هرگاه اسلام ناسخ دینهای دیگر است، چرا در برخی از آیات قرآن، هر یك از
افراد و ملل جهان را اعم از مسلمان و یهودی و مسیحی و ... در صورتی كه به
خدا ایمان داشته باشد و عمل نیك انجام دهد، اهل نجات میداند و میگوید:
برای چنین افرادی در روز رستاخیز ترس و اندوهی وجود ندارد، آیا مفادّ این
نوع آیات این نیست كه همه ملل جهان حتّی پس از طلوع اسلام با شرایط یاد
شده، اهل نجات میباشند و هنوز هم شرایع آنها به قوّت خود باقی است و از
درجه اعتبار ساقط نشدهاند؟
پاسخ:
لازم است قبلاً متون آیات مزبور را ذكر كرده سپس به تجزیه و تحلیل آن بپردازیم.
1. «اِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِینَ هَادُوا وَالنَّصَارَی
وَالصَّبِئِینَ مَنْ آمَنَ بِاللهِ وَالْیَومِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحَاً
فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْف عَلَیْهِمْ وَلاَهُمْ
یَحْزَنُونَ؛ كسانی كه (به پیامبر اسلام) ایمان آوردهاند و كسانی كه به
آیین یهود گرویدند و نصاری و صابئان [=پیروان یحیی] هرگاه به خدا و روز
رستاخیز ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند، پاداششان نزد پروردگارشان
مسلّم است و هیچگونه ترس و اندوهی برای آنها نیست. (هر كدام از پیروان
ادیان الهی، كه در عصر و زمان خود، بر طبق وظایف و فرمان دین عمل كردهاند،
مأجور و رستگارند.)»
2. «اِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِنَ هَادُوا وَالصّابِئُونَ
والنَّصَارَی مَنْ آمَنَ بِاللهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحاً
فَلاَ خَوْف عَلَیْهِمْ وَلا هُمْ یَحْزَنُونَ» كه از نظر معنی چندان
تفاوتی با آیة نخست ندارد.
3.«اِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِینَ هَادُوا وَالصَّابِئِینَ
والنَّصَارَی وَالْمَجُوََ وَالَّذِینَ اَشْرَكُوا إِنَّ اللهَ یَفْصِلُ
بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّ اللهَ عَلَی كُلِّ شَیْءٍ شَهید؛
مسلّماً سانی كه ایمان آوردهاند و یهود و صابئان [=ستارهپرستان] و نصاری و
مجوس و مشركان، خداوند در میان آنان روز قیامت داوری میكند؛ (و حق را از
باطل جدا میسازد؛) خداوند بر هر چیز گواه (و از همه چیز آگاه) است.»
در ابتدا ممكن است چنین تصوّر شود كه این آیات میگویند پیروان هریك از
ادیان یاد شده، اگر در عین ایمان به خدا و روز رستاخیز دارای عمل نیك
باشند، رستگارند و نتیجه آن این است كه هنوز ادیان دیگر منسوخ نشده است و
اكنون كه اسلام برای بشر عرضه شده، به این معنی نیست كه پیروی از ادیان
دیگر منسوخ گردیده، بلكه هر یك از آیینهای پیشین راهی به سوی خداست و بشر
میتواند از هر راهی كه بخواهد به این مقصد برسد و هرگز لزومی ندارد كه از
راه شریعت خاصّی مانند اسلام پیروی كند. این مطلبی است كه مكرّر از طرف
افرادی كه مطالعات سطحی در قرآن دارند، مطرح شده است.
ولی باید توجّه داشت اساس تفسیر یك آیه این نیست كه از آیات دیگر چشم
بپوشیم و ارتباط آیه را از آنها قطع كنیم؛ بلكه باید در كشف مفهوم یك آیه
علاوه بر شأن نزول، آیات قبل و بعد و سایر آیات قرآن را نیز در نظر داشته
باشیم.
هرگاه پس از ظهور آیین اسلام پیوری از آیینهای دیگر رسمیّت داشت، علاوه بر
اینكه تشریع آیین دیگری به نام اسلام مورد نداشت، هرگز صحیح نبود كه
پیامبر اسلام(ص) نامههای تبلیغی به سران و رهبران كلّیّة ملل جهان بنویسد و
همه را به آیین خود دعوت كند و آیین خود را یك آیین جهانی و شریعت خویش را
خاتم معرفی كند.
نامههای پیامبر(ص) و دعوتهای پیاپی وی و جهاد طاقتفرسای مسلمانان با اهل
كتاب در زمان پیامبر(ص) و پس از وی و سخنانی كه در این زمینه از پیشوایان
بزرگ به دست ما رسیده است، همگی حاكی است كه با ظهور اسلام دوران رسالت
پیامبران پیشین تمام شده اكنون رسالتی جز رسالت اسلام و نبوّتی جز نبوّت
حضرت محمّد(ص) وجود ندارد.
اكنون باید دید كه هدف آیه چیست؟
آیات مزبور دو حقیقت، یكی اجمالی و دیگری تفصیلی را بیان میكند.
1.اگر یهود و نصارا به راستی به خدا و قیامت معتقد باشند و ظاهرسازی
ننمایند، میبایست طبق تورات و انجیل و سایر كتابهای آسمانی خود به پیامبر
اسلام(ص) ایمان بیاورند، زیرا تورات و انجیل به آمدن پیامبر اسلام(ص)
بشارت داده و علائم او را بیان نموده است بطوری كه آنان پیامبر را مانند
فرزندان خود میشناختند.
جالب اینكه قرآن مجید این حقیقت را در سورة مائده پیش از آیة مورد بحث بیان كرده و میفرماید:
«قُلْ یَا اَهْلَ الْكِتابِ لَسْتُمْ عَلَی شَیْءٍ حَتَّی تُقِیمُوا
التَّورَاةَ وَالاِنْجِیلَ وَمَا اُنْزِلَ اِلَیْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ؛ ای
اهل كتاب! شما هیچ آیین صحیحی ندارید، مگر اینكه تورات و انجیل و آنچه را
از طرف پروردگارتان بر شما نازل شده است، برپا دارید.»
ناگفته پیداست، مقصود از به پا داشتن این كتابهای آسمانی، عمل به محتویات
آن است؛ و یكی از محتویات این كتابها نبوّت پیامبر اكرم(ص) و رسالت جهانی
او میباشد كه در این كتابها وارد شده و بارها قرآن به آن اشاره كرده است.
اگر آنان به راستی به خدا و روز رستاخیز ایمان داشته باشند، باید به رسالت
جهانی پیامبر اسلام(ص) كه جزء تعالیم خدا در كتب عهدین است، نیز ایمان
داشته باشند، در این صورت جزء مسلمانانی میباشند و قطعاً مأجور خواهند
بود.
خلاصه: ایمان به خدا و روز رستاخیز، از ایمان به كتابهای آسمانی و تعالیم
آنها كه از آن جمله نبوّت خاتم پیامبران(ص) است جدا نیست و چنین فردی دیگر
نمیتوانمد به اصطلاح مسیحی شود، بلكه یك فرد مسلمان خواهد بود.
2.با در نظر گرفتن آیات پیش از این آیه در سورة بقره روشن میشود كه این
آیه مربوط به آن دستهای از اهل كتاب است كه در دورة پیامبران پیشین به
راستی به خدا ایمان آورده و به روز رستاخیز معتقد بودند و به دستورهای آیین
خود در آن زمان عمل میكردند؛ در مقابل آنها بعضی دیگر از جادّة توحید سر
باز زدند و به عبادت و پرستش گوساله پرداختند و وقاحت را به جایی رساندند
كه صریحاً به موسی(ع) گفتند: تا خدا را با دیدگان خود نبینیم هرگز او را
عبادت نمیكنیم.
بنیاسرائیل بر اثر چنین رفتارهای ناشایست، دچار خشم الهی گردیده چنانكه
در آیة ماقبل میفرماید: و مُهر ذلّت و نیاز، بر پیشانی آنها زده شد و باز
گرفتار خشم خدایی شدند؛ چرا كه آنان نسبت به آیات الهی، كفر میورزیدند و
پیامبران را به ناحق میكشتند. اینها به خاطر آن بود كه گناهكار و متجاوز
بودند.
در اینجا خداوند برای رفع اشتباه و اینكه حساب آن دسته از اهل كتاب كه به
راستی به خداوند ایمان داشتند و روز رستاخیز را باور نموده و عمل صالح
داشتهاند از دیگران جداست و در روز رستاخیز اهل نجات بوده و برای آنان
اندوه و غمی نخواهد بود، آیات مزبور را بیان فرموده است.
در این صورت، آیه مخصوص آن دسته از اهل كتاب خواهد بود كه در اعصار پیشین،
زندگی میكردند و قبل از بعثت پیامبر اسلام(ص) درگذشته بودند و ارتباطی به
عصر رسالت پیامبر اسلام(ص) ندارد.
شأن نزول آیه نیز این موضوع را كاملاً روشن میسازد كه پس از نزول قرآن و
بعثت پیامبر اسلام(ص)، بعضی از مسلمانان در فكر فرو رفتند كه هرگاه راه حقّ
و نجات تنها آیین اسلام است، پس تكلیف نیاكان و اجداد ما كه بر آیین
دیگری بودند چه خواهد بود؟
در این موقع آیه شریفه نازل شد و رسماً اعلام نمود كه تمام كسانی كه در عصر
خود به خدا و روز رستاخیز و پیامبر زمان خود ایمان آورده و عمل صالح
انجام دادهاند، اهل نجات خواهند بود و برای آنان نگرانی نیست.
سلمان در نخستین شرفیابی خود به حضور پیامبر اكرم(ص) از دوستان و راهبان
دیر موصل سخن به میان آورد و در حالی كه گروهی دور پیامبر حلقه زده بودند،
رو به پیامبر كرد و گفت: تمام راهبان دیر موصل در انتظار بعثت شما به سر
میبردند، ولی متأسّفانه قبل از دیدار شما چشم از جهان فرو بستند.
در این لحظه كسی به سلمان گفت: آنان اهل آتش هستند؛ این مطلب بر سلمان گران
آمد، در این موقع آیة مورد بحث بر پیامبر(ص) نازل گردید و اعلام داشت
آنها كه به ادیان حقّ گذشته ایمان حقیقی داشته باشند -اگرچه عصر پرفضیلت
پیامبر اسلام(ص) را درك نكنند- اهل نجات خواهند بود.
خلاصه: كسانی كه پیش از پیامبر اسلام(ص) به آیین واقعی عصر خود ایمان راسخ داشتهاند، در روز قیامت اهل نجات خواهند بود.
در این صورت، این آیه هرگز ارتباطی به افكار نادرستی از قبیل «صلح كل»
(پیروان هر مذهبی اهل نجاتند) ندارد و چنین تفسیری حاكی از بیخبری از
مفادّ آیه و آیات مربوط به آن میباشد.
گذشته از این، آیه17 سوره حج كوچكترین ارتباطی به مدّعای آنان ندارد و
مفادّ آن جز این نیست كه خداوند در روز رستاخیز میان ملل مختلف عالم داوری
خواهد كرد؛ این سخن هرگز گواه بر آن نیست كه پیروان همه مذاهب جهان روز
قیامت اهل نجات بوده و همگی پویندگان راه حق میباشند.
منبع:پاسخ به پرسش های مذهبی،تالیف آیت الله مکارم شیرازی و آیت الله سبحانی،نسل جوان138
http://nashrehaghayegh.blogfa.com
راهها پیموده ام تا کوی تو
عرفات، نام منطقه وسیعی است با مساحت حدود 18 کیلومتر مربع در شرق مکه معظمه، اندکی متمایل به جنوب که در میان راه
طائف و مکه قرار گرفته است . زائران بیت الله الحرام در روز عرفه - نهم ذی حجه - از ظهر تا غروب در این منطقه حضور دارند . در
نقلی آمده است که آدم و حوا (ع) پس از هبوط از بهشت و آمدن به کره خاکی، در این سرزمین همدیگر را یافتند و به همین دلیل،
این منطقه «عرفات » و این روز «عرفه » نام گرفته است .
(1) |
عرفه، از عیدهای بزرگ است; هر چند عید نامیده نشده است و روزی است که حق تعالی بندگان خویش را به عبادت و
اعت خود دعوت کرده، سفره جود و احسان خود را برای آنها گسترده است . شیطان در این روز، از همه اوقات خوارتر و حقیرتر و
خشمناک تر است .
|
روایت شده که حضرت زین العابدین (ع) در روز عرفه صدای فقیری را شنید که از مردم کمک می خواست . حضرت فرمود: وای بر
تو! آیا دست نیاز به سوی غیر خدا دراز می کنی; در حالی که امید می رود در این روز بچه هایی که در شکم مادر هستند، مورد فضل
و لطف الهی قرار گیرند و سعادت مند گردند؟ (2)
در روایتی از حضرت صادق (ع) آمده است: «کسی که در ماه رمضان آمرزیده نگردد تا رمضان آینده آمرزیده نمی گردد; مگر این که
روز عرفه را درک کند» . (3)
بهترین عمل در روز عرفه دعا است و در میان روزهای سال، این روز برای دعا امتیاز ویژه ای دارد .
روز عرفه دارای دعاهای فراوانی است; ولی در این میان، دعای عرفه امام حسین (ع) دارای جایگاه ممتاز و ویژه است و در واقع،
ناب ترین و عمیق ترین معارف الهی و توحیدی در این دعا، بر زبان سالار شهیدان (ع) جاری گشته است .
عصر روز عرفه امام حسین (ع) با گروهی از خاندان و فرزندان و شیعیان، با نهایت خاک ساری و خشوع از خیمه بیرون آمدند و در
جانب چپ کوه ایستادند . امام (ع) چهره مبارک خود را به سوی کعبه گردانید مانند مسکین نیازمندی که غذا می طلبد، دست ها
را برابر صورت خود گرفت و دعایش را چنین آغاز کرد:
«الحمدلله الذی لیس لقضائه دافع و لا لعطائه مانع و لا کصنعه صانع و هو الجواد الواسع; سپاس خداوندی را سزاست که چیزی
قضایش را دور نمی سازد و از عطا و بخشش او جلوگیری نمی کند و هیچ آفریننده ای آفرینش او را ندارد و او سخاوت مندی
بی انتهاست .»
حضرت (ع) سپس به بیان گوشه ای از نعمت های بی پایان خداوند که انسان را در تمام مراحل رشد و تکامل در برگرفته، می پردازد
و مهربانی مادران و دایه ها و مواظبت و پرستاری و دل سوزی آنان را از الطاف و عنایت های خداوند می شمرد; سپس به لزوم شکر
نعمت های الهی اشاره می کند و خود را از ادای یک شکر نیز عاجز و ناتوان می بیند . هر فرازی از این دعا، دریچه ای از نور و توحید و
عشق و محبت به خداوند را به سوی دل انسان می گشاید و عبارات دعا و محتوای آن، نشان می دهد که امام حسین (ع) در حال این
دعا یک سره از خود و عالم غافل گشته، تمام جهان را به یک سو نهاده، با همه وجود حضور خداوند و احاطه و اشراف او به همه
ذرات هستی و نفوذ علم و قدرت و حیات او را بر تک تک ذرات و موجودات عالم مشاهده می نماید و آن چه را که دیده، بر زبان
آورده است . امام حسین (ع) می خواهد با این نیایش، انسان و خدا را بشناساند و نزدیکی آن را به هم بنماید . او با این نیایش،
منطقی ترین و واقعی ترین رابطه انسان با خداوند بی چون را توضیح می دهد .
دعای عرفه سیدالشهداء (ع) سراسر نور و عرفان پروردگار است و آمیزه ای از شور و عشق و محبت و معرفت به ذات پاک خداوند
است . در فرازهای این دعا، امام حسین (ع) با خداوند چنین عاشقانه زمزمه می کند:
خداوندا! اجازه فرما تا دمی چند در برابرت به زانو درافتم و قطراتی از اقیانوس جان، نثار بارگاهت نمایم . خیال دوری راه تا درگاه
جمالت خسته و فرسوده ام کرده است:
از گل آدم شنیدم بوی تو
راه ها پیموده ام تا کوی تو
خدایا! موجوداتی که در هستی خود نیازمند تو هستند، چگونه می توانند راهنمای من به سوی تو باشند؟
پروردگارا! آیا حقیقتی غیر از تو آن روشنایی را دارد که بتواند تو را بر من آشکار سازد؟ کی از نظر غایب و پنهان بوده ای که نیازمند
راهنمایی به سوی خود باشی و چه وقت از من دور بوده ای تا نمودهای جهان مرا به تو برساند؟
همه عالم به نور توست پیدا
کجا گردی تو از عالم هویدا؟
خدایا! روشنایی جمال و جلالت در جهان هستی آشکارتر از هر چیز است و وجود تو خفا و پوشیدگی ندارد تا چراغی سر راه بگیرم
و بارگاه ربوبی تو را جست و جو نمایم و یا دلیلی را راهنمای خود به سوی تو قرار دهم; چون فروزنده چراغ تو و سازنده دلیل و
راهنما، تویی .
خدای من! چشمی که تو را بر خود نگهبان و مراقب نبیند، کور و فرو بسته باد و بنده ای که از متاع محبت تو بی بهره باشد،
سرمایه باخته و ورشکسته باد .
دیده ای کان چهره روشن نبیند کور باد
خاطری کز توست خالی، تیره و بی نور باد
امام حسین (ع) با این دعا روحی تازه به کالبد عرفات دمید و این نغمه خوش آسمانی و آوای دل انگیز ملکوتی را تا ابد در سینه
سینای عرفات به یادگار گذاشت .
از صدای سخن عشق ندیدم خوش تر
یادگاری که در این گنبد دوار بماند
صحرای عرفات کالبد و جسم امام حسین (ع) روح آن است و به همین دلیل حق تعالی، در روز عرفه پیش از آن که به اهل موقف
عرفات نظر لطف کند، به زائران قبر پاک حسین (ع) (4) نظر رحمت می افکند . (5)
پی نوشت:
1 . رسول جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، نشر مشعر .
2 . مفاتیح الجنان، اعمال روز عرفه .
3 . همان، فضیلت ماه مبارک رمضان .
4 . مفاتیح الجنان، زیارت امام حسین (ع) در روز عرفه .
5 . در این مقاله از کتاب نیایش حسین (ع) تالیف علامه فقید محمدتقی جعفری، استفاده فراوان شده است .
http://nashrehaghayegh.blogfa.com
