توبه كنیم، چرا كه اصرار بر گناهان و تكرار آن ها خود گناهی بزرگ است؛ پس برخیزید، رو به سوی خدا آورده و با پشیمانی بر آن چه كه از دست داده ایم، به درگاهش تضرع كنیم و به سوی او تعالی توبه كرده و از او بخواهیم كه ما و تمامی مسلمانان را یاری كند.

اگر بپرسید: آیا اكنون توبه ما را قبول می كند؟! در جواب می گویم: آری، چرا كه او نسبت به بندگانش مهربانترین مهربانان است.

براداران! اطمینان داشته باشید كه مصیبت ها و مشكلات فقط ناشی از گناهكاری است و فقط توبه است كه می تواند آن مصیبت ها را از بین ببرد این همان چیزی است كه سیدنا علی بن ابی طالب (رضی الله عنه) می فرماید: «هیچ بلایی نیست، مگرآن كه بر اثر گناه نازل می شود و رفع آن فقط با توبه است.» در واقع ما اكنون در وضعیت بسیار خطرناكی هستیم.

جوانی صراحتا به من گفت: می ترسم كه بلا های موجود در سرزمین های اسلامی به سبب گناهان من باشد. چرا كه من كاملا به گناهكاری خود معترفم. به خدا سوگند هیچ گاه انتظار چنین اعتراف صریحی را نداشتم و در زمانی كه این چنین شروع كرده و معنی سخن را این گونه درك كنیم، حتما حقایق موجود در ذهنمان انشاالله تغییر خواهد كرد.

عزیزان! آیا به این حقیقت پی برده اید كه سبب نابودی ملت های پیش از اسلام فقط گناهان بوده است؟

چه چیزی سبب اخراج آدم (علیه السلام) از بهشت گردید؟ سبب لعن و نفرین شیطان از رحمت خدا چه بود؟ عامل غرق شدن و هلاك قوم نوح (علیه السلام) چه بود؟ خداوند درباره ی آن قوم می فرماید: «آن گاه درهای آسمان را به آبی سیل آسا گشودیم، و از زمین چشمه هایی برشكافتیم، پس آب (بسیار) برای كاری كه مقدر بود به هم برآمد.» (سوره قمر آیه 11 و 12)

آیا می دانید چه چیزی باعث غرق شدن فرعون و لشكریانش شد؟ خداوند درباره ی آن حادثه می فرماید: «آن گاه او و سپاهیانش را فرو گرفتیم و آنان را به دریا رها كردیم، پس بنگر كه سرانجام ستمگاران چگونه بوده است.» (سوره قصص آیه 40)

آیا می دانید بر سر قوم لوط (علیه السلام) چه آمد؟ سیدنا جبرئیل (علیه السلام) سرزمین آن ها را به حدی بلند كرد كه فرشتگان صدای زوزه ی سگ های آن ها را شنیدند و سپس آن را واژگون ساخت.

خداوند درباره ی این واقعه می فرماید: «و آن را زیر و رو كردیم و بر آن سنگ پاره هایی از سنگ گِل فرو باریدیم.» (سوره حجر آیه 74)

آیا می دانید كه چرا این گونه دچار عذاب الهی شدند؟ و آیا می دانید قوم «عاد» وشهرشان كه نمونه ی آن در هیچ سرزمینی نبود، چه چیزی نابود كرد؟

خداوند متعال می فرماید: «پس بر آنان تندبادی فرستادیم و سپاهیانی كه آن ها را نمی دیدند، و خداوند به هر چه كه انجام می دهید بیناست.» (سوره احزاب آیه 9)

سبب تمامی این مصیبت ها و نابودی این افراد و ملل، فقط و فقط معصیت و گناه بوده است. می بینید كه گناه چه برسر آن ها آورده است؟ قوم بنی اسرائیل را بنگرید كه چگونه خداوند درباره ی آن ها سخن می گوید: «و چون (هنگام كیفر) وعده ی نخستین از دو وعده شان فرا رسید، بر شما كسانی از بندگان خود را كه رزم آورانی سهمگین اند، برگماریم كه اندرون خانه ها را جستجو كنند؛ و آن، وعده ای تحقّق یافتنی است.» (سوره اسراء آیه 5)

عزیزان آیا می دانید علت اصلی مشكلات، كه ما آن را درك كرده و مورد بررسی دقیق قرارداده ایم چیست؟ در جواب باید گفت: گناهان و نافرمانی های امروز و دیروز ما و گناهان امت های اسلامی ما در صد سال اخیر، ریشه و علت اصلی مشكلات و گرفتاری های ماست، پیامبر اكرم (صلی الله علیه وآله وسلم) می فرماید: «هرگاه در میان امتی گناهان به صورت آشكار انجام شوند (و دیگران نهی از منكر را انجام ندهند) خداوند همگی آنان را (با هم) دچار عذاب خواهد كرد.» (مسند امام احمد:6/303)

باید به دقت این حدیث را مد نظر قرار دهیم، چرا كه این حقیقتی غیر قابل انكار است. آری خواننده گرامی! باید كاملا آگاه باشید كه گناه نابود كننده ی ملت هاست.

زمانی كه مسلمانان «رومیان» را از قبرس اخراج كرده و پیروزمندانه وارد آن جزیره شدند و با خوشحالی این پیروزی را به هم دیگر تبریك می گفتند یكی از اصحاب بزرگوار پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) به نام ابودرداء (رضی الله عنه) مشغول گریه كردن بود، وقتی از او علت آن را پرسیدند جواب داد «برای امتی گریه می كنم كه از دستورات خداوند سرپیچی كنند و خداوند آن ها را از بین ببرد (یعنی روزی كه مسلمانان دچار گناه شده و از بین بروند.»

آیا این قانون را درك كرده ایم؟ خداوند به واسطه گناه، امت ها را نابود می كند، اما خداوند ما را دوست دارد، خداوند این امت را بسیار دوست دارد و به همین دلیل است كه می خواهد با مصائب و مشكلات، ما را آگاه نموده و به تحرك وا دارد.

( بگو اگر مى دانید چه کسى است که فرمانروایى همه چیز به دست اوست و او پناه مى دهد و بر ضد او پناهى داده نمى شود؟ بزودى خواهد گفت: خدا. بگو پس فریب کجا را مى خورید) « مومنون 88 و 89 »

(اگر خدا شما را یارى کند هیچ کس بر شما چیره شدنى نیست و اگر شما را به ؟ حال خود واگذارد کیست که پس از وى شما را نصرت دهد ) « آل عمران 160 »

( هر که عزت خواهد بداند که عزت یکسره از آن خداست (فاطر10 »

( عزت یکسره از آن خدا و رسول او و مؤمنین است ) « منتفقون 8 »

پس از این جهت هم ترسى نیست. قدرت تنها از آن خدا و عزت یکسره از اوست . 

( اوست مقتدر و بالادست بندگان خویش و با حکمت و اطلاع است )  «حجرات 13 »

آیا ما هرمزگانی ها تا کنون به همه نقاط استان خود سفر کرده ایم و با جای جای آن آشنا هستیم؟ آیا موقعیت جغرافیایی و خوی و خلق و فرهنگ مردم نواحی مختلف استان را از نزدیک دیده ایم؟ چه تفاوت هایی بین نقاط دور و نزدیک استان مشاهده می نماییم؟ شاید پاسخ گروه زیادی از هرمزگانی ها به سوالات مطرح شده منفی باشد که این خود جای سوال دارد و جالب این که به طور مثال عده زیادی از همشهریان عزیز بندری در رده سن های مختلف نوجوان، جوان و میانسال و پیر جزیره هرمز را که در مجاورت بندرعباس و در فاصله کوتاه بیست کیلومتری قرار دارد از نزدیک ندیده اند که این خود به یقین تعجب فراوان را به همراه دارد چون بسیاری از گروه های سنی که به آنها اشاره نمودیم ممکن است تا به حال سفرهای متعددی به مالزی، تایلند، امارات و ترکیه و دیگر نقاط خارج از کشور داشته اند. در حالی که بسیاری از نقاط مختلف استان برایشان ناشناخته مانده است و در عجبیم علت را در کجا جستجو نماییم.

از بندرجاسک در آخرین نقطه شرق استان گرفته تا پارسیان که در منتهی الیه غرب استان قرار دارد چیزهای زیادی برای گفتن وجود دارد که متاسفانه تا کنون به آن پرداخته نشده است. به راستی علت را در کجا جستجو کنیم؟ در جهان کنونی وسایل ارتباط جمعی و رسانه های گروهی از جمله روزنامه و رادیو و تلویزیون وظیفه و مسئولیت اصلی را در جهت آگاهی و معرفی و شناسایی نقاط مختلف به عهده دارند و علی رغم حضور ده ها رسانه مکتوب و رادیو و تلویزیون در استان هرمزگان به قول معروف تا کنون حق مطلب به طور کامل ادا نشده است که این امر گله فراوان را به همراه دارد. ناگفته نماند گاهی برخی از نشریات محلی در مناسبت هایی مطالبی کوتاه در مورد بعضی از نقاط استان به مخاطب و خواننده خود عرضه می دارند که این خود جای تشکر و قدردانی است. در نمایشگاه کتابی که اخیراً در بندرعباس تشکیل یافته بود غرفه کوچکی به استان میزبان اختصاص داشت اما متاسفانه پربار نبود و رونق چندانی نیز نداشت که حکایت از عدم علاقه و ذوق کتابخوانی در قشرهای زیادی از افراد جامعه ما می باشد که این امر جای تاسف فراوان است.

در این میان به نکته ای نیز می توان اشاره نمود که در بی علاقگی و خرید کتاب و کتابخوانی دخالت مستقیم و نقش مهمی را به عهده دارد و آن بالا بودن قیمت اکثر کتابهاست که برای گروه کثیری از مردم جامعه به خصوص دانشجویان بار مالی زیادی را به همراه دارد که در این خصوص همت متولیان امر را می طلبد تا برای پایین آوردن قیمت کتاب چاره ای مناسب اندیشید تا کتابخوانی رونق در خور اهمیت خود را به دست آورد.

در این مقوله نکته ای قابل ذکر است که در حال حاضر کتاب های مفید و ارزنده ای نیز به وسیله نویسندگان محترم و ارزشمند محلی در مورد نقاط مختلفی از استان به رشته تحریر درآمده است که دسترسی و خرید آنها گاه مشکل می باشد. بنابراین پیشنهاد می گردد محل و مکان و کتابفروشی خاصی به منظور معرفی و عرضه و فروش مجموعه کتاب هایی که در مورد تاریخ و جغرافیا و فرهنگ و اقتصاد منطقه هرمزگان نگاشته شده است اختصاص یابد.

حقیر خود شاهد است دانشجوی عزیزی از قشم در تهران و شیراز به دنبال کتابی می گشت که در زمینه هرمزگان برای تحقیق واحد درسی دانشگاهی خود به آن نیاز داشت. در معدود کتابخانه موجود در سطح استان نیز مجموعه تکمیلی از کتابهایی که به وسیله محققین و نویسندگان ارجمند محلی چاپ شده است وجود ندارد و در این راستا توجه اداره محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی را به این مهم جلب می نماید تا برای رفع نیاز به دسترسی کتابهایی در زمینه هرمزگان شناسی چاره ای اندیشیده شود. نکته قابل ذکر دیگری که در اینجا ذکر و توجه به آن ضروری به نظر می رسد تجلیل از نویسندگان نامی و با ارزش هرمزگان است چه آن گروه معدود از صاحبان قلم هرمزگانی که هم اکنون در قید حیات نیستند که آثار و نوشته ها و یاد و خاطره آنها زنده و پایدار است و چه آن عزیزان و نویسندگان و محققان ارزشمندی که هم اکنون زنده و عمر گرانمایه و پربارشان را مصروف شناساندن استان و جامعه فرهنگی آن می نمایند.

چند دهه به عقب بر می گردیم در گذشته نه چندان دور شاهد حضور دو نویسنده نامی و چیره دست در شرق و غرب هرمزگان عزیز بوده ایم که یاد آنها همچنان باقی است که هر هرمزگانی آنان را گرامی می دارد. در شرق استان مورخ توانا مرحوم سدیدالسلطنه کبابی از منطقه میناب است که با نوشتن و عرضه کتاب های تاریخی و تحقیقی خود در زمینه های مختلف هرمزگان شناسی به راستی معلم توانایی در شناخت و معرفی هرمزگان در دو قرن اخیر بوده است و در غرب استان با نام نویسنده توانا و نامی مطبوعات ایران مرحوم استاد عبدالرحمن فرامرزی برخاسته از روستای گچویه شهرستان بستک آشنایی داریم که سالیان دراز در مطبوعات ایران قلم فرسایی کرده اند که دولتمردان دوره پهلوی دوم همواره از قلم زنی و بیان مسایل و نابسامانی های آن دوره در هراس و تشویش و نگرانی به سر می بردند و اغلب اوقات اثر قلم استاد موجب بروز ناراحتی هایی بین استاد و صاحبان زر و زور آن روزگار می گردیده که این خود صداقت و وطن دوستی و شهامت در بیان مشکلات زمان وی را می رسانده است.

 به عصر حاضر نگاه می کنیم که نویسنده توانا استاد احمد حبیبی از منطقه بستک در غرب استان و استاد احمد سایبانی از منطقه فین در شمال استان با قلم شیوای خود و عرضه آثار نوشتنی حاصل این قلم زنی گام های مهمی را در شناخت هر چه بیشتر هرمزگان برداشته اند. در بندرلنگه، قشم، بندرخمیر، میناب و حاجی آباد و دیگر نقاط نیز نویسندگان پر تلاش و صاحب قلم دلسوزی نیز سراغ داریم که در عرصه معرفی محیط و منطقه خود تحقیقات جالب و پرارزش و مفیدی را انجام داده اند که به طور یقین این آثار به یادگار خواهد ماند و اگر در این جا نامی از آنان برده نمی شود وسواس از اینکه نام عزیزی از قلم افتد و این قدر ناشناسی خواهد بود. حضور کتب و آثار نوشته آنان معرف خوبی برایشان می باشد.

نکته قابل توجه اینکه در مسافرتها و دیدار از دیگر استانها و جاهای مختلف شاهد نامگذاری بسیاری از مناطق فرهنگی، مدارس، کتابخانه ها و خیابانها و دیگر اماکن موجود در آن محل به نام بزرگان و صاحبان فرهنگ و قلم محل هستیم که این امر متاسفانه در استان خودمان هرمزگان به آن چنان توجهی نشده و تجلیل از این عزیزان چندان به چشم نمی خورد و جا دارد در این میان به این مهم نیز پرداخته شود. اکنون که در جای جای استان و در نقاط دور و نزدیک شاهد وجود دانشگاه و یا دیگر موسسات آموزش عالی هستیم انتظار می رود استاد و دانشجویان علاقمند به میدان آیند و در زمینه های مختلف اقتصادی، صنعتی، کشاورزی، شیلات و فرهنگی و دیگر ظرفیت های استان تحقیقات لازم و ضروری را انجام دهند تا حاصل این تحقیقات بتواند در آینده مورد توجه و دقت قرار گرفته و برنامه ریزان و متولیان در جهت رشد و ترقی و شکوفایی و اعتلای استان از آن بهره کافی ببرند.