کم خونی (آنمی)

کم خونی نام عمومی است که به گروهی از اختلالات کمبود سلولهای قرمز خون دربدن داده می شود. گلبولهای قرمزخون حاوی ماده ای بنام هموگلوبین هستند که این ماده مسئول حمل اکسیژن از ریه ها به تمام سلولهای بدن است.

برای درست کردن گلبولهای قرمز خون بدن احتیاج به مواد اولیه: پروتئین - آهن ـویتامین ب12 و اسید فولیک دارد که در دستگاه سازندۀ گلبولهای قرمز (مغزاستخوان ها) گلبولهای قرمز خون را بسازد. بنابراین اگر یکی از این مواداولیه به اندازه کافی موجود نباشد و یا کارخانه سازنده گلبولهای قرمز درستکارنکند ویا با وجود مواد اولیه به اندازه کافی و سالم بودن کارخانه سازنده عوامل دیگری مثل پرکاری طحال و وجود پادزهرهائی در بدن باعث از بینبردن زودرس این گلبولهای قرمز شود، بیماری کم خونی یا آنمی بوجود می آید.در حالت دیگر کمخونی بدلیل خونریزی مزمن داخلی و یا خارجی با وجود فعالیت فراوان کارخانه سازنده خون با تمام ظرفیت نمی تواند این کمبود و ازدستدادن خون را جبران کند در نتجه مواد اولیه موجود در بدن جهت ساختن گلبولهای قرمز خون بزودی مصرف می شود و کمبود آهن معمواً پیش می آید.

درنتیجه کمی تعداد گلبولهای قرمز خون مقدار اکسیژنی که بوسیله هموگلوبین به سلولهای بدن میرسد به نسبت شدت کم خونی کمتر است. و در نتیجه اعضا حساسبدن مثل قلب و مغز بخصوص درهنگام فعالیت بدن که احتیاج بیشتر به اکسیژن دارند تحت فشار خواهند بود.

بطورخلاصه برای زنده ماندن و فعالیت روزانه تمام سلولهای بدن احتیاج به اکسیژن دارند که این اکسیژن بانفس کشیدن وارد ریه ها شده با هموگلبین موجود درگلبولهای قرمز ترکیب و بوسیله گردش خون و تلمبه کردن خون توسط قلب به تمام قسمتهای بدن می رسد. بدن برایساختن گلبولهای قرمز خون با استفاده ازپروتئین ـ آهن ـ ویتامین ب12 و اسید فولیک استفاده می کند و بعد از ساختن آنها در بدن بطور مرتب بازرسی های دقیقی درکبد و طحال و غدد لنفاوی از اینگلبولهای قرمز بوجود ی آید که چنانچه خوب و درستکار نکنند و یا چنانچه پیرشده باشند (عمرطبیعی گلبولهای قرمز حدود 120 روز است) آنها را گرفته ومی شکنند و تجزیه می نمایند و از مواد اولیه آنها در مغز استخوان دو باره گلبولهای قرمز جدید می سازند و حتی از مقداری از مواد باقی مانده آنها درکبد صفرا می سازد.

آزمایش اندازه گیری هموگلوبین گلبولهای قرمز خون بصورت گرم در صد میلی لیتر خونصورت می گیرد که مقدار طبیعی هموگلوبین از 11 تا 15 در زنان و از 13 تا 17گرم در هر صد میلی لیتر خون در مردان است. ضمناً تعداد گلبولهای قرمز درهر میلی لیتر مکعب خون در زنان بین 2 تا 4 میلیون و در مردان بین 4 تا 8 میلیون گلبول قرمز است.

شایعترین نوع کم خونی ـ دراثر کمبود آهن است که در این نوع گلبولهای قرمز کوچکتر ازاندازه طبیعی (میکروسیتیک) و در نوع دیگر در اثر کمبود ویتامین ب 12 و یااسید فولیک بزرگتر(مگالوبلاستیک ) هستند . بعضی کم خونی ها مثل تالاسمی ژنتیکی یا مادر زادی هستند.علائم کم خونی ها عبارتند از : خستگی عمومی ـتنگی نفس بخصوص در هنگام راه رفتن وفعالیت بدنی ، طپش قلب ،سرگیجه و جلویچشم تار شدن و سردرد که بستگی به شدت کمخونی دارد. عوارض طولانی کم خونی بخصوص در اثر کمبود آهن عبارتند از:

زخم زبان و احساس ناراحتی در دهان، زخم گوشه های لب ها ، تغییر در ناخن ها وشکننده بودن آنها ، اختلال واحساس درد در هنگام قورت دادن موادغذائی، رنگپریدگی یا زردی پوست بدن و کم شدن وزن بدن بطور کلی. در بعضی کم خونی هاعوارض عصبی مثل بی حسی در اندامها و افسردگی و اختلال حواس بوجود می آید.در کم خونی های مربوط به مغز استخوان (کارخانه سازنده گلبولهای قرمز دربدن) تب و گلودرد و خون مردگی خود به خود و حتی خونریزی امکاندارد بوجودآید چون سایر عوامل موجود در خون مثل کلبولهای سفید و پلاکها هم ساخته نمیشوند.

عوامل تولید کننده هرنوعکم خونی مختلف هستند. برای مثال کم خونی آهن ممکن است دراثر کمبود آهن در موادغذایی فرد تولید شود. رژیم غذای متنوع معمولی بهاندازه کافی آهن دارد ولی امکان دارد که اختلال در جذب آهن باشد. در زنانچنانچه در قاعد گی زنانه مقدار زیادی خوناز دست دهند و یا در مردان و زنانمقداری خون بوسیله معده و دستگاه گوارش از دستبدهند که کارخانه سازنده خوندر بدن نتواند آنرا جبران کند باعث مصرف زودرس آهنشده و کم خونی حاصل میشود.

آهن زیادی در کبد ذخیره میشود ولی در بیماریهای مزمن کبدی ـ قلبی ـ کلیوی وریوی و بیماریهای روماتیسمی مغزاستخوان بدلایل گوناگون نمی تواند درست کارکند . در بیماریهای تالاسمی غشاء یاپرده اطراف گلبولهای قرمز خون بصورتمادرزادی عیب دارد در نتیجه این گلبولهای قرمزخیلی زودتر از 120 روزمعمولی عمر دارند در نتیجه با وجود بودن آهن به اندازه کافیدر بدن کارخانهسازنده خون نمی تواند این کمبود را جبران کند و آنهایی را که درستمی کندباز پرده و دیواره اطراف آنها هنوز معیوب است و به همان سرنوشت از همپاشیدگی زودرس ویا خراب شدن بوسیله بازرس های گلبولهای خونی در طحال و کبدگرفتارمی شوند. در نوع دیگر کم خونی مادر زادی (کم خونی دائمی) پروتئین هادر گلبولهای قرمز معیوبند که این نوع کم خونی در آفریقا زیادتر است که گرچه این افرادبه بیماری مالاریا مقاوم هستند ولی در بیماریها و کمبوداکسیژن پروتئین معیوب داخل گلبولهای قرمز خون آنها تغیر شکل داده و به کلداس شده و با عث عوارض شدید می شود.تالاسمی در ایران و کشورهای همجوار ونوع کم یاب تری نیز وجود دارد که در غرب بیشتر دیده می شود.

داروهای پزشکی و حتی داروهای گیاهی نیز امکان دارد باعث کم خونی شدید شوند که لیست آنها در این خلاصه نمی گنجد ولی اصولاً داروها و مواد شیمیائی روی کارخانه سازنده خون (مغزاستخوان)اثر می کنند و می توانند آنرا کاملا ًاز کاربیندازد و جان فرد راشدیداً تهدید کنند بعضی داروها و مواد شیمیایی دیگرروی گلبولهای قرمز بطورمستقیم اثر می کنند .

دردوران رشد سریع درنوجوانان و زمان بارداری احتیاج بیشتری به آهن و مواد دیگر اولیه برای ساختن گلبولهای قرمز خون وجود دارد به همین دلیل به اغلب زنان حامله بخصوص در سه ماه آخرحاملگی قرصهای ویتامینی آهن دار تقویتی میدهند که هم برای خود و جنینش بتواند به اندازه کافی اکسیژن برساند و هم اودر وضعیتی باشد که اگر درزمان وضعحمل مقداری خونریزی کرد جان خود را تهدید نکند. همانطوریکه قبلاً یادآوری شد بهتراست که به زنانی که نقشه حامله شدنرا دارند از حدود سه ماه قبل از بارداری تا سه ماه گی حاملگی اسید فولیک داد.

تشخیص کم خونی بوسیله یک آزمایش ساده خون صورت می گیرد که نمودار کمی مقدارهموگلوبین و کمی تعداد گلبولهای قرمز در مقدار معین خون است که با توجه به ارقامی که در بالا ذکر شد مقایسه میشوند. سپس با توجه به سابقه بیماری که آیا قاعدگی سنگین دارد ویا به هر دلیل خوناز دست می دهد و چه نوع بیماری ویا دارویی و یا کمبود مواد غذایی و نا به هنجاربودن رژیم غذایی باعث آن شده است ویا اینکه با وجود کافی بودن آهن و سایر مواردرژیم غذایی امکاندارد که جذب و یا مصرف این مواد در بدن اشکال داشته باشد و یا اینکه دستگاه سازنده گلبولهای قرمزی که بخوبی درست می شوند زود در بدن ازبین می روند ویا بوسیله نشت کردن و خونریزی در مدفوع و یا ادرار خون بطورمزمن از بدن بیرون می رود ـ هرکدام از این عوامل تولید کننده باید بوسیله آزمایشات مختلف توسط پزشک بررسی شود و پیدا کردن علت کم خونی بسیار مهم است. چون بجای اینکه فقط به بیمار آهن داده شود که بدن بیشتر گلبول قرمز درست کند وروی کم خونی ماسک بگذارد و خدایی ناکرده بعد از مدتی حتی دادن آهن نتواند مفید باشد و در آن مرحله بفهمند که مثلاً سرطان معده ویا روده بزرگ باعثآن بوده است که برای درمانآن دیر شده باشد. البته مواقعی وجود دارد که باتوجه به تاریخچه پزشکی وآزمایشات مختلف و حتی آزمایشاتی مثل آندوسکوپی معده و روده بزرگ ونمونه برداری از مغز استخوان علت کم خونی مشخص نیست که پزشک می تواند با درمان علائم آن( نه درمان علت آن ) اقدام کند ولی حتی دراین وضعیت هم پزشک وهم بیمار باید بطورممتد دنبال پیدا کردن علت آن باشندو با تکرار بعضی آزمایشات و نظر خواهی ازمتخصّین دیگر دنبال کار را بگیرند مثلاً امکان بیماریهای انگلی و کرمها و حتی استفاده از داروهای غیر قانونی و الکل رامطرح کنند.

بنابراین درمان هر نوع کمخونی فرق دارد وحتی در کم خونی کمبود آهن باید علت آنرا تعیین کرد. شایعتری عوارض قرصهای آهن ناراحتی های هاضمه مثل یبوست و اسهال است و این قرصها رنگ مدفوع را تارو تاریک می کنند (خونریزی از قسمت بالای دستگاه گوارش مثل معده و روده کوچک نیزباعث تاری مدفوع با بوی مخصوص میشود که بوسیله آزمایش می توان این دو را از همجدا کرد.) باید توجه داشت کهتزریق آمپولهای محتوی آهن بسیار دردناک هستند و نباید جزء در موارداستثنایی که بیمار نتواند با دهان قرص آنها رابخورد به بیمار دادهشود. درحقیقت بادادن بصورت آمپولدعلاوه بر امکان عفونت در محل تزریق، حتی امکان انتقال بیماریهای واگیر بوسیله وسایل غیر تمیز به فرد کم خون موجود دارد.از طرف دیگر بادادن قرصهای آهن بطور آهسته و بمرور زمان گلبولهای قرمز وهموگلوبین اورازیاد می کنند و قلب و بدن بمرور با این وضعیت بهتر خو میگیرد و عمل می کند.

تقریباً فقط در نوع کم خونیدر اثر کمبود ویتامین ب 12 احتیاج به تزریق وجود داردچون ما هنوز دارویی برایخوردن نداریم و با داروی جدید تجربه کافی نداریم واز طرف دیگرمعده این افراد نیز معمولاً مقداری عیب دارند . بنا بر این جزءدر حالتهای استثنائی نباید از آمپول استفاده کرد. در تالاسمی مینور حتی احتیاج به تزریق خون وجود ندارد و در نوع ماژر آن حتماً پزشک با بیمار در گیر است و همکاری نزدیک دارد. برای درک بیشتر توصیه می شود که مطالب زیر رانیزبخوانید :

کمخونی مغز استخوان ،ویتامین ب 12 و اسید فولیک ف آزمایش مدفوع برای وجودخون یا خون مردگی در آن، قاعدگی در زنان ، آزمایش ساده خون ( FBC یا CBC) ، هموگلوبین ، آهن ، فرتین و آزمایشات آهن ، عوامل مورد احتیاج ساختن گلبول قرمز خون.

رژیم غذایی درکم خونی و فقرآهن

كم‌خونی وضعیتی است كه در آن تعداد یا اندازه گلبول‌های قرمز و یا مقدار هموگلوبین موجود در خون كاهش یافته و تبادل اكسیژن و دی‌اكسیدكربن بین خون و سلول‌هادچار اختلال می‌شود. از علل ایجادكننده كم‌خونی می‌توان كمبودهای تغذیه‌ای، خونریزی، ناهنجاری‌های ژنتیكی، بیماری‌های مزمن و یا مسمومیت‌های دارویی را نام برد. منظور از كم‌خونی‌های تغذیه ای كم‌خونی‌هایی است كه در اثر دریافت ناكافی مواد مغذی ایجاد می‌شوند.

از مهم‌ترین مواد مغذی جهت خون‌سازی كه كمبود آن‌ها موجب بروز كم‌خونی می‌شود می‌توان به آهن،‌ ویتامین ب 12 و اسیدفولیك اشاره كرد. از بین آن‌ها كم‌خونی ناشی از فقر آهن یكی از شایع‌ترین كم‌خونی‌های تغذیه‌ای است.

كم‌خونی ناشی از فقر آهن

فقر آهن یكی از شایع‌ترین اختلالات تغذیه‌ای در كشورهای در حال توسعه و مهم‌ترین علت كم‌خونی تغذیهای در كودكان و زنان در سنین باروری است كه با ایجاد گلبول‌های قرمز كوچك و كاهش میزان هموگلوبین مشخص می‌شود كه این بیماری سبب اتلاف منابع و مراقبت‌های بهداشتی، كاهش  بهره‌وری در اثر افزایش میزان مرگ و میر ابتلا به بیماری در مادران و كودكان و بالاخره كاهش ظرفیت جسمی‌ و روانی در بخش بزرگی از جامعه می‌شود.

میزان نیاز به آهن

میزان نیاز به آهن براساس سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیكی افراد متفاوت است. مثلا زنان باردار به علت افزایش حجم خون، رشد جنین و جفت و سایر بافت‌ها به آهن بیشتری نیاز دارند. به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر كم‌خونی قرار دارند. در شیرخواران در صورت سلامت مادران، میزان آهن موجود در شیر مادر برای 6ـ4 ماه اول زندگی كافی است. ولی در مورد نوزادانی كه با وزن كم متولد می‌شوند، ذخایر آهن كم بوده و باید از 3 ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراكی خورانده شود. همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به این دلیل كه نوزاد را از یك سوم كل خونش محروم می‌كند، خطر فقر آهن را افزایش می‌دهد. 

دلایل فقر آهن

دلایل گوناگونی برای كمبود آهن وجود دارد كه از آن جمله می‌توان به علل زیر اشاره كرد

1 ـ دریافت ناكافی آهن به دلیل رژیم غذایی مورد استفاده كه در آن آهن كمی ‌وجود دارد، مانند بعضی از رژیم‌های گیاه خواری.

2 ـ جذب ناكافی آهن در اثر اسهال، كاهش ترشح اسید معده، مشكلات گوارشی یا تداخلات دارویی و داروهایی مثل كلستیرامین، سایمتیدین، پانكراتین، رانیتیدین و تتراسایكلین).

3 ـ افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی، نوجوانی، بارداری و شیردهی.

4 ـ خون‌ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه و یا در اثر جراحات یا ناشی از همورویید (بواسیر) یا بیماری‌های بدخیم و انگل‌ها. كمبود آهن در مردان بزرگسال معمولا در اثر از دست دادن خون است.

کمبود آهن چه نشانه هایی دارد

کمبود آهن چه نشانه های را در روح و جسم انسان دارد و اگر کمبود مشاهده شد چه مقدار قرص آهن و چند مدت یکبار باید بخورم ؟ درباره دیگر عناصر دیگری که باید در جسم من وجود داشته باشد مانند آنچه درباره آهن پرسیدم آگاهم کنید!

بعضی از علایم كم‌خونی فقر آهن عبارتند از: رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلك چشم‌ها، خستگی زودرس، سرگیجه و سردرد، خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها، حالت تهوع و در كم‌خونی شدید گود شدن روی ناخن(ناخن قاشقی).

منابع غذایی آهن دار :

منابع غذایی آهن‌دار عبارتند از جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم‌مرغ، سبزی‌های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبیا همچنین میوه‌های خشك (برگه‌ها) بخصوص برگه زردآلو و دانه‌های روغنی.

در درمان فقر آهن ابتدا باید به دنبال علت زمینه ای آن گشت و در صورت یافتن علت علاوه بر درمان با ترکیبات آهن علت زمینه ای باید برطرف شود. در صورتی که پاسخ به ترکیبات آهن خوب نباشد و یا ناکافی باشد می بایست یک ارزیابی مجدد و دقیق از بیمار به عمل آید برای وجود هر یک از موارد زیر:

خونریزی مستمر

نقص د رجذب آهن ( سوء جذب گوارشی )

وجود یک اختلال التهابی

صدمه مغز استخون

بنابراین می بایست مجددا به یک پزشک متخصص اطفال مراجعه نمایید تا بررسی های کاملتری صورت گیرد.

درمان کم خونی با خوراکی گیاهی

عسل: با خوردن عسل در مدت بسیار کمی به تعداد گلبولهای قرمز 25 - 8 درصد افزوده میشود.

•پسته: پسته موجب افزایش خون می‌شود.

فندق: فندق خون افزای خوبی است و رنگ چهره را می‌گشاید.

دمکرده برگ با پوست سبز گردو موجب افزایش تعداد گلبولهای قرمز می‌شود.

عدس: یکی از مواد خوراکی افزایش دهنده گلبولهای قرمز خون است.

از مواد خوراکی دیگر می‌توان به این موارد اشاره کرد: نخود سبز ،زرد آلو ، گردو ، خرما‌ ، شلغم ، کلم و خوراک جو.

آهن :

ماده معدنی مهم است که کمبود آن منجر به کم خونی احساس خستگی و ضعف می گردد . آهن در انواع گوشتهاوتخم مرغ وغلات سبوس دار سبزی وجود دارد آهن موجود در فرآورده های گوشتی جذب خوبی دارد اما

برای جذب بهتر آهن موجود درسایر مواد غذایی مصرف میوه و سبزی سرشارازویتامین C همراه غذا توصیه می شود.

علایم كم‌خونی ناشی از فقر آهن

بعضی از علایم كم‌خونی فقر آهن عبارتند از:

رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلك چشم‌ها، خستگی زودرس، سرگیجه و سردرد، خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها، حالت تهوع و در كم‌خونی شدید گود شدن روی ناخن(ناخن قاشقی).

درمان كم‌خونی ناشی از فقر آهن

برای درمان كم‌خونی از چند روش استفاده می‌شود كه بهترین و كم‌خطرترین آن‌ها استفاده از مكمل‌های خوراكی است. درمان با نمك‌های ساده آهن مثل سولفات فروی خوراكی كاملا موثر بوده و به شكل قرص، كپسول یا مایع است و باید مصرف آن‌ها تا چندین ماه ادامه یابد.

چنانكه این قرص‌ها با معده خالی مصرف شوند جذب آن‌ها بهتر و بیشتر صورت می‌گیرد، ولی در این حالت سبب تحریك معده و بروز مشكلات گوارشی می‌شوند. عوارض گوارشی ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع، دل پیچه، سوزش قلب، اسهال یا یبوست را می‌توان به حداقل رساند، به شرطی كه آهن را با میزان بسیار كم مصرف كرده و به تدریج به میزان آن افزوده تا به حد مورد نیاز بدن برسد. بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن كاهش یابند.

ویتامینC  جذب آهن را افزایش می‌دهد. به همین دلیل معمولا مصرف ویتامین C به همراه آهن پیشنهاد می‌شود. علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه كرد. جذب آهن غذا اغلب تحت تاثیر شكل آهن موجود در آن می‌باشد. آهن موجود در پروتئین‌های حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی، پرندگان (آهن هم) بیشتر جذب می‌شود، در حالی كه جذب آهن پروتئین‌های گیاهی مانند سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) كمتر می‌باشد. باید توجه داشت كه ویتامینC    جذب آهن سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) را بیشتر می‌كند. مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد از غذا می‌تواند جذب آهن را تاحدصفر تا پنج درصد كاهش دهد.

قهوه، تخم‌مرغ، شیر و لبنیات، نان گندم، حبوبات (حاوی اسید فیتیك) و فیبرهای غذایی جذب آهن را  به علت تشكیل كمپلكس‌های نامحلول كاهش می‌دهند. بنابراین فرآورده‌های حاوی آهن، طی یك ساعت قبل یا دو ساعت بعد از مصرف هر یك از این مواد نباید مصرف شود.

منابع غذایی آهن دار

منابع غذایی آهن‌دار عبارتند از جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم‌مرغ، سبزی‌های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبیا همچنین میوه‌های خشك (برگه‌ها) بخصوص برگه زردآلو و دانه‌های روغنی.

 

عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آن‌ها:

 ـ اسید سیتریك و اسید اسكوربیك یا ویتامین ث كه در آلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل كلم، سبزی‌ها، آب پرتقال، لیمو شیرین، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند می‌توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند.

2 ـ اسید مالیك و اسید تارتاریك كه در هویج، سیب زمینی، چغندر، كدوتنبل، گوجه فرنگی، كلم پیچ و شلغم موجود است نیز سبب افزایش جذب آهن می‌شوند.

3 ـ محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده می‌شود.

توصیه‌های كلی زیر را به كار ببندید:

1 ـ استفاده از غذاهایی كه غنی از آهن می‌باشند.

2 ـ استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین ث هر وعده غذایی جهت جذب بهتر آهن (مثل پرتقال، گریب‌فروت، گوجه فرنگی، كلم، توت فرنگی، فلفل سبز، لیمو ترش)

3 ـ گنجاندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی.

4 ـ پرهیز از مصرف چای یا قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا.

5 ـ برطرف كردن مشكلات گوارشی و یبوست.

6 ـ تصحیح عادات غذایی غلط (مثل مصرف مواد غیر خوراكی مانند خاك، یخ) كه خود از علایم كم خونی فقر آهن می باشند.

7 ـ مشاوره با پزشك و متخصص تغذیه جهت پیشگیری به موقع و یا بهبود كم‌خونی.

8 ـ استفاده از نانهایی كه از خمیر ورآمده تهیه شده‌اند.

9 ـ استفاده از خشكبار مثل توت خشك، برگه آلو، انجیر خشك و كشمش كه منابع خوبی از آهن هستند.

10 ـ استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده.

11 ـ شست و شو و ضد عفونی كردن سبزی‌هایی كه استفاده می‌كنید.

12 ـ شستن كامل دستها با آب و صابون قبل از تهیه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج

13 ـ مصرف روزانه یك قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار.

14 ـ مصرف قطره آهن همزمان با شروع تغذیه تكمیلی تا پایان 2 سالگی در كودكان.

کمبود آهن و  تاثیر آن روی در کودکان     

کمبود آهن زودرس در دوران نوزادی ، اختلالات رفتاری در بزرگسالی را ناشی می شود و رسیدن مواد مغذی کافی به بدن بزرگسالان نیز می

تواند ظهور اختلالات عصبی را به تاخیر بیندازد.

فراموش کردن زودهنگام مطالب ، از دست دادن حافظه کوتاه مدت و ناتوانی در به خاطر سپردن خلاصه مطالب از اثرات کمبود مواد مغذی به شمار می آیند.

اگر این عدم دریافت مواد مغذی در سالهای رشد سیستم مغزی عصبی و شکل گیری و تکمیل قوای حافظه و درک باشد تاثیرات خطرناک تری را نیز به دنبال دارد.

آیا گرسنگی بر شما تاثیر بدی دارد؟ آیا حذف یک وعده غذایی مشکل آفرین است؟ برای فهم این نکته که سوء تغذیه ، گرسنگی و حتی حذف یک وعده غذایی قادر به تولید اختلالات رفتاری است ، آزمایش های بسیاری صورت گرفته است.

دریافت گوشت قرمز به عنوان منبعی برای آهن و روی در منابع زیستی بسیار موثر است و بر قوه درک اثرات شگرفی دارد.

کمبود آهن یک مشکل متداول در موادمغذی است که بیش از 2 میلیارد نفر یا بیشتر از یک سوم جمعیت جهان ، با آن درگیرند. نوزادان ، کودکان در سنین بلوغ و خانمها از زمان کودکی بزرگترین گروه در معرض خطر کمبود آهن هستند.

در دختران جوان و زنان بزرگسال ، رژیم غذایی کم آهن ، استفاده از غذاهای مانع جذب آهن ، قاعدگی (خونریزی ماهیانه) و مصرف بسیاری از داروها امکان ابتلا به آنومی فقر آهن را بالا می برد.

چطور قوه ادراک تحت تاثیر آهن و روی قرار می گیرد؟

کمبود آهن هم به طور مستقیم و هم به صورت غیرمستقیم بر رفتار و قوای درک انسان تاثیرگذار است.

اثر مستقیم آن زمانی است که کمبود آهن به طور مستقیم بر سنتز

میلین که پوشاننده سلولهای عصبی است یا بر نوروترانسمیترها که در واقع نقش آنها در انتقال پیامهای عصبی بوضوح روشن است و همین طور در تولید دوپامین که در واقع نوعی کاتکول آمین است تاثیر بگذارد.

تغییرات به وجود آمده بر اثر کمبود آهن قادر به ایجاد اختلال در روند تکمیل و بالغ شدن سیستم اعصاب خواهد بود.

به طور غیرمستقیم کمبود آهن می تواند باعث ایجاد رفتارهای عصبی و کاهش درک به وسیله کاهش قدرت تمایز در مغز و ممانعت از تولید حسهای گوناگون تاثیرگذار و در نتیجه باعث کاهش در توان یادگیری و کاهش توان مغز در جمع آوری اطلاعات بشود.

نقش روی در گستردگی درک و فهم کمبود روی غیرمتداول نیست. کمبودهای شدید روی ، نسبتا نادر است ؛ اما کمبود خفیف روی یکی از مشکلات مردم جهان است ، که ایران را هم شامل می شود.

تشخیص کلینیکی کمبود خفیف روی ، دشوار است ولی با یک تاریخچه غذایی قابل بررسی است و حتی ممکن است در یک جمعیت با تغذیه کافی نیز ظهور کند.

چه چیز سبب کمبود روی می شود؟ فرآیندهای فیزیولوژیکال مثل افزایش رشد احتیاج به روی دارند؛ بنابراین نوجوانان و خانمهای باردار بیشتر ممکن است در محدوده خطر ابتلا به کمبود روی باشند.

بررسی های Data بر این دلالت دارد که بسیاری از نوزادان ، کودکان و خانمهای جوان و بزرگسالان ، روی کمتری در مقایسه با مقدار توصیه شده مصرف می کنند.

در حقیقت دسترسی زیستی به روی ، همان دریافت غذاهای حاوی روی است که شامل غذاهایی با منابع حیوانی و گیاهی است ؛ برای مثال فیتات موجود در غلات و بنشن دسترسی زیستی به روی را محدود می کند، همچنین کمبود دسترسی به غذاهایی که حاوی مقدار خوبی روی هستند مثل گوشت قرمز می تواند از عوامل کمبود روی باشد.

کم‏ خونی در کودکان

کم‏خونی در واقع کاهش میزان هموگلوبین خون است که در نتیجه کمبود گلبولهای قرمز یا کمبود هموگلوبین در سلولهای قرمز خونی و یا هر دو علت روی می‏دهد. کم‏خونی انواع مختلف دارد که کم‏خونی ناشی از کمبود آهن Iron deficiency anaemia. متداول‏ترین نوع آن است. این نوع کم‏خونی به دلیل کاهش آهن در بدن اتفاق می‏افتد. هر گونه کمبود در مواد مغذی نظیر ویتامین 12B نیز باعث این بیماری می‏گردد.

کم‏خونی ناشی از کمبود آهن، عمده‏ترین کاستی تغذیه‏ای در جهان است و عموما بین زنان در سنین بچه‏زایی، سالخوردگان و کودکان متداول است.

اخیرا، تلاشهایی برای جلوگیری از کم‏خونی در زنان صورت گرفته، اما این تلاشها بیشتر بر روی کودکان سنین 6 ماه تا 2 سال متمرکز است. زیرا کم‏خونی شدید در کودکان باعث ظهور علایم زیر می‏گردد:

کندذهنی و کاهش قابلیت یادگیری

رخوت و سستی

افزایش آمادگی در مقابل عفونتها

علل

کمبود آهن در بدن ممکن است به سبب عوامل زیر باشد:

داشتن رژیم غذایی نامناسب

جذب آهن ناکافی

عفونتهای قارچی نظیر مالاریا و عفونتهای انگلی (مالاریا اصلی‏ترین علت کم‏خونی ناشی از کمبود آهن است).

نامناسب بودن رژیم غذایی

در کودکان نیاز به آهن نسبت به جثه‏شان زیاد است، زیرا به سرعت رشد می‏کنند. (نوزادان تقریبا به اندازه مردان نیاز به آهن دارند.) از بدو تولد نیاز به آهن وجود دارد. شیر مادر این نیاز را تا حدود 6 ماهگی تأمین می‏کند. اما پس از آن آهن باید از طریق رژیم غذایی تأمین گردد. متأسفانه آهن در بسیاری از غذاهای دارای حبوبات وجود دارد که به خوبی جذب بدن نمی‏شوند. دو نوع آهن در غذاها وجود دارد:

آهن خون Haem iron تنها در غذاهایی یافت می‏شود که حاوی خون و ماهیچه هستند. این غذاها جذب نسبتا خوبی دارند اما معمولاً گران‏قیمت می‏باشند.

آهن بدون خون Non _ haem iron که در شیر و غذاهای گیاهی وجود دارند. این غذاها به خوبی جذب نمی‏شوند و بسیاری از مواد در رژیم غذایی وجود دارند که جذب این نوع آهن را کاهش می‏دهند.

تشخیص

مهمترین علامت کم‏خونی ناشی از کمبود آهن رنگ‏پریدگی است. کودکان کم‏خون اغلب بی‏حال، ضعیف، تندمزاج بوده و اشتهای بسیار کمی دارند، اگر چه این علایم ممکن است از خیلی چیزهای دیگر ناشی شود. تنها روش مشخص برای تشخیص کم‏خونی، اندازه‏گیری میزان هموگلوبین است.

درمان

درمان کم‏خونی ناشی از کمبود آهن، استفاده از آهن است. حداقل 2 هفته طول می‏کشد تا کم‏خونی درمان گردد. در مورد کم‏خونیهای شدید این زمان طولانی‏تر است.

مقدار مصرف آهن باید متعادل باشد زیرا مصرف بیش از حد آن کشنده است. هرگز نباید آهن را به بدن تزریق کرد مگر در موارد خاصی که این عمل انجام می‏شود.

رهنمودهای غذایی

از حدود 4 تا 6 ماهگی، خوراندن آهن همچنین شیر به کودک ضروری است. به کودکان باید غذاهای سرشار از آهن و ویتامینC نظیر میوه‏ها خورانده شود که به جذب آهن کمک می‏کند. فرآیندهای غذایی نظیر تخمیر و جوانه زدن نیز باعث جذب آهن حبوبات می‏گردد.

رهنمودهای سازمان بهداشت

جهانی در مورد کم‏خونی

سن هموگلوبین زیر:

g/l

 

6 ماه تا 4 سال110

5 تا 11 سال115

12 تا 14 سال120

منابع غذایی غنی از آهن

آهن خون ـ به خوبی جذب می‏شود

گوشت و فرآورده‏های گوشتی

امعاء و احشاء نظیر جگر و قلوه

مرغ

ماهی

آهن بدون خون ـ جذب خوبی ندارد

حبوبات

مغزها (پسته، بادام، ...)

سبزیجات برگدار

زرده تخم‏مرغ (اما سفیده تخم‏مرغ جذب را کاهش می‏دهد.)

غذاهای مقوی (نظیر غلات کودکان)

شیر ـ به خوبی جذب می‏شوند.

توجه: برای افزایش میزان جذب آهن

بدون خون، به کودک غذاهای سرشار از ویتامین C(مرکبات و سبزیجات) بخورانید و در ساعات غذا خوردن از دادن قهوه و چای به وی خودداری کنید.

تاثیر روی بر قوه درک

مکانیسم تاثیر روی بر توسعه فهم و ادراک و بروز رفتارها کاملا مشخص نیست. با وجود این روی برای بلوغ مغز بسیار ضروری است.

تاثیر بسیاری از واکنش هایی که روی ، واسطه ای برای انجام آنهاست بر عملکردهای مغزی شناسایی شده است و مطمئنا نورون های هیپوتالاموس غنی از روی هستند. در حدود 8-10 درصد روی درون نورون ها به وسیله وزیکول ها انتقال داده می شوند و می تواند با نورون های دیگر مبادله شود.

ثابت شده است در کمبود روی ، محرکهای الکتریکی از هیپوتالاموس با سرعت کمتر از حد نرمال انتقال داده می شوند. روی نقش مهمی را در توسعه سیستم عصبی مرکزی دوران جنینی و پس از تولد بازی می کند.

کمبود روی در بزرگسالان

اطلاعات اندکی درباره نقش روی در عملکرد یادگیری میانسالان در دسترس است. کمبود متوسط روی عملکرد اعصاب مثل حافظه کوتاه مدت بصری را مختل می کند بر اساس اطلاعات به دست آمده از حیوانات آزمایشگاهی ، کمبود متوسط روی مادر، هم می تواند بر عملکرد هوشی مادر هم بر تکامل هوش نوزادش تاثیر بگذارد.

مطالعات نشان می دهد عملکرد هوشی افراد 65-90 ساله در اسپانیا تحت تاثیر دریافت روی بوده است. اوایل دهه 1980برنت چنین فرضیه داد که کمبود روی می تواند مرتبط با آلزایمر باشد و مقدار پایین روی در خون و بافت مغزی در بیماران آلزایمری منتهی شد به این نظر که روی ممکن است در حافظه نقش داشته باشد.

براساس مطالعه ای که روی 6بیمار آلزایمری انجام شد متوجه شدند مکمل یاری با 15 میلی گرم روی در روز به مدت یک سال کم هوشی را در 4 بیمار بهبود بخشید.

كمبود آهن مهم ترین عامل كم هوشی كودكان

بر اساس تحقیقات انجام شده، ضریب هوشی كودك (IQ) از زمان حاملگی مادر تا سن ۲ یا حداكثر ۳ سالگی شكل می گیرد و در این میان تغذیه صحیح مادر قبل از حاملگی و ادامه آن در طی باروری و نیز، تغذیه صحیح كودك تا ۲ سالگی در افزایش ضریب هوشی كودك مؤثر است.

    دكتر «جان ونسان» محقق و متخصص روانپزشكی در دانشكده علوم اجتماعی آریزونا، ضمن اعلام این مطلب می گوید: فقر آهن ۹ درجه، محرومیت از شیر مادر ۸ درجه و تولد با وزن كم ۵ درجه، از ضریب هوشی كودك را كاهش می دهد كه علت همه این موارد، تلفیقی است از چگونگی تغذیه مادر و كودك؛ مثلاً عدم توجه مادر به توصیه های غذایی در دوران بارداری منجر به تولد نوزاد با وزن كم خواهد شد.

تأثیر كمبود آهن بر حافظه انسان        

كمبود «آهن» و «روی» در بدن انسان به ویژه در زنان و در دوران نوجوانی سبب كم حافظگی و كاهش میزان منطقی بودن آنان می شود. زنانی كه دارای كمبود آهن و روی بوده اند، با مصرف یك قرص ۲۰میلی گرمی آهن و یا روی در روز، توانسته اند در آزمون هوش ۲۰ درصد بیشتر از زنانی كه كمبود آهن و روی داشته اند، امتیاز به دست آورند. نوع و روش تغذیه ای اثر مستقیمی در قوه حافظه و منطق انسان داراست.

 علائم کمبود آهن در بدن چه هستند؟

آهن قسمتی از هموگلوبین است. هموگلوبین مولکول پروتئین در سلول‌های قرمز خون است که به اکسیژن متصل شده و آن را به تمام نقاط بدن حمل می‌کند. زمانی که رژیم غذائی حاوی میزان کمی آهن باشد، بدن قادر به تولید هموگلوبین نخواهد بود و در نتیجه سلول‌های بدن دچار کمبود اکسیژن می‌شوند. این اختلال آنمی نام دارد و علائم آن بی‌قراری، خستگی، ضعف در تمرکز، نازک شدن ناخن‌ها و افزایش عفونت است.

منابع غنی آهن در گوشت، تخم‌مرغ، سبزیجات سبز پررنگ و حبوبات هستند. لازم به تذکر است که جذب آهن با مصرف ویتامین C در بدن افزایش پیدا می‌کند.

علل كمبود آهن گذشته از تأثیر رژیم غذایی     

▪ دفع مزمن خون از بدن به علت وجود اولسرها، بواسیر و یا دیگر امراض.

▪ جذب ضعیف آهن به خاطر كاهش ترشح اسید معده.

▪ استفاده از داروهای ضد اسید كه می‏تواند باعث كاهش جذب آهن شود.

▪ استفاده از داروهایی كه باعث دفع خون از بدن می‏شوند. مثل داروهای ضد انعقاد، آسپرین و داروهای ضد آرتروز.

▪ ورزش شدید و طولانی مدت می‏تواند باعث از بین رفتن مقداری از گلبولهای قرمز خون و در نتیجه كاهش آهن شود.

کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن در سنین مدرسه و دوران بلوغ

کم خونی فقر آهن

کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن در سنین بلوغ کاهش سرعت رشد ضریب هوشی، قدرت یادگیری و کاهش ظرفیت کاری را به

دنبال دارد.

وزارت بهداشت در گزارشی تغییرات رفتاری مثل خستگی و بی تفاوتی،افزایشابتلا به بیماریها،افزایش غیبت از مدرسه، افزایش شیوع و شدت کم خونی فقر آهن در دوران بارداری و به دنبال آن افزایش مرگ و میر مادران و افزایش و تولد نوزادان کم وزن و نارس را از دیگر عوارض فقر آهن اعلام کرد. بنا به این گزارش، مصرف قرص آهن و غنی سازی مواد غذایی در پیشگیری از کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن مؤثرست.

کمبود آهن و کم خونی فقر آهن چیست؟

اگر برای ساختن گلبول های قرمز خون ، آهن به مقدار کافی در دسترس نباشد، ابتدا فرد از ذخایر آهن بدن خود استفاده می کند، سپس در صورت ادامه کمبود ذخایر آهن بدن کاهش می یابد . اگر کمبود آهن ادامه پیدا کند ذخایر آهن بدن تخلیه می شود و کم خونی فقر آهن بروز می کند. آهن اساسی ترین ماده اولیه برای ساختن گلبولهای قرمز خون است. البته علاوه بر آهن موادمغذی دیگر هم مثل اسید فولیک، ویتامین B6 ، ویتامین B12، ویتامین C، و پر.تئین برای خونسازی لازم است که باید از طریق رژیم غذایی روزانه تامین شود.

عوارض ناشی از کم خونی فقر آهن در کودکان سنین مدرسه و نوجوانان:

آهن کافی برای حفظ سلامت ، رشد مطلوب و فراهم ساختن زمینه مناسب برای یادگیری در دوران تحصیل ضروری است. اگرچه کمبود آهن می تواند در تمام مراحل زندگی سبب کاهش قدرت ادراک و یادگیری گردد ولی اثرات نامطلوب کم خونی در دوران شیرخوارگی و در اوایل کودکی غیر قابل جبران است.کم خونی فقر آهن در کودکان زیر 2 سال و کودکان سنین مدرسه با تاخیر رشد خفیف همراه است و درمان کم خونی موجب افزایش سرعت رشد در کودکان کم خونن ممکن است به علت نقش کلی آهن در واکنش های حیاتی بدن ، رابطه آن با سیستم ایمنی و یا تاخیر آن بر اشتها باشد.

کم خونی فقر آهن در سنین مدرسه موجب کاهش قدرت یادگیری میشود. ضریب هوشی این کودکان 5 تا 10 امتیاز کمتر از حد طبیعی بر آورد شده است. همچنین در این کودکان میزان ابتلا به بیماریهای عفونی بیشتر است زیرا سیستم ایمنی آنان قادر به مبارزه با عوامل بیماریزا نیست. کودکان و دانش آموزانی که دچار کم خونی فقر آهن هستند همیشه احساس خستگی و ضعف می کنند. این افراد اغلب از ورزش و فعالیتهای بدنی دوری میکنند و یا در هنگام ورزش خیلی زود خسته می شوند. در این افراد تغییرات رفتاری به صورت بی حوصلگی و بی تفاوتی مشاهده می شود. کم خونی فقر آهن به علت تاثیر بر قدرت یادگیری و کاهش آن ، افت تحصیلی دانش آموزان را باعث می شود.

علل ایجاد کم خونی فقر آهن در دوران مدرسه و بلوغ

در سنین مدرسه بدن به دلیل رشد به آهن بیشتری نیاز دارد و مصرف ناکافی منابع غذائی حاوی آهن در این دوران منجر به کمبود آهن می شود . در دوران بلوغ به دلیل جهش رشد نیاز دختران و پسران نوجوان به آهن بیشتر از دوران قبل است و در صورتی که از منابع غذائی حاوی آهن در برنامه غذائی روزانه مصرف نشود نوجوان به سرعت در معرض خطر کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن قرار می گیرد. در دوران بلوغ ، دختران علاوه بر جهش رشد و در نتیجه نیاز بیشتر به آهن ، به علت عادت ماهیانه و از دست دادن خون نسبت به کم خونی فقر آهن بسیار حساس تر و آسیب پذیرتر هستند و به این دلیل کم خونی فقر آهن در در دختران نوجوان در مقایسه با پسران نوجوان شیوع بالاتری دارد.امروزه بخش چشمگیرى از جمعیت جهان دچار كمبود مواد معدنى و ویتامین هایى هستند كه آنها را مجموعاً ریزمغذى مى نامند.این مواد در مقادیر بسیار اندك نقش مهمى در بقاى تكامل جسمى و ذهنى، سلامت عمومى و به طور كلى كیفیت زندگى تمامى افراد ایفا مى كند.

آهن، ویتامین A و ید سه عضو خانواده ریزمغذى ها هستند كه به ویژه در چند دهه اخیر بیش از سایر ریزمغذى ها توجه محافل علمى را به خود جلب كرده است.براساس اطلاعات موجود كمبود ویتامین A، ید و كم خونى ناشى از فقر آهن در تمامى دنیا از شیوع بسیار بالایى برخوردار است.

كم خونى ناشى از كمبود آهن یكى از مشكلات عمده بهداشت عمومى است تا جایى كه تاثیر فراوانى بر روى تكامل جسمانى، رفتارى، روانى و بازده كارى افراد مى گذارد.كمبود آهن زمانى رخ مى دهد كه آهن جذب شده كمتر از حد نیاز طبیعى بدن باشد و این مسئله ممكن است ناشى از مصرف ناكافى آهن، افزایش نیاز به آهن یا از دست دادن خون به طور مزمن باشد. كمبود آهن شایع ترین علت كم خونى است و مى تواند با كمبود فولات به ویژه در دوران باردارى همراه باشد.شیرخواران و كودكان در سنین قبل از مدرسه، نوجوانان و زنان در سن بارورى به ویژه زنان باردار آسیب پذیرترین افراد نسبت به وقوع كم خونى ناشى از كمبود آهن هستند. البته در جایى كه مصرف غذاى ناكافى یا آلودگى هاى انگلى شایع باشد، مردان نیز آسیب پذیر هستند.

براساس گزارش سازمان بهداشت جهانى (WHO) كودكان كم سن و سال و زنان باردار به ترتیب 43 و 51 درصد تاثیرپذیرترین گروه هستند.شیوع كم خونى در میان كودكان سنین مدرسه 37 درصد، زنان غیرباردار 35 درصد و مردان بالغ 18 درصد است.كم خونى عموماً با علائمى نظیر رنگ پریدگى پوست، خستگى، تنگى نفس و بى اشتهایى همراه است.كم خونى در زنان و دختران به دلیل خونریزى هاى دوران باردارى و ماهیانه، در كودكان نارس با وزن كم و سالمندان به علت مشكلات دندانى و گوارشى و عدم مصرف غذاهاى مناسب بیشتر از بقیه افراد جامعه دیده مى شود.كم خونى عوارضى نیز با خود به همراه مى آورد كه در زنان باردار و كودكان زیر 9 سال بیشتر خود را بروز مى كند.

عوارض كم خونى ناشى از فقر آهن در بزرگسالان، كاهش فعالیت بدنى و خستگى زودرس و در زنان باردار ضعف و ناتوانى بدنى، افزایش خطر مرگ ومیر به هنگام زایمان و افزایش خطر تولد نوزاد نارس و كم وزن و یا احتمال سقط جنین است.

كم خونى در كودكان منجر به اختلال در تكامل گفتارى و حركتى و كاهش میزان یادگیرى و گاهاً افت تحصیلى مى شود.كم خونى همچنین میزان مقاومت بدن در برابر عفونت ها را پایین مى آورد، به طورى كه میزان ابتلا به بیمارى هاى عفونى در مبتلایان به كم خونى فقر آهن بیشتر از سایرین دیده مى شود.

استفاده از غذاى كافى و متنوع ساده ترین و مستقیم ترین روش براى رساندن آهن مورد نیاز به بدن است.

کمبود آهن در زنان باردار و احتمال سقط جنین

کمبود آهن در زنان باردار احتمال سقط جنین را افزایش می دهد به گفته متخصصان تغذیه كمبود اهن در زنان باردار باعث افزایش سقط جنین، افزایش خطر مرگ و میر مادران هنگام زایمان می شود. دكتر سیدضیاالدین مظهری متخصص تغذیه در گفتگو با باشگاه خبرنگاران در این باره افزود: یكی از شایعترین انواع كم خونی ناشی از فقرآهن است اگر برای ساخت گلبول های قرمز خون آهن به مقدار كافی در دسترس بدن نباشد، بدن از ذخایر آهن خوداستفاده می كند و زمانی كه كمبود آهن ادامه پیدا كند و ذخایر آهن بدن هم تمام شود كم خونی ناشی از فقر آهن بوجود می آید. وی ادامه داد: از عوامل كم خونی می توان به كمبود آهن در رژیم غذایی روزانه، ابتلا به آلودگی های انگلی و بیماری های عفونی، عادات نامناسب غذایی مثل خوردن چای 1 تا 2 ساعت قبل و بعد از غذا و كمبود آهن مورد نیاز در دوران حساس زندگی به خصوص دوران كودكی و بارداری اشاره كرد. وی تصریح كرد: علائم این كم خونی شامل رنگ پریدگی ، زبان و مخاط داخل دهان و چشم، سرگیجه و سردرد، خستگی و كسل بودن و حالت تهوع است. كمبود آهن در زنان باردار باعث ضعف، افزایش خطر مرگ و میر مادران هنگام زایمان و افزایش سقط جنین و تولد نوزاد مرده می شود. این متخصص تغذیه ادامه داد: استفاده از مواد غذایی حاوی آهن مثل گوشت، میگو، ماهی،‌زرده تخم مرغ، حبوبات، غلات، شیر در برنامه غذایی روزانه استفاده از انواع خشكبار مثل توت، كشمش، برگه آلو، انجیرخشك، پرهیز از نان های سفید و نان های حاوی جوش شیرین و استفاده از مواد دارای ویتامین ث یا میوه های ترش مثل مركبات همراه با مواد غذایی حاوی آهن می تواند از كم خونی ناشی از فقرآهن جلوگیری كند.

 

هیدرولوژی چیست ؟

بر اساس آخرین مطالعات تا کنون 5 میلیارد سال از عمر زمین می گذرد و شواهد نشان میدهد که آب از همان ابتدای تشکیل کره زمین نقش مهمی در تحول و قابل سکونت کردن آن به عنوان تنها سیاره قابل زیست داشته است . با تشکیل اقیانوسها و دریاها و تشکیل بخار از روی آنها و ایجاد ابر و بارندگی و به طور کلی گردش آب در طبیعت و جاری شده آب در رودخانه ها و بازگشت مجدد آن به طروق مختلف به اقیانوسها ، ابتدا زندگی اولیه با گیاهان و جانداران پست آغاز شد و سپس گیاهان و حیوانات عالی به وجود آمدند .

پیوسته زمین که از سنگهای آذرین سرد شده تشکیل شده بود در اثر تماس با هوا و جو تحت تأثیر پدیده هوازدگی قرار گرفت و تغییرات همزمان آب ، دما و یخبندان باعث تکه تکه شدن سنگها شده و جاری شدن آبها ، آنها را جابه جا کرده و دشتهای وسیعی را که دارای پوشش خاک بودند به وجود آوردند . این پوشش خاکی همراه با آب قابل دسترس در طبیعت محیط مناسبی را برای رشد گیاهان فراهم شد و محیط مناسب برای زندگی بشر آماده و مهیا گردید . انسان های نخستین از آب تنها برای شرب استفاده می کردند و به تدریج با پیشرفت تمدن و گذشت زمان از آن برای گردش آسیاب ها ، کشاورزی و حمل ونقل نیز استفاده کرد.

همزمان با پیشرفت تمدنها استفاده از آب نیز شکل تازه ای به خودگرفت به طوری که در بسیاری از زمینه ها ، از کشاورزی گرفته تا صنعت و از همه مهمتر تولید انرژی از آب استفاده می شود و امروزه دسترسی به آب کافی و با کیفیت مناسب در زمان و مکان مناسب مد نظر می باشد و هر گونه کمبود آب را مانعی در جهت توسعه پایدار می داند به همین دلیل هر ساله سرمایه های زیادی برای توسعه منابع آب و طرحهای مرتبط با آن مثل سدسازی و احداث شبکه های آبیاری و زهکشی ، آبخیزداری ، مهار سیل و تغذیه آبهای زیرزمینی انجام می دهند.

سیکل (چرخه) هیدرولوژی :

گردش آب در طبیعت که به آن سیکل هیدرولوژی یا چرخة آب گفته می شود ، عبارت است از حرکت و جابجائی آب در قسمتهای مختلف تحت تأثیر نیروی متفاوتی از جمله نیروی جاذبه ، نیروی ثقل ، تغییرات فشار و انرژی خورشیدی می باشد . این چرخش در سه بخش مختلف کره زمین یعنی اتمسفر (هواسپهر) یا چون هیدروسفر یا آب سپهر ، لیتوسفر یا سنگ سپهر صورت می گیرد . آب در داخل و بین این سه لایه در لایه ای به ضخامت 16 کیلومتر صورت می گیرد که 15 کیلومتر آن در اتمسفر و تنها 1 کیلومتر آن در داخل لیتوسفر قرار دارد . سیکل هیدرولوژی در واقع یک سیکل بدون ابتدا و انتها می باشد ، بدین ترتیب که آب از سطح دریاها و خشکیها تبخیر شده وارد اتمسفر می گردد و سپس دوباره بخار آب وارد شده به جو طی فرآیندهای گوناگون به صورت تبخیر شده وارد اتمسفر می گردد و سپس دوباره بخار آب وارد شده به جو طی فرآیندهای گوناگون به صورت نزولات جوی یا بر سطح زمین و یا بر سطح دریاها و اقیانوسها فرو می ریزد . پس نزولات جوی ممکن است با سه حالت روبرو شود :

1- قبل از رسیدن به سطح زمین توسط شاخ و برگ گیاهان گرفته می شوند . (برگاب ، باران گیرش)

2- در سطح زمین جاری می شوند . (روان اب)

3- در خاک نفوذ می کنند .

مقداری از آب که در داخل خاک نفوذ می کند یا بر اثر تبخیر به هوا بر می گردد یا وارد منابع آب زیرزمینی می شود که سرانجام از طریق چشمه ها و یا تراوش به داخل رودخانه ها مجدداً در سطح زمین ظاهر می گردد. در تمام این موارد آب با تبخیر و بازگشت مجدد به اتمسفر سیکل هیدرولوژی یا گردش آب در طبعیت را تکمیل می کند . در شکل 1 نموداری از چرخه هیدرولوژی می باشد نقل و انتقالات آب در طبیعت را نشان می دهد. همانطور که شکل 1 نشان می دهد عناصر مهم گردش آب در طبیعت را بارندگی (p) – رواناب (R ) – تبخیر (E ) تعرق (T) – نفوذ (I) و جریانهای زیرزمینی (G) تشکیل می دهند.

بارندگی :PRECIPITATION

بارندگی مقدار آبی است که از سطح خشکی ها و دریاها تبخیر می شوند و در داخل جو بطور موقت بصورت بخار ذرات ذخیره می گردد . این بخار آب موجود در جو طی فرآیندهای فیزیکی مختلف متراکم (CONDESATION ) می شود و به شکل ابر در می آید که پس از اشباع شدن ، قطرات آب با ذرات یخ تشکیل شده بصورت برف ، باران ، تگرگ و غیره که جمعاً نزولات جوی یا بارندگی گفته می شوند دوباره به زمین برمی گردند . بارندگی پدیده ای است که انسان کمتر در آن می تواند دخل و تصرف کند .

تبخیر : EVAPORATION

تبخیر پدیده ای است که از هرگونه سطح مربوط مانند سطوح آزاد آب یا سطح مرطوب خاک و گیاه صورت می گیرد . طی این فرآیند آب مایع به بخار تبدیل می شود و مجدداً آب به جو زمین بر میگردد. از عوامل مؤثر بر این فرآیند می توان به دمای هوا ، سرعت باد ، تابش خورشید اشاره کرد که هرچه میزان آن بیشتر باشد سرعت تبخیر نیز بیشتر است .

 

اهمیت آب در ایران :

ایران با توجه به موقعیت خاص جغرافیایی که در بین مدار 25 تا 40 درجه عرض شمالی و 44 تا 64 درجه طول شرقی واقع شده است از مناطق خشک جهانی به شمار می رود زیرا میزان متوسط بارندگی سالانه آن کمتر از یک سوم متوسط بارندگی کره زمین (860) می باشد . این مقدار بارندگی هم در طح کشور به طور یکنواخت توزیع نشده است به علت کمبود میزان بارندگی به جز نواحی شمالی و شمال غرب و تا حدودی غرب کشور رود خانه های دائمی کم تر وجود دارد . در سطح کشور مناطقی وجود دارد که نه تنها با کمبود آب سطحی مواجه هستند بلکه آب زیرزمینی آنها هم شور است . البته این کمبود آب در کشور ما مربوط به عصر حاضر نبوده بلکه در گذشته نیز مردم با کمبود آب مواجه بوده اند وجود سدها و بندهای تاریخی کشور دلیلی بر این ادعاست . اما از آنجایی که در گذشته سطح توقع مردم به علت پایین بودن شرایط زندگی کم بوده است ، قرنها بطور هماهنگ از منابع آب و خاک استفاده کرده اند و آب مورد نیاز را از طروق مختلف به دست آورده اند و مسئله کمبود آن مطرح نبوده و مسئله اصلی روش های بهره برداری از آن بوده است . اما در عصر حاضر از یک طرف کمبود آب قابل استفاده و از طرف دیگر افزایش رشد جمعیت و مصرف آب و از همه مهمتر بالا رفتن سطح زندگی و ماشینی و صنعتی شدن و رشد تکنولوژی مسئله نیاز به آب و کمبود آن را بیش از پیش مطرح می سازد .

مسائل شناخت آبهای سطحی :

برای جلوگیری از هدررفتن آبهای سطحی و خسارات ناشی از آنها دو کار زیر بنایی عبارت است از:

1- تأمین نیروی انسانی

2- تأسیس ایستگاههای اندازه گیری آب و آمار برداری مرتب از آنها

امروزه هیچ طرح عمرانی و زیربنایی بدون استفاده از آمار در زمینه های مختلف امکان پذیر نمی باشد ، لذا آمار مورد استفاده باید دقیق و دارای قابلیت اعتماد باشد و همچنین تعداد سالهای آماری نیز زیاد باشد .

ایستگاههای اندازه گیری دبی رودخانه ها در ایران از سال 1325 تأسیس شده اند اما تعداد آنهاکم بوده و طول دوره آماری آنها با توجه به سال تأسیس کوتاه می باشد اما در کشورهای پیشرفته طول دوره آماری به بیش از 150 سال می رسد . در کشور ما تعداد ایستگاههایی که دارای آمار بیش از 50 سال می باشند بسیار کم است و تنها شامل ایستگاههایی است که بر روی رودخانه های جاجرود ، لاروگلپایگانو یکی دو رودخانه دیگر است ، می باشد . امروزه در سطح کشور ایستگاههای اندازه گیری دبی آب زیاد بوده و در حال گسترش می باشد .

نه تنها تعداد ایستگاهها و طول دوره آماری مهم است بکله تعین دقیق ایستگاههای هیدرومتری اهمیت زیادی دارد که حتماً باید توسط متخصصان این امر تعین شود .

بر اساس گزارش سازمان ملل در آینده ای نزدیک 31 کشور جهان با کمبود آب مواجه خواهد شد و نام ایران به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای درگیر بحران آب در آینده برده می شود.

انتظار می رود تا سال 2025 بیش از دو سوم جمعیت جهان در شرایط کمبود جدی آب قرار بگیرند و یک سوم بقیه در شرایط کمیابی آب زندگی کنند . 50 سال دیگر عربستان کاملاً از آب تهی خواهد شد .

طلیعه بحران هم اینک در چین ، آفریقا ، هند ، تایلند ، مکزیک ،مصر و ایران نمایان شده است . رودخانه های اصلی دنیا شامل نیل در مصر ، گنگ در جنوب آسیا ، رودخانه زرد چین و کلرادوی آمریکا به شدت تهدید می شوند .

در ایران منبع اصلی آب بارش است که به طور طبیعی سالانه 252 میلی متر یا 413 میلیارد متر مکعب است . این میزان یک سوم متوسط جهان (831 میلی لیتر ) و یک سوم آسیا ( 732 میلی لیتر ) است . حدود 30 درصد بارش به شکل برف و بقیه به شکل باران است . به این ترتیب در حالی که یک درصد جمعیت جهان در ایران زندگی می کنند ، سهم ایران از منابع آب تجدید پذیر فقط 36 صدم درصد است . از 413 متر مکعب بارش سالانه 269 متر مکعل به اشکال مختلف از دست می رود . 93/2 درصد از آب باقی مانده صرف مصارف کشاورزی البته به شکلی غیر اصولی می شود . 1/7 درصد به صنعت و معدن اختصاص می یابد و بقیه به مصارف دیگر می رسد .

ذکر این درصدها برای این اهمیت دارد که بروز بحران آب آنها را دستخوش تغییر می کند و سازمان های بین المللی هشدار می دهند که با افزایش جمعیت در ایران این کشور در سال 2025 درگیر بحران جدی آب خواهد  بود.

گفته های دکتر پرویز کردوانی استاد جغرافیای دانشگاه تهران حاکی از بروز نشانه های بحران است . وی می گوید : در سال 1337 جمعیت ایران 16 میلیون نفر بوده و الان بالای 70 میلیون نفر است ، در حالی که میزان آب ثابت مانده به همان نسبت که آب بیشتری مصرف می شود آب بیشتری هم آلوده می شود . به این ترتیب تهران یک رود هم ندارد ولی سه رود از فاضلاب دارد که آدم در آن غرق می شود . کشور ما در منطقه خاورمیانه قرار داد و از نظر بارندگی فقیر است . درست است که بارندگی در شمال زیاد است ولی این باران زمانی می بارد که زیاد به آن احتیاج نیست و سه ماه تابستان که موقع برنج کاری است این مناطق آب ندارند ، در نتیجه در پرباران ترین نقطه هم از آب زیرزمینی استفاده می کنیم . در حالی که که استفاده از آب زیر زمینی برای موقع مباداست، استفاده زیاد از آب زیرزمینی باعث شده که سطح آن در همه جا پایین بیاید . به طوری که در 200 دشت کهبیشتر آنها در خراسان است کسی حق حفر چاه ندارد مگر برای به دست آوردن مقداری آب شرب و مصارف صنعتی .

پیامد بحرانی که در ایران در نتیجه کم آبی و تقاضای رو به افزایش رخ میدهد این است که بخش های مختلف کشاورزی ، صنعت و نیروی انسانی برای استفاده از این آب وارد رقابت می شوند.

مهندس محسن شجاعی کارشناس آب می گوید : افزایش جمعیت ، گسترش بدون برنامه و انگل وار شهرهای بزرگ باعث می شود مجبور شویم آب را از بخش کشاورزی به سمت مصارف انسانی منتقل کنیم. در حالی که افزایش جمعیت و بهتر شدن برنامه غذایی ، ایران را بشدت به واردات محصولات کشاورزی محتاج می کند.

از تبعات دیگر بحران آب این است  که همان منابع قابل استفاده و رودخانه ها نیز آلوده و ناسالم می شوند و حتی صنعت ماهیگیری هم با مشکل مواجه می شود . به عنوان مثال دور از انتظار نیست که آب رودخانه های شمال کشور آلوده شود ، بخصوص که سیستم فاضلاب شهرهای شمال هم توسعه نیافته است . این موضوع توجه بانک جهانی را به ایران جلب کرده است .

در هر صورت به موازات آن که دائماً به جمعیت جهان افزوده می شود واین جمعیت به غذای بیشتری نیاز پیدا می کنند ، منابع آب هم کاهش می یابد . بخشی از بحرانی که هم اینک مبتلا به آسیا و آمریکای لاتین است به صنعتی شدن جوامع آنها و برهم خوردن توازن بشر و طبیعت بر می گردد . چنانکه در مکزیوسیتی پایتخت مکزیک بچه های کوچک گاهی به جای آب ، کوکاکولا و پپسی می نوشند . در طول بحران های آبی این کشور ، دولت آب کشاورزان را قطع می کند تا آب  را به صنایع عمدتاً خارجی برساند . پیامد چنین وضعیتی به خطرافتادن امنیت غذایی جهان است . کمبود آب کشاورزی در کشوری مثل چین کافی است تا این امنیت به خطر بیفتد . در حالی که چین در رأس فهرست کشورهایی است که با بحران آب روبرو می شوند . طبیعتاً چین به خاطر توسعه عظیم اقتصادیش کمبود مواد غذایی را با واردات آن جبران می کند ، اما موضوع این است که در نتیجه این کار قیمت مواد غذایی در بازارهای جهانی بشدت بالا می رود و این برای کشورهای فقیر فاجعه است . البته ایران هم در همان سال ها درگیر بحران آب خواهد بود و طبیعی است که با کاهش تولیدات کشاورزی ناچار است مواد غذاییش را با قیمت کلان از بازار جهانی تأمین کند و در نتیجه به دیگر کشورها وابسته خواهد شد .

کمبود آب ، افزایش جمعیت ، بالارفتن سطح زندگی و بهداشت و افزایش باز هم بیشتر بصرف آب و کمبود مواد غذایی در دهه های آنیده بحرانی را پیش روی ایران قرار می دهد که چشم اندازش از همین حالا تیره و نا امید کننده است و البته مهار چنین بحرانی بستگی به آن دارد که دولت چقدر سرعت عمل داشته باشد .

کمبود مایه حیات در مشهد ادامه دارد ؛ آب بسته بندی ؛ چرا حالا به فکر افتادیم ؟

« از ابتدای مهرماه آب شرب معدنی در پاکتهای یک لیتری مخصوص با قیمت 400  تا 450 ریال در مشهد به فروش می رسد .

این طرح با توجه به مشکلات کمبود آب  در این شهر و باهدف جداسازی آب مصرفی از آب شرب اجرا می شود .»

این موضوع خبری بود که چندی پیش در جراید مطرح شد اما در ذهن بسیاری از شهروندان این پرسش تداعی شد که آیا آب مشهد آلوده است ؟

به دنبال این پرسشها ، شرکت آب و فاضلاب بلافاصله با درج اطلاعیه ای این شبه را رد کرد . با در شائبه آلوده بودن آب مشهد توسط مسؤولان ، پرسشهای دیگری از سوی شهروندان در تماس با روزنامه مسطح شد از جمله آیا این طرح با هدف جبران کمبود آب شرب مشهد اجرا می شود ؟ و آیا این طرح جوابگوی آب مصرفی مردم این شهر خواهد بود ؟

به گفته یک فرهنگی ، به طور حتم این طرح با هدف پوشش کم آبی مشهد نیست زیرا اجرای طرح نوبت بندی و قطع 12 ساعته آب در مشهد هم اکنون در حال اجراست و مردم با آن کنار آمده اند .

احمدی می گوید : اگر هدف نهادینه کردن فرهنگ جداسازی آب شرب از غیر شرب است ، با توجه به قرار داشتن مشهد در منطقه خشک و کم آب ، این پرسش مطرح می شود که چرا تاکنون مسؤولان شرکت آب و فاضلاب طرح جداسازی آب مصرفی از آب شرب را به طور زیربنایی و در قالب طرحهای اجرایی دنبال نکرده اند و آبا اکنون با ارایه آب بسته بندی در پاکتهای یک لیتری ، هدف این طرح تأمین خواهد شد ؟

شیرودی نیز می گوید : باید از مسئولات شرکت آب و فاضلاب پرسید که چرا این طرح در سال جاری که با کم آبی شدید مواجه هستیم ،اجرا می شود . آیا هدف افزایش فروش و کسب سود برای شرکت تولید کننده این آب بسته بندی نیست ؟

وی اضافه می کند : قیمت در نظر گرفته شده خارج از توان پرداخت قشر کثیری از جامعه است و شرکت آب و فاضلاب نباید تصور کند که با توجه به اینکه استفاده از آب بسته بندی در قالب بطری چند سالی رایج شده است ، پس همه شهروندان مشهدی قادر به خرید هستند.

عرضه آب بسته بندی پاکتی دائمی است

معاون برنامه ریزی شرکت آب و فاضلاب مشهد می گوید : در همه کشورها توزیع آب به روشهای مختلفی از جمله لوله کشی و یا در قالب بطری و یا حمل با تانکر صورت می گیرد که در این میان در ایران توزیع آب عمدتاً به شکل لوله کشی است .

جعفر حسین قلی زاده با بیان اینکه معمولاً 5 تا 6 درصد آب مصرفی شهروندان در طول روز برای شرب است می گوید : این در حالی است که آب موجود در لوله ها به طور کامل برای شرب است که برای مصارف دیگر از جمله شستن خودرو استفاده می شود.

وی با اشاره به اینکه وضعیت آب و هوایی مشهد ، تأمین آب را به لحاظ کمی و کیفی در این شهر با مشکل مواجه کرده است ، اضافه می کند : برای جلوگیری از آلودگی آب ، کارهایی از جمله اجرای شبکه های فاضلاب دنبال می شود که با توجه به میزان اعتبارات اختصاص یافته ، تاکنون بیشتر از یک سوم شهر به این سیستم مجهز نشده است .

وی با اشاره به کمبود 34 درصدی آب در مشهد طی سال جاری یادآور می شود : اجرای طرح نوبت بندی آب و به دنبال آن خاموش و روشن کردن مکرر چاهها ، سبب شده رسوبهای موجود در لوله ها کیفیت آب را با مشکل مواجه کند که شرکت آب و فاضلاب با هدف رفع این مشکل و ارایه آب با کیفیت بالاتر ، اقلام بر عرضه آب بسته بندی کرده است . وی با تأکید بر اینکه این مسأله به مفهوم آلوده بودن آب شرب مشهد نیست ،تصریح می کند : هدف ، تنها عرضه آب با کیفیت بالاتر است و با توجه به اینکه آب بسته بندی در قالب بطری چند سالی در کشور رواج یافته است ، اما همه اقشار قادر به خرید آن نیستند تصمیم گرفته شد آب معدنی در بسته های پاکتی و با قیمت ارزانتری عرضه شود که قابل بازیافت در چرخه طبیعت نیز می باشد .

وی اضافه می کند : در فاز اول این طرح که از 20 روز پیش آغاز شده است ، روزانه 30 تا 40 هزار بسته رایگان بین زایران توزیع شده و تا کنون به مرز 35 هزار بسته رسیده است و این کار تا پایان شهریور ماه ادامه خواهد داشت .

وی ادامه می دهد : از ابتدای مهر ماه روزانه 40 تا 50 هزار بسته آب در محل اتفاقات آب شرکت آب و فاضلاب مناطق مشهد ، سوپر مارکتها و هر جایی که آب بسته بندی در قالب بطری عرضه می شود ، توزیع خواهد شد .

حسین قلی زاده اضافه می کند : آب پاکتی از یکی از چاههای منطقه چناران که ظرفیت تولید آن 30 لیتر در ثانیه بود و دارای کیفیت بالایی است ، تأمین می شود .

به گفته وی ، 10 درصد آب این چاه برای بسته بندی در نظر گرفته شده که شرکت آب و فاضلاب و اداره بهداشت به لحاظ کمی و کیفی بر آن نظارت دارند .

وی می گوید : این آب توسط شرکت تعاونی آبفام توس عرضه می شود که سابقه تشکیل آن به 15 سال قبل بر می گردد و هدف از ایجاد آن فرهنگ سازی استفاده از آب بسته بندی با هدف جداسازی آب شرب از غیر شرب است .

وی می گوید : اما در آن سالها کمبود آب برای شهروندان چندان ملموس نبود ، از این رو آب در قالب بطری در مشهد ودیگر شهرهای کشور ارایه می شد ، اما امسال با توجه به حاد شدن مشکل کمی آب ، هدف اولیه شرکت دنبال می شود.

معاون برنامه ریزی شرکت آب و فاضلاب در خصوص نقش شرکت آب و فاضلاب مشهد در این باره می افزاید : این شرکت بر عرضه کمی و کیفی و توزیع آن نظرات دارد و در واقع توزیع این بسته ها توسط شرکت آب و فاضلاب انجام می شود .

وی در پاسخ به این پرسش که گفته می شود این کارخانه در نزدیک محل نگهداری جذامی ها قرار دارد به گونه ای که قبلاً چاه آب منطقه با هدف جلوگیری از انتشار آلودگی بسته شده و اکنون برای عرضه آب بسته بندی پاکتی از آن استفاده می شود می گوید : چنین چیزی صحت ندارد و به طور کلی هر چاه آبی که وجود داشته باشد ، فرقی نمی کند در چه منطقه ای واقع شده است ، شرکت آب و فاضلاب و اداره بهداشت به لحاظ کمی و کیفی بر آن نظارت مستقیم دارند و کیفیت آب در آزمایشگاه مورد بررسی قرار می گیرد .

وی ادامه می دهد : در حال حاضر 10 درصد آب چاه مزبور تأمین کننده آب بسته بندی در نظر گرفته شده است و بقیه آن تأمین کننده بخشی از نیاز آبی شهروندان است .

 این مقام مسوول در شرکت آب و فاضلاب در خصوص گران بودن قیمت تمام شده آب بسته بندی پاکتی که خارج از توان خرید شهروندان است ، می گوید : قسمت اعظم قیمت مربوط به هزینه مواد اولیه ، نوع پلاستیک و هزینه چاپ است و تنها 2 درصد قیمت را  آب بها تشکیل می دهد .

وی اضافه می کند : از طرف دیگر در صورت افزایش قیمت مواد اولیه مورد نیاز قیمت آب بسته بندی نیز افزایش می یابد.

حسین قلی زاده درباره اینکه این طرح برای چه مدت اجرا می شود می گوید : این مسأله استمرار دایمی خواهد داشت ، تا زمانی که فرهنگ جداسازی مصرف آب شرب از غیر شرب اجرا شود.

وی در توضیح گفته خود می گوید : هزینه نگهداری و سالم سازی آب شرب برای شرکت آب و فاضلاب در مقابل دریافت آب بهایی که از شهروندان دریافت می کند بسیار سنگین است که اگر نتوان هزینه واقعی بهره برداری را از مشترکان اخذ کرد ،‌باید در قالب ارایه آب بسته بندی حساسیت و هزینه سنگین که برای سالم سازی ، تصفیه و نگهداری آب شرب صورت می گیرد کاست تا به مرور آب موجود در لوله های آب برای مصارف غیر شرب استفاده شود .

 وی در  خصوص نیاز واقعی شروندان در طی روز برای آب شرب ، با توجه به اینکه این آب بسته بندی برای شرب و پخت و پز در نظر گرفته شده است ، می افزاید : اگر مصرف شبانه روز یک فرد 200 لیتر فرض شود ، با توجه به اینکه تنها 5 تا 6 درصد آن برای شرب مصرف می شود ، می توان گفت 12 لیتر آب برای شرب و پخت و پز مورد نیاز است .

 

اهداف استفاده از روشهای تاریخی (حلقه های درخت ) در پیش بینی خشکسالی :

اولین هدف استفاده از این روش ایجاد و بازسازی شبکه ای از شاخص خشکسالی پالمر در محدوده ایالات متحده از طریق دادههای مبتنی بر حلقه های درختان می باشد ، این کار سبب تأمین داده های مفیدی می شود و از طریق آن درک بهتری از متغییرهای خشکسالی ارائه می شود و سرانجام منجر به بهبود پیش بینی درازمدت خشکسالی میگردد، بمنظور دستیابی به این اهداف داده های شاخص خشکسالی پالمر را با استفاده از داده های ناشی از ابزار هواشناسی از NOAA و حساسیت آب و هوائی و ترتیب زمانی حلقه های درخت به دقت با استفاده از یک گونه همزمان تعیین شده و از تکنیک و مدل اماری مناسبی برای انواع سریهای زمانی استفاده شده است .

بازسایزی شبکه ای شاخص پالمر باعث توسعه اطلاعات در زمینه خشکسالی های گذشته از سال 1700 یا زودتر شده است و سبب سه برابر شدن گزارشات ابزاری آب و هوا در بیشتر نواحی ایلات متحده شده است .

داده ها و روش کار بررسی خشکسالی تاریخی با استفاده از شاخص پالمر :

در این تجزیه و تحلیل یک شبکه 3×2 شامل 155 نقطه از شاخص شدت خشکسالی پالمر بر روی 1000 ایستگاه گسترش داده شده است .

شبکه شاخص خشکسالی پالمر حداقل تا سال 1913 در تمام ایستگاهها دوره بازگشت به گذشته را عرضه کرد و هم میزان خشکسالی و هم ترسالی را که می توانست به ترتیب زمانی با حلقه های درخت مقایسه شود را ارائه داد . برای نیل به این هدف شبکه ای شامل 410 ترتیب زمانی حلقه های درختی که حداقل به 1700 سال پیش مربوط میشدند از منابع گوناگون گردآوری شده است . دوره های بازسازی شده از سال 1700 تا سال 1978 را در بر می گیرد که نتیجه آن ایجاد شبکه ای از شاخص شدت خشکسالی پالمر بازسازی شده با کیفیت بالا در تمام مرزهای ایالات متحده آمریکا می باشد از سویی دیگر زمانی که هر نقطه از شبکه ایجاد شده تقریباً 300 سال گزارش ثبت شده داشته باشد امکان بررسی تغییرات خشکسالی در مقیاس بلند مدت وجود خواهد داشت بعلاوه این امکان نیز فراهم میشود که بتوان الگوهای ترسالی و خشکسالی قرن بیستم را با الگوهایی که در زمانهای قبلی اتفاق افتاده مقایسه کرد .

نتایج حاصله از بررسی خشکسالی های تاریخی با استفاده از شبکه شاخص شدن خشکسالی پالمر :

نتایج بازگشت به گذشته نشان داد که شبکه شاخص شدت خشکسالی پالمر 9 الگوی ناحیه ای جداگانه دارد که با تجزیه و تحلیل شاخص شدت خشکسالی پالمر ابزاری به خوبی توافق دارد هریک از این نواحی مدلی از متغیرهای مخصوص به خود را دارند . در بیشتر نواحی نشانی از تأثیر الینو جریان جنوبی وجود داشته و در سایر نواحی نیز مدلهای 10 تا 20 ساله وجود داشته است.

علت تغییر خشکسالی در مدلهای بعدی واضح نیست اما از طریق گزارشات بلندمدت مثل یافته های مبتنی بر گزارشات ابزاری که کوتاه مدت اثبات می شوند تأمین می گردد.

نکات ضعف شاخصاهای خشکسالی

1- واحد زمان :

بیشتر شاخصهای خشکسالی که تاکنون مورد بررسی قرار دادیم دوره زمانی ماهیانه و یا طولانی تر را به کار بده اند و هیچ شاخصی از واحد زمانی روزانه استفاده نکرده است . اما از آن جائی که یک رژیم خشکسالی مؤثر تنها با استفاده از بارندگی مؤثر روزانه به شرایط نرمال پاسخ می دهد باید از واحد زمانی روزانه استفاده کرد . به علاوه استفاده از واحد زمانی روزانه شدت خشکسالی را مکرراً مورد ارزیابی قرار داده و در هر زمانی نشان میدهد که نهایتاً این امر به اذهان عمومی اجازه می دهد که برعلیه ریسک آماه باشند ( مدیریت ریسک به جای مدیریت بحران ).

همچنین باید در نظر داشت که مشکل استفاده از واحد زمانی ماهیانه این است که بطور مثال اگر دو ماه متوالی را که در نظر بگیریم و اگر روز اول ماه اول و روز آخر ماه دوم بارشهای خوبی داشته باشیم و در عوض در روزهای مابین هیچگونه بارشی نداشته باشیم ، از دیدگاه واحد زمانی ماهیانه ممکن است میزان بارندگی نرمال باشد اما این در حالی است که در واقع ما 58 روز بدون بارندگی داشته ایم و در واقع یک دوره کمبود 58 روزه بارش اتفاق افتاده است .

2- تعیین و تعریف دوره کمبود آب :

خشکسالی با کاهش منابع آب شیرین به وقوع می پیوندد که از نظر اقلیم شناسی اهمیت دارد و اهمیت آن این است که خشکسالی نه تنها کمبود آب در یک زمان مخصوص است بلکه رخدادهای متوالی از یک کمبود است . بنابراین زمانی که دوره کمبود آب شروع می شود و مدت زمانی که ادامه دارد خیلی مهم است . اما بیشتر شاخصهای خشکسالی که تاکنون بررسی کردیم و مدت زمانی که ادامه دارد خیلی مهم است . اما بیشتر شاخص های خشکسالی که تاکنون بررسی کردیم فقط کمبود آب را از دیدگاه اقلیمی در دوره های از پیش تعیین شده ارزیابی می کنند و قادر به نشان دادن دوره واقعی کمبود آب نیستند .

3- دوره ذخیره منابع آب :

بررسی خطر خشکسالی می تواند به دو منظور طبقه بندی شود یکی بررسی خطر کمبود رطوبت در خاک و دیگری کمبود منباع آب می باشد . بطوری که خشکی خاک تحت تأثیر دوره کوتاهی کمبود بارش که به تازگی اتفاق افتاده است قرار می گیرد اما کمبود آب ذخیره شده در منابع آب تحت تأثیر مجموع دوره های طولانی تر بارش قرار می گیرد و این که ما در مورد دیگر خطرات خشکسالی که به دو طبقه مذکور مرتبط نیستد بر این اساس کار کنیم کار آسانی نیست و درست نمی باشد بنابراین یک طبقه بندی جداگانه برای هر منظور روش بهتری برای ارزیابی خشکسالی است اما با این حال مشکل می توان شاخص خشکسالی را پیدا کرد که مثلاً هم اثرات کوتاه مدت و هم اثرات بلند مدت خشکسالی را بطور همزمان مد نظر قرار داده باشد . اما شاخص بارش موثر از این مزیت برخوردار است و هم دوره کوتاه 15 روزه و هم دوره 365 روزه را در بر می گیرد .

4- توجه به اتلاف منابع آب با گذشت زمان :

با توجه به اینکه معمولاً پس از بارندگی رطوبت موجود در خاک و منابع آب با گذشت زمان بصورت تابعی از نسبت رواناب و تبخیر و تعرق کاهش می یابد بنابراین بایستی این کاهش به هنگام بررسی ناهنجاری های بارش در نظر گرفته شود اما تقریباً همه شاخصهای خشکسالی از جمع بارندگی ساده استفاده می کنند ( نه بارندگی مؤثر ).

 

5- داده های مورد استفاده :

شاخصهای خشکسالی که تاکنون مورد بررسی قرار دادیم مثل شاخص پالمر علاوه بر بارش از داده های متعدد دیگری مثل رطوبت خاک – رواناب – تبخیر و غیره نیز برای محاسبات خود استفاده می کنند اما این پارامترهای مورد استفاده را بطور مستقیم مشاهده ( دیده بانی ) نمی کنند بلکه آنها را از طریق محاسبه یک سری فرمولها بدست می آورند بنابراین افزایش تعداد پارامترهای دلیلی بر دقت بالا نیست و این در حالی است که شاخص بارش مؤثر روزانه تنها از یک فاکتور استفاده کرده است .

6- گوناگونی و تنوع اطلاعات :

زمانی که خشکسالی اتفاق می افتد اطلاعات مربوط به آن برای اذهان عمومی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است بنابراین شاخصهای خشکسالی می بایست طوری گویا و واضح باشد که بتوانند برای برخی از سؤالات اساسی که در اذهان عمومی مطرح می شوند جوابگو باشیم و طوری نباشند که فقط به بررسی طول دوره خشکسالی قبلی و مقدار کمبود آب اتفاق افتاده بپردازیم (مدیریت بحران ) بکله باید تاریخ وقوع طول دوره خشکسالی و خاتمه آن و همچنین مقدار بارندگی مورد نیاز برای برگشتن به شرایط نرمال را مشخص کنند ( مدیریت ریسک ).

حال با توجه به بیان موارد ذکر شده در بالا به منظور حل مشکلات مذکور و هم چنین بررسی روزانه و دقیق خشکسالی شاخص بارش مؤثر ارائه گردید.

 

 

در این روش از سه شاخص برای تاریخ شروع وخاتمه خشکسالی و تعیین تداوم خشکسالی و کمبود آب استفاده شده که عبارتند از :

1- شاخص میانگین بارش مؤثر روزانه ،‌این شاخص خصوصیات اقلیم شناسی بارش را بعنوان منبع آب برای یک ناحیه یایک ایستگاه نشان می دهد .

2- شاخص انحراف از میانگین بارش مؤثر روزانه .

3- شاخص انحراف از میانگین بارش مؤثر روزانه استاندارد شده .

همچنین پنج شاخص می توان برای کمّی سازی شدت خشکسالی استفاده کرد که عبارتند از :

1- روزهای متوالی بارندگی مؤثر روزانه منفی که می تواند نشان دهنده طول مدت کمی بارش باشد.

2-  مجموع روزهای متوالی بارندگی مؤثر روزانه منفی که هم طول دوره خشکسالی و هم شدت آن را بطور همزمان نشان میدهد .

3- مجموع کمبود بارش که نشان دهنده انحراف مقدار بارش از نرمال در طول یک دوره معین باشد.

4- مقدار بارش لازم برای برگشت به دوره نرمال .

5- یک شاخص استاندارد خشکسالی مؤثر که بتواند به منظور ارزیابی شدت خشکسالی در مقیاس جهانی مورد استفاده قرار گیرد .

شاخصهای فوق در نواحی دشتهای مرتفع ایالات متحده آمریکا از سال 1960 تا 1996 مورد آزمایش قرار گرفته اند و نتایج آنها با گزارشهای تاریخی در مورد خشکسالی مقایسه شده اند بطوری که پس از تجزیه و تحلیل به این نتیجه رسیده اند که شاخصهای جدید واقع بینانه تر و معقولانه تر بوده و یک سری مزیتهای عملی نیز دارند بطوری که این شاخصها اولاً بطور دقیق تعیین کننده طول دوره خشکسالی بوده اند ، ثانیاً در نشان دادن یک خشکسالی در حال جریان مؤثر بودند و ثالثاً از راههای گوناگونی خصوصیات یک خشکسالی را تشریح و توصیف می کردند .

بطور خلاصه شاخص بارش مؤثر جدیدترین شاخص بررسی خشکسالی است که از آن هم در جهت تصویر و نشان دادن خشکسالی هیدرولوژیک از یک دوره 365 روزه استفاده می کند و دلیل این امر نیز آن است که متداولترین سیلک هیدرولوژیک در همه جای جهان 365 روز می باشد .

دوره 15 روزه که برای نشان دادن وقوع خشکسالی در خاک مورد استفاده قرار می گیرد با توجه به نوع منطقه فرق می کند زیرا همانطوری که قبلاً در بررسی خشکسالی از دیدگاه هیدرولژیک نیز مطرح کردیم طور این دوره در انگلستان مثلاً 15 روز و در بالی 6 روز و غیره می باشد .

بنابراین با استفاده از این روش می توان وضعیت خشکسالی را برای هر دوره دلخواه ( با توجه به تعریفی که از خشکسالی در ناحیه می شود ) بررسی نمود و وقوع خشکسالی را در منابع آب و خاک نشان داد .

بررسی خشکسالی های تاریخی با استفاده از شاخصل پالمر :

همانطوری که قبلاً در بررسی شاخص شدت خشکسالی پالمر اشاره کردیم یکی از خصوصیات شاخص پالمر که باعث محبوبیت و معروفیت آن شده است آن بود که این شاخص یک تصویر زمانی و مکانی را از خشکسالی های تاریخی فراهم میکرد. در اینجا برای روشن شدن این مطلب به بررسی نمونه ای از یافته های خشکسالی های دروان گذشته در ایالات متحده از طریق حلقه های درختان بر اساس شاخص پالمر می پردازیم .

خشکسالی ها و ترسالی ها معمولاً تأثیرات شدیدی بر روی منابع آب ، محصولات کشاورزی ، تجارت و بازرگانی و بطور کلی اقتصاد و بحرانهای سیاسی داشته و دارد . تاکنون یافته های ما درباره چگونگی رخداد چنین حوادثی برای گسترش مدلهای مفید برای بپیش بینی های بلند مدت کافی نیست و این مشکل از یافته های ناقص ما از چگونگی رخداد این حوادث در گذشته ناشی می شود که بطور وسیعی در صد سال اخیر از گزارشات ثبت شده آب و هوائی بدست می آید .

یکی از راههای بهبود این مشکل گسترش گزارشات ابزاری گذشته در زمان حال با استفاده از متغیر حلقه های پیرترین درختان می باشد به بیان دقیقتر یک شبکه حساس اقلیمی از نظر زمانی حلقه های درخت را بطور سالانه به منظور بازسازی شاخص شدت خشکسالی پالمر بکار برده است . بطوری که آنرا در شبکه های 3×2 در سراسر مرزهای ایالات متحده انجام داده است . این شکبه بازسازی از سال 1700 تا 1978 را در بر می گیرد و بطور مؤثری طول داده های ابزاری ( داده های ثبت شده توسط ابزار و ادوات هواشناسی ) را سه برابر کرده است . این بازسازی اکنون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است بطور واضحی مدل های ناحیه ای ناشی از این تجزیه و تحلیل تنوع خشکسالی را در این بازسازی نشان می دهند و این مدلهای ناحیه ای شامل مدلهایی هستند که ظاهراً با الینو جریان جنوبی در ارتباط می باشند .

همچنین تغییرات طولانی تر بطور عمده مثلاً ده تا بیست ساله در این بازسازی یافت می شود اما این مدل تغییرات تاکنون علت و معلول مؤثری نسبت داده نشده اند .

سیل و سیلاب

آشنایی

در خلال یا پس از یک بارندگی شدید ، مقدار دبی رودخانه به سرعت افزایش یافته و درنتیجه آب از بستر عادی خود سر ریز نموده و دشت سیلابی و مناطق اطراف را دربر می‌گیرد. با بررسی دشت سیلابی قدیمی و آبرفتهای آن ، شاید بتوان با درجه‌ای از تقریب احتمال وقوع و بزرگی سیلهای آتی منطقه را مشخص کرد. اصولا بزرگی سیلها و تکرار آنها در طول زمان تابع شدت بارندگی ، نفوذپذیری زمین و وضع توپوگرافی منطقه است.

البته امروزه به دلیل دخالتهای بی رویه در بسیاری نقاط که قبلا سیل نمی‌آمده ، طغیانهای بزرگی مشاهده می‌شود. فعالیت بشر به چند صورت احتمال وقوع سیل را افزایش می‌دهد. از آن جمله می‌توان به ساختمان سازی در دشت سیلابی رود که مستلزم اشغال بخشهایی از آن است و باعث کاهش ظرفیت طبیعی رود می‌شود، اشاره کرد. به این ترتیب محدوده‌ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می‌رود، گسترده تر می‌گردد.

شهر سازیها و حذف گیاهان باعث کاهش مقدار آب نفوذی و افزایش آب سطحی می‌شود. حجم زیاد آب از یک طرف بر برزگی طغیان می‌افزاید و از طرفی با افزایش فرسایش ، رسوباتی به وجود می‌آورد که با برجای گذاشتن آنها ظرفیت بستر اصلی رود کاهش می‌یابد. موارد پیش معمولا تاثیر تدریجی دارند، ولی سیلهای ناگهانی و فاجعه آمیز اغلب بر اثر تخریب سدها و بندها ، ایجاد می‌شوند.

پیش بینی سیل

هدف از پیش بینی سیل برآورد دبی جریان و سطح سیلابی است که در یک دوره بازگشت مشخص (مثلا در یک دوره 25 ، 50 یا 100 ساله) احتمال وقوع آن وجود دارد. نتایج این پیش بینی که سیلاب طراحی نام دارد، به عنوان مبنایی برای انتخاب روشهای مقابله با سیل مورد استفاده قرار می‌گیرد. سیلاب طراحی معمولا بر مبنای هزینه لازم برای کنترل آن و میزان ریسک و خطری که تخریب سیستم کنترل سیلاب پیشنهادی برای جان انسانها دارد، انتخاب می‌شود.

در مواردی که گسیختگی سازه آبی منجر به از دست رفتن جان انسانها و اموال زیادی بشود، طراحی بر مبنای سیلابها با احتمال رخداد کمتر و دوره بازگشت طولانی تر ، مثلا سیلاب 1000 ساله و حتی بیشتر ، انجام می‌شود. سطح گسترش و ارتفاع این سیلابها بیش از سیلابهایی است که از احتمال رخداد بیشتری برخور دارند. پیش بینی سیلاب طراحی به دو صورت تحلیلی و زمین شناسی انجام می‌شود که اغلب مکمل یکدیگرند. عواملی که برای پیش بینی تحلیلی سیلاب مورد توجه قرار می‌گیرند شامل موارد زیر است.

بررسی توپوگرافی بخشی از حوضه آبریز که جریان آب را به منطقه مورد مطالعه تامین می‌کند.

تعیین نوع پوشش سطح زمین (سنگ ، خاک ، گیاهان) ، جهت تخمین نسبت آب جاری شده به آب نفوذی و تبخیرشده.

تعیین بزرگترین رگبار و بارندگی محتمل با توجه به داده‌های موجود.

توجه به فصل ، زیرا شرایطی مثل اشباع بودن زمین از آب یا پوشیده بودن سطح آن از برف تاثیر مستقیمی بر جریان سطحی آب دارند.

تعیین ظرفیت ذخیره بستر اصلی رود و دشت سیلابی اطراف آن ، تغییرات احتمالی در ظرفیت ذخیره بخشهای پائین رود در آینده نیز مورد توجه قرار گیرد.

 

محاسبه حداکثر سیل محتمل

بطور کلی محاسبه حداکثر سیل محتمل محتاج برآورد پتانسیل بارش و مقدار و نحوه توزیع بارش در داخل حوضه آبریز است. مقدار آبدهی یا سطح آب رودخانه بر حسب زمان ، معمولا توسط منحنیهای خاصی به نام هیدروگراف نشان می‌دهند. به این منظور اغلب از هیدروگراف واحد استفاده می‌شود. مقدار آبدهی رود در یک مدت زمان مشخص از روی هیدروگراف قابل محاسبه است.

به منظور پیش بینی سیل معمولا مقادیر محاسبه شده برای جریان به تراز (ارتفاع) آب تبدیل می‌شود. مبنای پیش بینیهای زمین شناسی شامل تعیین مرزهای دشت سیلابی توسط تصاویر فضایی و عکسهای هوایی ، جهت تعیین پراکندگی آبرفتها و خاکهای جدید (کواترنر) در دره و شناسایی اشکالی که به وقوع سیل مربوط می‌شوند، ازجمله پادگانه‌ها ، گودالها و مانند آن است، می‌باشد.

این بررسیها زمان دقیق وقوع یک سیل در گذشته را مشخص نمی‌سازد. بلکه ضمن تاثیر وقوع آن در زمانهای جدید زمین شناسی احتمال رخداد مجدد آن را گوشزد می‌کند. نتایج بررسیهای زمین شناسی مخصوصا در جاهایی که رکود طولانی از وضعیت آب و هوایی وجود ندارد، می‌تواند از روش تحلیلی دقیق تر باشد.

اهمیت پیش بینی وقوع سیل

اطلاع از چگونگی جریان ، حجم ، شدت ، مدت ، مکان و بالاخره زمان وقوع سیلها اهمیت ویژه‌ای در طراحی و نگهداری سازه‌های مهندسی ، مخصوصا تاسیسات آبی و همچنین پیش بینی خطرات و زیانهای احتمالی ناشی از سیل دارد. به دلیل شرایط آب و هوایی کشورمان سیلابها ، چه از نوع بهاره و ناشی از ذوب برف باشند و چه از نوع ناگهانی ناشی از رگبار ، بخش عمده‌ای از جریان سطحی اغلب رودهای حوضه مرکزی را تشکیل می‌دهد.

اندازه گیری دبی رودها در کشور ما از 40 سال پیش و ابتدا از رودخانه‌های اطراف تهران آغاز شد. شبکه ایستگاههای اندازه گیری سطح آب و مقدار جریان رودهای کشور (شبکه هیدرومتری) ، در حال حاضر دارای 870 ایستگاه است که بخشی از آن فعال است. شبکه آب شناسی کشور شامل ایستگاههای اندازه گیری آب ، تبخیر ، باران ، برف و آزمایشگاههای تعیین کیفیت آب و رسوب زیر نظر دفتر بررسیهای منابع آب وزارت نیرو اداره می‌شود

سیل و امواج مد

اغلب سیل‎ها در اثر بارندگی شدید، آب شدن برفها و تكه یخ‎های بزرگ و یا طغیان رودخانه‎ها جاری می‎شوند. بعضی از رودخانه‎ها هر ساله به طور منظم طغیان می‎كنند و از گزارش‎های سالهای گذشته می‎توان زمان وقوع و ارتفاع بالاآمدن آب را پیش‎بین یكرد. سیل‎های غیرقابل پیش‎بینی در اثر باران‎های سیل‎آسای غیرطبیعی روی زمین لخت، خیس و یا یخ‎زده جاری می‎شوند. بعضی سیل‎ها در اثر امواج كنار دریا جاری می‎شوند. در یك موج مدی توده عظیمی از آب دریا، كه گاه 6 تا 9 متر ارتفاع دارد، ناحیه‎ گسترده‎ای از زمین ساحلی را كه ممكن است حد آن به 80 تا 100 كیلومتری كناره دریا برسد فرا می‎گیرد. اغلب این امواج مد دریا در اثر زلزله‎های زیر دریایی اتفاق می‎افتند ولی گاهی به دنبال طوفان نیز حادث می‎شوند.

   مناطقی كه خاك‎های چسبنده و بدون پوش گیاهی دارند برای ایجاد سیل بسیار مستعد هستند دانه‎های باران بر اثرضربه به خاك باعث به هم فشردگی و چسبندگی لایه سطح‎رویی خاك شده و از قدرت جذب خاك و نفوذ آب در عمق خاك می‎كاهد و به همین علت آب بارندگی در خاك نفوذ نكرده و جاری می‎شود و در همین حال شدت ضربات باران باعث حركت دانه‎های خاك شده و این دانه‎ها را همراه خود به حركت در می‎آورد و معلق شدن این ذرات خاك باعث زیاد شدن حجم آب جاری شده می‎گردد.

   این آبهای گل‎آلود حوضه‎های كوچك، در حوضه خود اگر نیروی كوچكی به شمار آیند با پیوستن به هم و تشكیل حوضه‎های بزرگ و زیاد شدن حجم جاری قدرت مخربی را به وجود می‎آورند كه در نهایت سبب خسارات مالی و جانی فراوان می‎گردند.

   بعضی اوقات بعد از یك بارندگی شدید كوتاه مدت، در سطح حوضه آبریز و یا در یك قسمت اعظم از حوضه، باعث بوقوع پیوستن سیل می‎شود این بارندگی‎های دوم همیشه باعث سیل‎های وحشتناك و تخریب‎گی شده است. از بارندگی‎هایی كه باعث سیل یم‎شود یكی هم بارندگی‎های خارج از فصل می‎باشد (مانند بارندگی‎های تابستانی) در تابستان رودخانه‎ها در حد كامل جای هستند، دیگر این كه به علت گرم بودن خاك و اختفای هوای گرم مرطوب در حفره‎های خاك، باران شدید تابستانی نمی‎تواند در روزنه‎های خاك نفوذ كند و ناچاراً جاری می‎شود و سیل و طغیان بوجود می‎آید.

   عامل دیگری كه در بروز سیل مؤثر می‎باشد شكسته شدن سدها و آب‎بندها است، كه بر اثر سهل‎‎انگاری فنی و یا عوارض زمینی چون زلزله بوجود می‎آید و یا خرابی آب بندهای طبیعی كه بر اثر ریزش كوه و بسته شدن گذرگاه آب حوضه آبریز دریاچه‎‎ای را تشكیل اده و بر اثر فشار زیاد آب سد از هم می‎پاشد نیز عامل دیگری از عوامل بروز سیل می‎باشد.

   یكی دیگر از عوامل بروز، شكسته شدن سدهای یخی می‎باشد. مكانیسم عمل بدین صورت است كه وقتی رودخانه مقدار زیادی یخ از مناطق كوهستانی را همراه می‎آورد، پس از كاهش سرعت جریان، یخ‎ها به هم پیوسته و اولین شبكه یخی را تشكیل می‎دهند و با پیوستن دیگر یخ‎ها به صورت دیواره‎‎ای در شكاف به دام افتاده و سد یخی تشكیل می‎شود. شكسته شدن این دیوار بر اثر گرما یا فشار باعث سرازیر شدن آب جمع شده می‎گردد. ذوب سریع برف و یخ نیز عامل مهم دیگی در بروز سیل می‎باشد. برف معمولاً در كوهها بیشتر بوده و از فصل بهار به تدریج ذوب می‎شود، برف به علت نیاز بیشتر به گرما نمی‎تواند یكباره ذوب شود و برای ذوب هرگرم برف بیش از79 كالری حرارت لازم است. این مقدار كالری بیشتر از گرمای خورشید و یا بادهای گرم مداوم تأمین می‎شود. گاهی این ذوب به همراه بارندگی‎های شدید، طغیان رودخانه‎ها را سبب می‎گردد. فعالیت‎های آتشفشانی نیز باعث ذوب سریع برف كوهها و سیل آتی و پرحجم می‎شود.

  تفاوت سیل با طغیان

سیل حركت آب به صورتی كه هر چه در مسیر خود دارد را به همراه ببرد و طغیان به سكون این آبها و پیوستن آن به آب رودخانه‎ها، دریاچه‎ها و در نتیجه بالاآمدن سطح آبهای جاری و زیر آب رفتن مناطق مسكونی و كشاورزی گفته می‎شود. معمولاً طغیان در پی سیل بوده و به همین علت هر دو را به یك معنی به كار می‎گیرند.

  معمولاً سیل در اثر عوامل زیر ایجاد می‎شود:

  1.    ریزش سریع نزولات آسمانی و عدم گنجایش محل نزول.

  2.    عدم نفوذپذیری زمین محل و ذوب سریع برف‎ها.

  3.    عدم گنجایش و عدم طراحی صحیح مسیر رودخانه‎ و سیل‎ها

  4.    عدم استفاده از سیل بند و دیوارهای محافظ در مناطق سیل‎خیز

  5.    عدم گنجایش صخره‎ها و جوی‎ها جهت عبور آب درمناطق شهری و مسدود شدن رودخانه‎ به علت ریزش  كوه

  6.     عدم لایروبی رودخانه و تجمع رسوبات سنگین و غیرطبیعی پشت سدها.

  7.    خرابی سیل‎بندها، سدها و مخازن آب.

  سیلا‎ب‎ها بر دو گونه‎اند:

1.    سیلاب‎ها آرام : كه در اثر افزایش حجم ناگهانی آب رودخانه‎ها و دریاچه‎ها در اثر بارندگی در طی روزها و هفته‎ها ایجاد می‎شود.

2.  سیلاب‎های ناگهانی : كه در اثر افزایش حجم آب رودخانه‎ها و دریاچه‎ها ایجاد شده و با خود مرگ و مصدومیت افراد و تخریب منازل را به همراه دارد. این سیلاب‎ها ممكن است بر اثر باران‎های سیل‎آسا، گردباد تخریب دیوارهای سد و ذوب شدن سریع یخ به وجود آید.

 مهم‎ترین خسارات سیل

تخریب پل‎ها، تخریب جاده‎ها، تخریب زمین‎های كشاورزی، تخریب چاه‎ها و قنات‎ها و تخریب بندها و سدها، تخریب منازل مسكونی ازدیاد ناقلین (مالاریا)، آلودگی آب، از بین رفتن محصولات و حیوانات اهلی (سوء تغذیه) آسیب به مكان‎های بهداشتی و ارتباطی.

   زیان‎های ناشی از سیل مربوط به پوشیده شدن زمین از آب و نیز فشار خود آب است. سیل ممكن است لوله‎های آب یا فاضلا را جابه‎جا كند. در یك مورد، 5 كیلومتر از یك لوله 90 سانتی‎متری آب را سیل با خود برده است.

   ممكن است تأسیسات تصفیه آب و تلمبه خانه‎ها زیر آب فرو روند و گل و لای داخل تلمبه‎ها، موتورها و سایر تجهیزات شوند كه این امر سبب تعمیرات گران و وقت‎گیری خواهد شد. آسیب ساختمان‎های محافظ چاه‎ها و چشمه‎ها ممكن است منجر به آلودگی آب آشامیدنی شود. تأسیسات تصفیه فاضلاب و لوله‎های خروج فاضلاب بیشتردر معرض صدمات سیل قرار می‎گیرد. پس زدن آب در لوله‎های فاضلاب بیشتر در معرض صدمات سیل قرار می‎گیرند. پس زدن آب در لوله‎های فاضلاب سبب سرریز شدن آدمروها، مخازن فضولات و چاه‎های فاضلاب می‎شود. به علت بالا آمدن سطح آب انواع زباله در نقاط مختلف پخش می‎شوند كه جمع‎آوری و دفع آنها مشكل مهمی ایجاد می‎كند. جمع شدن زباه و فضولات سبب افزایش مگس و جوندگان می‎شود. دفن مردگان و زیر خاك كردن لاشه حیوانات مرده مواقعی مشكل فوری و مهمی را به وجود می‎آورد.

   شگفت این كه هنگام وقوع سیل خطر آتش‎سوزی نیز افزایش می‎یابد. بالا آمدن سطح آب ممكن است سبب واژگون شدن مخازن نفت یا بنزین شود و یا ورود آب به مخازن برگ مواد سوتی سبب پخش شدن آنها در منطقه وسیعی گردد. اگر جرقه‎ای به این مواد سوختی برسد آتش به سرعت همه جا را فرا می‎گیرد، زیرا اشغال شناور در سطح آب و سایر اشیاء معمولاً همگی مواد قابل اشتغال‎اند. گاه اتصال در شبكه برق ساختمان‎هایی كه زیر آب رفته‎اند،‌باعث آتش‎سوزی و برق‎گرفتگی می‎شود. تأسیسات بهسازی مناطق ساحلی ممكن است به هنگام هجوم این امواج ویران شوند و یا در اثر شسته شدن زمین و فرو ریختن آن، در معرض صدمه قرار گیرند.

   این حوادث ممكن است موجب مرگ و میر فراوان ولی تعداد محدودتر، مجروح گردند، علل عمده بیماری و مرگ‎ها اصولاً در اثر غرق شدن، برق‎گرفتگی، عفونت‎های حاد تنفسی، حیوان گزیدگی و زخم‎ها و در بین ضعیف‎ترین افراد جامعه اتفاق می‎افتد. در طوفان‎های استوایی و یورش امواج خروشان، در نوامبر 1977 كه تعداد 70000 نفر را در آندارپرادش هند مورد تهاجم قرار داد، حداقل تعداد 10000 نفر كشته و فقط 177 نفر مجروح غالباً دارای شكستگی پا و بازو بر جای گذاشت.

   در ایران گرچه در بسیاری از نقاط بارندگی كم است اما در بیشتر مناطق ممكن است 60 درصد بارندگی سالیانه در یك شبانه روز رخ دهد. همین عامل به همراه شیب‎های تند كوهستانی البرز و زاگرس – كه شهرهای ما را در دامنه خود جای داده‎اند – باعث شده است كه بروز سیل یكی از نگرانی‎های عده – تقریباً در تمام فصول سال – باشد. سیل در ایران به دلیل ویژگی‎های زمین‎شناسی و تخریب‎های زیست‎ محیطی بسیار آلوده بوده و گل و لای زیادی به همراه دارد. به همین دلیل نیز اغلب سیلاب‎ها در ایران، خسارات زیادی وارد می‎كنند. سیل روزانه 200 میلیون تومان زبان به اقتصاد ملی وارد می‎سازد.

   طبق یكی از گزارشهای طرح ملی آمادگی و كنترل سوانح طبیعی كشور ایران در 25 سال گذشته یا 967 سیل روبرو بوده كه از این میان 117 سیل بسیار مهم و یا خسارات و تلفات فراوان همراه بوده است. طی این سالها به طور متوسط با 39 سیل در سال، 916 میلیارد و 200 میلیون تومان به كشور خسارت وارد شده است كه متوسط خسارت سالانه 36 میلیارد و 600 میلیون تومان بوده است. طی 25 سال گذشته (از 1351 تا 1375) 5/42 میلیون نفر از جمعیت كشور تحت تأثیر سیل بوده‎اند. طی این مدت دو میلیون و 892 هزار و 400 نفر بی‎خانمان شده و سالانه به طور متوسط 500 واحد مسكونی ویران و یا آسیب دیه است. در گزارش دیگری از ستاد حوادث غیر مترقبه كشور آمده است كه فقط در سال 1370 در كشور 61 سیل و 27 زلزله رخ داده است.

   خانه‎سازی در حریم رودخانه‎ها، آن هم با مصالح نامناسب علت اصلی خسارات سیل در بسیاری از شهرهای كشور بوده است. در شهرهای بسیاری از كشورها كه از لحاظ وجود رودخانه شرایط مشابهی با ما دارند، به دلیل پر ارزش بودن زمین و یا به جهت استفاده از زیبایی رودخانه، خانه‎هایی زیادی بر ساحل رودخانه‎ها ساخته می‎شوند اما تدابیر كارشناسی ظریفی نیز جهت پیش‎بینی خطرات سیل به كار می‎رود. اغلب درچنین شهرهایی هیچگاه مجوز زیرزمین به ساخت و سازها تعلق نمی‎گیرد.

   خانه‎ها به گونه‎ای ساخته می‎شوند كه آب بتواند به راحتی از زیربنا عبور نماید. دادن مجوز ساخت زیرزمین در ساختمان‎هایی كه در نزدیكی مسیر و یا سواحل رودخانه‎ها بنا می‎شوند، توسعه بی‎رویه شهر كه به دلیل تغییر سطح پوشش زمین، قابلیت نفوذپذیری آن را از بین می‎برد، تنگ كردن مجاری و مسیرهای مهم شهرها  بتون كردن آنها كه شتاب آب را بالا می‎برد، پمپاژ كردن آب به ارتفاعات بالا كه به رانش زمین حساس هستند و ... از جمله اشتباهات مدیریتی هستند كه شهرداریها و مدیران شهری نباید مرتكب آنها شوند.

  اقدامات قبل از وقوع سیل

1.       لزوم رعایت اصول و ضوابط مهندسی رودخانه در احداث پل‎ها مطابق استاندارد.

2.       مطالعه و اجرای طرح‎های سیستم‎ هشدار سیل (مناطق پرجمعیت، كوهستانی و رودخانه‎های بزرگ).

3.       حفاظت و جلوگیری از دخل و تصرف غیرمجاز در بستر رودخانه‎ها و مسیل‎ها.

4.       پاكسازی و دفع انباشته‎های طبیعی و مصنوعی در محدوده پل‎ها و زیرگذرها با هماهنگی شركت‎های آب منطقه‎ای.

5.       لزوم استفاده از كارشناسان شركت‎های آب منطقه‎ای در هنگام بروز سیلاب به منظور ثبت آمار و خسارات سیلاب‎ و یكنواخت‎سازی آمار و اطلاعات و استفاده از نظرات كارشناسی شركت‎های آب منطقه‎ای در زمینه تحلیل علل بروز و تشدید سیل و چگونگی مقابله و كاهش خسارات در حین وقوع سیل.

6.       نصب تابلوهای هشدار سیل در مسیر رودخانه‎های سیل خیز (در نقاط خاص و مهم و با توجه به شرایط رودخانه‎ها و مسیر سیل‎ها).

7.       ایجاد نظام هشدار و مدیریت سیل (حوزه‎های كوچك و پرجمعیت كوهستانی – مناطق شهری – رودخانه‎های بزرگ).

8.       لزوم به كارگیری و توسعه نقش بیمه در سرمایه‎گذاری طرح‎های پیشگیری و جبران خسارات ناشی از سیل.

9.       ارایه خدمات آموزش عمومی از طریق جمعیت هلال‎احمر، آموزش و پرورش و رسانه‎های عمومی با هماهنگی كمیته‎های فرعی پیشگیری از سیل در استانها.

10.   اصلاح بستر رودخانه‎ها:

الف) عریض كردن بستر رودخانه

ب) عمیق كردن در اثر لایروبی

ت) عریان كردن رودخانه از نباتات

ث) تسطیح رودخانه‎ها

ج) تصحیح مسیر برای كم كردن طول رودخانه

11.   ایجاد سیل برگردان:

الف) ایجاد دیواره‎ها در كنار رودخانه‎ها.

ب) كندن كانال‎های عرضی و موانع در مسیر سیل.

پ) منحرف كردن آبهای تجمع شده به مناطق دیگر.

ت) ایجاد سیل شكن در دره‎ها برای جلوگیری از تجمع آب.

12.   ایجاد و ساخت سدها و آب بندها: بهترین چاره‎ است كه می‎توان در تولید برق و آبیاری از آن استفاده كرد.

13.   حفاظت از بستر رودخانه‎ها: در حوضه‎های مرتفع با استفاده از مصالح ساختمانی.

14.   حفاظت بیولوژیكی : عدم كاشت درخت در كنار رودخانه‎ها و ایجاد پوشش گیاهی و جنگل‎ها برای كم كردن سرعت قطرات باران.

15.   ایجاد سرعت شكن‎های بتونی و سنگی در مسیر بستر رودخانه‎ها و مسیر سیلاب‎ها

  اقدامات هنگام سیل

1.       همیشه و همه جا اصل خونسردی را حفظ كنید.

2.       برای اطلاع از وضعیت و گرفتن دستورات لازم به رادیو، تلویزیون و یا اعلام بلندگوهای عمومی گوش دهید در صورتی كه دستور تخلیه داده شد فوراً این كار انجام دهید.

3.       وسیله روشنایی تهیه كنید (چراغ قوه، شمع و ...)

4.       به سرعت كمی غذا و آب ذخیره كنید. (ممكن است منابع آب آلوده گردد و مواد غذایی یافت نشود) و از مصرف مواد غذایی در تماس با سیل و فاقد ظرف ضد آب خودداری شود. از غذاهای كنسرو شده سالم استفاده نمایید.

5.       در خارج از منزل مواظب سیم‎های برق كه روزی زمین افتاده (خصوصا در آب) باشید تا دچار برق‎زدگی نشوید.

6.       در هنگام رانندگی مراقب شیب‎ها و پیچ‎های جاده باشید به آرامی و با خونسردی رانندگی كنید (ترمزها بخوبی كار نمی‎كند).

7.       اگر خانه شما در محل مرتفعی است و خطر آب گرفتگی شما را تهدید نمی‎كند نیاز به خروج از منزل نمی‎باشد.

8.       جریان برق، آب و گاز را برای اجتناب از آتش‎سوزی و برق‎گرفتگی و انفجار قطع كنید.

9.       در صورت ترك خانه اشیاء گران قیمت را به محل‎های بالاتری در منزل ببرید درها را قفل كنید.

10.   مناطق كم ارتفاع را سریعا ترك نمایید.

11.   به نقطه مرتفعی دور از رودخانه‎ها، نهرها و زهكشی بروید.

12.   از فاضلاب‎ها و جویبارهای به ظاهر آرام دوری نمایید. و از ورود به جریان پرشتاب آب بدون توجه به قابلیت شناگری كه خطر غرق شدن را به دنبال دارد، اجتناب كنید.

13.   سیلاب‎هایی كه سطح جاده و پل‎ها را پوشانده است دارای قدرت مافوق تصور است.

14.   راه‎رفتن و یا رانندگی در سیلاب خطرناك‎ترین كاری است كه ممكن است انجام دهید.

15.   وسایل نقلیه، حیوانات مزرعه و اشیاء قابل حمل و نقل را به نزدیكترین محل مرتفع انتقال داده شود. خودروها و وسایل نقلیه محل‎های امنی در مقابل سیل نمی‎باشد زیرا خودرو ممكن است در آب جاری از كار بیافتد و یا توسط آب حركت داده و برده شود.

16.   حشره‎كش‎ها را از آب دوری كنید چون امكان دارد آلودگی خطرناكی را موجب شود.

17.   هیچ‎گاه به تنهایی در یك ناحیه سیل‎زده، به این طرف و آن طرف ندوید.

18.   آبهای جمع شده در گودال‎های مناسب برای رشد حشرات بخصوص پشه‎ها می‎باشد. لذا از توری در محل اقامت استفاده گردد و پوشاك آستین بلند و چكمه‎های ساق بلند بپوشید.

الکتروفورز

امروزه الكتروفورز شاید اصلی ترین تكنیك برای جداسازی ملكولها در آزمایشگاه‌های سلولهای زیستی است. زیرا تكنیك قدرتمندی است و هنوز به طور معقولانه ای آسان و ارزان است و خیلی آسان و پیش پا افتاده شده است. علی رغم بسیاری  از آرایش های فیزیكی برای دستگاه ها و صرف نظر از محیطی كه ملكولها اجازه مهاجرت در آن دارند جداسازی با الكتروفورز به توزیع بار در ملكولی كه جداسازی می شود بستگی دارد. الكتروفورز می تواند یك بعدی یا دو بعدی باشد. الكتروفورز یك بخشی برای جداسازی اغلب پروتئین‌های روتین و اسید نوكلئیك استفاده می شود. بخش دوم الكتروفورز برای جداسازی پروتئین هایی كه در اثر انگشت هستند استفاده می شود. محیط كمكی برای الكتروفورز می تواند در ژل در لوله یا در ورقه های صاف خوابیده تشكیل شود لوله ها برای جداسازی یك بعدی استفاده می شوند و زمانی كه ورقه ها فضای سطحی بلندی را اشغال می كنند برای جداسازی دو بعدی بهترند. شكل 1-4 نوعی واحد الكتروفورز ورقه ای تخت را نشان می دهد. زمانی كه  دیترجنت SDS سدیم دو دسیل سولفات با پروتئین ها استفاده می شود، همه پروتئین ها دارای بار منفی می شوند به وسیله وابستگی به آنیون سدیم دودسیل سولفات در زمان جدا سازی با ژل پلی آكریلامید طرز عمل و رویه با پلی آكریلامید ژل الكتروفورز خلاصه می شود این تكنیك برای تعیین وزن مولكولی استاندارد شده است. ژل های پلی آكریلامید از پلیمریزه كردن دو تركیب تشكیل شده اند. آكریلامید و N , N متیلن بیس آكریلامید.

بیس در اینجا عامل پیوند دهنده برای ژل هاست. پلیمریزاسیون با اضافه كردن آمونیوم پرسولفات در زمانی كه همچنین دی متیل آمینوپرپیونیتریل یا N , N , N , N تترامتیل اتیل اندیامین آغاز می شود. ژل ها خنثی و هیدروفیل هستند و شبكه سه بعدی از هیدروكربن های طولانی كه به وسیله گروه های متیلن به هم وصل شده اند تشكیل شده است جداسازی ملكول ها در ژل بستگی به اندازه منفذها و سوراخهای تشكیل شده در ژل دارد. اندازه سوراخهای ژل به وسیله دو فاكتور تعیین می شوند. %T كه مقدار درصد آكریلامید را نشان می دهد. %30 كه مقدار درصد پیوند دهنده را نشان می دهد. هر چه مقدار كل آكریلامید افزایش یابد اندازه منفذ ژل كاهش می یابد. پیوند دهنده های با 5% C كوچكترین اندازه منفذ را می دهد. هر افزایش یا كاهش در %C باعث افزایش در اندازه منفذ می شود. كل آكریلامید داده شده بعنوان نسبت درصد وزن به حجم از آكریلامید+بیس آكریلامید است.

پروتئین ها با وزن مولكولی در محدوده ده هزار یا یك میلیون با 2/71% ژل های آكریلامید جداسازی می شوند. زمانی كه پروتئین ها با وزن ملكولی بالاتر نیازمند تمركز ژل آكریلامید پایین تر هستند برعكس ژل های 30% برای جداسازی پلی پپتیدهای كوچك استفاده می شود.

تمركز بیشتر ژل باعث كوچكتر شدن اندازه منفذ ژل و جداسازی بهتر ملكولهای كوچك می شود. درصد ژل مورد استفاده بستگی به وزن مولكولی پروتئین مورد جداسازی دارد.

ژل های 5درصد برای پروتئین هایی در محدوده 60000 تا 200000 دالتون استفاده می شوند. ژل های ده درصد برای پروتئین های 16000 تا 70000 دالتون استفاده می شوند و ژل های پانزده درصد برای پروتئین های 12000 تا 45000 دالتون استفاده می شوند.

سیستم های كاتیونی و آنیونی

در الكتروفورز پروتئین ها در یك بار پایه جداسازی می شوند و بار پروتئین می تواند مثبت یا منفی باشد.بسته به PH بافر. در عملیات معمولی ستون حاوی ژل قیمت بندی شده در سه قسمت  شامل: 1- ژل جدا كننده 2- ژل توده شده 3- ژل نمونه . ژل نمونه ممكن است حذف بشود و نمونه از طریق غلیظ شدن محیط غیر هدایتی مانند ساكاروز به وجود بیاید. الكترودها به دو انتهای ستون متصل می شوند و جریان الكتریكی از طریق ژل جزءبندی شده عبور می كند. اگر الكترودها به صورت بالا آرایش پیدا كنند حمام بالایی كاتد و حمام پایین آند (+) است.

آنیون ها اجازه دارند كه به سمت آند بروند و به این سیستم آنودی می گویند. كاتیون ها اجازه دارند كه به سمت كاتد بروند و به این سیستم كاتدی می گویند.

سیستم های لوله ای و ورقه ای

در طراحی پروتكل الكتروفورز دو سیستم نزدیك به هم طراحی شده است یكی ستون الكتروفورز كه از ژلهای لوله مانند در لوله های شیشه ای تشكیل شده است و دیگری ژل های تخت كه از ژل تخت بین دو صفحه شیشه ای تشكیل شده است. مزایای ژل های تیوبی در حركت ملكولها از طریق ژل ها كمتر مستعد و مهیاست تا حركت افقی و بنابراین گسترش آرامی در تجزیه و تحلیل باندها به خصوص در پروتئین ها وجود دارد و از نظر اقتصادی هم  به صرفه است زیرا نسبتا آسان است برای ساختن این سیستم می توان در خانه از مواد قابل دسترس استفاده كرد. با وجود اینكه ژل های تخت مزایایی دارند كه اجازه می دهند برای تجزیه های دو بعدی از آنها استفاده شود جدا كردن چندین نمونه به طور همزمان در یك ژل وجود دارد. ژل های تخت طوری طراحی شده اند كه چندین راه باریك دارند كه نمونه ها به طور موازی حركت كنند. اندازه و تعداد راه ها می تواند مختلف باشد زمانی كه نمونه ها در یك محیط حركت می كنند كمترین همانندی نمونه های مختلف منجر به تغییرات جزئی در ساختار ژل می شود. ژل تخت تكنیكی برای تجزیه های لكه‌ای و تجزیه های اتورادیوگرافیك است. نتیجتا برای عملیات آزمایشگاهی روزمره مثل تجزیه نوكلئیك اسیدها و كنترل های آنتی ژنی ژل های تخت مناسبند. قابلیت استفاده و قیمت تجاری ژل تخت باعث استفاده بیشتر از اینها شده و به ندرت از ژل لوله ای استفاده می شود. تئوری و عملیات ژل تخت با ژل لوله ای الكتروفورز یكسان است و این كه از كدام سیستم استفاده كنیم بستگی بیشتر به تجهیزات موجود دارد.

سیستم های ژل دنباله دار و بدون دنباله

استفاده اصلی از ژل ها بعنوان محیط جدا كننده كه شامل استفاده از یك ژل با پوشش PH است. مولكولها به وسیله حركتشان در پایه از طریق ماتریكس ژل تنها جدا می شوند این سیستم امروزه فقط گاهی در آزمایشگاهها استفاده می شود. و با سیستم های ژل چندتایی بدون دنباله جایگزین شده است. در سیستم های ژل چندتایی ژل جدا كننده به ژل توده ای و ژل نمونه انتخابی اضافه می شود. این ژل ها می توانند تجمع متفاوتی در یك محیط كمكی داشته باشند. یا ممكن است به طور كلی عامل های متفاوتی داشته باشند. تفاوت كلیدی در جداسازی ملكولها زمانی كه آن ها به ژل جدا كننده وارد می شوند است ژل جدا كننده تجمع خواهند كرد. این منطقه در ژل توده كننده در محدوده میكرون تا میلیمتر است. زمانی كه پروتئینها در باندهای تجمع توده می شوند آنها به مهاجرت ادامه می دهند برای رسیدن به ژل جداكننده تا باندهای باریك تشكیل دهند. باندها سپس از یكدیگر جدا می شوند.

ژل PH بدون دنباله                                     

ابتدا باندهای پروتئین به ژل جدا كننده وارد می شوند جداسازی باندها با یون های عبوری از طریق ستون ژل در جفت افزایش می یابد هر یون در این جفت دارای پلاریته بار یكسان مانند پروتئین هستند. ولی متفاوت در بزرگی بار هستند. یك یون بزرگی بار بیشتی از پروتئین دارد. در حالی كه دیگری بزرگی بار كمتری از پروتئین دارد. یونی كه بار بیشتری دارد تندتر حركت می كند و بنابراین یون رهبر خواهد بود و یون با بار كمتر یون دنباله رو خواهد بود در سیستم های آنیونی یونهای كلر و گلیسینات از مخزن بافر (تریس گلیسین) مشتق می شوند یون رهبر معمولا كلر و گلیسینات یون دنباله رو است طرح این سیستم آنیونی در شكل 4-3 نمایش داده شده است. یون كلر اول به ژل جدا كننده وارد می شود و به سرعت از ژل خارج می شوند سپس پروتئین و بعد یون گلیسینات یون گلیسینات پروتئین را خارج می سازد و در آخر یك پوشش گرادیان ولتاژ خطی با ژل می سازد. پروتئین ها سپس خودشان را با این شیب بر طبق بار و اندازه شان جور می كنند.

ژل های آگارز

زمانی كه ژل های آكریلامید برای تجزیه پروتئین ها استاندارد شدند آنها كمتر برای اسیدهای نوكلئیك با وزن مولكولی بالا مناسب بوده اند به این منظور برای جداسازی مناسب این مولكولهای بزرگ تجمع آكریلامید نیاز به كاهش تا سطحی كه مایع باقی بماند دارد.

ژلها می توانند تشكیل بشوند با وجود اینكه آگارز اضافه شود (آگارز یك پلی ساكارید طبیعی است) برای كاهش تجمع آكریلامید. با اضافه كردن آگارز تجمع آكریلامید 5% می شود و می توان برای ملكولهای با وزن ملكولی بالاتر از 10 دالتون جداسازی كرد. این روش مخصوصا برای جداسازی ترتیب طولانی از DNA مفید است. امروزه ژل های آگارز- آكریلامید به طور گسترده در آزمایش‌گاه‌های ژنتیك برای تعیین نقشه ژن ها استفاده می شود این فصل بروی جداسازی پروتئین ها متمركز است.

ترمینولوژی برای تكنیكهای تجزیه ای، مهاجرت الكترونی با لوله موئینه:

تكنیهای مهاجرت الكترونی با لوله موئینه به طور افزاینده ای در شیمی تجزیه محبوب و مهم شده اند به خصوص در بیوتجزیه . بعضی از ترمینولوژی های وابسته در كاغذ یافت می شوند در ترمینولوژی الكتروفورز در شیمی كلینیكی. اما در بسیاری از موارد اینها برای تكنیكها كاپیلاری كاربردی نیستند و در تعاریف آیوپاك به حساب نمی آیند. در 1994 آقای KNOX مقاله ای را در زمینه تكنیكهای جداسازی الكترونی منتشر كرد اما این مقاله هماهنگ با فهرست علائم كروماتوگرافی آیوپاك نبود مقاله جاری بحث می كند و تعریف می كند جمله های وابسته مورد نیاز در تامین جاری، شامل نامهای تكنیكهای مختلف كه در اصول مهاجرت الكترونی استفاده می شود و آن باید مورد توجه قرار بگیرد كه تعداد موارد مرزی موجود با ترتیب و احترام به نامگذاری تكنیك های مخصوص اقدام كند. جداسازی با تكنیك های مهاجرت الكترونی كاپیلاری در لوله موئینه باریك به وسیله اعمال میدان الكتریكی قوی به دست می آید این تكنیكها شامل كاپیلاری الكتروفورز و مشتقات تكنیكهای مهاجرت الكترونی كاپیلاری است كه بر پایه اصول جداسازی متفاوت اند. در بعضی موارد این اصول دارای هم پوشانی هستند. میسلار كاپیلاری الكتروفورز برای جداسازی یونهای كوچك آلی و معدنی و پلیمرها رنگها، منفجر كننده ها، پروتئینها، پپتیدها و اسیدهای نوكلئیك استفاده می شود. جریان الكترواسمز برای جداسازی همكاری می كنند اگر چه همیشه مورد نیاز نیست. جریان الكتروسمز از تاثیر میدان الكتریكی بر روی بارها در قسمت پخش شده در لایه دوگانه در سطح داخلی كاپیلاری به وجود می آیند برای مثال در كاپیلاری فیوز سیلیكا در برخورد با بافر در PH بالای 2 سطح گروه های سیلانول دپروتونه شده و پروتون از دست می دهند و دیواره كاپیلاری بار منفی پیدا می كند. این گروه ها اتمسفر یونی را بالا می برند كاربرد میدان الكتریكی در كاپیلاری باعث می شود یونهای دارای بار مثبت به سمت كاتد حركت كنند و آنیونها به سمت آند حركت كنند مزایای الكترواسمز شامل موارد زیر است:

1- جداسازی خوب است

2- زمان جداسازی كوتاه است

3- مقدار نمونه مورد نیاز بسیار كم است

4- هزینه تجزیه ای كم است

طول كاپیلاری بین 20 تا 100 سانتیمتر و قطر داخلی 20 تا 100 میكرومتر استدر جداسازی ملكولهای كوچك كاپیلاری فیوزسیلیكای غیر پوشش دار استفاده می شود. دما و PH و قدرت یونی محلول روی توزیع تاثیر می گذارد. در آینده كانالهای میكرو با ساختار چیپ مانند برای تكنیكهای مهاجرت الكترونی كاپیلاری با گسترش نانوتكنولوژی استفاده می شود. اضافه شونده هایی مثل حلال های آلی- سیكلودكسترین یا پلیمرها برای كنترل مهاجرت یا تولید پیك تیز به كار می روند. سیكلودكسترین همچنین بعنوان قسمتی از پوشش دیواره نیز به كار می رود. با استفاده از ملكولهای انتخاب گر كایرال در سیستم ژل می توانیم ملكولهای كوچك كایرال را جدا كنیم. در كاپیلاری الكتروفورز جداسازی در ستون كاپیلاری با پك های مخصوص یا با مواد مونولیت است.

نمونه به دو طریق تزریق می شود: 1- فشاری از طریق ایجاد خلا در انتهای ستون كاپیلاری 2- نمونه به صورت سینتیكی وارد می شود.

مونولیتها جداسازی عالی در زمان كوتاه انجام می دهند برای اینكه ستون با ذرات خیلی ریز پر نشود از مونولیت كه از میله های متخلخل یك پارچه از جنس سیلیكا با دو نوع حفره است استفاده می شود. جریان الكترواسمز ناشی از باردار بودن دیواره كاپیلاری است. گونه های مثبت هدف گیری به سمت جداره لوله می كنند در نزدیك جداره چون مثبت هستند تمایل به قطب منفی هم دارند بنابراین حركت می كنندو گونه های خنثی و منفی را در این مسیر می كشانند و در كاتد جمع می كنند. بارهای مثبت هم به لحاظ جریان الكترواسمزی و هم جریان الكتروفورزی به قطب منفی می روند در نتیجه بارهای مثبت زودتر از همه سیگنال آنها آشكار خواهد شد و به دتكتور می رسند جریان الكترواسمزی در نهایت به جریان الكتروفورزی می چربد در كاپیلاری الكتروفورز ضریب اصطكاك ناشی از حلال است كه پدیده حلال پوشی را انجام داده است  و ضریب اصطكاك با سرعت حركت گونه رابطه عكس دارد. اساس الكتروفورز بر مبنای مهاجرت یونها در میدان الكتریكی در محلول بافر در لوله مویینه است. تكنیكهای مهاجرت الكترونی كاپیلاری

CE كاپیلاری الكتروفورز ساده ترین فرم است.

CZE: كاپیلاری الكتروفورز منطقه ای. الكتروفورز معمولی است و تركیب بافر ثابت است. برای جداسازی یونهای كوچك كربوهیدراتها و امینواسیدهای كوچكتر استفاده می شود. نمونه به صورت یك باند باریك جداسازی می شود كه اطراف آن را بافر احاطه كرده است وقتی میدان الكتریكی اعمال می شود هر كدام از اجزای شركت كننده نمونه به صورت منطقه های متفاوتی جدا می شوند جداسازی بر اساس تحرك آن گونه هاست از معایب این روش این است كه ملكولهای خنثی جدا نمی شوند.

CAE كاپیلاری افینیتی الكتروز

CSE: كاپیلاری الكتروفورز الك كردن

تكنیكی كه در كاپیلاری اتفاق می افتد شامل محیط الك مانند است مثل شبكه پلیمری در پیش زمینه ای از الكترولیت است جداسازی بر پایه تفاوت در سایز و شكل بار آنالیت است.

CEG: كاپیلاری ژل الكتروفورز

یك سری ماتریكس ها و تركیبات پیچیده پلیمری مثل ژل های پلی آكریلامید (ژلهای خلل و فرج دار) همراه محلول بافر استفاده می كنیم و حفره ها باعث می شوند مكانیزم های اضافی برای جداسازی داشته باشیم و ژل مانند الك عمل می كند آنهایی كه درشت تر هستند در حفره های ژل گیر می افتند این روش برای مولكولهای بزرگ مثل پروتئین ها و اسیدهای نوكلئیك مفید است.

CIEF كاپیلاری ایزوالكتری فوكاسینگ

تكنیك الكتروفورز برای جداسازی مواد آمفوتر است. از تفاوت نقطه ایزوالكتریك حل شونده استفاده می شود و تركیب بافر مرتبا تغییر می كند در هر لحظه یكی از گونه ها به نقطه ایزوالكتریك خودش می رسد و خنثی می شود و حركت الكتروفورز متوقف می شودو گونه ها از هم تفكیك می شوند.

CITP كاپیلاری ایزوتاكوفورز:

در این روش دو نوع بافر متفاوت به كاتد و آند تزریق می شوند مثلا از كاتد یك بافر بازی و از آند یك بافر اسیدی تزریق می شود كه تحرك این دو بافر یكی بشتر از گونه مورد جداسازی و یكی كمتر است در نتیجه گونه های مورد جداسازی بین دو لایه بافری محصور شده و با پهن شوندگی كمتر جداسازی انجام می شود.

EKC الكتروكینتیك كروماتوگرافی:

تكنیك جداسازی بر اساس تركیب الكتروفورز و برخوردهای آنالیت با سورفكتانتها در فاز پخش شده با سرعتهای مختلف است.

MEKC میسلار الكتروكینتیك كروماتوگرافی:

نوع خاصی است كه در آن فاز ثانویه فاز پخش شده میسلار است. مسیل‌ها دارای سر هیدروفیل و دم آب گریز هستند و به انواع كاتیونی آنیونی و زوئیتریون و خنثی تقسیم می شوند میسل ها به عنوان فاز ساكن كاذب عمل می كنند.

MEEKC میكرو مولژن الكتروكینتیك كروماتوگرافی:

نوعی خاصی است كه در آن میكرومولژنها بعنوان فاز پخش شده به كار می روند.

CEC كاپیلاری الكتروكروماتوگرافی

نوع خاصی از كروماتوگرافی مایع لوله موئینه كه حركت در فاز متحرك در لوله مویینه به وسیله جریان الكترواسمزیست و زمان بازداری از تركیب مهاجرت الكتروفورزی و بازداری كوروماتوگرافیك به دست می آید.

انتخاب پذیری این روش از دو روش CE و LC بیشتر است و لوله های فیوزسیلیكا از پركننده هایی مثل متیل آكریلامید پر شده اند.

كروماتوگرافی مایع با عملكرد بالا ستون از بشقابكهایی تشكیل شده است. هر چه تعداد بشقابكها بیشتر باشد و ارتفاع ستون كمتر باشد بهتر است.

عوامل پهن شوندگی:

A: نفوذ گردابی است و مستقل از سرعت حركت فاز متحرك است. نمونه به همراه فاز متحرك پایین می آید و مسیر مارپیچی طی می كند. نفوذ گردابی به نوع پر كردن بستگی دارد. اگر پركردن ستون نامنظم باشد و ذراتی كه داخل ستون می ریزیم ابعاد مختلف داشته باشند فضاهای خالی زیاد و نمونه از آن فضاها عبور كند باعث پهن شوندگی می شوند و نمونه با زمانهای متفاوت به دتكتور می رسند.

U: سرعت فاز متحرك

B: نفوذ طولی است و با سرعت نسبت عكس دارد. اگر سرعت خیلی زیاد باشد نمونه فرصت زیادی برای پخش شدن در جداره های مختلف ندارد. و اگر سرعت را كم بكنیم احتمال نفوذ زیاد می شود و به خاطر كشش سطحی به دیواره ستون كشیده می شود. زمان بازداری طولانی تری را خواهد داشت.

C: انتقال جرم غیر تعادلی است. اگر تعادل بین دو فاز به صورت منظم انجام نشود باعث پهن شوندگی می شود و انتقال جرم غیر تعادلی با سرعت فاز متحرك نسبت مستقیم دارد.

در الكتروفورز به جای اینكه از فلوی فشاری استفاده كنیم از فلوی الكتریكی استفاده می كنیم و دو طرف ستون میدان الكتریكی قرار می دهیم گونه های مثبت به سم قطب منفی می روند و برعكس. الكتروفورز اعمال جریان الكتریكی به جای فشار در سیستمهای كروماتوگرافی مایعی است. اعمال جریان به سادگی نیست و اختلاف تحرك یونها برای مهاجرت از طریق جاذبه یا دافعه در میدان الكتریكی باعث جداسازی در سیستم الكتروفورز می شود. در الكتروفورز علت اصطكاك حلال است و حلال معمولا آب است. در كاپیلاری الكتروفورز دو بشر حاوی محلولهای بافر هستند محلولهای بافر تنظیم كننده PH هستند. طول كاپیلاری 60 سانتیمتر و قطر داخلی آن 75 میكرومتر است. در شیشه نمونه قرار دارد و سیستم بالایی دتكتور ماوراء بنفش است. سیستم در داخل آون دماپا در حدود 20 تا 30 درجه سانتیگراد قرار دارد. دما روی تحرك یونها تاثیر می گذارد. بار جداره كاپیلاری منفی است. اولین لایه اطراف گونه (لایه مثبت)بارهای مثبت نمونه و بار منفی جداره كاپیلاری است. بقیه بارهای مثبت تمایل دارند به جداره منفی نزدیك بشوند بنابراین متحركند و بار مثبت در نزدیك جداره بیشتر از وسط لوله است.

كاپیلاری الكتروفورز و میسلار الكتروكینتیك كروماتوگرافی با آشكار ساز لیزر كاهش یافته فلورسانسی بعنوان وسایل تجزیه ای برای تعیین آمینواسیدهای مهم كلینیكی:

تجزیه آمینواسیدها در سیالهای بدن شامل جداسازی مخلوطی از اسیدها، بازها و تركیبات خنثی است. زمانی كه بیشتر آمینواسیدها به جز فنیل آلانین، تیروزین، تریپتوفان نیاز به گروه قوی كروموفوریك دارند جذب مستقیم یا آشكار كردن فلورسانسی ممكن نیست و مشتق شدن به طور معمول برای كمیت استفاده می شود.

زمانی كه HPLC تكنیك تجزیه ای محبوبی برای تعیین آمینواسیدها در سیالهای بدن بود از اشكالات زیر برخوردار بود:

1- نیاز به استفاده از گرادیان شتستشو برای جداسازی تركیبات مورد نیاز در مدت زمان لازم

2- مصرف مشخصی از حلال و نیاز به همراه برای خارج كردن حلال اضافی

3- حجم تزریق نسبتا زیادی برای تجزیه نیاز است.

امروزه CE دارای مزایای زیر است:

1- تجزیه سریع بدون احتیاج به گرادیان شستشو

2- جداسازی نمونه به وسیله پتانسیل است كه به اجزای متحرك پمپ می شود

3- هدر شدن ناچیز حلال

4- پیشرفت مشخص در یافتن جرم ها به خاطر حجم كم تزریق

5- استفاده گسترده از نمونه های آبكی كه تاثیر جداسازی CE را افزایش می دهند

دراین مثاله نویسنده درباره آشكار ساز LIF بحث می كند تا تهیه كنند به حد زیادی سطوح پایین آشكار سازی آمینواسیدها را با استفاده از چندین ناحیه مختلف فلورسانس در محدوده وسیعی از نمونه های كلینیكی بیولوژیكی با استفاده از CE و MCE به طور نمونه حساسیت در محدوده ^11- 10 مولار به دست می آید با حداقل آشكار سازی كوانتایی در ناحیه زتامول.

روشها و مواد:

سیستم CE مورد استفاده است در وسایل Zeta اتوماتیك CE و اسپكترافورز 100 هر دوی اینها تجهیز شده اند با آشكار ساز LIF . فلورسانس قراردادی با موفقیت به كار برده می شود در HPLC در زمینه آشكار سازی محدود به ^11-10 تا ^12-10 مول بر لیتر. حساسیت می تواند به طور قابل ملاحظه ای با افزایش قدرت منبع نور مونوكروماتیك به وجود بیاید. زمانی كه سیگنال فلورسانس مشاهده شده متناسب با قدرت تهییج كاربردی باشد.

برای این منظور سیستم لیزر مفید است زیرا منبع نور تهیه می كند به طور گسترده تعداد زیادی پرتوهای نوری موازی از مونوكروماتیك رادیویی با قدرت خروج چندین وات. در سیستمهای آشكار ساز LIF قدرت تهییج شاید افزایش یابد 4 تا 6 برابر بزرگی مقایسه با آشكار كردن فلورسانس قراردادی. نتیجتا نسبت سیگنال به نویز خیلی بهتر می شود. ضمنا پیش زمینه سیگنال نویز احتمالا بالا می رود به خوبی نتیجه تشدید كردن پراكندگی تهییج رادیویی. لابراتورهای مختلف آشكار سازهای LIF را در چند سال گذشته گسترش داده اند. آنها ابتدا از HPLC استفاده كرده‌اند و بعدا از CE .

توصیف آشكار ساز لیزر كاهش یافته فلورسانسی: آشكارساز لیزر كاهش یافته فلورسانس زتا آشكار می كند آرایش هایی كه در یك خط مستقیم واقع شده اند و استفاده می كنند mm2 از قطر لنز توپی یاقوت را برای تجمع تمام انرژی لیزر به درون قطر كاپیلاری. ین طراحی تجمع فلورسانس را بزرگ می كند. لیزرها و فیلترهای مورد استفاده در دتكتور حساسیت را بالا می برند.

تحقیقات بازاریابی پیوسته و آنلاین ( کامپیوتری )

تصمیمات بازاریابی نوعاً بر مبنای تحقیقاتی که ، از طریق خدمات پستی سریع ، پیام مراکز خرید ، گفتگوی تلفنی ، مذاکرات گروهی منسجم و موردی از این صورت می گیرند ، اتخاذ می شوند . این شیوه های مربوط به تحقیقات بازاریابی وقت گیر و پر خرج بوده ، و برای دستیابی به نتایج دقیق مستلزم تلاش و کوشش زیادی می باشد . این مقاله شیوه نوینی را برای انجام تحقیقات بازاریابی آنلاین ارائه می دهد ة که بر مبنای چندین نظریه از جمله دانش فعال و موثر ، گروههای کنترلی و تجربی مشابه ، و تجربیات صریح و ضمنی می باشد . این نظریات ، توام با فرصت هایی که به واسطه تعداد فراینده خریداران آنلاین ایجاد می شوند ، می توانند تحقیقات بازاریابی سریع ، منظم و کم هزینه ای را سبب گردند .

مقدمه

پیش بینی رابطه بین متغیرهای بازاریابی و متغیرهای واکنشی در تصمیمات مربوط به فعالیتهای تجاری که ، در آنها بازاریابی و خرید و فروش بهم وابسته است ، از اهمیت برخوردار می باشد ، این مثال ساده را در نظر بگیرید که ، یک خرده فروش باید قیمتی که با آن کالایی خاص را به فروش برساند ، تعیین نماید . یک تصمیم گیری اصولی خرده فروش را بر آن می دارد که رابطه بین قیمت کالا ( متغیر بازاریابی ) و تقاضای کالا ( متغیر واکنشی ) را در قیمت گذاریهای مختلف مورد توجه قرار دهد . حال مثال را پیچیده تر در نظر بگیرید ، وضعیتی را فرض کنید که خرده فروش احساس می کند که انجام تبلیغات برای کالا به در آمد فراینده ای منجر خواهد شد. این تبلیغات ممکن است به  شکل کاهش موقتی قیمت که از طریق بکارگیری کوپن حاصل می شود صورت گیرد . تعیین بهای اعتباری کوپن قیمت موثری که با آن کالا به فروش می رسد را مشخص می نماید  و این قیمت موثر تنها در صورتی مشخص می گردد که تقاضا در مراحل قیمت گذاری مختلف معلوم باشد . با این وجود اگر سایر تاثیرات در نظر گرفته شوند ، تصمیم گیری سخت تر می شود . اگر خرده فروش چندین نمونه کالا را به فروش برساند ، کاهش قیمت یک نمونه خاص به خریداران ممکن است در طی دوره تبلیغ ، آن کالا را به مقدار زیاد ذخیره نمایند ، که این امر به کاهش فروش کالایی که در دوره تبلیغ و در آمدهای خالص ثابت را دنبال می کند ، می انجامد .

این مثالهای بالا بیانگر پیچیدگی بازاریابی و خرید و فروش می باشند . فردی ممکن است اینطور مطرخ نماید که این مساله تابع شیوه های تحلیلی است و بگوید که تصمیمات آگاهانه مبتنی بر بازاریابی و خرید و فروش مستلزم پیش بینی رابطه بسیار متنوع بین متغیرهای بازاریابی و متغیرهای واکنی باشند . به عبارت ساده تر ، آنها مستلزم این هستند که بدانیم که ، در زمان متغیر یک یا چند متغیر بازاریابی ، متغیرهای واکنشی چطور تغییر پیدا خواهند کرد . پیش بینی عملکرد یک متغیر واکنشی در هنگام تغییر متغیر بازاریابی نیازمند اطلاعات و اگاهی هایی می باشد . شاخصاً این اطلاعات از طریق تحقیقات بازاریابی که ، بواسطه خدمات پستی سریع ، پیام های مراکز خرید ،‌ گفتگوهای تلفنی ، مذاکرات گروهی متمرکز و مواردی از این دست صورت می گیرند ، گرد آوری می شوند . در مثال ساده ای که در بالا  عنوان شد ، شخص ممکن است از طریق گفتگوهای تلفنی از مشتریان بخواهد که احتمال خرید کالای مورد نظرشان را در قیمت گذاری های مختلف تشریخ نمایند و این اطلاعات گردآوری شده را بکار گیرد تا رابطه بین متغیر بازاریابی ( قیمت ) و متغیر واکنشی ( تقاضا) را تعیین نماید . تاثیر متقابل یک شخص بر دیگری که در برخی از این شیوه های گرد آوری اطلاعات ( برای مثال ، در گفتگوی تلفنی ) ضروری است ، توام با مدت زمان زیاد انجام کار ( برای مثال ، بواسطه زمان انتقال یک پست سریع به سوی و از طرف فرد پاسخگر ) و مقدار موثر اوقات – شخص  بیانگر این شکل قدیمی تحقیقات بازاریابی اند که پرخرج ، کند و مستعد خطا و اشتباه می باشند .

گسترش سریع اینترنت فرصتی را برای انجام تحقیقات بازاریابی آنلاین ( OMR ) فراهم نموده است . در واقع بر اساس برخی پیش بینی ها ، حدود 60 در صد جمعیت ایالات متحده و اتحادیه اروپایی به اینترنت دسترسی دارند . بطور کلی ، این نواحی یاد شده همچنین بر طبق " مجمع تحقیقات بازاریابی بریتانیا ( BMRA ) و مجمع متخصصان تحقیقات بازاریابی و نظریه پرداز دنیا

( ESOMAR ) ، سهم عمده قدرت خرید دنیا را در دست دارند . جدای از این ، نواحی مختلفی در آسیا دسترسی فزاینده ای به اینترنت یافته اند . این پذیرش گسترده اینترنت بخش وسیعی از جمعیت را به اینترنت قابل دسترس می سازد و این اطمینان را ایجاد می کند که نیازها و سلایق یک جمعیت عمده ا ی از مشتریان بطور آنلاین و پیوسته جامه عمل پوشانده شود . هدف این مقاله این است .

از طریق تحقیقات بازاریابی پیوسته و آنلاین ( OMR ) ، امکان تهیه اطلاعات تجاری عملی راسریعاً ، اصولی و نظامدار ، و بطور کم هزینه فراهم نماید . اگر پیچیدگی تصمیمات مبتنی بر بازاریابی و خرید و فروش  را در فعالیتهای تجاری مدرن ، و نیز محدودیت های مکانی که لزوماً تحت تاثیر شیوه کار بردی کاغذ قرار دارند ، را در نظر بگیریم ، می بینیم که باید بر برخی جنبه های مهم تحقیقات بازاریابی پیوسته ( OMR ) تاکید نمائیم  . ما ، بطور ویژه ،‌‌‌ آن جنبه هایی را مد نظر قرار می دهیم که در تلاشهای مربوط به درک اجرای تحقیقات بازاریابی پیوسته مفید واقع خواهند شد . ما بقیه این مقاله را بر طبق آنچه که در ذیل می آید ترتیب داده ایم . در بخش 2 ، ما یک دیدگاه کلی مفهومی از یک سیستم را ارائه می دهیم و یک طرح اساسی که برای اجرای ( OMR )  قابل کاربرد باشد را تشریح کنیم . تاکید ها بر رویدادهای ثابت سیستم نمی باشد ، چون اینها به سرویس دهنده تجاری که ، OMR   در آن اجرا می گردد  ، وابسته می باشند . در عوض ، ما بیشتر بدنبال این هستیم که نظریاتی راجع به زنجیره رویدادهایی که رخ می  دهند ، مراحل مختلف کنترل OMR  ، نوآوری های متنوعی که در این مقاله مطرح می شوند ، اشاره نمائیم . معتقدیم که این نوآوری ها برای OMR   مهم و پر اهمیت هستند که مفصلاً آنها را در بخش 3 بحث خواهیم کرد . در بخش 4 ، دیدگاهی کلی درباره انواع اطلاعات تجاری عملی که ، بر حسب سیستم پیشنهادی و الگوریتم ها قابل حصول می باشند ، را ارائه می دهیم . ما در بخش 5 ، نتیجه گیری را همراه با یک سری مباحث انجام می دهیم .

2- طرح اجرای تحقیقات بازاریابی پیوسته آنلاین

تشخیص فرق بین تخقیقات بازاریابی پیوسته ( OMR ) و تحلیلهای تجاری قدیمی مفید و موثر می باشد . تحلیلهای تجاری قدیمی اطلاعات موجود ، که در طی عملکردهای معمولی گرد اوری می شوند ، را بکار می گیرند تا روابط بین متغیرها ( که شامل متغیرهای بازاریابی  و واکنشی هستند ) را دریابند . در مقابل ، تحقیقات بازاریابی پیوسته عمداً متغیر داده ، واکنش متناسبی را دریافت می کنند . از اینرو ، اطلاعات حاصله از تحقیقات بازاریابی آنلاین برای برقراری رابطه بین متغیرهای بازاریابی و واکنشی خاص مناسب تر می باشند . برای مثال ، در نظر بگیرند که یک تولید کننده ، بعنوان بخشی از کاربرد طرح یک محصول جدید ، قصد دارد از بهایی ( فایده ای ) که خریداران به ویژگی های مختلف محصول نسبت می دهند آگاهی یابد . چنین اطلاعاتی به تولید کننده این امکان را می دهد که در محصول جدید ویژگی های مساعد و مطلوب را بکار گرفته و ویژگی هایی که برای خریداران مطلوب و سودمند نمی باشد ، را بر طرف نماید . در تحلیلهای تجاری قدیمی بیشتر سعی بر این است که سودمندی ویژگی های را از فروشهای تاریخی نمونه های مختلفی که تولید کننده به فروش رسانده است ، معلوم و مشخص نمایند . با این وجود ، چون ویژگی معینی که ، همیشه حاضر و موجود بوده وجود دارد ، این امکان وجود ندارد تا معلوم سازیم که آیا نبود آن ویژگی ،  بر فروشها تاثیری خواهد داشت یا نه . از طرف دیگر ، تحقیقات بازاریابی آنلاین ویژگی ها را تغییر میدهد و سعی بر این دارند که احتمال خریدارانی که محصول ساخته و پرداخته را مشخص می سازند ، را تعیین نمایند ( برای مثال ، بواسطه یک بررسی از کاربران احتمال خرید یکی از چند محصول  ساخته و پرداخته را مشخص می سازند ) اگر چه شیوه های اصولی و نظامدار ی برای دست یابی به محصولات ساخته و پرداخته  وجود دارند ، ما بر آنیم که تاکید نمائیم که اطلاعاتی که تحت تاثیر پراکتیو متغیر بازاریابی گرد آوری می شوند برای برقراری رابطه بین بازاریابی ( ویژگی های محصول ) و متغیر واکنشی ( فروشها ) مناسب تر خواهند بود .

در OMR‌ ، تغییر متغیر بازاریابی بصورت پیوسته و آنلاین انجام می شود و واکنش ها نیز به صورت آنلاین و پیوسته دریافت می شوند

بدین سبب که فرایند تغییر متغیر بازاریابی و در یافت واکنش ها نمی توانند مانع عملیات نرمال سایت گردند ، مادر ابتدا  سایت را تشریح نموده ، و تاکید می کنیم که چطور تغییر متغیر بازاریابی حاصل می گردد . ما فرض براین می داریم که وب سایتی وجود دارد که صفحاتش شامل محتوای شاخص سایتهای آنلاین و پیوسته می باشد . فضایی برای تبلیغات با نشان افقی و یا عمودی وجود دارد ، و نیز فضای برای محتوای اصلی صفحه موجود می باشد . " کانون های بحران " که در داخل محتوای اصلی جای دارند ، و یا کنترل های رد یابی به بازدید کننده این امکان را می دهند سایت را رد یابی کرده و در معاملات پبشنهادی توسط سایت مشارکت نمایند . محتوای تبلیغات نشان دار بواسطه منطقی انتخاب می شود ، در سیستم فرعی پبشنهادی " سرویس دهنده تجاری که ، سایت آنلاین بر روی آن گسترش یافته است ، درج گردیده است . فعالیتهای معینی ( برای مثال ، یک خرید ) مستلزم این هستند که فرد وارد سیستم  شود ، در حالیکه در سایر فعالیتها نیازی نیست که فرد توسط سیستم شناسایی شود . در چنین حالتی ، فرد می تواند بعنوان یک کاربر بی نام و امضاء سایت را پویش و جستجو نماید .

متغیر بازیابی توسط  آگهی های با نشان افقی یا عمودی تغییر می یابد . برای مثال ، زمانی که قیمت ، یک متغیر بازاریابی است ، یک کوپن با یک نشان افقی یا عمودی به کاربر نشان داده خواهد شد  کوپن قیمت موثر کالا را برای خریدار تغییر می دهد ( تغییر در متغیر بازاریابی ) و قبول کوپن توسط کاربر ( از طریق کلیک کردن ) و بازپرداخت بعدی متغیر واکنشی است .

مکانیسمهای دیگری وجود دارند که برای تغییر متغیر بازاریابی قابل بکارگیری می باشند ، هر چند که ما در این مقاله فرض براین داریم که همه متغیرهای بازاریابی بواسطه تغییر محتوای نشان های افقی یا عمودی تغییر می یابند . این امر به هیچ وجه از عمومیت شیوه پیشنهادی نمی کاهد و به بحث و بررسی های دقیق تر کمک می کند .

تصویر 1) نگاهی کلی یه زنجیره رویدادها دارد . جریان کلی با تعیین یک هدف از سوی تاجر شروع می شود ــــ برای مثال ، " تعیین تقاضا بعنوان تابعی از قیمت " ، یا " تعیین نتیجه فروشهای نمونه B  که به واسطه کاهش قیمت نمونه A  ایجاد می گردد و " غیره . متغیرهای بازاریابی و واکنشی مشخص می شوند ، و فعالیت گرد آوری – اطلاعات شروع می شود . چنین فعالیت گرد آوری  - اطلاعات را یک " تجربه " می نامیم ، آماده سازی یک تجربه  OMR ممکن است سایر سیستمهای فرعی یک سرویس دهنده تجاری را مورد استفاده قرار دهد . تجربه OMR سپس متغیر بازاریابی را برای بازدی کننده های انتخابی وب سایت تغییر می دهد و هر بازدید کننده انتخابی را به یک گروه تخصیص

 می دهد تا گروههای کنترلی و تجربی مشابهی را ایجاد نماید ( که بطور مفصل در بخش 3 تشریح می گردد ) . بازدید کننده ها ( کاربران) بر مبنای تعداد کلیک هایشان ( طرح رد یابی ) ، توام با معاملات تاریخی کاربر ( در صورتی که کاربر واردسیستم شده باشد ) و سایر اطلاعات قابل انتخاب می باشند . با این وجود ، بکار گیری روند کلیک نمایی زمینه انتخاب کاربر را حتی در آن زمانی فراهم می نماید که کاربر بعنوان یک  کاربر بی نام ، بدون اینکه واقعاً وارد سیستم شده باشد ، در حال پویش و جستجو است .

واکنش هر کاربر انتخابی یا بطور ضمنی یا صریحاً سنجیده می شود . تجربه برای یک دوره زمانی از قبل تعیین شده قابل اجرا باشد .یا اینکه یک معیار اطلاعاتی – تئوری قابل استفاده است . تاتجربه را در زمانی خاتمه دهد که ، دست یابی به اطلاعات از طریق مجموعه اطلاعات مازاد پایئن تر از یک آستانه معین قرار گیرد . برای مثال ، گروه کنترل هیچ چیز مربوط به محصول را مشاهده نخواهد کرد ، وسه گروه مشابهی وجود  خواهند داشت که ، کوپن هایی با قیمت کاهش یافته 5٪ ، 10 ٪ یا 20 ٪ به آنها پیشنهاد می شود . واکنش متفاوت گروهها مبنایی را فراهم می سازد تا با تکیه بر آن تقاضا را در قیمت گذاری های مختلف پیش بینی نمائیم .

3) اصول تحقیقات بازاریابی آنلاین نظامدار

چندین ویژگی نوینی که بتوان با تکیه بر آنها تحقیقات بازاریابی که پیوسته و آنلاین  OMR را منظم ، سریع و کم هزینه نمائیم در بخش های بعدی تشریح خواهند شد .

گروه های کنترلی و تجربی مشابه

بخش مهم تحقیقات بازاریابی آنلاین OMR از طریق مشاهده تغییر واکنش که نشات یافته از تغییر متغیر بازاریابی ( قیمت دسته بندی کالاها و غیره ) است ، انجام می شوند . این مستلزم آن است که ، تاثیر احتمالی هر متغیری بغیر از متغیر بازاریابی تغییر یافته از بین می رود .  OMR به این مهم ، از طریق بکار گیری گروههای کنترلی و تجربی مشابه ، نائل می شود . برای تشریح اینکه این امر ،چطورصحت و درستی نتایج حاصله را افزایش می دهد ، فرض نمائید که تاجری در نظر دارد که تقاضا را در مراحل قیمت گذاری مختلف معلوم و معین نماید .  عرض می کنیم که ، چندین گروه از مشتریان بر حسب انتخاب تصادفی تعیین می شوند ، و کالا به هر گروه با قیمتی خاص عرضه می شود . تفاوت در واکنش کلی گروههای مختلف نمی تواند تماماً به تغییر قیمت نسبت داده شود ( مگر اینکه اندازه نمونه ای هر گروه بزرگ باشد ) . این بدین علت است که ، تفاوت های ویژگی های هر گروه نیز در تفاوت واکنش گروهها موثر و دخیل هستند . از اینرو است که ، OMR نظریه گروههای کنترلی و تجربی مشابه را بکار می گیرد آن با استاده از دانش فعال ، یک پاسخگر احتمالی را انتخاب می کند و آن شخص را برای گروه کنترل در نظر می گیرد . سپس در هر گروه تجربی فردی خاص تعیین می شود که ، بر جور در می آید . حسب یک سری معینی از صفات کاربر، با فرد گروه کنترل جور در می آید . صفات که جهت تعیین میزان تشابه بین دو شخص مورد استفاده هستند عبارتند از  : اطلاعات بر حسب  جمعیت نگاری ، اطلاعات برحسب – جله ( از قبیل : مجموع   بسته    خرید ) و اطلاعات مربوط به روند کلیک نمایی . معیارهای تشابه سازی که از کلیک نمایی منشا می گیرند بصورت آنچه در زیر می آید ، مشخص می شوند : " کار بردهای A و B تنها در صورتی متناسب و شبیه هستند که انفراداً صفحات   را بازدید نمایند. " و این تشابه کاربرهایی که ثبت نشده اند یا کسانی که وارد سیستم نشده اند را فراهم می سازد  ما ، بطور خیلی نظامدار ، شیوه ای را برای دست یابی" فاصله " بین دو روند کلیک نمایی توسعه بخشیده ایم . شیوه ما بر مبنای پیش بینی فاصله بین دو صفحه است . به لحاظ تئوری ، فاصله بین دو صفحه باید بر مبنای تحلیل معنایی محتویات صفحه باشد . با این وجود ، بیشتر صفحات وب شامل تصاویر ( یا سایر اطلاعات برحسب – وسایل ارتباطی ) می باشند ، وضعیت فعلی فن آوری امکان چنین تحلیل معنایی را ایجاد نمی کند . از این روست که شیوه ما ، احتمال پیوسته رویداد دو صفحه را بکار می گیرد تا  فاصله بین آنها را تخمین بزند . استنباط ما این است که ، اگر کاربران ( بر مبنای آماری ) از یک صفحه ( مثلاً ، A ) بازدید کنند و سپس از صفحه دیگر ( مثلاً ، B ) بازدید نمایند ، در اینصورت باید نسبتی قوی بر حسب – محتوی

 ( و در نتیجه تشابه و همانندی ) در بین دو صفحه بوجود آید .به  لحاظ ریاضی ، می گوییم که روند کلیک نمایی C وجود دارد . توالی صفحات را در روند کلیک نمای i بصورت زیر :

 

در نظر بگیرید ، که اولین اندکس بیانگر تعداد روند کلیک نمایی است ، و دومین اندکس بیانگر توالی است که بر اساس آن صفحه در طی آن جلسه بازدید شده است . نماد A بیانگر یک صفحه ، و نماد t بیانگر زمانی است که در آن زمان ، صفحه در دسترس قرار گرفته است . احتمال پیوسته رویداد دو صفحه ، به عبارتی   بصورت آنچه در زیر می آید تعریف می گردد .

 

 

که  T  مجموع تعداد جفت های صفحه ، و I{0} یک متغیر شاخص است که بصورت زیر تعریف می شود .

 

 

 

که ثابت های معین می باشند . متغیر شاخص تا 1 قابل ارزیابی می باشد آنهم در صورتی که صفات در فاصله معینی از هم در دسترسی قرار بگیرند ، در صورتی که زمانهای دسترسی بین صفحات متوالی بیشتر از آستانه (  ) باشند ، و در صورتی که منفرد در یک دوره زمانی مناسب (  ) مورد بررسی قرار گیرند . این شرایط این اطمینان ر حاصل می کند که عملیات کند و تدریجی مستثناً گشته ، و اینکه جلسات دارای وقفه با هم رخ ندهند . از اینرو ، عملکرد شاخص بدین نحو است که ، صفحاتی یک تابع بطور یکنواخت کاهش دهنده احتمال پیوسته رویداد می باشد . { برای مثال ، 1-p (0) } ارزش تبدیل یک روند کلیک نمایی به دیگری با استفاده از درج ، حذف و جابجایی محتویات صفحه بصورت فاصله بین روندهای کلیک نمایی پذیرفته می شود . ( برای جزئیات بیشتر { v } را مورد توجه قرار دهید ) . ما یک نمونه برداری را طراحی کرده ایم که وب سایت را کپی برداری کرده ، و کاربران دارای علایق و سلایق معلوم را نمونه برداری می کند و هدف ما این بوده که برای تست الگوریتم مان اطلاعاتی را بدست آوریم . در این محیط نمونه برداری شده ، محتویات صفحات معلوم و مشخص هستند ، و بررسی ما نشان می دهد که شیوه پیشنهادی برای تخمین دقیق فواصل واقعی بین صفحات قابل بکار گیری می باشد و نتایج حاصله مفیدند تا محاسبه نمائیم که آیا ، بر مبنای روند کلیک نمایی انفرادی دو کاربر ، یکی با دیگری جور در می آید یا خیر .

بکار گیری استراتژی بالا این اطمینان را حاصل می کند که گروهها " مشابه و جور " هستند که برای هر کاربر در یک گروه ، کاربر مشابهی در هر یک از گروههای دیگر موجود است . بنابراین ، یک متغیر بازاریابی در بین گروهها قابل تغییراست ، و نتیجه تغییر مستقیماً از طریق تفاوت واکنش های گروهها قابل محاسبه می باشد ( گروههای مشابه همدیگر هستند ، با این استثناء که آنها در معرض متغیر بازاریابی متفاوتی قرار می گیرند . ) بطور وضوح ، کاری بس مشکل است که این شبیه سازی را با اشکال قدیمی تر تحقیقات بازاریابی ، که اطلاعات ضمنی از قبیل روند کلیک نمایی به سهولت در آنها در  دسترس نیست ، عملی سازیم .

" دانش فعال "

بدین منظور که تحقیقات بازار یابی آنلاین  را سریعاً انجام دهیم و انجام یک تجربه با کمترین زیر گروه احتمالی کاربران را محدود سازیم ، لازم است که پاسخگرها را با دقت انتخاب کنیم . بطور مفهومی ، مطلع ترین مشارکت کنندگان باید انتخاب گردند بطور یکه این امر متحمل شوک اطلاعات ضروری را با استفاده از حداقل تعداد پاسخگرها گرد آوری نمائیم . آگاهی یافتن از مشارکت کنندگان انتخابی ( یا "‌ نقاط اطلاعاتی " در یک متن کلی ) که در مقابل آگاهی یافتن از اطلاعات در دسترس ( یا اطلاعات بطور تصادفی نمونه بردراری شده ) قرار دارد اغلب " دانش فعال " نامیده می شود که هدف تحقیقات پیوسته و پایدار بوده است . یطور شاخص ، فرد کار را با یک مجموعه اندک از نقاط اطلاعاتی طبقه بندی شده ( مشارکت کنندگان قبلی که واکنش ها یشان معلوم و مشخص هستند ) آغاز می کند تا نقطه اطلاعاتی طبقه بندی نشده ( بازدید کننده بعدی سایت ) را پیدا نماید که ، اگر مورد اخیر طبقه بندی شده ( بعنوان یک مشارکت کننده انتخاب شد ) بیشترین دست یابی به اطلاعات را فراهم خواهد کرد . در متن فعلی ، فرد کار با تعدادی کاربر که رفتارشان معلوم و مشخص است . شروع می کند ( از طریق مشاهده یا از طریق جزوه درسی ) و الگوریتمی را بکار می گیرد تا ، کاربری که واکنش هایش به یک تجربه OMR   بسیار آگاهانه است ، را پیدا نماید . به لحاظ تکنیکی شیوه های قبلی دانش فعال بر مبنای بکار گیری اطلاعات معلوم ( یا طبقه بندی شده ) بوده اند تا اینکه نقطه اطلاعاتی بسیار مطلع بعدی را پیدا کنند . ما الگوریتم نوینی را بکار گرفته ایم که بواقع نقش اطلاعات طبقه بندی شده و طبقه بندی نشده را معکوس می سازد ، و اطلاعات در دسترس از قبیل جمعیت نگاشتی و روند کلیک نمایی را بکار می گرد تا دستیابی تخمینی با اطلاعاتی که ، از واکنش فرد منشاً خواهند گرفت ، را ارزیابی نماید . افراد آگاه و مطلع برای مشارکت در تجربه تحقیقات بازاریابی آنلاین انتخاب می شوند .

برای روشن ساختن بیشتر ، نسبت های حاصله از جمعیت نگاشتی ، کلیک نمایی و معاملات تاریخی با بردار X   و کا اطلاعات بدست آمده از یک فرد با  I(x|X) نشان داده می شوند ، که X   بیانگر افرادی است که ار قبلا  نمونه گیری شده اند . بنابراین ، مطلع ترین پاسخگر بعدی رابطه argmax

 {I(x|X)} را تکمیل سازد .

بر طیق معادله بالا ، این امر متحمل است که مطلع ترین بازدیدکننده هرگز در طی دوره تجربه وارد نشود . بنابراین ، ما آگاهی از کل فضای مربوط به ویژگی و محاسبه محتوای اطلاعاتی ویژگی ها را در هر کانون مربوط به ویژگی توصیه می کنیم . هر کانون ویژگی منطبق با یک کاربر در حد مطلوب است . و مطلع ترین کانون های ویژگی مجموعه ای از مطلع ترین کاربرها را فراهم می سازند . هر کاربر واقعی که از سایت بازدید می کند ، در صورتی که مجموعه کاربران مطلع در حد مطلوب جور در آید بعنوان یک پاسخگر احتمالی قابل انتخاب خواهد بود . در صورتی که مجموعه کاربران در حد مطلوب انتخابی ، وسیع باشد ، این اطمینان را حاصل می کند که کاربران مطلع به راحتی طرد نگردند زیرا آنها مطلع ترین کاربران نمی باشند .

برای ارتباط بین محتوای اطلاعاتی که منطق با یک بردار ویژگی خاص ( کاربر ) است . چندین الگو را تشکیل می دهیم که عملکرد یک کاربر که با  x نشان داده می شود ، را پیش بینی می نمایند . سپس

 ( میزان اختلاف ) بین این چند الگو مورد استفاده قرار می گیرد تا دست یابی به اطلاعاتی که ، از واکنش یک فرد حاصل می شوند ، را مشخص نمائیم . جزئیات بیشتر مربوط به الگوریتم در بخش های دگر قابل دسترسی هستند . برخی عقیده بر  این دارند که عملکرد واقعی یک کاربر در این ارزیابی لازم و ضروری نمی باشد . در عوض ، میزان اختلاف نسبی بین الگوها مورد استفاده قرار می گیرد . نتیجه همه دانش فعال این است که ، هر یک از گروهها ی تشکیل شده از اندازه ای فشرده برخوردار می باشد که ، بار پردازشی رو به پایین را سبک کرده ، و کل زمان لازم برای دست یابی به اطلاعات تجاری را کاهش می دهد  . وقتی که محرکی به شرکت کنندگان کعرفی می شود . ( از قبیل یک : کوپن – e یا کاهش قیمت در خرید بعدی ) دانش فعال نیز کل مقدار هزینه مطرح ره به حداقل می رساند ( بر حسب کل مجموع کاهش های قیمت ) . بعلاوه ، آن ، تعداد کاربرهایی که در معرض تغییر متغیر بازاریابی هستند را نیز کاهش می دهد . این حالت متمرکز  این اطمینان را حاصل می کند که ،  OMR   با کمترین تاثیر ، برای عملکرد نرمال سایت قابل اجرا باشد .

" تجربیات صریح و ضمنی "

تجربیات ضمنی حرکت نرمال خریدار را مانع نمی گردند و برای استنباط رابطه بین متغیرهای بازاریابی و واکنشی ، به واکنش مربوط به تغییر متغیر بازاریاب وابسته می باشند . از سوی دیگر ، تجربیات صریح مانع حرکت نرمال خریدار می شوند و به مشارکت مردم خریدار نیازمند ند . برای مثال ، کار پیش بینی تقاضا را بعنوان یک تابع قیمت در نظر یگیرید . یک تجربه قسمتی ممکن است چندین گروه مشابه را ایجاد نموده ، و هر یک از آنها را در معرض یک قیمت متفاوت قرار دارد ( از طریق پیشنهاد کوپن هایی با بهای اعتباری مختلف برای هر گروه ) . پس تفاوت واکنشی ( قبول کوپن توسط کاربر و بازپرداخت بعدی ) برای برقراری رابطه بین قیمت و تقاضا مورد استفاده قرار می گیرد . از طرف دیگر ، یک تجربه صریح بر مبنای طرحی است که بواسطه آن ، از کاربران خواسته می شود تا احتمال خرید کالایشان را در مراحل قیمت گذاری مختلف تشریح نمایند . تجربیات قسمتی خیلی مبهم نبوده و بیشتر دقیق هستند ، زیرا آنها خریدار را متوجه پرسش سوال نمی کنند ، و از امکان بیشتری برای تسخیر هدف واقعی خریدار برخوردار هستند . تا بیشترین حد ممکن ، OMR   برای تجربیات ضمنی را بکار برد .

این نوآوری های مهم بعنوان اصول تحقیقات بازاریابی آنلاین منظم ، سریع و دقیق بکار می روند . بطور وضوح ، جنبه هایی از قبیل گروههای مشابه خیلی بندرت در اشکال قدیمی تحقیقات بازاریابی ایجاد می شوند ، ولی آنها خیلی راحت در تحقیقات آنلاینی تشکیل شده ، و صحت و دقت بیشتری را ایجاد می کند . به همین نحو ، بکار گیری تجربیات مخفی ( تا بیشترین حد امکان ) دقت و درستی بیشتری را فراهم می سازد ، در حالی که بکار گیری دانش فعال هزینه را به حداقل می رساند ( بویژه اگر یک کوپن یا سایر مکانیسمهای کاهش قیمت بکار روند ) و سرعت را افزایش می دهد . تخقیقات بازار یابی آنلاین ، علاوه بر توانمند سازی تحقیقات بازار یابی شرکت های تجاری دارای فشارهای بودجه ای ، می توانند فرصتی را برای تعدیل پیوسته جنبه های عملکردی و استراتژیکی فعالیت تجاری فراهم نمایند ، تا هم شرکتهای تجاری کوچک و نیز متوسط را متعهد نمایند .

1)      نمونه ای از اطلاعات تجاری قابل اقدام بواسطه تحقیقات بازاریابی  پیوسته و آنلاین OMR  

نظریاتی که در بخشهای قبلی ارائه شدنددر حیطه اطلاعات تجاری قابل اقدام که می توانند در اختیار یک تاجر قرار  گیرند . بسیار موثر و مفید فایده هستند . ما در اینجا نمونه کوچک از احتمالات را ارائه می دهیم .

تعیین حساسیت قیمت

حساسیت قیمت یک کالا بواسطه گروههای مشابه سنجش می باشد . بدین صورت که به هر گروه بر حسب معرفی کوپن هایی با بهای اعتباری متفاوت مورد استفاده قرار می گیرد . حساسیت به قیمت قطعه کالایی  - خاص به همین نحو تعیین می شود ، بدین صورت که همه افراد هر گروه به قطعه خاصی که برای آن ، حساسیت قیمت در نظر گرفته می شود ، محدود می شوند .

تعیین تاثیرات اوراق سازی / وفاداری به نمونه کالا

کاهش قیمت یک کالا اغلب حجم فروشهای آن کالا را ، به هزینه حجم فروشهای سایر کالاها افزایش می دهد . یک شیوه پیش بینی تاثیرات اوراق سازی این است که ، گروههای مشابهی را انتخاب کنیم که کالای مورد بحث را در بسته خریدشان دارند . بری هر گروه مشابه به استثنای گروه کنرل ، کاهش قیمت هایی با  بیشترین مقدار برای یک کالای رقابتی پیشنهاد می شوند . تعداد افرادی که کالای اولیه را توام با بهای کاهش یافته رها کنند ، دردگاهشان را نسبت به وفاداری به نمونه کالا ابزار می دارند .

سفارش مجدد کاتالوگ

تصاویر کالایی در فروشها موثر می باشند . کالاهایی که مورد تبلیغ هستند اغلب بیشتر نمایش داده می شوند . بواسطه مشاهده واکنش گروههای مشابه به نسبت به نمایش مکرر کالاها ، این امکان ایجاد می شود که تکرارها موثر را برای یک فروشگاه آنلاین پیش بینی نمائیم .

ریشه یابی فواید مربوط یه ویژگی ها :

از طریق ترسیم آرایه های با اضلاع استاندارد ، این امکان ایجاد می شود که واکنش مختلف گروههای مشابه را نسبت به کالاهایی که فقط در چند تا از ویژگی های شان با هم تفاوت دارند ، دریابیم . فایده و مزیت هر ویژگی سپس قابل تشخیص خواهد بود .

ما الگویی با مدارک – نظریه های مربوط به این و سایر انواع تحقیقات بازار انلاین ( OMR )  را در بالای سرویس دهنده تجاری Web sphere , 5,4 BE ایجاد کرده ایم . از آنجا که تحقیقات بازار یابی آنلاین ( OMR ) جزئی از کالا محسوب نمی شوند ، این امکام نیست که ، فوایدی که از بکار گیری آنها حاصل می شوند ، را تعیین کنیم . با این وجود ، منطقی به نظر می رسد که فرض را بر این داریم که چنین عملکردی می تواند تصمیمات آگاهانه مربوط به بازار یابی و خرید و فروش را تسهیل و آسان نماید . در یک سطح بسیار مقدماتی ، بیشتر وب سایتها نمونه صریحی از تحقیقات بازاریابی را بکار می گیرند . برای مثال ، ویندوزهای pop-up  که ، یک سوال خاص یا صفحات اصلاعاتی دارای یک سوال ( آیا شما اطلاعات را مفید و موثر تشخیص دادید ؟) را پرس و جو می کنند ، بیانگر اولین گام در تحقیقات بازار یابی آنلاین می باشند . با این وجود ، ما از شیوه های نظامدار تحقیقات بازاریابی آنلاین از قبیل شیوه هایی که در این مقاله مطرح گردید ند  ، بی اطلاع می باشیم .

مباحث و نتایج

گسترش سریع اینترنت بعنوان یک ابزار در تجارت نیاز به نوآوری های پیوسته را بر می انگیزد . شرکتهای تجاری واقعی ، که بر مبنای شراکتهای شرکتهای تجاری کوچکتر و سایر تحولات تشکیل می شوند ، شرایط سرویس دهنده ای تجاری نسل – بعدی را از نو تعریف و تشریح می نمایند .

 با این وجود ، در این زمینه که یک شرکت تجاری باید از پایگاه قشری اش مطلع شده ، شک و تردیدی نیست . همانطور که بدیهی و معلوم است ، راهبردهای خرده فروشی و ویژگی های قشری از تاثیر زیادی بر حساسیت تبلیغات برخوردارند .

از این لحاظ ، تحقیقات بازاریابی پتانسیل مهمی را در دارند تا اینکه یک شرکت تجاری را کمک کنند تا قشرهایش را بهتر بشناسد .

ممکن است نگرانی هایی پنهانی از کار تحقیقات بازاریابی آنلاین ناشی شوند . شرکتهای مختلف دستورالعملهای مربوط به بکار گیری مناسب از اینترنت جهت تحقیقات بازاریابی و بهره مندی از نظریه ها را ارائه می سازند . وقتی اندازه دستور العملها بخوبی اجرا شوند ، تحقیقات بازار یابی آنلاین به شرکتهای تجاری با ان های مختلف منفعت و فایده رسانده ، رقابت را افزایش داده ، و ارزش فراینده ای را برای بیشتری به همراه دارند . در واقع ، عرضه یک کوپن – الکترونیکی بر مبنای اطلاعات گرد آوری شده به تاجر این امکان را می دهد تا پیشنهاد مربوطه را به مشتریان ارائه دهد ضمن اینکه در همان حین به مشتریان این امکان را می دهد که قدرت خریدشان را افزایش دهند . 

اسید

کلمه «اسید» (به انگلیسی:acid) از واژه لاتین acidus به معنای «ترش مزه» آمده‌است. تعاریف گوناگونی برای اسید و باز وجود دارد، از جمله تعاریف آرنیوس، لوری-برونستد و لوییس.

تعریف قدیمی

اسیدها موادی ترش مزه اند خاصیت خورندگی دارند شناساگرها را تغییر رنگ می دهند و بازها را خنثی می کنند.

بازها موادی با مزهٔ گس-تلخ اند حالتی لزج دارند شناساگرها را تغییر رنگ می دهند و اسیدها را خنثی می کنند.

لی بیگ: اسیدها موادی اند که در ساختار خود هیدروژن یا هیدروژن هایی دارند که در واکنش با فلزها توسط یون های فلز جایگزین می شوند.

آرنیوس: اسیدها موادی هستند که ضمن حل شدن در آب یون +H آزاد می کنند. بازها موادی هستند که ضمن حل شدن در آب یون -OH آزاد می کنند.این تعریف فقط به موادی محدود می‌شود که در آب قابل حل باشند. حدود سال ۱۸۰۰، شیمی دانان فرانسوی از جمله آنتوان لاووازیه، تصور می کرد که تمام اسیدها دارای اکسیژن هستند. شیمی دانان انگلیسی از جمله سر همفری دیوی، معتقد بود که تمام اسیدها دارای هیدروژن هستند. شیمی دان سوئدی، سوانت آرنیوس، از این عقیده برای گسترش تعریف اسید استفاده نمود.

لوری-برونستد: اسید گونه ای است که در واکنش شیمیایی پروتون (یون+H)می دهد و باز گونه ای است که در واکنش شیمیایی پروتون (یون+H)می پذیرد. لوری و برونستد این تعریف را بیان کردند، که از آن بر خلاف تعریف آرنیوس می‌توان در محیط غیر آبی هم استفاده کرد.

لوییس: اسیدها موادی هستند که در واکنش های شیمیایی پیوند داتیو می پذیرند. بازها موادی هستند که در واکنش های شیمیایی پیوند داتیو می دهند.تعریف لوییس را با نظریه اوربیتال مولکولی هم می‌توان بیان کرد. به طور کلی، اسید می‌تواند یک جفت الکترون از بالاترین اوربیتال خالی در پایین اوربیتال خالی خود دریافت کند. این نظر را گیلبرت ن. لوییس مطرح کرد. با وجود این که این تعریف گسترده ترین تعریف است، تعریف لوری-برونستد کاربرد بیشتری دارد. با استفاده از این تعریف می‌توان میزان قدرت یک اسید را هم مشخص نمود. از این مفهوم در شیمی آلی هم استفاده می‌شود (مثلاً در کربوکسیلیک اسید).

خنثی شدن

خنثی شدن واکنش میان مقادیر برابری اسید و باز است و به تولید نمک و آب می‌انجامد. برای مثال هیدروکلریک اسید و سدیم هیدروکسید، آب و سدیم کلرید را می‌دهند .

فرمیک اسید

اسید فرمیک (جوهر مورچه) یا متانوئیک اسید، ساده‌ترین عضو گروه کربوکسیلیک اسیدها است. فرمول شیمیایی آن HCOOH بوده و در طبیعت در نیش حشراتی مانند مورچه و زنبور یافت می‌شود. همچنین ترکیب عمده، ماده گزش‌زا در برگ گزنه‌است. ریشه لغوی فرمیک اسید از نام لاتینی مورچه (Formica) گرفته شده‌است. زیرا این ترکیب اولین بار از تقطیر تخریبی مورچه بدست آمد.

تاریخچه

در سده ۱۵ شیمیدانها و دانشمندان علوم طبیعی می‌دانستند که از تجمع مورچه‌ها بخارهای اسیدی متصاعد می‌شود. اولین بار جان ری طبیعت شناس انگلیسی در سال ۱۶۷۱ این اسید را از تقطیر توده‌ای از مورچه‌های مرده، جدا کرد. اما سنتز شیمیایی آن اولین بار توسط شیمیدان فرانسوی ژوزف گیلوساک از اسید هیدروسیانیک انجام گرفت. در سال ۱۸۵۵ شیمیدان فرانسوی دیگری به نام Marcellin berthelot اسید فرمیک را با استفاده از مونواکسید کربن سنتز کرد، شبیه روشی که امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خواص عمومی اسید

اسید فرمیک به خوبی با آب و بیشتر حلالهای آلی قطبی مخلوط می‌شود. در هیدروکربنها هم تا حدی حل می‌شود. اسید فرمیک در فاز گازی و در هیدروکرینها به صورت دیمرهایی است که با پیوند هیدروژنی به هم متصل شده‌اند. در فاز گازی پیوند هیدروژنی میان مولکولهای اسید فرمیک باعث انحراف از قانون گازهای ایده‌آل می‌شود. اسید فرمیک در حالت مایع و جامد شامل شبکه‌ای نامحدود از مولکولهایی است که با پیوند هیدروژنی به هم متصل هستند. بیشتر خواص اسید فرمیک همانند خواص سایر اسیدهای کربوکسیلیک می‌باشد اما آن نمی‌تواند آسیل کلرید ایجاد کند.

 

در صورت تشکیل هریک ازاین ترکیبات، تجزیه شده و مونواکسید کربن ایجاد می‌کنند. حرارت دادن اسید فرمیک باعث تجزیه آن بر Co می‌شود. اسید فرمیک به آسانی احیاء شده و به فرمالدئید تبدیل می‌شود. اسید فرمیک تنها کربوکسیلیک اسیدی است که توانایی شرکت در واکنشهای افزایشی به همراه آلکنها را دارد. اسید فرمیک و آلکنها به آسانی باهم واکنش داده و استرهای فرمات ایجاد می‌کنند. اسید فرمیک در حضور اسید سولفوریک و هیدروفلوئوریک اسید، در واکنش کخ شرکت کرده و اسیدهای کربوکسیلیک بزرگ‌تر ایجاد می‌کند.

روش تولید

در صنعت تولید ترکیبات شیمیایی، فرمیک اسید به مدت طولانی به عنوان ترکیبی که بهره وری کمتری را داراست، تلقی می‌شد. قسمت عمده اسید فرمیک به عنوان محصول فرعی در تولید سایر ترکیبات شیمایی، بویژه اسید استیک تولید می‌شود. اما با روند رو به رشد استفاده آن در مواد نگهدارنده و آنتی باکتریال در غذای دام، امروزه در صنعت به این منظور تولید می‌شود.

وقتی متانول و مونواکسید کربن در حضور یک باز قوی مانند منواکسید سدیم باهم واکنش می‌دهند، مشتقی از اسید فرمیک به نام متیل فرمات تولید می‌شود. این واکنش در فاز مایع در دمای درجه سانتیگراد و فشار ۴۰atm انجام می‌شود. از آبکافت (هیدرولیز) متیل فرمات، اسید فرمیک ایجاد می‌شود.

کاربرد ویژه

اسید فرمیک بیشتر به عنوان نگهدارنده (جلوگیری از فاسد شدن) و آنتی باکتریال در غذای دام استفاده می‌شود. پاشیدن مقداری از آن روی علف تازه خشک شده از فساد و پوسیدگی آن جلوگیری کرده و مواد مغذی آن را تا حد بالایی حفظ می‌کند. برای جلوگیری از فساد غذای زمستانی دامها در مجتمعهای بزرگ دامداری از این ماده استفاده می‌شود.

اسید فرمیک در مرغداریها برای از بین بردن باکتری سالمونلا به غذای مرغها اضافه می‌شود. این ترکیب همچنین به مقدار ناچیز در صنعت نساجی و دباغی استفاده می‌شود. برخی از مشتقات آن مانند استرهای فرمات در صنعت خوشبوکننده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ایمنی بیشترین خطر فرمیک اسید در تماس پوست یا چشم با مایع یا بخار غلیظ آن است. تماس پوست با مایع یا بخار آن باعث سوختگی شیمیایی و در صورت تماس با چشم ممکن است باعث ایجاد آسیبهای دائمی در چشم شود. تنفس بخار آن موجب تحریک و سوزش دستگاه نفسی می‌شود. از آنجا که ممکن است مقادیری CO در بخار اسید فرمیک موجود باشد باید در نگهداری، حمل و نقل و استفاده از آن نکات ایمنی کاملاً رعایت شود.

سازمان غذا و داروی آمریکا مقدار مجاز، بخار اسید فرمیک در هوای محیط کار را ۵ppm اعلام کرده‌است. اسید فرمیک به آسانی متابولیزه شده و از بدن دفع می‌شود. اما با این همه قرار گرفتن مداوم در معرض آن باعث ایجاد عوارض مزمن مثل ایجاد حساسیتهای پوستی می‌شود. آزمایش روی حیوانات آزمایشگاهی نشان می‌دهد که قرار گرفتن طولانی در معرض اسید فرمیک باعث ایجاد جهش ژنی و آسیبهای کلیوی و کبدی می‌شود.

هتروپلی اسیدها

فعالیت هتروپلی اسیدها ۱۰۰۰ - ۱۰ مرتبه بیشتر از H۲SO۴ است بنابراین واکنشهای کاتالیتیکی توسط هتروپلی اسیدها در غلظت کمتر کاتالیزور و دمای پایین صورت می گیرد .  

هتروپلی اسیدها بصورت کاتالیزورهای اسیدی،اسیدهای برونشتد بسیار قوی هستند و رنج گسترده ای از واکنش ها را در شرایط هموژن و هتروژن کاتالیز می نمایند [۱-۳].

باتوجه به تهیه آسان کاتالیزورهای جامد هتروپلی اسید و ارزان بودن آنها و همچنین به دلیل داشتن ویژگیهایی از قبیل غیر خورنده بودن ، قدرت اسیدی و ردوکس بالا ، سوپر اسیدی بودن ، پایداری هیدرولیتیکی و گرمایی بالا و غیر سمی بودن می توان از آنها در صنایع داروسازی و شیمیایی مختلف از قبیل صنایع صابون سازی ، لوازم آرایشی ، بهداشتی ، رنگها،صنایع الکترونیک و هر جایی که نیاز به اسیدهای معدنی مایع غیر خورنده باشد ، استفاده کرد.

واکنشهای استریفیکاسیون یکی از مهمترین واکنش ها در سنتزهای شیمی آلی می باشند و معمولاً با استفاده از اسیدهای معدنی قوی مثل سولفوریک ا سید، فلوئوریک اسید ،فسفریک اسید ، کلریک اسید و ...... کاتالیز می شوند.

هشدارهای جدی در رابطه با مضرات این دسته از کاتالیزورها موجب انجام تحقیقات اساسی برای یافتن تکنولوژیهای مناسب تر در جهت استفاده از کاتالیزورهای اسیدی و سازگار با محیط زیست ، غیر سمی و غیر خورنده شده است .

استرهای آلیفاتیک در سنتز داروها ، مواد جلوگیری کننده از فساد مواد غذایی ، پلاستیک سازها ، حلال ها ،چربی ها ، روغن ها و عطر ها و لوازم آرایشی كاربرد های فراوانی پیدا نموده اند.

نتایج حاصل از بررسیهای انجام شده در literature و اینترنت نشان می دهند که واکنشهای استریفیکاسیون، اسید - کاتالیز هستند .

نوع کاتالیزور استفاده شده نقش بسیار اساسی در راندمان و زمان واکنش دارد و تحقیقات برای یافتن کاتالیزورهای سوپر اسید جامد و سازگار با محیط زیست مناسب از نظر اقتصادی و با کارایی و راندمان بیشتر به شدت ادامه دارد .

مطالعات حاصل نشان می دهد که کلریک اسید ، فلوئوریک اسید ، فسفریک اسید ، نفویینH-، زئولیتها ، رزین ها ، آمبرلیست ، سیلیکا ، سیلیکا – آلومینا ، زیرکونیوم اکسید ، تیتانیوم آلکوکسید ، اکسیدهای فلزات واسطه ، سولفونیک اسیدها، -۱۲ تنگستو فسفریک اسید و یا سیلیسیک اسید،سدیم برومات ، هیدروبرومیک اسید در تهیه استرها بعنوان کاتالیزور به کار رفته اند [۴-۷] .

ولی تا کنون هیچ گزارشی دررابطه با تهیه استر آلیفاتیک اتیل هگزانوات در حضور هتروپلی اسیدهای مشتق شده از ساختار های حفره دار کگین که با وانادیم استخلاف شده باشد دیده نشده است .

در حقیقت فعالیت هتروپلی اسیدها ۱۰۰۰ - ۱۰ مرتبه بیشتر از H۲SO۴ است بنابراین واکنشهای کاتالیتیکی توسط هتروپلی اسیدها در غلظت کمتر کاتالیزور و دمای پایین صورت می گیرد .

مزیت عمده استفاده از هتروپلی اسیدها در فاز هموژن نسبت به سایز اسیدهای معدنی ، عدم انجام واکنشهای جانبی نظیر سولفوناسیون ، کلراسیون ، نیتراسیون و ........ است .

مصرف بی خطر اسید پانتوتنیك

اسید پانتوتنیك را در محدوده وسیعی از دوزها تا هزار میلی گرم در روز و با همه روشها مورد استفاده قرار داده اند ،

بدون آن كه عوارض نامطلوبی ، بجز موارد نادر اسهال ، گزارش شود. مقدار اسید پانتوتنیك لازم برای سمیت زدایی مواد شیمیایی ساخته دست بشر كه مردم در معرض آنها قرار دارند ، نامعلوم است.

تا پنجاه درصد از اسید پانتوتنیك در طی مراحل مختلف تهیه ، كنسرو كردن یا پختن غذا از بین می رود . به همین دلیل بهترین منابع اسید پانتوتنیك ، غلات كاملی كه عملیاتی روی آنها صورت نگرفته است ، غلات تقویت شده یا غنی شده كه این ماده مغذی به آنها اضافه شده است و مكمل های مولتی ویتامین / مینرال هستند.

مقدار نیاز روزانه : 10 میلی گرم

منابع خوب غذایی : غلات كامل ، قارچ های خوراكی ، ماهی آزاد و بادام زمینی

اسیدهای چرب ترانس بافت چربی و خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر

زمینه و هدف: به نظر می‌رسد مصرف اسیدهای چرب ترانس، باعث افزایش خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر می‌شود. ترکیب اسیدهای چرب بافت چربی یک بیومارکر مناسب برای ارزیابی چربی مصرفی در یک دوره طولانی مدت است. در این مطالعه ارتباط بین مصرف اسیدهای چرب ترانس و خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر بررسی شد. روش بررسی: مطالعه انجام شده از نوع مقطعی بود. نمونه بافت چربی از 112 بیمار، با سن 20 تا 75 سال، مراجعه کننده به بیمارستان قلب شهید رجایی تهران که گرفتگی عروق کرونر آن‌ها با آنژیوگرافی تأیید شده بود گرفته شد. افراد سالم کنترل شامل 70 نفر بدون سابقه بیماری قلبی، بودند. ترکیب اسیدهای چربی نمونه‌های بافت چربی به روش کروماتوگرافی گاز ـ مایع تعیین شد. جهت تجزیه و تحلیل نتایج از نرم‌افزار SPSS و آزمون t استفاده شد. یافته‌ها: میزان اسیدهای چرب ترانس نمونه‌های بافت چربی در دو گروه مورد مطالعه، اختلاف معنی‌داری نداشت. میزان اسید لینولئیک(18:2) بافت چربی بیماران کمتر از افراد سالم بود(03/0p<). شانس ابتلا به بیماری عروق کرونر(OR) با استفاده از آنالیز رگرسیون لوجیستیک محاسبه شد. میزان 18:2-t بافت چربی با خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر رابطه مثبت داشت. در مورد اسیدهای چرب ترانس 18:1-t و 16:2-t چنین ارتباطی وجود نداشت. میزان اسیدهای چرب ترانس بافت چربی با نسبت LDL-C/HDL-C سرمی(049/0=p و 11/0=r) و میزان ایزومرهای ترانس اسید اولئیک بافت چربی با LDL-C سرمی همبستگی مثبت داشتند(04/0=p و 15/0=r). همچنین میزان اسیدهای چرب ترانس بافت چربی افراد جامعه ایران نسبت به جوامع دیگر بیشتر بود. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های این مطالعه، افزایش مصرف اسیدهای چرب ترانس، شانس ابتلا به بیماری عروق کرونر را تا حدودی افزایش می‌دهد و افزایش ایزومرهای ترانس اسیدلینولئیک، شانس ابتلا را به میزان بیشتری افزایش می‌دهد. تایید این نتایج نیاز به مطالعات بیشتری در مورد هر یک از ایزومرها دارد.

واژه‌هاى کلیدى: گرفتگی عروق کرونر، اسیدهای چرب ترانس، بافت چربی ، کروماتوگرافی گازی

برگشت اسید معده در نوزادان نارس و خطر مرگ

كارشناسان دریافتند دارویی كه H۲ بلاكرز نامیده می شود و برای درمان برگشت اسید معده برای نوزادان نارس تجویز می شود، باعث عفونت شكمی خطرناكی به نام «نكروتایزینگ انتروكولیتیس» می شود.

«H۲ بلاكرز» دارای محصولاتی مثل آكسید، زنتاك و پپسید است كه همه این داروها برای جلوگیری از اسید معده تجویز می شوند.

«نكروتایزینگ انتروكولیتیس» بیماری است كه ۵ تا ۱۰ درصد نوزادان نارس به آن مبتلا می شوند كه در اثر این بیماری، بافتهای خطی دیواره روده از بین می رود و آن دسته از بافتهایی كه از مرگ نجات پیدا می كنند نیز یا ورم می كنند یا دچار التهاب شدیدی می شوند و بخش هضم و جذب غذا توانایی خود را در هضم یا انتقال غذا از دست می دهد.

در برخی موارد، قسمت بزرگی از روده نوزاد برداشته می شود، اما گاهی اوقات آسیب دیدگی به قدری شدید است كه نوزاد جان خود را از دست می دهد. كارشناسان هنوز دلیل مشخص ابتلا به این بیماری را نمی دانند. با این حال نیز در صورت بروز علائم باید داروی «H۲ بلاكرز» تجویز شود، اما پزشكان در مورد استفاده این دارو توسط نوزادان نارس هشدار می دهند و معتقدند باید عوارض آن كاملاً بررسی شود.

مصرف اسیدهای چرب امگا ۳ خطر بروز آلزایمر را كاهش می‌دهد

محققان در بخشی از مطالعات خود دریافتند كه اسیدهای چرب امگا ۳ موجود در روغن گونه‌ای ماهی به تقویت مغز كمك كرده و خطر بروز بیماری آلزایمر را كاهش دهد.

محققان در آمریكا در حال حاضر مشغول انجام آزمایشات اولیه در زمینه نحوه تاثیر امگا ۳ در كاهش خطر ابتلا به این بیماری هستند.

دراین مطالعات محققان، ۴۰۰ شركت كننده از سن ۵۰ سال به بالا را كه مبتلا به نوع خفیف تا متوسط آلزایمر بودند، بررسی و آزمایش كردند.

در این آزمایش كلینیكی ۱۸ ماهه تاثیراسید DHA چرب امگا ۳ بررسی و معلوم شد كه روند تحلیل دركی و عملكردی مغز در این افراد با مصرف این اسید چرب كاهش پیدا می‌كند.

این آزمایشات اولیه قرار است در ۵۱ منطقه مختلف در سراسر آمریكا صورت گیرد.

خطرهای ناشی از اسیدی شدن آب اقیانوس ها

تاکنون تصور می شد تاثیر فعالیت های بشر بر آب و هوا به نسبت ناچیز و صرف نظر کردنی است. لیکن پیش بینی های بسیار نشان می دهند که نقش آن تا اواسط سده بیست ویکم، در تغییر محیط زیست درخور توجه و بسی فراتر از تمام ده هزار سال گذشته خواهد بود. اگرچه پاره یی از بخش ها در برخی مواقع از این تغییرات بهره مند خواهند شد، ولی در مجموع تغییرهای مورد انتظار ویرانگر و حتی بسیار شدید خواهند بود. تصور ما این است که بخش اعظم این تغییرات تا سال ۲۰۵۰ برملا خواهند شد؛ و این البته در صورتی است که توجه به محیط زیست را در اولویت قرار دهیم.

با وجود ابهام هایی که درباره جزئیات تغییرات آب وهوایی وجود دارد، این نکته مسلم است که فعالیت های بشر بی تردید از برخی جهت ها بر جو زمین موثر است. سوخت های فسیلی که در نیروگاه ها و خودرو ها می سوزند، ذرات و گازهایی را در هوا رها می کنند که به تدریج ترکیب جو را تغییر می دهد. شکی نیست که از زمان انقلاب صنعتی در سال های سده ۱۷۰۰ تاکنون، مواد و ذرات ناشی از سوخت های فسیلی به تنهایی تا ۳۰ درصد بر غلظت دی اکسیدکربن جو افزوده اند. از اوایل قرن هجدهم (آغاز عصر صنعتی شدن)، اقیانوس ها نزدیک به ۱۱۸ میلیارد تن کربن در خود جای داده اند. جذب این مقدار دی اکسیدکربن، آب اقیانوس ها را که به طور طبیعی حالت قلیایی دارند به تدریج اسیدی تر می کند. دانشمندان معتقدند اسیدی شدن آب اقیانوس ها نه تنها در پی افزایش سطح دی اکسیدکربن جو، بلکه به علت افزایش سطح گوگرد و نیتروژن جو نیز می تواند روی دهد.

نتایج تحقیقات دانشمندان امریکایی نشان می دهد که انتشار گوگرد و نیتروژن در جو زمین تا پایان قرن بیست ویکم باعث افزایش میزان اسیدی شدن اقیانوس ها تا صددرصد می شود. محققان امریکایی نشان داده اند که در سطح جهانی، انتشار گوگرد و نیتروژن در جو (که در اثر فعالیت های کشاورزی یا تولید جریان الکتریسته تولید می شوند) در افزایش میزان اسیدی شدن اقیانوس ها نقش ثانویه ایفا می کنند. اقیانوس ها زمانی اسیدی می شوند که برخی ترکیبات شیمیایی حاضر در جو مثل دی اکسیدکربن، گوگرد و نیتروژن در دریا فرود آیند و سطح PH را کاهش دهند. در حال حاضر کاهش PH آب اقیانوس ها چندان زیاد نیست، اما در صورتی که این کاهش PH ادامه پیدا کند می تواند حیات موجودات دریایی را با خطرهای جدی مواجه کند. «کن کالدیرا» و «مایکل ویکت» از آزمایشگاه ملی «لاورنس لایورمور» معتقدند با توجه به نقش مهم اقیانوس ها در سیستم اقلیمی زمین، اسیدی شدن آب اقیانوس ها را می توان یکی از معضلات زیست محیطی حال حاضر جهان در نظر گرفت.

بیشتر بررسی هایی که تاکنون در مورد اسیدی شدن اقیانوس ها انجام شده است، نقش انتشار سوخت های فسیلی و دی اکسیدکربن را بررسی کرده اند. در حقیقت انتشار این ترکیب شیمیایی در جو، عامل اصلی افزایش اسیدی شدن اقیانوس ها است، اما تاکنون هیچ کس به اثرهای گوگرد و نیتروژن در آب های ساحلی توجه نکرده بود. این در حالی است که افزایش میزان انتشار نیتروژن در آب های ساحلی می تواند به رشد بیش از اندازه ارگانیسم های تک سلولی (فیتوپلانکتون ها) و دیگر گیاهان دریایی منجر شود. این رشد فزاینده باعث می شود که این ارگانیسم ها تمام اکسیژن آب را مصرف کنند و دریا را برای زیستن گونه های جانوری آبی به یک منطقه مرده تبدیل کنند.

این گروه پژوهشی با ساخت مدل های نظری اطلاعاتی، مناطقی از اقیانوس را که بیشتر در معرض خطر قرار دارند، شناسایی کردند. در این بررسی ها مشخص شد آب های ساحلی امریکای شمالی، اروپا و آسیای جنوب غربی بیش از دیگر مناطق در معرض خطر اسیدی شدن قرار دارند.

این دانشمندان پیش بینی کرده اند PH سطح اقیانوس که پس از انقلاب صنعتی ۱/۰ واحد کاهش یافته است، تا پایان قرن با کاهش ۳/۰ تا ۴/۰ واحدی دیگری روبه رو می شود و این مساله افزایش اسیدی شدن را تا صددرصد افزایش می دهد.

● خطر در کمین موجودات دریایی

در حال حاضر کاملاً مشخص نشده است که با کاهش PH آب چه خطرهایی محیط زیست دریایی را تهدید خواهد کرد. به رغم اینکه بیشتر ارگانیسم ها یا موجودات دریایی در نزدیکی سطح آب (که بیشترین تغییر در میزان PH آب را انتظار داریم) زندگی می کنند، اما به نظر می رسد شکل های حیاتی که در قسمت های عمیق اقیانوس ها زندگی می کنند، ممکن است نسبت به تغییرات PH آب حساس و حتی آسیب پذیرتر باشند.

بررسی های تجربی نشان داده است که با اسیدی شدن آب اقیانوس ها، ارگانیسم هایی که برای زندگی خود به کربنات کلسیم (کربنات های آهکی) نیاز دارند، به تدریج رشدشان کندتر و در نهایت بازمی ایستد. در این میان، تپه های مرجانی و دیگر موجوداتی که اسکلت یا پوسته آنها از کربنات کلسیم ساخته شده، ممکن است بیش از موجودات دیگر تحت تاثیر تغییرات PH قرار گیرند، چرا که امکان ساخت پوسته های آهکی برای این موجودات در آبی با PH پایین بسیار مشکل است.

● چه می توان کرد

در سال های اخیر عده یی از دانشمندان پیشنهاد دادند که با ذخیره گاز دی اکسیدکربن در قسمت های عمیق اقیانوس ها می توان گرمایش جهانی را مهار کرد. اما دکتر «کالدیرا» معتقد است این شیوه چندان کارآمد نبوده و باید در این راهکار بازنگری کرد. در گذشته، عده یی از کارشناسان اهل فن معتقد بودند که جذب دی اکسیدکربن در اقیانوس ها یک فرآیند مهم زیستی است، چرا که تنها نتیجه افزایش ورود گاز دی اکسیدکربن به جو افزایش درجه حرارت کره زمین است، اما با جذب این گاز در اقیانوس ها، میزان گرمایش حاصل از ورود گازهای گلخانه یی به جو کاهش می یابد. در حال حاضر دانشمندان متوجه شده اند جذب گاز دی اکسیدکربن به وسیله اقیانوس ها ممکن است آمیزه یی از وقایع خوب و بد باشد.

مقدمه:

یكی از بیماری های روانی كه اندیشه ی جامعه امروزی ما را سخت درگیر خود كرده است . بیماری روانی وسواسی می باشد .

امروزه ، افراد زیادی با این مشكل دست و پنجه نرم می كنند و نه تنها با خود بلكه با اطرافیان خود نیز درگیری هایی پیدا كرده اند . شخص وسواس ، همیشه خود را از دیگران برتر ، بهتر و پاكیزه تر می بیند و همین ، موجب دلگیری و رنجش اطرافیان می شود .

وسواس یك ایده ، فكر ، تصور ، احساس یا حركت مكرر و معنی است كه با نوعی احساس اجبار و ناچاری ذهنی و علاقه به مقاومت در برابر آن همراه است .

بیمار متوجه بیگانه بودن حادثه نسبت به شخصیت خود بود و از غیر عادی بودن و ناهنجار بودن رفتار خود آگاه است . وسواس به صورت های مختلف بروز می كند و در بیمار مبتلا به آن این موارد ملاحضه می شود : اجتناب ، تكرار و مداومت ،‌تردید ، شك در عبارت ترس ،دقت و نظم افراطی ، اجبار و الزام احساس بن بست ، عناد و لجاجت .

نشانه ها و ویژگی های اختلال شخصیت افراد وسواس

گر چه انواع افكار و رفتار ها در اغلب موارد از شخصی به شخصی دیگر فرق می كند ولی بعضی از الگوها نیز مشترك هستند به عنوان مثال :

مبتلایان به وسواس ممكن است در وسواس های مكرر درگیر گردند ، وارس دو ها و كلید ها جهت اطمینان ، خامشو كردن همه ی وسایل ، قرار دادن كلید ها در مكان خاص ، بعضی ممكن است به صورت افراطی از طریق دست شستن و تمیز كردن مكرر از میكروب ها اجتناب نمایند . بعضی نیز ممكن است تشریفات رفتاری ویژه ای در مورد فعالیت های روز مره داشته باشند .

از قبیل پوشیدن یا در آوردن لباس به شیوه و نظم خاص وارد شدن یا ترك خانه یا اتاق به شیوه ای معین سعی در تكرار عمل یا فكر خاصی به تعداد مشخص جهت به دست آوردن خوشبختی .

افراد وسواس

<!--[if !supportLists]-->-        <!--[endif]-->معمولا توانایی بیان عواطف گرم و لطیف را ندارند .

<!--[if !supportLists]-->-        <!--[endif]-->سخت كوش هستند ولی به خاطر توجه زیاد به جزئیات ، قادر نیستند به اصل مسائل بپردازند .

<!--[if !supportLists]-->-        <!--[endif]-->به خاطر ترس از اشتباه كردن دچار تردید در تصمیم گیری هستند و احساس بلاتكلیفی می كنند .

<!--[if !supportLists]-->-        <!--[endif]-->معمولا كارها را نا تمام می گذارند و اغلب افرادی خنگ به نظر می رسند .

انواع وسواس              

<!--[if !supportLists]-->1.      <!--[endif]-->فكری

<!--[if !supportLists]-->2.      <!--[endif]-->عملی

<!--[if !supportLists]-->3.      <!--[endif]-->ترس

<!--[if !supportLists]-->4.      <!--[endif]-->الزام

<!--[if !supportLists]-->1.      <!--[endif]-->فكری شامل ، اندیشه درباره ی بدن ،‌رفتار حال یا گذشته ، اندیشه افراطی

<!--[if !supportLists]-->2.      <!--[endif]-->عملی شامل : شسستشوی مكرر ، رفتار محترمانه ، شمردن ، راه رفتن

<!--[if !supportLists]-->3.      <!--[endif]-->ترس : صورت های ترس وسواسی با ترس از آلودگی ، ترس از مرگ ، ترس از دفع ترس از محیط محدود ،ترس از امری خلاف اخلاق ، ترس از تحقق آرزو .

<!--[if !supportLists]-->4.      <!--[endif]-->الزام : فرد نمی تواند خود را از انجام عمل با فكری بیرون آورد و در صورت رهایی از آن فكر یا عمل در او موجبات تنش پدید خواهد آمد .

 

 

 

نتیجه گیری :

علت واقعی اختلال وسواس هنوز شناخته نشده است . برخی از دانشمندان عدم تعادل در مواد شیمیایی مغز را علت بروز این اختلال معرفی كرده اند .

به گفته ی متخصصین ،‌نقش عوامل ژنتیكی محیطی را در ظهور این اختلال نباید نادیده گرفت چنانچه فرزندی از یك یا دو والد مبتلا به وسواس متولد شود به احتمال زیاد مبتلا به وسواس خواهد شد و این بیماری معمولا در چند نسل پیاپی دیده می شود . علت به وجود آمدن وسواس اظطراب نیست . اما شرایط پر اضطراب می تواند نقش مهم در بروز و شدت پیدا كردن علایم وسواس داشته باشد . شرایطی مثل مرگ عزیزان ، جدایی والدین یا مهاجرت به یك محله یا شهر تازه پس استرس و بحران وضعیت بیمار را بدتر كرده و احتمال عود را افزایش می دهد لذا در منزل باید فضای با آرامش برقرار شود .

بیمار نیاز به درك خود از طرف دیگران دارد لذا پایین آوردن انتقادات به طور موقت ،مهربان و شكیبا بودن كمك كننده است .

باید از مسخره كردن و قضاوت در مورد اعمال فرد وسواس حذر نمود .

خانواده ها باید فعالیت های روزانه ی دویدن ، شنا ،‌ورزش های گوناگون كه باعث سرف انرژی می شوند برای فرد زیاد كنند . دائماً رفتارها و علائم بیماری را زیر نظر داشته و در صورت ظهور علائم بیماری را زیر نظر داشته و در صورت ظهرو علائم جدید و علائم عود مسئله را با درمانگر در میان بگذارد . 

برآورد حوادث و بیماری های ناشی از کار در جهان

یکی از تبعات سوء رشد تکنولوژی در جوامع بشری بروز حوادث گوناگون منجمله حوادث ناشی از کار و بیماری های شغلی می باشد که هر ساله تعداد بیشماری از انسان ها را در واحدهای صنعتی، تولیدی، دچار مصائب و رنج های فراوانی می سازد که موضوع حوادث و بیماری های ناشی از کار در کنگره از جمله مباحث مطرح بوده که در این خصوص مقالات متعددی ارائه گردیده است که نکات مهم و کلیدی آن به شرح ذیل می باشد .

۱-‌ هزینه های مستقیم و غیر مستقیم حوادث ناشی از کارو بیماری های شغلی به صورت وسیعی مورد تحقیق قرار گرفته و در سال های اخیر به صورت مکتوب جمع آوری شده است که این امر به روشنی ثابت می نماید که بار اقتصادی ناشی از چنین حوادث و بیماری ها، بر روی افراد ،شرکت ها ، خانواده و حتی بر جامعه به طور کلی چشمگیر می باشد .

۲_ حوادث جدی مربوط به بیماری های شغلی و حوادث ناشی از کار، طبق برآورد سازمان بین المللی کار بالغ بر ۳۴/۲ میلیون نفر در سال می باشد و همچنین هزینه ای بالغ بر ۴ درصد تولید ناخالص جهان را شامل می شود .

۳_ در اغلب کشورها، حوادث ناشی از کار، مرگ و میرو بیماری ها ، به طور کامل گزارش ثبت نمی گردند بنابراین ارقام اعلام شده جهانی می توانند به صورت برآوردی در نظر گرفته شود و کمتر از مقادیر واقعی فرض شوند .

۴- برآورد می شود که ۳۴/۲ میلیون نفر در سال ۲۰۰۸ میلادی از حوادث و بیماری های ناشی از کار فوت نموده اند که ۰۲/۲ میلوین نفر توسط بیماری های مختلف و ۰۰۰/۳۲۱ نفر به واسطه حوادث ناشی از کار در گذشته اند . بنابراین به طور متوسط بیش از ۶۳۰۰ مرگ به واسطه کار در هر روز در جهان مرده اند .

 

 

 

 

 

جدول نرخ آمار و شیوع حوادث در جهان

نکته قابل توجه در این آمار کاهش نرخ حوادث مرگبار طی دهه گذشته است که می تواند ناشی از رشد اقتصادی کشورها طی سال های منتهی به سال ۲۰۰۸ میلادی باشد.

از کل مرگ و میر ناشی از بیماری های شغلی ۲۹ %  سرطان، ۲۱ %  بیماری های خونی و ۲۵ % بیماری های مسری را شامل می گردد. بیش از ۹۰۰۰۰۰  مرگ ناشی از مواجهه با مواد خطرناک در محیط کار گزارش شده است که نشان از افزایش این میزان نسبت به سال های گذشته دارد.

جدول مقایسه ای مرگ و میر ناشی از مواجهه با مواد خطرناک در محیط های کاری

سایر گزارشات ارائه شده  در خصوص حوادث غیر کشنده نشان می دهد بیشتر از ۳۱۷ میلیون کارگر در محیط کار دچار حادثه می شوند که سبب ۴ روز یا بیشتر غبیت از کار می­شود که برابر با ۸۵۰۰۰۰  جراحت در هر روز است.

جدول مقایسه ای حوادث غیر کشنده منجر به غیبت ۴ روز یا بیشتر از محیط کار

آمار ارائه شده در این جدول وقوع ۳۸ %  حوادث در کشورهای غرب اقیانوس آرام و ۲۶  %  در کشورهای جنوب شرق آسیا را در سال ۲۰۰۸ میلادی نشان می دهد  که حدود ۶۴  %  حوادث را شامل می شود.

بر اساس اظهارات وزیر کار و تامین اجتماعی کشور ترکیه، روزانه ۱۷۶ حادثه کاری در کارگاه های کاری این کشور رخ می دهد که در نتیجه منجر به فوت ۳  کارگر و معلولیت ۵ کارگر دیگر می گردد، وی همچنین اعلام کرد که در سال ۲۰۰۹ میلادی در این کشور ۶۴۳۱۶ حادثه کاری رخ داده است که منجر به مرگ ۱۱۷۱ کارگر در سال گردیده است. لازم به ذکر است در این آمار تنها کارگران ثبت شده در سیستم تامین اجتماعی ترکیه در نظر گرفته شده است که این تعداد حدود ۹ میلیون نفر می باشند و در مقایسه با رقم حقیقی کارگران آن کشور که در حدود ۲۱ میلیون نفر است تفاوت عمده ای دارد و نشان از آمار تلفاتی به مراتب بیشتر از رقم اعلام شده  توسط وزیر کار و تامین اجتماعی این کشور دارد.

بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی اتحادیه کارگری این کشور، آمار حوادث ناشی از کار در طی سال های اخیر در این کشور افزایش یافته است که بیشتر ناشی از خصوصی­سازی،     برون سپاری خدمات و عقد قراردادهای موقت کار می باشد. در این کشور حدود ۶۰ %  حوادث کاری در کارگاه های با کمتر از ۵۰ نفر کارگر رخ داده است.

بر اساس گزارش سازمان بین المللی کار(ILO) تحقیقات انجام شده حاکی از  پدید آمدن ریسک های جدید ایمنی و بهداشت کار در جهان است که ناشی از ظهور فن آوری های نو در جهان است. برای مثال عوامل ناشی از بیماری های روانی- اجتماعی(psychosocial illness) از قبیل استرس های شغلی و دیگر ناهنجاری های ذهنی، مواجهه با تشعشات غیر یونیزان و  بیماری های مربوط سالخوردگی نیروی کار که از چالش های جدید نیروی کار در کشورهای توسعه یافته است.

گسترش مشاغل غیر رسمی، اشتغال در مشاغل پرخطر، قراردادهای موقت و کارگران مهاجر همچنان از مسائل و چالش های پیش روی سازمان بین المللی کار می باشند هر چند که اشاره ای هم به کار کودکان در برخی کشورها در این کنگره گردید.

از چالش های سال گذشته در حوزه کار در جهان  انفجار سکوی نفتی در خلیج مکزیک، نجات ۳۳ معدنکار در معدن سن خوزه در کشور شیلی که ناشی از ریزش تونل در این معدن بود و باعث ۶۹ روز به دام افتادن کارگران در زیرزمین شد و همچنین تلاش های نافرجام نجات معدنکاران در کشورهای نیوزلند، پرو، چین و …  ودیگر ریسک های فرآروی کار کارگران معادن ذکر گردید.

فاجعه انفجار نیروگاه برق هسته ای فوکوشیما در کشور ژاپن که ناشی از زلزله و سونامی رخداده در ۲۴ مارچ سال میلادی جاری بود که تخمین زده می شود سبب از دست رفتن ۳/۳ تا ۲/۵ از تولید ناخالص داخلی(GDP) کشور ژاپن در سال جاری شود.

بر اساس آخرین مطالعات و تحقیقات انجام شده توسط سازمان بین المللی تامین اجتماعی (ISSA) سرمایه گذاری در زمینه پیشگیری در زمینه ایمنی و بهداشت کار در بنگاه های اقتصادی نشان می دهد حداقل نرخ منافع حاصل از سرمایه گذاری در این زمینه برابر ۲/۲ واحد به ازای هر واحد سرمایه گذاری در سال است. بدین معنی که به ازای هر یک ریال سرمایه گذاری سالانه در زمینه پیشگیری ایمنی و بهداشت کار برای هر یک از کارگران یک بنگاه اقتصادی مبلغ حداقل ۲/۲ ریال بازگشت سرمایه در سال عاید شرکت خواهد گردید.  این تحقیق نشان می دهد این منافع در برخی شرایط به بیشتر از ۵ واحد نیز خواهد رسید و اثرات مثبت ارتقای ایمنی و بهداشت کار در بنگاه های اقتصادی سبب افزایش انگیزه کاری در میان کارگران، ارتقای جایگاه و چهره موفق شرکت، کاهش مشکلات و ناهنجاری های کاری و افزایش کیفیت محصول نهایی نیز خواهد شد. این مطالعات همچنین نشان می دهد، سرمایه گذاری در مقوله آموزش ایمنی به طور متوسط به ازای هر واحد ۴۸/۴ واحد و تامین تجهیزات حفاظت فردی(PPE) به ازای هر واحد سرمایه گذاری ۳۷/۳ واحد بازگشت سرمایه در بر خواهد داشت که بسیار قابل توجه است.

اقتصاد غیر رسمی بخش عظیمی از کارگران کشورهای در حال توسعه را  شامل می گردد  که متاسفانه قوانین و مقررات ایمنی و بهداشت کار در این کارگاه ها اعمال نمی گردد و یا الزامی برای کنترل موثر در آنها وجود ندارد.

کارگران مهاجر علیرغم نقش موثر در رشد اقتصادی کشورها یکی از مشکلات اساسی مواجهه با عوامل پر خطر ایمنی و بهداشتی در محیط کار می باشند. این افراد به دلیل ضعف پوشش های قانونی در برخی کشورها در مشاغل غیر رسمی و در شرایط سه گانه نامطلوب کاری شامل کار کثیف، خطرناک و پست که به کارهای ۳D (dirty, dangerous and demeaning) معروف است به کار گمارده می شوند که آمار غیر رسمی حاکی از نرخ بالای حوادث و بیماری های شغلی در میان این قبیل کارگران در مقایسه با کارگران بومی یا داخلی است. برای مثال حدود ۱۵ درصد کارگران اسپانیایی زبان در بخش ساختمان ایالات متحده فعالیت می کنند در حالیکه ۵/۲۳ درصد حوادث منجر به فوت در این قشر کارگران رخ می دهد که ۸۴/۱ برابر سایر کارگران غیر اسپانیایی زبان این کشور را شامل می گردد.

از دیگر چالش های مورد بحث در این کنگره، خطرات ناشی از سالخوردگی کارگران است که عملاً نقش به سزایی در مقوله تعیین ریسک فاکتورهای شغلی در میان کارگران ایفاء می کند. به دلیل افزایش سن نیروی کار دولت ها و سایر شرکای اجتماعی باید توجه بیشتری به این مقوله معطوف کنند. آخرین آمار تحقیقاتی سازمان بین المللی کار(ILO) نشان می دهد ۱۳ %  نیروی کار جوان هم اکنون در جهان بی کار می باشند  و برخی از آنها به ناچار به مشاغل غیر رسمی و کارهای۳D روی خواهند آورد که ریسک های به مراتب بیشتری را برای آنان ایجاد خواهد کرد. دولت ها به منظور کنترل عوامل ریسک در جمعیت کارگری سالخورده باید راهبردهای اساسی به منظور نظارت و کنترل این قشر کارگران در نظر گیرند.

چالش های پیش روی کار زنان از دیگر مسائل مطرح شده در این کنگره را شامل می گردید که طی آن بیشتر به مسائل مربوط به بیماری های اسکلتی عضلانی ناشی از حمل بار توسط زنان      ( بین ۳۵  تا ۵۰ کیلوگرم) در کشورهای فقیر اشاره کرد و خواستار اهتمام بیشتر دولت ها بر نظارت بر این مقوله به ویژه در مشاغل غیر رسمی شد. همچنین ریسک ها وچالش های پیشروی ورود مواد شیمیایی و فن آوری جدید به عرصه صنعت در جهان در طی سال های اخیر از مسائل نگران کننده ایمنی و سلامت کارگران می باشد. برای نمونه آفت کش های جدید، فیوم های دیزلی، مواد شیمیایی ترکیبی، حلال های ترکیبی جدید و …  ضرورت انجام تحقیقات توسط دولت ها را در این زمینه پر اهمیت می سازد.

در مقوله فن آوری های نو تخمین زده می شود در سال ۲۰۲۰ میلادی حدود ۲۰ درصد کلیه کالاهای تولیدی در جهان به نوعی بر اساس علم نانوتکنولوژی ساخته شود(نانو برابر یک میلیاردم متر یا یک هشتاد هزارم پهنای موی انسان است). به دلیل فاصله میان دانش  ریسک های ایمنی و بهداشتی ذرات نانو بر ایمنی و سلامت انسان امکان ارزیابی این عوارض هم اکنون مهیا نیست و نیازمند تحقیقات گسترده در این زمینه می باشد که سازمان بین المللی کار(ILO) خواهان مطالعات و تحقیقات بیشتر دولت ها در این زمینه گردید.

از دیگر مسائل مطرح شده در این کنگره، چالشی است که ناشی از کار در مشاغل سبز(green jobs) در برخی کشورهای ایجاد شده است. ریسک در این مشاغل که به نوعی گریبانگیر کارگرانی است که در انجام امور مرتبط با نیروگاه های بادی( کار در ارتفاع ۸۰ متری یا بیشتر) فعالیت می کنند و بر اساس گزارشات مرکز کنترل ریسک اروپا تا سال ۲۰۲۰ میلادی به دلیل گسترش این نوع مشاغل این ریسک ها افزایش خواهند یافت و نیاز به نظارت و کنترل بیشتر در این مقوله بسیار ضروری می باشد.

از مسائلی که طی روزهای برگزاری این کنگره مورد بررسی و تاکید قرار گرفت الحاق و پیاده سازی استانداردهای ایمنی و بهداشت کار در کشورهای عضو سازمان بین المللی کار(ILO) بود  که در قالب مستندات منتشره توسط سازمان بین المللی کار(ILO)  مطرح گردید. برای نمونه در حالی که تنها ۱۳ کشور،  کنوانسیون شماره ۱۵۵  را در یک دهه پس از تصویب آن مورد پذیرش قرار داده بودند ولی با گذشت یک دهه بعد این رقم به ۳۴ کشور و در دهه سوم به ۵۷ کشور افزایش یافت که نشان از رشد مناسب این مهم در کشورهای عضو می باشد. همچنین تاکید زیادی بر پذیرش کنوانسیون شماره ۱۸۷ سازمان بین المللی کار(ILO) از سوی کشورهای عضو گردید به گونه ای که اعلام شد ارتقای چهارچوب های ایمنی و بهداشت کار بر اساس روش های سیستماتیک ارتقای فرهنگ پیشگیری ایمنی و بهداشت کار در این کنوانسیون می تواند با ارائه برنامه ها و روش های تدوین مقررات ایمنی و بهداشت کار ملی امکان راهبری این سیستم ها را در کشورهای عضو تسهیل نماید. در این راستا امکان بهره مندی کشورها از خدمات مشاوره ای و راهنمایی های فنی در زمینه پیاده سازی این برنامه ها در کشورهای عضو مورد تاکید قرار گرفت. همچنین با استناد به اصول راهبردی کنوانسیون شماره ۱۸۷ سازمان بین المللی کار(ILO)، سیستم های ایمنی و بهداشت کار باید توسط دولت های عضو و با مشارکت و همکاری شرکای اجتماعی به منظور ارتقای فرهنگ ایمنی و بهداشت کار در سطح ملی برنامه ریزی، سازماندهی و پیاده سازی شوند. در این میان اعلام شد که برخی کشورها نیز این برنامه را در قالب استانداردها و برنامه های ملی خود و با راهنمایی سازمان بین المللی کار(ILO) و بر اساس سیستم های مدیریت ایمنی و بهداشت کار(ILO-OSH 2001) پیاده سازی و اجرا نموده اند و در  این راستا برخی کشورها همچون روسیه و قزاقستان  و چندین کشور دیگر با  بهره گیری از ظرفیت های دفاتر منطقه ای سازمان بین المللی کار(ILO) اقدام به این مهم نموده اند. در کشور روسیه پیاده سازی سیستم های ایمنی و بهداشت کار در برخی مشاغل به مدت ۵ سال توسط سازمان بین المللی کار(ILO) راهبری و نظارت خواهد شد که نمونه جالبی از این نوع همکاری به شمار می رود.

بر اساس گزارش سازمان بین المللی کار (ILO )

۹۸ % حوادث ناشی از کار قابل پیشگیری است. آمار حوادث ناشی از کار طی ۲۰ سال گذشته در کشورهای ژاپن و سوئد ۲۰ % و در فنلاند  ۶۲ % کاهش را نشان می دهد که این آمار بسیار قابل توجه است که عامل عمده این کاهش تغییر شرایط محیط کار از وضعیت ناایمن به ایمن بوده است.

بیماریهای ناشی از کار ( بیماریهای حرفه ای) ‌به بیماریهای گفته می شود که بر اثر اشتغال شخص ( کارگر ) به یک کار معین و تحت تأثیر شرایط آن کار پدید می آید . به عبارت دیگر مواجهه با عوامل فیزیکی ، شیمیائی ، زیست شناختی و روانشناختی محیط کار ، در بروز این بیماریها مؤثر است . این عوامل بیماریزا قابل تشخیص ، اندازه گیری و کنترل هستند ، مانند بیماریهای ناشی از سر و صدا .

بیماریهای ناشی از کار دارای خصوصیاتی می باشند ،‌ از جمله :

1.      این بیماریها به مرور زمان ایجاد می شوند ، مانند کری شغلی

2.      در بیشتر موارد درمان پذیر نمی باشند ، مثل کاهش بینائی

3.      این بیماری ها قابل شناسائی و پیشگیری می باشند .

4.      بهترین طریقه درمان این بیماریها از بین بردن عامل آنهاست .

 

 

 

بیماریهای شایع ناشی از کار

۱ - بیماری های ناشی از تأثیر گرما بر بدن

الف - گرمازدگی : در گرمازدگی ، کارگر دچار کمبود آب و املاح می شود و رنگ صورتش پریده و فشارخونش پائین می آید و نبض کند و ضعیف می شود . شروع گرمازدگی ناگهانی است که در آن پوست بدن بسیار گرم و خشک می شود . در گرمازدگی شدید کارگر ممکن است به علت اختلال در مرکز تنظیم حرارت بدن دچار شوک گرمائی شود .

ب - گرفتگی ( کرامپ عضلانی ) : در این حالت ابتدا کارگر دچار سردرد و سرگیجه می شود و شروع درد و گرفتگی عضلات ناگهانی است ودردهای شدید ، بیشتر در عضلات دست و بازو و سپس در پا و شکم دیده می شود . علت اصلی این عارضه از دست رفتن آب و املاح بدن است .

ج - اختلال عصبی - روانی : گرمای زیاد محیط کار می تواند باعث تحریک پذیری ، بی حوصلگی و بی علاقگی نسبت به کار شود .

د - عوارض پوستی : کارگرانی که در محیط های گرم و مرطوب کار می کنند به علت اختلال در کار غدد مترشحه عروق پوست دچار ضایعات پوستی به صورت بثورات قرمز رنگ و خارش دار می شوند .

مشاغلی که کارگران آن بیشتر در معرض خطر گرما و رطوبت هستند عبارتند از :

کشاورزان ، نانواها ، چوپانان ، ماهیگیران ، کارگران ساختمانی ، صنایع ذوب آهن ، کوره ها و ...

راههای پیشگیری :

استفاده از کلاههای حصیری در محیط های باز

پوشیدن لباس گشاد از جنس پنبه و کتان با رنگ روشن

خوردن مایعات خنک برای جبران نمک از دست رفته

رعایت ساعات کار و استراحت

عدم فعالیت بیش از حد توان فرد

۲ - بیماریهای ناشی از سرما

الف - عوارض ناشی از حساسیت نسبت به سرما

کهیر ناشی از سرما که معمولاً با بثورات  ، خارش ،‌ ورم و مورمورشدن عضو همراه است . همچنین شخص حساس ممکن است دچار اریتم ( قرمزی ) ناشی از سرما شود که علائم آن سرخ شدن پوست ، درد و پیدایش عروق و گرفتگی ( اسپاسم ) عضو است .

ب - عوارض ناشی از سرمازدگی :

در سرمازدگی دو حالت دیده می شود : سرمازدگی بدون اغما و سرمازدگی با اغما

در سرمازدگی بدون اغما شخص معمولاً دچار لرز شدید ،‌ درد شدید عضلانی بخصوص در ناحیه پشت گردن می شود . فشارخون بالا می رود و مشکلات ریوی افزایش پیدا می کند .

در سرمازدگی با اغما معمولا شخص بیهوش و بیحرکت می ماند و بدن او سفت می شود . مشاغلی که کارگران آن در معرض خطر سرما قرار دارند ، عبارتند از : کشاورزان ، دامپروران ، جنگل بانان ، کارگران ساختمانی ، کارگران سردخانه ها ، کارگران جاده سازی و تعمیرکاران مخابرات و برق .

راههای پیشگیری :

استفاده از لباسهای گرم و مناسب ( کفش ، کلاه ، دستکش )

کارکردن همراه با فواصل استراحت در محیط گرم

صرف غذا در محیط گرم واستفاده از غذا و آشامیدنی های گرم

استفاده از تسهیلات و امکاناتی مانند چادرهای مخصوص و گرم .

تقویت موسیقی ملی راهکاری در برابر جنگ نرم موسیقایی

 

در این مقاله برآنیم که جایگاه موسیقی را در جنگ نرم مورد واکاوی قرار دهیم؛ اما ذکر این نکته را پیش از تشریح «جایگاه موسیقی در جنگ نرم» ضروری می دانم که بنا به فرموده مقام معظم رهبری جنگ نرم به ویژه در حوزه فرهنگ می بایست جدی گرفته شود و این جدیت مورد تأکید معظم له کار را برای برنامه ریزان فرهنگی به گونه ای دشوار می سازد؛ به این معنا که فرهنگ یکی از مهمترین مبانی انقلاب ماست و متأسفانه آنگونه که شایسته این سرزمین اسلامی است به آن توجه نشده و موسیقی هم یکی از آن مواردی است که اگرچه در برخی جزئیات تفاوت هایی در نظر صاحبنظران وجود دارد اما از آنجا که یکی از راه های نفوذ دشمن به ذهن نسل جوان موسیقی است پس باید برنامه ریز حوزه فرهنگ فکری در باب آن داشته باشد.

 

جنگ نرم موسیقایی

چندی پیش یکی از روحانیون در رسانه ملی (شبکه ۴) مبحثی را مطرح کرد که قابل تأمل بود. حجت الاسلام محد رضا زائری در برنامه ای با اجرای نادر طالب زاده از موسیقی گفت و نگاهی گاه متغیر که به موسیقی در کشور ما وجود دارد. زائری گفت که «در لبنان، کسانی را داریم که گیتار به دست می گیرند، اما با وضو این کار را می کنند و این رفتار خودشان را هم، نوعی مبارزه علیه دشمن می دانند؛ البته او بین کسانی که گیتار در دست می گیرند و قصدی دیگر در سر دارند هم گفت و این دو گروه را از هم جدا کرد.

او از جنگ نرم حرف زد و از «جایگاه موسیقی در جنگ نرم»؛ جایگاهی که نادیده گرفته شده، در حالی که اهمیت فوق العاده ای دارد. البته این روحانی، اشاره هم کرد که به عنوان یک مسلمان و روحانی، از مرجع تقلید خودش تبعیت می کند؛ ولی به عنوان یک برنامه ریز فرهنگی، ناچار است که نگاهی وسیع تر داشته باشد و برای موسیقی هم برنامه ای بریزد. زائری، ماجرای قرائت متنی توسط خواننده مسیحی زن لبنان را هم تعریف کرد. او گفت که متنی در حمایت از حزب الله را این خواننده زن خواند و همیشه دوست داشت که شیخ حسن نصر الله، بتواند این قطعه را گوش کند؛ و همیشه افسوس می خورد که به واسطه معذورات مذهبی، نمی تواند این کار را بکند؛ و البته شیخ حسن نصر الله این ماجرا را شنیده بود و پیام داده بود که درست است که من نمی توانم این قطعه را گوش کنم، اما زحمتی که شما برای حمایت از حزب الله کشیده اید، باقی خواهد ماند و ارزشمند خواهد بود.» این نقطه نظر از آن جهت که واقع گرایانه به پدیده ی موسیقی نگریسته بسیار قابل تأمل است؛ غرب و آمریکا امروز از هر ابزاری برای سلطه بر ملت های دیگر استفاده می کند و از آنجا که در جنگ بین رسانه ای هم از توان قابل توجهی برخوردار است می تواند نگرش خود را به سراسر جهان منتشر کند. اما نفوذ «جنگ نرم در حوزه موسیقی» چگونه رخ داده است؟ همانگونه که مطلع هستید طلوع موسیقی از آسیای غربی و مدیترانه شرقی بوده و تمدن بین النهرین و مصر؛ سپس سومری ها و آشوریان و یونانیان برخوردار از این هنر بوده اند؛ پس به دلیل آمیخته بودن فرهنگ این جغرافیا با موسیقی؛ برخی از تبادلات فرهنگی از این دریچه انجام پذیرفته و طبیعی است که تأثیر پذیری و تأثیر گذاری متقابل هم روی می داده است. این اتفاق اگر چه به هزارهای پیش باز می گردد؛ اما امروز هم به علت آمیختگی فرهنگ و هنر با تحریکات اجتماعی مردم می توان آن را به عنوان یک الگوی کلی و یک اعتبار در ملاحظات و پژوهش ها مورد توجه قرار داد. به این اعتبار ما چه به لحاظ شرعی موسیقی طرب زا و تحریک آمیز را بپذیریم و چه آن را پس بزنیم امروز به عنوان یکی از راه های ورود دشمن به فرهنگ ما شده است. پس موسیقی غربی در کلیت خود، ابزاری برای استحاله فرهنگی و تهاجم و در نهایت جنگ نرم شده است؛ اما پرسش اینجاست در چه اندازه این موسیقی دارای دامنه شده است. همانگونه که تأکید شد باید در مقام یک برنامه ریز فرهنگی به مقوله جایگاه موسیقی در جنگ نرم توجه کرد؛ چرا که تکلیف شرعی ما با موسیقی و انواع آن مشخص است؛ اما به عنوان یک برنامه ریز باید برای بلند مدت و نفوذ دشمن از این دریچه به ذهن جوانان هم برنامه ای داشت و الگو سازی هایی را در این عرصه پیش گرفت.

 هنر موسیقی

موسیقی «جدید» و جنگ نرم:

 

اینکه چرا از واژه «جدید» به جای مثلاً پاپ، راک یا گونه های مشابه موسیقی هایی استفاده شد این است که انگشت اتهام مشخصاً به سوی یکی از گونه ها نباشد؛ اما آنچه مسلم است موسیقی جدید تمام این موارد را در خود دارد. زندگی مدرن و دستاوردهای آشکار سرمایه داری که در صنعت و تکنولوژی بازتاب ها و مصادیق مشخص تری داشته در فرهنگ هم بدون تبلور نبوده است. تبلور فرهنگی آن تکثر هویت و از هم گسیختگی معنوی و سطحی شدن معناهای زندگی است. وقتی زندگی به سمت و سوی توجه به ظواهر پیش می رود گونه ای از هنر نازل هم خلق می شود هنری که بازگو کننده آن زندگی و نمایش دهنده آدم هایی با دغدغه های زندگی سطحی باشد. این اتفاق سال هاست که در غرب رخ داده و اگر چه امروز دریافته اند که زندگی بدون معنویت امکان پذیر نیست و بازگشتی به معنویت کرده اند؛ اما برای سلطه بر کشورهای دیگر به نوعی ترویج سطحی نگری؛ مصرف گرایی و شیوع گریز از معنویت روی آورده اند. یکی از مواردی که کشور ما هم به نوعی درگیر آن شده است موسیقی جدیدی است که در مقابل موسیقی سنتی ما صف آرایی کرده و در تلاش است آن را منزوی کند. حال اینکه موفق بوده یا خیر در ادامه بحث خواهد شد اما نکته مهم این است که چرا ما به این حرکت جنگ نرم در موسیقی می گوییم. ببینید همانگونه که پژوهش هی موسیقیایی به ما می گوید؛ نعت خوانی (مداحی)، ذکر خوانی؛ چاووش خوانی و …(از دیرباز در فرهنگ ما بوده است. البته ذکر این نکته را لازم می دانم که موارد تاریخی تر اشاره نشد) سالهاست که در تعزیه ها و شیبه خوانی ها و پرده خوانی ها سینه به سینه در فرهنگ ما روان بوده و نسل به نسل انتقال یافته است اما امروز با بی اقبالی مواجه است؟ آیا این به نوعی به تغییر اجباری ذائقه مخاطب موسیقی و تبلیغ انواع موسیقی دیگر نیست (و البته تغییر شرایط اجتماعی را هم باید در نظر گرفت) غرب در تلاش است تمام نقاط اتصال فرهنگی کشور را که به نوعی با هویت در ارتباط است از او دور کرده و به آن به عنوان هویتی تاریخ گذشته نگاه کند. در چنین شرایطی او زمینه را برای فعالیت خود در حوزه های اقتصادی و صنعتی هم مهیا می بیند پس هر هزینه ای برای استحاله فرهنگی و نفوذ شبیخوانی از دریچه فرهنگ او را به مقاصد خود نزدیک تر می کند. موسیقی وارداتی جدید، اولین کاری که می کند به مخاطب می گوید جهان در اضطرابی بی مانند و تنش هایی شیطانی فرو رفته که همه و همه می خواهد انسان را به اضمحلال بکشاند و ما بازگو کننده این اضطراب ها هستیم. صدای بلند سازهای برقی؛ ترانه هایی با مضامین بی ارزش کردن ارزش ها و تکثیر این نگاه به جهان است. دومین دستاورد و پیام این نوع موسیقی بر هم زدن ثبات در پیوندهای معروف به «شرقی» است. این پیوند ها از خانواده و اقوام آغاز و به دوستی ها ختم می شود؛ موسیقی جدید در غرب در بسیاری موارد و تا آنجایی که در تلاش برای القاء آن در کشورهای دیگر هستند، بیشتر پیام آور بی اعتمادی اند تا صلح و دوستی و برادری. سومین رخدادی که از این نوع موسیقی برای مخاطب حادث می شود این است که او را در یک موقعیت انفصال قرار می دهد. انفصالی که او را از فرهنگ غنی خود جدا و سرگردان هویت های جدید می کند. در این مورد می شود توضیحات بیشتری داد. به بیان دیگر؛ موسیقی به نوعی پیوند با فرهنگ دارد و موسیقی وارداتی در برخی موارد و حتی گاه به صورت کورکورانه توسط عده ای ترویج می شود؛ این ترویج به این دلیل که از نقطه ای با پیوستار مشترک فرهنگی نیامده نخست سعی می کند به صورت مسالمت آمیز و با گفتگو با مخاطب ارتباط برقرار کند اما وقتی این اتفاق رخ نمی دهد به شبیخون روی می آورد، یعنی همان اتفاقی که الان رخ داده است. موسیقی جدید، اگر چه شاید در شکل حداقلی؛ اما دارد در بین جوانان ترویج می یابد. متأسفانه این نوع موسیقی فقط موسیقی نیست بلکه پیام آور فرهنگی است که با فرهنگ ما سازگاری ندارد؛ به بیان دیگر در پوسته اگر چه ممکن است برای جوان ها چهره ای خوش داشته باشد اما برای آنان که فرهنگ شناسند زشت و ناسازگار است. از حرف های حجت الاسلام زائری نکته جالبی برداشت می شود او می گفت:

«به راستی که این روزها، روزهای تعارف نیست و صریح باید سخن گفت. جوانان، تمایل بسیاری به موسیقی دارند. در سطح جهانی هم، موسیقی در کنار سینما و ریاضیات و فوتبال، جزو زبان های بین المللی جدید محسوب می شوند؛ زبان هایی که کشورهای مدعی تمدن و فرهنگ، باید بر آن ها احاطه پیدا کنند تا بتوانند حرف های شان را در سطحی جهانی بزنند. زمانی درباره سینما هم این حرف و حدیث ها وجود داشت که با اهتمام سینماگران جدی و متعهد، این شائبه تا حدودی حل شد. حالا می توان به این امیدوار بود که سینما، ابزاری است در دست ما برای عرض اندام در جنگ نرم. چرا در موسیقی این کار را نکنیم؟ در واقع باید دانست که با نشستن و تماشا کردن، اتفاقی نخواهد افتاد. باید برخاست و در جریان کارها، مداخله کرد؛ مداخله ای کارگشا. مادامی که منتظر بنشینیم و موسیقی را به حاشیه برانیم؛ شکست خورده حوزه موسیقی خواهیم بود؛ آن هم در حالی که جوانان ما این قدر موسیقی گوش می کنند و غربی ها، ساعت به ساعت در حال تولید محصولات جدیدی در این حوزه هستند. متولیان انقلاب اسلامی، از اهداف عالیه انقلاب سخن رانده اند؛ باور کنیم که موسیقی نیز به عنوان عضوی تازه وارد و البته مؤثر، می تواند در مسیر این هدف های والا قدم بردارد. این کار، مستلزم پذیرش موسیقی به عنوان یک واقعیت بیرونی است؛ و بعد از پذیرش این نکته، می توان آن را گرفت و هضم کرد و به شکلی که خواست، درآورد. مسأله اینجا است که ما هنوز به مرحله پذیرش نرسیده ایم. آیا موسیقی فیلم محمد رسول الله بد است؟ یا موسیقی از کرخه تا راین؟ یا موسیقی سریال حضرت علی (ع)؟ یا ده ها و صد ها نمونه ناب دیگر؟ اگر بد نیست، پس چرا برای تولید بیشتر و روشمند آن ها، ساختار لازم را آماده نکنیم؟ باید متذکر شد ساختار لازم، در سایه اصلاح نگاه ها و دیدگاه ها به دست خواهد آمد؛ همان طور که در مورد سینما، علوم بنیادین و …مطرح شد و خوب جواب داد» در مباحثی که مطرح شد به نوعی پاسخ به این پرسش ابتدای نوشتار نیز بود که جنگ نرم در حوزه موسیقی تا چه اندازه دامنه دار شده است؟ اما در ادامه باید به راهکارهایی برسیم که می تواند موسیقی ملی ما را که برگرفته از فرهنگ بومی ماست بارورتر کند و مراجعه مخاطب را به آن نوع موسیقی به حداقل برساند.

 

موسیقی ملی

 

هر قومی بنا به سلیقه تاریخ که تابعی از تولیدات هنری و خصوصیات فرهنگی انسان ها در نقاط مختلف زمین است متفاوت اند. برای مثال زن یا مرد آفریقایی سنت فرهنگی اش با مردان و زنان در اروپا فرق می کند. هرگز شنیده نشده که ایرانیان از یک زن آفریقایی تعریف کنند و یا حتی با یک زن یا مرد سیاه پوست ازدواج کنند. این گفته به این مفهوم نیست که یک فرد سیاه پوست زیبا نیست بلکه علت آن ذائقه فرهنگی و زیباشناسی قومی متفاوت است. همین موضوع را می توان به پدیده های هنری نیز تعمیم داد. در رابطه با موسیقی نیز موضوع همین است. با این تفاوت که موسیقی هنر آواهاست که از درون روح و قلب ملت ها بیرون می آید؛ موسیقی هنری ست که انسان از درونی ترین گوش خود که رابطه قلبی با جان او دارد موسیقی را کشف و گسترش داده است. به همین خاطر ذائقه شنیداری ملت ها بسیار با هم متفاوت است. برای مثال تفاوت موسیقی چینی و ایرانی. کمتر فرد ایرانی در منزلش موسیقی چینی گوش می دهد. پس در این عرصه برای مقابله با جنگ نرم در حوزه موسیقی در ابتدا باید به ساخت آثار در حوزه موسیقی سنتی و موسیقی نواحی (که موسیقی اقوام هم بخشی از آن است) توجه شود به اضافه این موسیقی فولکلور به این دلیل که آشنا با فرهنگ و فطرت مردم است بیشتر می تواند با آن ها ارتباط برقرار کند. این عمل به دو اتفاق منجر می شود؛ اتفاق نخست تولید انبوه آثار و توسعه موسیقی و ترویج فرهنگ بومی است و اتفاق دوم جلوگیری از شکل گیری لایه ای از سلیقه سطحی در موسیقی های وارداتی است. اگر موسیقی های جدید وطنی با لحاظ کردن این موارد که ترویج دهنده ارزش ها و عرف جامعه ما باشند و مخاطب را به سوی آنچه برنامه ریزان فرهنگ می خواهند سوق دهند؛ تولید شوند ما می توانیم بخشی از این استثمار فرهنگی و شبیخون و تهاجم و جنگ نرم را به انسداد رسانده و تحدید کنیم.

منبع: دنیای زنان، شماره ۶۴

 

درآمدی بر فقه معاملات الکترونیکی

 الحمد لله رب العالمین بارئ الخلائق اجمعین باعث الانبیاء و المرسلین و الصلوة و السلام علی العبد الموید و الرسول المسدد المصطفی الامجد

حبیب اله العالمین و شفیع المذنبین ابی القاسم محمدصلی الله علیه و آله و سلم و اللعنة الدائمة علی اعدائهم اجمعین

 قال الله الحكیم: یا یها الذین آمنوا لاتأكلوا اموالكم بینكم بالباطل الا ان تكون تجاره عن تراض منكم ولا تقتلوا انفسكم ان الله كان بكم رحیماً

 یكی از متداول ترین رفتارهی اقتصادی بشردر ارتباط باهمنوعان خویش، داد وستد، بازرگانی و معاملات تجاری است. تجارت در ساده ترین نگاه ، مبادله کالا و خدمات بمنظور کسب درآمد ( پول )  است . زندگی انسان مملو از فریندهای تجاری بوده  و تجارت با میلیونها شکل متفاوت در زندگی بشریت نمود پیدا کرده است

 بطوركلی، مقررات مربوط به معاملات تجاری، ازجمله احكام امضایی دین اسلام است. اما ازآنجاكه شریعت مقدس اسلام مبتنی براصول یكتاپرستی و برابری انسانهااست، و دنیارا مزرعه آخرت می داند، ضوابطی عادلانه و ویژه رابرروابط اقتصادی و مبادلات بازرگانی وضع فرموده است.  اسلام روابط ظالمانه اقتصادی رامولود استبداد شیطنت آمیز زمامداران خودسر و زمینه اصلی فساد و افساد ومولداكثر آسیب هی اجتماعی نظیر خودكشی، قتل، طلاق، اعتیاد، فحشاء، حرام خواری و غیره می داندو همواره برتوزیع عادلانه ثروت دربین مردم بعنوان عبادالهی وبرآبادانی شهرها بعنوان بلاد الهی تاكیدمی نمید.

 در رویت اسلامی آمده است كه تجارت موجب توانگرى و فزونى عقل وعزت است و نیز آن كسى كه به جهت بى نیازى از مردم و تأمین خانواده و نیكى به همسیگان به طلب معاش برود در روز قیامت چهره اى چون ماه درخشنده خواهد داشت. و نیز در رویات بازرگانان و كسبه به آموختن فقه و پرهیز از ربا و راستگویى و مدارا با مردم امر شده اند.

 بعلاوه تجارت به عنوان نوعی فعالیت اقتصادی یك عمل حقوقی مسئولیت آور است. لذادین مبین اسلام به لحاظ مصالحی آنرا محدود به یك سلسله موازین و مقررات نموده است كه داد و ستد را شكل و رنگ جدیدی می دهند. در حقیقت رابطه تجارت و فقه رابطه ی تنگاتنگ و پیوسته است، آن چنانكه بدون توجه به مبادی فقهی مطروحه درمكتب اسلام نمی توان نظریه اقتصادی یا تجاری دقیق یابرنامه صحیح و منسجمی راجهت فعالیت هی اقتصادی طرح كرد.

 با نگاهی گذرا بر روند تألیف و تحقیق كتب فقهی می توان شدت اهتمام فقهاء را نسبت به موضوع بازرگانی دریافت. ین موضوع به لحاظ گستره وسیع خود شامل قواعد و اصولی است. در هریك از ین مجموعه هی فقهی به فراخور دانش مؤلفان و بینش مخاطبان و مقتضیات زمان به موضوعاتی همچون: ربا، سلف، صرف، نقد و نسیه، خیارات (عیوب موجب رد)، اختلاف متبیعین، اكراه در بیع، احتكار، تلقی الركبان، مكاسب محرمه، بیع ثمار، حیوان، مرابحه و مضمون، فضولی، غرر، معاطاه و فاسد، قرض، كیل و وزن، تصرف در اموال یتام، آداب تجارت، ... اشاره شده است.

 ضوابطی كه در فقه پویای ما مطرح است مقرراتی مبتنی بر استنباط ازمنابع فقهی و متناسب با مقتضیات زمان و همگام با پیشرفتهای علمی و همچنین آخرین دستاوردهای تکنولوژیکی بشر می باشند و غالباً با عباراتی كوتاه و فصیح بیان می گردند و مخصوص موردی خاص نبوده بلكه عمومی و فراگیرند.

 مستحدثه تجارت الكترونیكی:

 یکی از مستحدثات فقهی در زمان ما تجارت الکترونیکی است. بعبارت دیگر بارزترین ویژگی جهان امروز كه آن را از زمانهی گذشته متمیز ساخته، ضرورت ارتباطات و همزیستی در سیه فن آوری نوین بشر است. سیر تكاملی بشر و بویژه پیشرفتهی تكنولوژیكی قرن حاضر در زمینه هی مختلف از جمله مدیریت، ارتباطات و حمل و نقل، دنیی بزرگ ما را به جهان كوچك و به هم وابسته ی تبدیل كرده است.

  امروز پدیده «جهانی شدن» به صورت یك امر غالب جهانی درآمده است. ین پدیده كشورهی در حال توسعه را نیز صرف نظر از تمیل یا عدم تمیل آنها در برگرفته است، لذا فهم و درك صحیح ین مقوله و ینكه چه تحولاتی بری مشاركت و حضور در ین فریند ضروری است، ما را در انتخاب خلاق و گزینش بهتر یاری می نمید.

 فن آوری مبادله الكترونیكی اطلاعات، نه تنها به كارسازی عملیات دسترسی و كنار گذاشتن شیوه هی مبتنی بر كاغذ محدود نمی شود، بلكه كاربرد آن نقش تعیین كننده ی در ارتقاء كاریی و بهره وری سازمانها، بهبود مدیریت و روان ساختن معاملات و مراودات بازرگانی دارد و به طور كلی نحوه فعالیت سازمانها را به صورت بنیادی تغییر می دهد. در تجارت بین المللی دسترسی آسان و مطمئن به اطلاعات و برقراری ارتباط سریع با بازارها اهمیت و حساسیت خاصی دارد.

 با بهره برداری از مبادله الكترونیكی اطلاعات، هزینه تهیه، پردازش و كاربرد اطلاعات كاهش می یابد، فاصله جغرافییی و زمانی بین بازارها از میان می رود و تجارت بین المللی به صورت یك عرصه به هم پیوسته و «بدون مرز» در می ید.

 در حقیقت، مدیریت مؤثر اطلاعات سبب كم رنگ شدن مزیتهی سنتی می شود و خود به عنوان یك برتری  نیرومنددرصحنه تجارت ظهور می نمید. یكی از ویژگیهی مهم معاملات الكترونیكی در مراحل نهیی اجرا، روان ساختن روشهی فعالیت و كاهش هزینه عملیات بازرگانی است. بررسیهی مختلف نشان می دهد كه استفاده از مبادله الكترونیكی اطلاعات به جی روشهی سنتی مبتنی بر كاغذ، روی هم رفته موجب 21 تا 70 درصد صرفه جویی در هزینه فعالیتهی مختلف تجاری است.

 تقویت توانیی هی امت اسلامی در زمینه برخورد با پدیده جهانی شدن و تنظیم یك رویكرد همگانی وكارآمد می تواند بشدت از تاثیرات نامطلوب جهانی شدن بازار بكاهد، بلكه از یك بحران یك فرصت بسازد، در چنین فضیی آحادامت اسلامی، ناگزیر بید نگرش خود را به فراتر از شیوه هی سنتی تجارت گسترش دهند. آنچه به یقین می توان گفت ین است كه چنانچه جامعه ی ، به هر علت، نتواند به ین موج شتابان و فراگیر بپیوندد، در ینده ی نه چندان دور، در صحنه رقابت بین المللی به حاشیه رانده خواهد شد و بسیاری از فرصتهی كسب و كار را به سود دیگران از دست خواهد داد.

 معاملات الکترونیکی طی سالیان اخیر با استقبال گسترده جوامع بشری روبرو شده است . امروزه کمتر شخصی را می توان یافت که با داد و ستد  الكترونیكی بیگانه  باشد. نشریات ، رادیو و تلویزیون بصورت روزانه موضوعاتی در رابطه با تجارت الکترونیکی را منتشر و افراد و کارشناسان از زویای متفاوت به بررسی ین مقوله می پردازند.شرکتها و موسسات ارائه دهنده کالا و یا خدمات همگام با سیر تحولات جهانی در زمینه تجارت الکترونیکی در تلاش برای تغییر ساختار منطقی و فیزیکی سازمان خود در ین زمینه می باشند.

  حال با توجه به  گسترش سریع معاملات الكترونیكی در مقیاس جهانی ، گریز ناپذیر بودن استفاده از آن و نقش آن در حفظ , تقویت و توسعه موقعیت رقابتی كشورهی اسلامی  در سطح بین المللی و جهانی و صرفه جوییهی ناشی از اجری ین شكل از تجارت , موضع فقه اسلامی دررابطه با مشروعیت و نحوه استفاده از ین امكان و گسترش آن چیست؟

 دیدگاه فقه:

                  تجارت خواه بصورت الكترونیكی یا غیر الكترونیكی فی الجمله و بخودی خود از مستحبات اكیده است و گاهی به جهات دیگری نیز مستحب یا واجب می گردد و اگر مقدمه انجام واجب باشد واجب و اگر مقدمه انجام عمل مستحبی باشد، مستحب خواهدشد. چنانكه تجارت بخودی خود یا به جهاتی دیگر گاهی مكروه یا حرام می شود.

     از دیدگاه پویای فقه شیعه , معاملات الکترونیکی از سه جنبه قابل بررسی است:

معاملات الكترونیكی بعنوان بخشی از عملیات جهانی سازی:

 در مورد جهانی‌سازی سه رویكرد عمده وجود دارد:

رویكرد نخست بر عقید مكتب نوین لیبرالها مبتنی است. ین رویكرد جهانی‌سازی را فریندی مثبت و غیر قابل اجتناب می‌پندارد كه بید همه در آن ادغام شوند. در جهان اسلام تركیه مدافع اصلی ین دیدگاه است، و در همین راستا در صدد پیوستن به اتحادیه اروپا می‌باشد و در ین صورت بیدشریط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ین اتحادیه را بید بپدیرد.

رویكرد دوم دیدگاهی انتقادی است كه از سوی گروهی از گریشهی سیاسی مستقل رواج یافته است و بر تاثیر منفی جهانی‌سازی تاكید و تمركز دارد. ماهاتیر محمد، نخست وزیر مالزی، و بسیاری  از روشنفكران اسلامی از جمله محمد عمر و جمال البنا از طرفدارن ین نظریه هستند.

  رویكرد سوم، رویكردی مبتنی بر همكاری است و بر ین باور است كه چون جهانی‌سازی نوعی تحمیل ناخواسته بر ماست بید با آن كنار بیییم، اگر چه ین كنار آمدن به ین معنا نیست كه تمام جنبه‌هی آن را به طور كامل بپذیریم. كنار آمدن با جهانی‌سازی در ین معنا عبارت است از مشاركت در گفتگوی عملی و واقعی با قدرتهیی كه حامی و مدافع ین پدیده می‌باشند به منظور به حداقل رساندن خسارتها و به حداكثر رساندن مزیا. ین رویكرد در مواضع مصر و همچنین یران- گرچه با تمیل بیشتر به سوی نقد ین پدیده-  منعكس شده است.

 واقعیت آن است كه جهانی‌سازی برنامه حساب‌شده‌ی است كه با منافع غربیها همخوانی و مطابقت دارد و قدرتهی سرمیه داری بری نیل به اهداف خود و اعمال یك مدل گسترده فكری در ابعاد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی آنرا به پیش می‌برند.

 جهانی‌سازی داری پیامدها و اثراتی چند  و در سطوح مختلف می باشد.:

در بعد اقتصادی، جهانی‌سازی درصدد گشودن بازارهی باز بری جابجیی آزاد تولیدات و خدمات است. در عین حال ین جابجیی تنها یكسویه- از شمال به جنوب است. كشورهی شمال عرفها و دیگر محدودیت‌ها را بر واردات كشورهی جنوب تحمیل می‌كنند.

در بعد سیاسی/ امنیتی، جهانی‌سازی تلاشی است بری تنظیم مفاهیم نوین روابط بین‌المللی كه به حامیان جهانی‌سازی حق مداخله در امور كشورهی جنوب را- به بهانه‌هی مختلفی از قبیل حمیت از حقوق بشر و ارتقی مردم‌سالاری- می‌دهد. یكی از نتیج عمده جهانی‌سازی تضعیف اقتدار دولتها بر سرزمینهی تحت حاكمیتشان است.

 در بعد فرهنگی: جهانی‌سازی مستلزم تخریب سنتها و هویتهی فرهنگهی ملی و جیگزینی ارزشهی مصرف‌گرا وفردگری کاپیتالیسم و مفاهیم اجتماعی غربی می‌باشد.

 در حالی كه ظاهرا تاثیرات كلی جهانی‌سازی بر جهان اسلام منفی به نظر می رسد، اماتاثیر نهیی ین پدیده به توانیی امت اسلامی در زمینه برخورد با ین پدیده و تنظیم یك رویكرد جمعی كارآمد بستگی دارد.

  استراتژی هی مختلفی در جهان اسلام پدیدار شده است كه از انزوا گرفته تا رابطه كارآمد و ادغام كلی متفاوت است. در عین حال ین تدابیر و استراتژیها هر چه كه باشند ، بید جنبه‌هی اصلی جهانی‌سازی یعنی ابعاد فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی را مورد توجه قرار دهند. در درون هر یك از ین عرصه‌ها، در قلمرو عمل چهار سطح وجود دارد: 1-سطح داخلی(ملی)، 2- اقدام مشترك بین كشورهی اسلامی، 3- ارتباط بین كشورهی اسلامی و همتیان جنوب خود، و 4- رابطه بین كشورهی اسلامی و طرفداران جهانی‌سازی.

بری ینكه امت اسلامی كشورهی اسلامی بتواند در رویارویی با جهانی‌سازی موفق شود بید یك طرح جامع را در جهت تشویق نوعی مقاومت اقتصادی و تكنولوژیكی به اجرا درآورند. كشورهی اسلامی بید روابط خود را با یكدیگر تقویت نمیند. اولویتهیی كه ین كشورها بید مورد توجه قرار دهند، عبارتند از: حذف موانع تجاری، انتقال فن‌آوری، قانونگذاری در مورد حقوق مالكیت معنوی و ارتقی كار مشترك. آنها بید همچنین پیرامون رابطه با دیگر ملتهی جنوب تدبیری بیاندیشند و روابط خودرا با قدرتهی حامی جهانی‌سازی از طریق مشاركت بیشتر در سازمانها و موافقت‌نامه‌هی بین‌المللی بهبود بخشند.

در سطح فرهنگی، كشورهی اسلامی به تدوین طرحی بری رفع بیسوادی، ارتقی آموزش و فعال كردن جامعه مدنی نیازمند هستند. آنها بید از روابط فرهنگی بین یكدیگر حمیت و در جهت تسهیل حل اختلافات، نوعی گفتمان فرهنگی- مذهبی را برقرار سازند. یك تدبیر(استراتژی) مشترك فرهنگی به كشوهی جهان اسلام امكان می‌دهد تا به نحو كارآمدتری با دیگران در جنوب در تعامل باشند و همچنین روابط خود را با قدرتهی حامی جهانی‌سازی بهبود ببخشند.

 قاعده نفی سبیل

 بهر حال از منظر فقهی جهانی سازی تابع قاعده نفی سبیل است. تجارت درفراتراز مرزبندیهی سیاسی و جغرافییی موجود, از دیدگاه اقتصاد بین الملل عبارت است از ارتباطات كالیی یاخدماتی و پولی میان كشورهی مختلف جهان كه امكان تأمین نیازهی گوناگون را در راستی استفاده از مزیتهی نسبی اقتصاد ملی فراهم می سازد. در شریط كنونی بازرگانی فراملی توسط اشخاص حقیقی (افراد) یا اشخاص حقوقی (شركتها، دولتها ...) انجام می پذیرد. بازرگانی فراملی داری ویژگیهی خاصی چون: ارزی بودن معاملات، كیفیت فعالیتهی خدماتی مورد نیاز آن، كیفیت و سطح تكنولوژی بكار رفته در كالاها، چگونگی قوانین مربوط به واردات و صادرات كشور مبدأ و مقصد و ناشناخته بودن بازار می باشد و لذا با توجه به چگونگی تجارت با غیرمسلمین می توان در فقه اسلامی به اصول اختصاصی معامله با آنها اشاره كرد.

 قرآن می فرمید: «لن یجعل الله للكافرین علی المؤمنین سبیلا» خداوند بری كفار بر مؤمنان راه نفوذ و سلطه قرار نداده است. یه در صدد بیان حكم تشریعی، در قالب جمله خبری است، بدین معنا كه خداوند هرگز به سلطه یابی كافر بر مؤمن راضی نیست. در یه دیگر به زبان نهی می خوانیم «یا یها الذین آمنوا لاتتخذوا الكافرین اولیاء من دون المؤمنین اتریدون ان تجعلوا الله علیكم سلطاناً مبیناً ی یمان آورندگان، كفار را به عنوان دوست انتخاب نكنید، به جی مؤمنان، یا می خواهید نسبت به خدا بر خودتان سلطان(حجتی) آشكار قرار دهید. ین یات و سیر مبادی قاعده نفی سبیل مقرر می دارد كه روابط بازرگانی مسلمین بید به گونه ی باشد كه در جهت سدكردن راه تسلط كفاربراهل یمان و ستم ستیزی و عدم وابستگی قدم بردارند. بنابرین معاملات اشخاص حقیقی یا حقوقی با غیر مسلمین بیدبر اساس نفی هرگونه سلطه جویی و سلطه پذیری استوار شودوهرگونه قراردادی كه موجب سلطه بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی، فرهنگی، نظامی و دیگر شئون امت اسلامی گردد، ممنوع است.

 لذاضرورت است كه در انعقاد قراردادهی بازرگانی: اولاً، اولویت را به كالاهی زیربنیی و اساسی دهند، ثانیاً مدت قرارداد را بیش از حد لازم طولانی قرار ندهندكه منجر به وابستگی امت گردد، ثالثاً، در صدور كالاها تشریفات سهل تری وضع كنند و از سیاستهی تشویقی استفاده نمیند.

معاملات الكترونیكی بعنوان وسیله كسب درآمد:

از این دیدگاه معاملات الکترونیکی سوای ممیزات و مستحدثات خاص خود بعنوان راهی برای مبادله کالا و خدمات بمنظورتامین معاش و کسب درآمد با معاملات غیر الکترونیکی تفاوت چشمگیری ندارد و تابع قواعد و احکام زیر است. به لحاظ رعایت اختصار, در ینجا ضمن اشاره كوتاهی به قواعد عمومی كه بر تمامی قراردادها و پیمانها حاكم است وبیانگر چهارچوب اصلی قراردادهااست، قواعد معامله با مسلمین و با غیر مسلمین ، ازمنظرمكتب اهل بیت علیهم السلام مطرح می شود و از مباحث تفصیلی مربوط به كلیت قرارداد، شریط اساسی صحت ووقوع قرارداد،آثار حقوقی مترتبه بر قرارداد بازرگانی ، قواعد، آثار چهارگانه حقوقی (انتقال مالكیت، تسلیم كالا، پرداخت بها و ضمان درك) اقاله یا تفاسخ و خیارات و انحلال قهری یا انفساخ وآداب تجارت و فضا سازی مطلوب در بازرگانی صرفنظرشده است.

 قواعدعمومی حاكم برمعاملات

 معاملات تقسیماتی دارند. در یک تقسیم بازرگانی به داخلی و خارجی و در تقسیم دیگربه سنتی و الكترونیكی تقسیم می شوند. اما ین تقسیم ها اموری اعتباری هستند و به حسب نظر مقسم متفاوتند.  در فقه اسلامی در وهله اول معاملات الكترونیكی بعنوان وسیله كسب درآمد مشمول یک سلسله قواعد عمومی حاکم بر همه معاملات است . از این دیدگاه معاملات چه داخلی و چه خارجی، چه با مسلمین و چه با غیر آنها، چه الکترونیکی و چه سنتی فرقی ندارند و در همه آنها باید قواعد زیر رعایت شوند:    

 

 

 

الف) قاعده آزادی قراردادها

مفسران و فقهاء در بیان یه: «یا یها الذین آمنوا أفوا بالعقود...» گفته اند: هر عقدی كه با شرع و اخلاق مخالف نباشد و امر زشتی را مباح نگرداند، لازم الوفاء خواهد بود و عمومیت لفظ «العقود» شامل آن عقد می گردد و هیچ اختصاصی به عقود معین و مشخص ندارد.

همچنین در توضیح حدیث «فأن المسلمین عند شروطهم الا شرطاً حرم حلالاً اواحل حراماً»

گفته اند؛ هر شرطی چه در ضمن عقد لازم و چه شروط ابتدیی، لازم الوفاء است، مگر ینكه آن شرط حلالی را حرام و یا حرامی را حلال كند، كه دیگر لازم الوفاء نخواهد بود و چون ماهیت شرط و عقد، همان تعهد به ادله است، در موضوع شروط نیز می توان بری لزوم وفاء به عقد استدلال كرد. عوامل محدود كننده نفوذ هر قرارداد، قانون و نظم عمومی و اخلاق حسنه است؛ یعنی اگر قراردادی مخالف شرع مقدس اسلام و یا ناقض نظم عمومی جامعه مسلمین و یا ضد اخلاق حسنه باشند، باطل و نادرست بوده و هیچ تعهد و الزامی را به همراه نمی آورد.

 انسانها آزاد هستند و اختیار دارند با هر كسی كه می خواهند بر سر هر موردی توافق كنند و ین تعهد از نظر شرع پذیرفته شده است؛ یعنی افراددرانتخاب طرف قرارداد و قبول یا رد شریط و مفاد قرارداد آزادندبنابرین:

1-    تحت هر عنوانی می توان قراردادی منعقد كرد.

2-    صرف تراضی دو طرف و بدون تشریفات خاص، قرارداد منعقد می گردد.

3-    طرفین متعهد به رعیت مفاد قرارداد هستند.

4-    آثار قرارداد تنها مربوط به افراد مطروحه در قرارداد است.

 ب) قاعده تراضی

    تراضی مستند به دلائل قطعی است و یه ی كه در كتب فقهی بدان استدلال می گردد، یه 39 از سوره نساء می باشد: «یا یها الذین آمنوا لا تأكلوا اموالكم بینكم بالباطل الا ان تكون تجاره عن تراض منكم و لاتقتلوا انفسكم ان الله كان بكم رحیما»  «ی مؤمنان، اموالتان را میان خویش به ناحق مخورید مگر آنكه بر اساس سوداگری از روی رضیت شما باشد؛ و نكشید یكدیگر را، به درستی كه خداوند بر شما مهربان است».

 ین یه كریمه تصرف در اموال دیگران را منوط به انعقاد قراردادی بر اساس رضیت قلبی مالك دانسته است. تجارت در یه تنها به عنوان یكی از اسباب تملك شرعی مطرح گشته است؛ و ین عامل، زمانی «اكل مال به حق» می باشد كه با رضیت، نقل و انتقال صورت گیرد. «وجودقصد» و «اختیار» در متعاملین دو شرطی است كه از ین اصل استنباط می گردد؛ چرا كه رضیت نسبت به قرارداد، زمانی حاصل است كه فرد قصد و اراده انعقاد قرارداد را داشته باشد؛ بنابرین اگر بدون توجه به مفاد قراداد یا از روی جبر و اكراه بدین عمل اقدام كند، فعل او به عنوان یك عمل حقوقی صحیح مورد نظر قرار نمی گیرد و آثار حقوقی قرارداد را در پی نخواهد داشت.

 مشروعیت تمامی عقود منوط به رضیت طرفین است و تفاوت عمده عقد و یقاع در ین است كه تحقق عقد با توافق و اراده دو طرف قراداد است ولی تحقق یقاع محتاج به توافق نبوده بلكه اراده یك طرف كه یقاع كننده است كافی می باشد، لذا از ین بحث به عنوان «تراضی» یاد می گردد.

 ج) قاعده لزوم

لزوم مستندبه یه «اوفوا بالعقود» است. لزوم در ینجا به معنی قطعیت و حتمیت است؛ زیرا عقد لازم، عقدی است كه قطعی و نافذ است و فی الحال مفید ملك می باشد و طرفین حق انحلال آن را نخواهند داشت. در مقابل عقود لازم, عقود جیز قرار دارند كه طرفین یا یك طرف حق انحلال عقد را داراست. ین عقود را عقود خیاری و یا معلق نیز می گویند.

 لزوم مقرر می دارد: هر قراردادی كه بین لزوم و جواز، مشكوك و مردد باشد، ملحق به عقود لازم است از ین اصل به «وفاء به عهد» نیز تعبیر می گردد. اصل لزوم هم، نسبت به اصل مفاد قرارداد جاری است و هم نسبت به لوازم و آثار آن و لذا پس از تمامیت و انعقاد قرارداد، اصل و لوازم عقد لازم الاجرا خواهد شد. اجراء قاعده لزوم در بیع، نخستین بار به وسیله علامه حلی در تذكره و قواعد اعلام شده است.

 د) قاعده صحت

مراداز صحت ین است كه مسلمان یا انسان عاقل مرتكب عمل باطل و بدون اثر نمی گردد. لذا ازمنظرما قراردادی صحیح است كه شرعاً آثار و لوازم آن اثبات گردد، مانند عقد نكاح كه اگر صحیح واقع گردد؛ حكم وجوب پرداخت مهر بر زوج و وجوب اطاعت در زناشویی بر زوجه ثابت خواهد بود و مانند عقد بیع صحیح, كه طرفین قرارداد را ملزم به پرداخت بهاء و تسلیم كالا می كند. اصل صحت قرادادها می گوید: اگر قراداد منعقد شده، مشكوك بین صحت و فساد باشد؛ ما بنا را بر صحت معامله می گذاریم و آثار و لوازم عقد صحیح را بر آن مترتب می سازیم.

ین قاعده در شبهات حكمیه و موضوعیه مفید خواهد بود؛ مثلا اگر در مشروعیت عقد مغارسه یا عقد مسابقه كه در قدیم و جدید مورد عمل عرف بوده، تردید پدید ید و ما دلیلی بر فساد و بطلان آن نداشته باشیم بنا را بر صحت آن گذاشته و می گوئیم شارع مقدس آن را امضاء فرموده است.

 هـ)  قاعده لا ضرر

ین قاعده اولاً؛ مستند به دلیل عقل است؛ زیرا عقل ضرر رساندن را قبیح دانسته و آن را محكوم می كند و طبق قاعده ملازمه (كلما حكم به العقل حكم به الشرع) ین قاعده مسلم می گردد.

ثانیاً؛ در قرآن می خوانیم: «لا تضار والده بولدها و لا مولود له بولده» نبید مادر به واسطه قطع شیر به كودك خویش ضرر برساند و یا ینكه « ولا تمسكوهن ضراراً لتعتدوا» وقتی زنان خود را طلاق دادید، اگر واقعاً نمی خواهید با آنان زندگی كنید، صرفاً به منظور آزار دادن به آنان رجوع نكنید.

ثالثاً؛ در رویات متعدد، ین نفی ضرر مطرح شده است كه از معتبرترین آنان رویت زراره از امام باقر(ع) است: در زمان رسول خدا(ص)، سمره بن جندب در جوار خانه مردی انصاری، درخت خرمیی داشت كه راه عبور آن از داخل ملك آن مرد انصاری می گذشت. سمره بری سركشی به آن درخت مرتباً سرزده وارد ملك انصاری شده و بری او مزاحمت فراهم می كرد تا ینكه انصاری به پیامبر(ص) شكیت برد. سمره در مقابل تمامی راه حلهی پیامبر، مقاومت نشان داد تا سرانجام حضرت به مرد انصاری فرمودند «اذهب فاقلعها وارم بها الیه فانه لاضرر و لاضرار«

 قاعده «لاضرر» ازادله مذكوراستخراج و ازمبانی مورد اتفاق اهل تسنن و امامیه است و در كتب رویی به نحو تواتر اجمالی دیده شده، و فقهاء آن را به عنوان «كبری قضیی فقهی» مطرح ساخته اند.احكامی همچون: حكم حرمت ضرر رساندن, حرمت مقابله ضرر با ضرر دیگر، وجوب تدارك و جبران ضرر ناروا، و ... از ین قاعده به دست آمده اند.

 همچنین در شریعت اسلام هر حكم وضعی یا تكلیفی كه موجب ضرر بر فرد یا نوع انسانی باشد، مطرود است. ین قاعده مقرر می دارد كه قراردادها نبید موجب ورود زیان بر طرفین گردند و بر همین اساس و به جهت جلوگیری از ضرر یا جبران آن، حق فسخ (خیارات) در معاملات در نظر گرفته شده است. هر عقد لازمی را می توان مشمول «خیارات» دانست و بجز سه خیار: مجلس، حیوان و تأخیر ثمن كه مختص عقد بیع است؛ تمامی خیارات (شرط، رؤیت و تخلف وصف، غبن، تدلیس، تبعض صفقه، تخلف شرط) در كلیه عقود جاری هستند.

 قاعده منع غرر در معاملات نیز به قاعده منع ضرر بر می گردد؛ زیرا غرر (فریب دادن، تطمیع به باطل) موجب زیان است و بری جبران فریب خورده (مغرور، مغبون) حق اختیار فسخ معامله مقرر شده است.

  طبق قاعده «المغرور یرجع الی من غره»، جبران زیان فریفته شده و مغبون، به عهده فریبنده است و در تعریف قاعده گفته اند: در هر موردی كه بر اثر جهل به واقع، به كسی زیان رسد و مسبب ین جهل، تدلیس دیگری باشد، مغرور كننده ضامن است.

  از نكات قابل توجه ین است كه قاعده غرور گسترده تراز منع تدلیس است؛ زیرا غرور در صورت جهل به واقع و نداشتن قصد فریب نیز تحقق می یابد در حالی كه تدلیس منوط به قصد و تعمد بر فریب دادن است.

  و) قاعده همسویی سود و زیان

معنی قاعده همسویی سود وزیان ین است كه اگر فردی به موجب حكم شرعی یا قرارداد، منافع و غنائم مالی را بهره برداری می كند؛ بید متحمل خسارت و غرامت آن نیز باشد. ازرسول مكرم اسلام صلی الله علیه و آله رویت است كه فرمودند: من له الغنم فعلیه الغرم؛ هر كس از چیزی نفع می برد، بید زیان آن را نیز بپذیرد.

همجنین فرمودند: علی الید ما أخذت حتی تؤدیه؛ بر عهده دست (فرد) است، هر آنچه گرفته است، آن گاه كه آن را تحویل دهد. قاعده فقهی مشهور ضمان (ید) مستفاد از رویت اخیر است. مطابق ین اصل هر كس بر مال دیگری دست یازید، به موجب تصرف، در مقابل مالك، ضامن است؛ یعنی علاوه بر آنكه مكلف؛ به بازگرداندن عین در زمان بقاء آن است؛ اگر مال مذكور تلف گردد یا نقص و خسارت به آن وارد ید، متصرف بید از عهده خسارت وارده نیز برید. از عهده برآمدن (ابراء ذمه) متصرف، وجوه مختلفی دارد:‌

 اگر عین مال باقی است، متصرف بید آن را برگرداند و نسبت به منافع مال، ضامن خواهد ماند و اگر عین مال از بین رفته باشد، متصرف ملزم به پرداخت معادل واقعی یا توافقی آن می باشد كه دو طریق پرداخت معادل واقعی: یكی پرداخت مثل و دیگری پرداخت قیمت است. معادل توافقی (جعلی) همان ثمن المسمی است كه ضامن و مالك بر آن توافق می كنند. اگر مال، ناقص یا معیوب شده باشد؛ متصرف بید علاوه بر رد عین، تفاوت صحیح و معیب (ارش) را هم بپردازد و اگر عین باقی باشد، ولی بنا بر عللی دستیابی به آن مقدور نباشد، متصرف موظف است بدل آن را به مالك بدهد. حكم لزوم أبراء ذمه، عمومی است و شامل تصرف آگاهانه و جاهلانه می شود، در حالی كه تصرف ارادی و عمدی موجب عقوبت شرعی و و كیفر نیز هست، اما تصرف جاهلانه تنها موجب ضمان حقوقی است. ین حكم (ضمان) می تواند برداشتی از حدیث « الناس مسلطون علی اموالهم» باشد؛ زیرا ین جمله دلالت می كند بر تسلط یابی بر مال موجود به شكل اخذ آن و بر مال تلف شده به شكل اخذ بدل حقیقی (مثل یا قیمت)

 غرامت و غنیمت در یك راستا هستند، بدین ترتیب كه اگر فردی به موجب حكم شرعی یا قرارداد، منافع و غنائم مالی را بهره ور است؛ بید متحمل خسارت و غرامت آن نیز باشد به عبارتی دیگر، تاوان بر سود برنده است، لذا اگر ورثه به موجب قانون شرعی مالك میراث میت هستند، بید دیون و بدهیهی متوفی را به نسبت سهم بری خود بپردازند.

 اگر مشتری به موجب قرارداد بیع، حق تصرف در كالا را یافته بید ثمن را به تصرف بیع درآورد. از حكم اخیر، قاعده «عدم جواز جمع بین عوض و معوض (كالا و ثمن)» استفاده می گردد؛ یعنی هیچ گاه در قراردادی نمی توان فرض كرد كه یك طرف معامله، مالك مال خود و دیگری (هر دو) باشد، ولی طرف دیگر در مقابل آن چیزی به كف نیاورده باشد. لذااگر به موجب قرارداد اجاره؛ اجیر در كار، خسارتی بر كارفرما وارد كند بید خسارت آن را بپردازد؛ گرچه یجاد خسارت خطیی باشد.

 ز) قاعده «تسلیط»

ین قاعده مبتنی براحادیثی ازرسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم ورویتی از حجت خدا ولی عصر ارواحنا له الفداء است:

قال رسول الله(ص): «الناس مسلطون علی اموالهم؛ مردم بر دارائیهی خود تسلط دارند»

قال رسول الله(ص): «المسلم أخوا المسلم لیحل ماله الا عن طیب نفس منه؛ مسلمان برادر مسلمان است؛ (و تصرف در) مال او حلال نیست مگر از روی رضیت قلبی او"

عن الشیخ ابی جعفر محمد بن العثمان العمری (قدس الله روحه) فی جواب مسائله الی صاحب الدار (علیه السلام): « فلا یحل لاحد ان یتصرف فی مال غیره بغیر أذنه» بر كسی حلال نیست كه در مال دیگری بدون اجازه او تصرف كن. لازمه ین سلطه آن است كه مالك در مال خویش حق تصرف داشته و كسی بدون دلیل شرعی نتواند ین حق را از او سلب كند و حق تصرف در مال او را ندارد.البته مالك بر اصل مال تسلط دارد اما بر «احكام اموال» تسلطی ندارد: یعنی حدود و ضوابط تصرف و مالكیت در قانون و شرع مقرر گشته است. شیخ انصاری می گوید: «الناس مسلطون علی اموالهم لاعلی احكامهم» لذا برخی از اصول همچون «اصل لا ضرر» بر اصل تسلط مالك حاكم خواهد بود و محدوده حق تصرف مالك، عدم زیان رساندن به دیگران است.

پذیرش ظلم و تن دادن به وابستگی به كفار و مشركین، دو روی یك سكه اند، و غالباً در پی ظلم پذیری، سلطه هی استبدادی و وابستگیهی سیاسی و اقتصادی نیز مطرح می شود. چنانکه گذشت در ین راستا و در جهت حذف سلطه بیگانه بر جهان اسلام، فقهاء قاعده ی بر مبنی یات قرآن تحت عنوان، «نفی سبیل» وضع و فروعاتی با توجه به ین اصل استنباط نموده اند.

 قواعد ویژه دادوستد با مسلمین

 در تعریف ابتدیی، تجارت به مجموعه فعالیتهیی اطلاق می شود كه اولاً جریان تولید را تسهیل بخشد و ثانیاً محصولات را به مصرف كنندگان منتقل سازد. در واقع ارتباط میان تولید كنندگان و مصرف كنندگان توسط یك رشته فعالیتهی اقتصادی، به نام «تجارت» انجام می پذیرد.

 ازمنظرملیت گریانه مردم جهان، ین ارتباط از جهت جغرافییی و سیاسی به بازرگانی داخلی (در داخل مرزها یك قلمرو سیاسی) و بازرگانی خارجی (در خارج مرزها) تقسیم شده است. ین تقسیم بندی امری اعتباری است و در بینش اسلامی، ین گونه مرزبندیها مردود و لذاعاملی بری تقسیم فعالیت هی بازرگانی شمرده نمی شوند و تنها مرزبندی معتبرعقیده یا یمان و كفراست كه بازرگانی را تقسیم كرده و دركتب فقهی ازتجارت با كفار و اهل حرب ذكری به میان آمده است.در ینجا به شماری از قواعد مهم روابط تجاری میان مسلمین اشاره می شود:

 هدف از اجری مرحله اول، یجاد روح الفت و موانست میان مهاجران و زدودن ترس غربت از دلهی آنان بود. در ین مرحله پیامبر(ص) به اصحاب فرمودند: «در راه خدا دو به دو عقد برادری ببندید» در مرحله دوم بری تعدیل ثروت و رفع فقر، خطاب به انصار فرمودند: «برادران شما، اموال و فرزندان خود را رها كرده و به سوی شما آمده اند...» انصار به یك صدا جواب دادند: ی پیامبر خدا، اموال مابین ما و مهاجران تقسیم گردد.

 قرآن بدین معنی اشاره كرده می فرمید: «والذین تبوؤالدار والیمان من قبلهم یحبون من هاجر الیهم و لیجدون فی صدورهم حاجه مما اوتوا و یؤثرون علی انفسهم و لو كان بهم خصاصه و من یوق شح نفسه فاولئك هم المفلحون  و چنین بود كه پیامبر بر اساس ین پیمان، ارث بردن از یكدیگر را میان مهاجران و انصار برقرار كرد. پس از جنگ بدر كه غنیمی به دست مسلمین افتاده بود، پیامبر(ص) خطاب به انصار فرمود: اگر می خواهید مهاجران را در خانه ها و اموالتان شریك كنید و من نیز همچنان كه آنها را در غنیمت شریك كردم، شما را نیز در غنیمت شریك می كنم و اگر می خواهید، غنیمت از آن مهاجرین باشد و شما  مالك خانه و اموال خود بمانید. انصار گفتند: خیر، ما مهاجران را در اموال و خانه هیمان شریك می كنیم و در غنیم هم شریك آنها نمی شویم. و چنان بود كه حكم توارث مگر در میان خویشاوندان، نسخ شد.

 پس از فهم ین مقدمه ، فضی مبتنی بر اصل اخوت اسلامی به خوبی روشن خواهد شد. طبق ین اصل،  انجام هر معامله سودآور، با مسلمانان مقدم بر سائر افراد متقاضی قرارداد خواهد بود و اگر روابط تجاری دول یا بازرگانان با بعضی از دولتها یا تجار خارجی، موجب شكست بازار مسلمین و حیات اقتصادی آنان گردد، ین عمل حرام خواهد بود.

 ین گفتار، مصداقی از بیان خداوند سبحان است كه می فرمید: "ان هذه امتكم امه واحده و انا ربكم"  رسول اكرم(ص) (المسلمون ید واحده) است كه جهان اسلام یك وحدت اعتباری داشته و تمامی مسلمین در مصالح خویش شریك اند. قرآن نیز بدین معنی اشاره فرموده و تمامی مسلمین را «برادر» یکدیگر دانسته و فرمان به اصلاح امور یكدیگر داده است. انما المؤمنون اخوه فاصلحوا بین اخویكم و اتقوا الله لعلكم ترحمون اصلاح مطرح شده در یه، شامل اصلاح امور سیاسی و اقتصادی، نیز می باشد، یعنی مسلمین در صدد تشكیل مجامع مشترك المنافع بریند و مجموعه حویج خویش را به وسیله یكدیگر برآورده ساخته تا موجبات رشد و اعتلی اسلام و مسلمین را فراهم آورند.

 در حال حاضر تشكیل بازار مشترك اسلامی می تواند ین مهم را تحقق بخشد. زیرا كشورهی اسلامی به دلیل برخورداری از ذخیر عظیم جمعیت و منابع طبیعی از قدرت خوبی در اقتصادجهان برخورد دارند. نفت و گاز كه اقتصاد جهانی نیازمند آن است و هنوز منبع انرژی دیگری را جانشین آن نساخته است، همچون سلاحی پرتوان در دست امت اسلامی است. متحد ساختن نظامات تجاری، امور گمركی، رفع موانع گمركی و یجاد تسهیلات بیشتر، كمك مهمی به توسعه مبادلات بازرگانی میان اقطارامت اسلامی خواهد كرد. تقویت بانك توسعه اسلامی و اتاق بازرگانی اسلامی كه در اجراء طرحهی مشترك صنعتی میان كشورهی اسلامی نقش اساسی دارند، نیز گامی مؤثر در توسعه توانیی هی امت اسلامی خواهد بود.

 درنتیجه  شمارزیادی از قراردادهی جاری درعصرحاضر كه به صورت الكترونیكی منعقد می شوند درچارچوب عقود و یقاعات اسلامی معنی دار ، صحیح و لازم الاجرا هستند.

 معاملات الكترونیكی و مستحدثات مربوط به آنها :

 چنانکه می دانید در فقه اسلامی ، احکام تابع مصالح است. یعنی آنچه واجب است مبتنی بر منفعتی لازم الاستیفاء در دنیا و/یا آخرت است و آنچه حرام است متضمن ضرری لازم الاحتراز در دنیا و/یا آخرت است. از اینروی اگر به موضوعی برخوردکنیم که مشروعیت یا عدم مشروعیت آن به عللی به صراحت در نصوص منابع فقهی نیامده باشد، به تنقیح مناط می توان دریافت که مشروع است یا خیر. لذا گفته می شود کلما حکم به العقل حکم به الشرع. مثلا استفاده از هواپیما بعنوان وسیله نقلیه در زمان معصومین علیهم السلام معمول نبوده است. حال اگر در نصوص اسلامی مروربفرمایید در هیچ مقامی سخن از هواپیما و حکم استفاده از آن به صراحت نیامده است. اما از عمومات ادله و به دلیل عقل در می یابیم که استفاده از هواپیما بعنوان وسیله نقلیه نه فقط شرعا مانعی ندارد بلکه گاهی واجب است. زیرا وسایل تابع مقاصد هستند " الوسائل تتبع المقاصد" و استیفاء منافع لازم الاستیفاء و احتراز از مضار لازم الاحتراز فراوانی بر استفاده از هواپیما مترتب است.

 در خصوص معاملات الکترونیکی موارد نیز چنین است. با توجه به امتیازاتی که معاملات الکترونیکی نسبت به اشکال و شیوه های معاملات سنتی دارند، نه فقط اقدام به آنها منع شرعی ندارد بلکه در بسیار از موارد رجحان هم دارد و بالاتر گاهی لازم یا واجب است.

  قرآن به صراحت مسلمانان را از اسراف باز می دارد : " ولاتسرفوا ان الله لا یحب المسرفین" و مبذرین(تلف کنندگان نعمتهای خدادادی) را برادران شیاطین می نامد:" ان المبذرین کانوا اخوان الشیاطین " . بنابراین اجتناب از اسراف و تبذیر در همه شؤون زندگی از جمله نیروی انسانی ، وقت ، سرمایه و امکانات مطلوب است. استفاده از اشکال و شیوه های معاملات الکترونیکی در چارچوبی معقول و مشروع از مصادیق بارز اجتناب از اسراف و تبذیر است:

 مثلا در صورتی که سیت تجاری روی ینترنت بخوبی پیاده سازی گردد ، هزینه های مربوط به ثبت سفارش قبل از ارائه کالا و هزینه های  خدمات پس از فروش بعد از ارائه کالا کاهش می یابد. بعلاوه در هر تراکنش خرید اقلام متعدد و بیشتری میسر است. (صرفه جویی) معاملات الکترونیکی به افراد و یا سازمانها و موسسات امکان یجاد مدل های کاملا" جدید تجاری را خواهد داد. در شرکت های تجاری مبتنی بر ثبت سفارش پستی ، هزینه های زیادی صرف چاپ و ارسال کاتولوگ ها ، پاسخگوئی به تلفن ها و ردیابی سفارشات ، می گردد. در تجارت الکترونیکی ، هزینه توزیع کاتولوگ و ردیابی سفارشات بسمت صفر میل خواهد کرد. بدین ترتیب امکان عرضه کالا با قیمت ارزانتر فراهم خواهد شد.

 اكنون تأثیرات منفی یا مثبت بازار، شبكه ی شده است و بخوبی در قیمت محصول منعكس می شود. در تجارت ینترنتی تعداد بی شماری نمونه از دویر بازخورد مثبت وجود دارد كه مزیی زیادی بری تعداد بی شماری از استفاده كنندگان شبكه یجاد كرده است. هزینه پیین و گسترش سریع تعدادروابط، مدل روابط تجاری را قادر می سازد كه در آن سود،  خیلی سریع افزیش یابد.

  امکان اخذ اطلاعات بیشتری در رابطه با وضعیت کالای مورد نظر برای مشتریان وجود دارد.(کاتولوگهای وسیع ، رؤیت و آگاهی از مشخصات دقیق کالا)

ارائه اطلاعات چندین روش دارد از جمله: متن، طراحی، صدا، ویدئو و سرانجام لمسی. در حال حاضر ینترنت ازتعدادی از ین روشها از جمله ارائه متن، گرافیك، انیمیشن هی ساده برخوردارمی باشد. با پیشرفت فن آوری اطلاعات و شبكه در چند سال ینده به نظر می رسد كه ورود ویدئو و انیمیشن هی 3D با هزینه پیین به ینترنت جهت استفاده شركتها امكان پذیر شود.

  خریدارقادر به انتخاب کالای خود با روش های متفاوتی است.(آزادی عمل درانتخاب منبع خرید، کمیت و کیفیت کالا، روشهای پرداخت، روشهای دریافت و...) خدمات وب معمولاً در 24 ساعت شبانه روز ارائه می شود و قابل دسترسی است.  یعنی هر كس می تواند با مراجعه به ینترنت خدمات مورد نیاز خود را به طور خودكار دریافت كند. فن آوری مورد استفاده در ینترنت هم به صورتی در حال پیشرفت است كه ین امكان را به وجود می آورد كه كاملاً انعطاف پذیر است و با هر مشتری بر طبق نیاز و خواسته او ،كالا یا خدمات یا اطلاعات رافراهم می آورد.

 یكی از بزرگترین مستحدثات معاملات الكترونیكی ین است كه معاملات، جهانی شده است.شركتها به همه مشتریان در سراسر جهان دسترسی خواهند داشت. مشتریان هم همینطور به همه عرضه كنندگان جهانی دسترسی خواهند داشت.

  مشتریان با استفاده از ینترنت كالاها و خدمات شركتها و فروشگاهها را با هم مقیسه كرده و می توانند بین شركتها و فروشگاههی محلی، فروشگاه یا شركتی را كه محصول مناسبتری ارائه می دهد انتخاب كنند.

 امکان برقراری  ارتباط متقابل با مشتریان با روش های مطمئن تر و بدون صرف هزینه قابل ملاحظه، فراهم است.

 ینترنت جهت تعاملات فرد به فرد و شخص به شخص به كار می رود و با وجود برنامه هیWeb-server انواع تعاملات بین اشخاص در ینترنت امكانپذیر شده است. در حقیقت حتی آنهیی كه وب را چیزی بیش از توسعه تبلیغات جهان فیزیكی نمی دانند نمی توانند فرصتهیی را نادیده بگیرند كه باعث تعاملات می شود. ین تفاهم می تواند نتیج زیر را در بر داشته باشد:

حفظ تمیلات مشتریان كه می تواند فرصتهی فروش را افزیش دهد.

دانش بیشتر درباره شخصیت مشتریان، فراهم كردن فرصتها بری اهداف بهتر و تجدید فروش.

باز خورد مشتریان، بری استفاده در جهت بهبود طراحی محصول و افزیش دخالت مشتریان در طراحی محصول.

هدیت خودكارمشتریان در جیی كه مشتریان خود را راهنمیی می كنند كه چه چیزی باعث كاهش هزینه هی فروش می شود.

 ینترنت شناخت شخصیت مشتریان را با جمع آوری و تجزیه و تحلیل ویژگیهی (خصوصیات) آنان آسان می كند. ین كار به ین شكل صورت می گیرد كه اطلاعات درباره مشتریان روی كامپیوتر ثبت می شود و هرگاه مشتری به سیت وارد شد، می توان به آن اطلاعات درباره مشتری رجوع كرد. بسیاری از سیت ها مشتریان بالقوه را تشویق می كنند كه یك آدرس e-mail را بری خود یجاد كنند.

 

ارزش تركیب (ادغام) اطلاعات در طی مراحل سلسله مراتب، ارزشی بیشتر از جمع شدن قطعات (جزییات) آن می باشد. هم اكنون ینترنت اجزیی بری ادغام اطلاعاتی و عملیاتی Value-brain فراهم كرده است و درآمدهی شركتهی پیشرو در معاملات الكترونیكی، چگونگی استفاده از ارزش افزوده را نشان می دهند.

 با توجه به آنچه عرض شد بی اساس بودن شبهات سخیفی که گروهی از متحجرین درخصوص " رؤیت و وصف کالا " ، "قبض و اقباض کالا" و "ثمن و مثمن" یا "تآدیه" به معاملات الکترونیکی ایراد می کنند، کاملا هویدااست. زیرا:

1-    هدف از رؤیت کالا که مورد تأکید روایات اسلامی است ، علم به مشخصات آن و ممانعت از غرر یا ضرر است.

2-    امروز استانداردهای معتبر دنیا ملاک تشخیص نوع و کیفییت کالاها ست و در مقام معامله خریدار و فروشنده بر صورت تفصیلی استاندارد مطلوب تراضی می کنند. بعلاوه چندرسانه بودن اینترنت رؤیت کالا را بیش از بیش آسان می سازد.

3-    اینکوترمز بعنوان مجموعه تعهدات متقابل فروشنده و خریدار راه را به سوی هر گونه ابهام یا ایهامی می بندد و جایی برای غرر و ضرر باقی نمی گذارد. قبض و اقباض نیز در چارچوب گشایش اعتبارات اسنادی یا بازرسی کالا در مبدآ حمل و اخذ تضمینهای بانکی میسر است.

4-    پروتکلهای بین المللی حامی عقود و ایقاعات تحقق یافته در داد و ستدهای الکترونیکی هستند و در صورت بروز اختلاف، قانون مورد توافق در قرارداد ملاک تشخیص حق  و وسیله رفع ترافع خواهد بود.

5-    پرداختها در معاملات الکترونیکی، انتخابی و موضوع توافق طرفین معامله است و معمولا از کانالهایی بسیار امن و مطمئن انجام می گیرد. بطوری که جای هیچ تردیدی در وصول ثمن و مثمن باقی نمی ماندو در صورت بروز اختلاف صحت مدعای طرفین با اسناد الکترونیکی خطا ناپذیر، قابل اثبات یا رد است.

جمعبندی:

 رابطه تجارت و فقه رابطه ی تنگاتنگ و پیوسته است.

 در حالی كه ظاهرا تاثیرات كلی جهانی‌سازی بر جهان اسلام منفی به نظر می رسد، اماتاثیر نهیی ین پدیده به توانیی امت اسلامی در زمینه برخورد با ین پدیده و تنظیم یك رویكرد جمعی كارآمد بستگی دارد. با سر پنجه تدبیر می توان از بحرانها ، فرصتی برای موفقیت ساخت.

      معاملات الکترونیکی همچون معاملات سنتی تابع قواعد عمومی و ویژه معامله با مسلمین و غیر مسلمین و احکام معاملات است.

  با توجه به امتیازاتی که معاملات الکترونیکی نسبت به اشکال و شیوه های معاملات سنتی دارند، نه فقط اقدام به آنها منع شرعی ندارد بلکه در بسیار از موارد رجحان هم دارد و بالاتر گاهی لازم یا واجب است.

 شبهاتی که در خصوص معاملات الکترونیکی مطرح می گردد نا شی از ناآشنایی به مکانیسمهای مبادلات بازرگانی در سطح بین المللی است و عموما فاقد قوت علمی و فقهی لازم است.

خشم

خشم وضعیتی روانی‌است که درگسترهٔ آزردگی اندک تا غضب شدید می‌گنجد. معلول‌های فیزیکی خشم شامل، تندشدن ضربان قلب، افزایش فشار خون و میزان آدرنالین در خون است. از دید عده‌ای، خشم بخشی از واکنش مغز به بیمناکی‌اش از درد است. هنگامی که شخص خودآگاهانه تصمیم به اقدام می‌گیرد تا بلافاصله رفتار تهدیدکنندهٔ نیروی بیرونی دیگری را متوقف کند، خشم احساس غالب (رفتاری، ذهنی و کالبدشناختی) در وی می‌شود.

نمودهای خارجی خشم را در حالات چهره و بدن، واکنش‌های کالبدشناختی و گاه رفتارهای تهاجمی در ملأ عام توان یافت. مثلاً جانوران و آدمیان بانگ‌های درشت بر می‌آورند، می‌کوشند که بزرگ‌تر جلوه کنند، دندان می‌نمایند و خیره می‌شوند. خشمْ الگویی رفتاری‌است که برای زنهاردادن به تعرض‌کنندگان طراحی شده‌است تا از رفتار تهدیدکننده‌شان دست کشند. درگیری فیزیکی، بدون ابراز پیشاپیش خشم توسط یکی از طرفهای درگیر، خیلی به ندرت رخ می‌دهد. بعضی هابه این باورندکه خشم یکی ازخواص نفس بوده که دراثر عمل ویاحالت غیر پسندیده از باطن خروج کرده و حالت زنده جانانرا متغیرساخته و حتی باعکس العمل خطرناک میشود.کسانیکه خشم خودراخورده میتوانند، عمل بدی از آنها سر نمیزندکه این عمل بسیارمشکل بوده وظرف بزرگی میخواهد.

همه می دانیم خشم چیست و آن را احساس کرده ایم: چه زمانی که یک ناراحتی گذراست و چه هنگامی که عصبانیت تمام عیار است. خشم یکی از عواطف کاملاً معمولی و اغلب سالم است. اما هنگامی که از کنترل خارج شود و چهره ای مخرب به خود گیرد مشکلاتی را در محیط کار، روابط خصوصی و کیفیت کلی زندگی شما به وجود می آورد. این مطلب به شما کمک می کند خشم را بهتر درک و مدیریت و کنترل کنید.

خشم چیست؟

فطرت خشم

براساس تعریف دکتر چارلز اسپیلبرگر روانشناسی که متخصص مطالعه خشم است: «خشم حالتی عاطفی است که از نظر شدت از تحریک ملایم تا عصبانیت شدید تغییر می کند.» مانند سایر عواطف همراه با تغییرات فیزیولوژیکی و زیست شناختی است. وقتی عصبانی می شوید ضربان قلب و فشار خون شما بالا می رود و نیز سطوح هورمون های مربوط به انرژی مانند آدرنالین و نورآدرنالین افزایش می یابد. علت خشم می تواند هم رخدادهای بیرونی و هم درونی باشد؛ شما می توانید از دست شخص بخصوصی عصبانی باشید (یک همکار یا رئیس) یا یک رویداد (یک گره ترافیکی، یک پرواز لغو شده) یا خشم شما می تواند به دلیل نگرانی و تشویش در باره مسایل شخصی تان باشد. خاطره رخدادهای دردناک و خشم آور نیز می تواند احساس های عصبانیت را برانگیزد.

بیان خشم

راه غریزی و طبیعی بیان خشم پاسخ دادن تهاجمی است. خشم یک پاسخ تطبیقی به تهدیدهاست و الهام بخش احساس ها و رفتارهای قوی و اغلب تهاجمی است که به ما اجازه می دهد در صورت مورد حمله قرار گرفتن بجنگیم و از خود دفاع کنیم. بنابر این می توان گفت یک مقدار عصبانیت برای زنده ماندن ما لازم است. از سوی دیگر، ما به طور فیزیکی نمی توانیم به هر شخص یا شئ ای که ما را ناراحت می کند حمله کنیم و ضربه بزنیم؛ قوانین، هنجارهای اجتماعی و عقل سلیم برای میدان عمل خشم ما حد و حدودی می گذارد. مردم طیفی از فرآیندهای خودآگاه و ناخودآگاه را برای دست و پنجه نرم کردن با احساس های خشم شان بکار می برند.

سه رویکرد مهم در مواجهه با خشم عبارتند از: بیان کردن، سرکوب کردن و آرام کردن. بیان احساس های خشم شما به صورت تأکیدی- و نه تهاجمی- سالم ترین راه بیان عصبانیت است. برای انجام آن، باید بیاموزید چگونه می توانید روشن کنید نیازهای شما کدام است و چگونه برطرف می شوند، بدون این که به دیگران آسیبی برسد. بیان یک موضوع با تأکید ،به معنای فشار آوردن یا درخواست شدید نیست؛ بلکه به معنای محترم شمردن خود و دیگران است. خشم را می توان سرکوب کرده و سپس آن را تبدیل یا جهت آن را تغییر داد. این زمانی است که به اصطلاح خشم را «توی خود می ریزید»، دیگر به آن فکر نمی کنید و روی چیزی مثبت تمرکز می کنید.

هدف این است که خشم خود را سرکوب کرده یا جلوی آن را بگیرید و آن را به رفتاری سازنده تر تبدیل کنید. خطر چنین پاسخی این است که اگر اجازه بیان خارجی به آن داده نشود، خشم به درون شما متوجه می شود. خشم متوجه شده به درون ممکن است سبب فشار خون بالا، یا افسردگی شود. خشم بیان نشده می تواند مسایل دیگری ایجاد کند.

برای مثال می تواند منجر به بیان بیمارگونه خشم مانند رفتار انفعالی- تهاجمی شود. (این گونه رفتار مانند «تلافی کردن» غیرمستقیم سر کسی است که موضوع به وی مربوط نمی شود و از رویارویی مستقیم دوری می شود). رفتار انفعالی- تهاجمی همچنین می توان به شخصیتی که به نظر می رسد به طور دایم عیب جو و متخاصم است منجر شود. کسانی که دایماً دیگران را تحقیر می کنند، از همه چیز ایراد می گیرند و تفسیرهای عیب جویانه می نمایند، هنوز نیاموخته اند که چطور خشم خود را به طور سازنده بیان کنند. تعجبی نیست که آنان کمتر روابط موفقیت آمیزی با دیگران دارند.

و سرانجام شما می توانید درون خود را آرام سازید. این به معنای آن است که نه فقط رفتار خارجی خود را کنترل می کنید، بلکه حتی واکنش های درونی خود را نیز کنترل می نمایید و گام هایی در جهت پایین آوردن ضربان قلب برمی دارید، خود را آرام می سازید و می گذارید احساس ها فروکش کنند. همان طور که دکتر اسپیلبرگر اشاره می کند: «زمانی که هیچ کدام از این روش ها کارساز نباشند، آن وقت کسی یا چیزی آسیب خواهد دید.»

مدیریت خشم

هدف مدیریت خشم کاهش احساس عصبانیت و برانگیختگی فیزیولوژیکی است که خشم باعث می شود. شما نمی توانید از دست مردم یا چیزهایی که شما را عصبانی می کنند رهایی یافته یا از آنها دوری کنید؛ شما نمی توانید آنها را تغییر دهید، اما می توانید بیاموزید که واکنش های خود را کنترل کنید.

آیا خیلی عصبانی هستید؟

آزمایش های فیزیولوژیکی ای وجود دارد که شدت احساس های خشم را اندازه گیری می کند، اینکه تا چه حد مستعد و آماده خشم هستید و به چه اندازه می توانید آن را کنترل کنید. اگر شما هنگام عصبانیت طوری عمل می کنید که به نظر می رسد خارج از کنترل و ترسناک است، شما احتمالاً نیاز به کمک دارید تا راه های بهتری برای دست و پنجه نرم کردن با این احساس بیابید.

 

 

آیا خوب است که به اصطلاح «همه چیز را بیرون بریزیم»؟

روانشناسان می گویند این یک اسطوره خطرناک است. برخی افراد از این نظریه به عنوان مجوزی برای آزار و آسیب دیگران سوءاستفاده می کنند. پژوهشگران دریافته اند از «خشم منفجر شدن» در واقع عصبانیت و تهاجم را بیشتر می کند و هیچ گونه فرصتی به شما یا طرف نمی دهد که مسئله را حل کنید. از همه چیز بهتر این است روشن کنید چه چیزی عصبانیت شما را آغاز می کند و سپس راهبردها و استراتژی هایی را در پیش گیرید که نمی گذارد شما به دره خشم پرتاب شوید.

استراحت کامل

ابزارهای استراحت ساده و مطلق، مانند تنفس عمیق و تصاویر آرامش دهنده، می توانند احساس های خشم را آرام سازند. کتاب هایی وجود دارند که می توانند به شما روش های استراحت کامل را بیاموزند، وقتی شما این روش ها را آموختید، در هر وضعیتی می توانید از آنها استفاده کنید. اگر شما همسری دارید که مانند شما عصبانی است، احتمالاً فکر خوبی است که هر دوی شما این روش ها را بیاموزید.

گام های ساده ای که می توانید بردارید:

نفس عمیقی بکشید، به طوری که تصور کنید نفس شما از «ته دل» برمی آید.

به طور آهسته عبارتی آرام بخش مانند «استراحت»، یا «سخت نگیر» در حالی که نفس عمیق می کشید پیش خود تکرار کنید.

از تصاویر استفاده کنید؛ پیش خود یک تجربه آرام بخش را یا از حافظه یا از تخیل تصور کنید.

تمرین های یوگا به شرط این که تنش نداشته باشند می توانند به عضلات شما استراحت داده و شما را آرام تر کنند. این روش ها را روزانه تمرین کنید. بیاموزید که هنگام بروز یک وضعیت پرتنش آنها را به طور خودکار بکار برید.

 

 

بازسازی ساختار قوه درک

به طور ساده این عبارت به معنای تغییر مسیر فکر است. افراد عصبانی تمایل دارند ناسزا بگویند، فحش بدهند،یا طوری سخن بگویند که بازتابی از افکار درونی آنهاست. وقتی شما عصبانی هستید، در تفکر شما غلو زیاد می شود و بیش از حد نمایشی می شوید. سعی کنید این افکار را با تفکری منطقی تر جایگزین کنید. برای مثال، به جای این که به خودتان بگویید: «آه، چقدر بد است، وحشتناک است، همه چیز از بین رفت» به خود بگوید:«من از آن ناراحت شده ام، اما دنیا که به آخر نرسیده، عصبانی شدن به هر حال نمی تواند آن را درست کند.»

مراقب واژه هایی مانند «هرگز» یا «همیشه» هنگام صحبت درباره خودتان یا دیگران باشید. «این ماشین هیچ وقت کار نمی کند»، یا «شما همیشه چیزهایی را فراموش می کنید» نه تنها غیردقیق نیستند، آنها به شما این احساس را می دهند که خشم تان توجیه دارد و هیچ راهی برای حل مسئله نیست. آنها در ضمن مردم را نسبت به شما بیگانه و تحقیر می کنند، مردمی که در غیر این صورت مایل هستند با شما روی حل مسئله کار کنند. به یاد آورید که عصبانی شدن چیزی را درست نمی کند و اجازه نمی دهد شما احساس بهتری داشته باشید، بلکه برعکس ممکن است احساس شما را بدتر کند.

منطق، خشم را شکست می دهد، زیرا خشم، حتی وقتی توجیه داشته باشد، می تواند به سرعت غیرمنطقی شود. بنابر این از منطق سرد و سخت در مورد خود بهره بگیرید. به خود تلقین کنید که دنیا «نمی خواهد خدمت شما برسد»! و شما با یک ناهمواری زندگی روزانه روبه رو هستید. هر زمان که خشم به اصطلاح «روز شما را سیاه می کند»، این تلقین را به خود بنمایید. این به شما کمک خواهد کرد تا دیدگاه متعادل تری به زندگی پیدا کنید. افراد عصبانی تمایل دارند چیزهایی را بخواهند: انصاف، درک و فهم طرف، توافق و تمایل به انجام کارها به روشی که می پسندند.

هرکسی این چیزها را می خواهد و همه ما ناراحت و ناامید می شویم اگر آنها را به دست نیاوریم، اما آدم های عصبانی «بدجوری» آنها را می طلبند، و وقتی خواهش آنها رد شود، نومیدی آنان تبدیل به خشم می شود. به عنوان بخشی از بازسازی ساختار قوه درک، افراد عصبانی نیاز دارند که از طبیعت «مطالبه کن» خود آگاه شوند و انتظارات خود را به آرزوها ترجمه کنند. به عبارت دیگر، گفتن چیزی را «دوست دارم» سالم تر از گفتن چیزی را «مطالبه می کنم» یا «باید داشته باشم» است. وقتی شما قادر نیستید چیزی را که می خواهید به دست آورید، واکنش های عادی را تجربه خواهید کرد- عاجز شدن، نومیدی، ناراحتی- اما نه عصبانیت. برخی افراد عصبانی از خشم خود به عنوان راهی برای دوری جستن از احساس ناراحتی استفاده می کنند، اما این بدان معنا نیست که ناراحتی شان از بین می رود.

مسئله حل کردن

گاهی اوقات، خشم و عجز ما به سبب مسایل خیلی واقعی و اجتناب ناپذیر زندگی است. تمام عصبانیت ها بی خودی نیست، و اغلب واکنشی سالم و طبیعی به این مشکلات هستند. یک باور فرهنگی وجود دارد که هر مسئله ای راه حلی دارد، وقتی دریابیم که همیشه این طور نیست به عجز ما افزوده می شود. بهترین طرز فکر و گرایش این است که حتماً روی پیدا کردن راه حل تأکید نکنیم، بلکه تمرکز ما روی چگونه دست و پنجه نرم کردن و رویارویی با مسئله باشد. برنامه ای بریزید و پیشرفت خود را در آن ارزیابی کنید. تصمیم بگیرید بالاترین سعی خود را بکنید، اما در ضمن اگر جواب فوراً در نیامد خود را مجازات نکنید. اگر رویکرد شما به مسئله با بهترین احساس ها و کوشش ها بوده ،بطور جدی سعی کنید که سربه سر با مشکل برخورد کنید، احتمالاً شما صبر و شکیبایی خود را از دست نمی دهید و به دره تفکر «همه یا هیچ» سقوط نمی کنید، حتی اگر مسئله فوراً حل نشود.

ارتباطات بهتر

افراد خشمگین تمایل به نتیجه گیری عجولانه دارند، یا بر آن اساس عمل می کنند، اما برخی از آن نتیجه گیری های بسیار غلط از آب در می آید. نخستین کاری که باید کرد اگر در یک بحث داغ هستید این است که آهسته تر بروید و روی واکنش های خود بیشتر فکر کنید. نخستین چیزی را که به فکرتان می رسد نگویید، بلکه آهسته تر پیش بروید و به دقت درباره چیزی که می خواهید بگویید فکر کنید. درعین حال، به دقت آنچه را که طرف مقابل می گوید گوش بدهید و پیش از جواب دادن به خود فرصت بدهید.

در ضمن، گوش بسپارید به چیزی که در پشت خشم پنهان شده است. برای مثال، شما یک مقدار آزادی عمل و فضای شخصی می خواهید و طرف شما تماس و نزدیکی بیشتر را طالب است. اگر او شروع به انتقاد از فعالیت های شما می کند، آن طور پاسخ ندهید که طرف تان را یک زندانبان و مأمور نشان دهد.

طبیعی است اگر از شما انتقاد شد، حالت دفاعی به خود بگیرید، اما حمله نکنید و تهاجمی نباشید. گوش بسپارید به آنچه در ورای واژه هاست: به این پیام توجه کنید که ممکن است به این شخص توجه نشده و بدون عشق مانده است. احتمالاً می طلبد که شما با صبر فراوان سئوالات زیادی بکنید، و فضایی برای نفس کشیدن فراهم کنید، اما نگذارید خشم شما - یا خشم طرف شما - بحث را از کنترل خارج کند. خونسردی شما، می تواند ازاینکه وضعیت فاجعه بار شود، جلوگیری کند.

تغییر محیط شما

گاهی اوقات محیط اطراف ماست که دلیل تحریک و خشم ما می شود. مسائل و مسئولیت ها می تواند روی شما سنگینی کرده و احساس خشم نسبت به «دامی» که به نظر می آید در آن گرفتار آمده اید، بدهد و ممکن است به نظر برسد که تمام افراد و چیزهای اطراف شما این دام را تشکیل می دهند. به خودتان فرجه بدهید و خستگی در کنید. اطمینان یابید طی روز، به ویژه زمانی که خیلی تنش زاست، «وقتی خصوصی» به خود اختصاص دهید.یک مثال خوب، مادری است که کار می کند و قانون وی این است که وقتی به خانه می رسد برای ۱۵ دقیقه «هیچکس نباید با وی حرف بزند مگر اینکه خانه آتش گرفته باشد»، پس از این مدت کوتاه ساکت، وی بیشتر آماده است که تقاضاهای بچه ها را بدون منفجر شدن سرآنها برآورده کند.

برخی راهنمایی های دیگر برای آرامش

اعصاب شما

زمان بندی: اگر شما و همسرتان تمایل دارید هر شب که راجع به موضوعات خانوادگی صحبت می کنید، کار را به جرو بحث بکشانید - شاید خسته هستید، یا توجه تان به جای دیگر جلب شده، شاید هم عادت است - سعی کنید زمان صحبت کردن درباره موضوعات مهم را تغییر دهید تا کار به جروبحث نکشد.

دوری جستن: اگر اتاق به هم ریخته فرزندتان شما را خشمگین می کند هر بار که از جلویش رد می شوید، در را ببندید. خودتان را مجبور به نگریستن به چیزی که خشمگین تان می کند، ننمایید. نگویید: «خب، بچه من باید اتاقش را تمیز کند طوری که من عصبانی نشوم!» نکته این نیست، بلکه این است که خود را آرام نگه دارید.

یافتن گزینه های دیگر: اگر مسیر سرکار رفتن روزانه شما را عصبانی می کند برای خود طرحی دیگر بدهید - یاد بگیرید از مسیر دیگری بروید، مسیری که کمتر شلوغ و بیشتر دارای مناظری باشد - یا اگر ممکن است با اتوبوس یا وسائل دیگر بروید.

فراموش نکنید شما نمی توانید خشم را حذف کنید، واگر هم می توانستید کار خوبی نبود. به رغم همه سعی شما، رخدادهایی خواهد بود که شما را عصبانی خواهد کرد؛ و برخی اوقات خشم توجیه پذیر است. زندگی پر از عجز، درد، از دست دادن کسی یا چیزی، و اعمال پیش بینی ناپذیر دیگران است. شما نمی توانید آن را تغییر دهید، اما می توانید چگونگی تأثیر این رخدادها بر خود را تغییر دهید. کنترل پاسخ های عصبی می تواند در دراز مدت برای شما بهتر باشد.

همه ما با حالت روحی خشم آشنا هستیم و در زندگی بارها آن را تجربه کرده‌ایم. خشم نوعی هیجان روحی است که اغلب بر اثر واکنش شخص نسبت به رفتار ناشایست دیگران بروز می‌کند. خشم می‌تواند یک رنجش و ناراحتی زودگذر باشد و یا یک عصبانیت تمام عیار ، در هر حال پدیده‌ای کاملا طبیعی است و مانند سایر احساسات نشانه سلامت و تندرستی و عواطف انسانی می‌باشد، اما هنگامی که از کنترل خارج شود، می‌تواند به یک حس مخرب و ویرانگر تبدیل شود و پیامدهای ناگوار در محیط کار، روابط شخصی و در تمامی عرصه‌های زندگی شما بوجود آورد.

خشم و حس خودبزرگ بینی

همچنین خشم می‌تواند حس خود بزرگ بینی را در شما زنده کند و زودتر ازآنچه تصور می‌کنید به سلامت شما آسیب می‌رساند. متاسفانه خشم برای شما مانند همدم همیشگی است که تمام عمر همراهتان خواهد بود و با هر طغیانی ، فشار خونتان را به مقدار قابل توجهی بالا خواهد برد و این تنها یکی از پیامدهای زیانبار خشم بر تندرستی شما است. افزون بر این باید بدانید که خشم و عصبانیت همچون زهری است که دائما به درون شما می‌ریزد. حال ممکن است این سوال در ذهن شما متبادر شود که خشم چیست؟ و چگونه می‌توانید از دست این پدیده رنج آفرین رهایی یابید؟

خشم یک نوع احساس است که همواره بین دو حالت متغیر است. خشم می‌تواند عصبانیت و ناراحتی جزئی و یا در نوع حاد آن ، واکنشی جنون‌آمیز باشد. طبق نظر دکتر چارلز اسپیلبرگر ، خشم نیز احساسی نظیر سایر احساسات انسان است که با ویژگی‌های روانشناسی اشخاص تغییر می‌کند. هنگامی که عصبانی می‌شوید آثار فیزیولوژیک خشم در بدن ظاهر می‌شود، ضربان قلب و فشار خونتان بالا می‌رود و میزان ترشح هورمون‌ها نیز افزایش می‌یابد.

عصبانیت می‌تواند به دلیل حوادث و رویدادهای بیرونی و یا تغییرات درونی باشد. ممکن است شما از شخص خاصی مانند همکاران ، اعضاء خانواده و یا رئیس خود رنجیده باشید و رفتار آن‌ها باعث عصبانیت شما شده باشد و یا ترافیک و شلوغی شهر شما را خشمگین کند. فکر کردن و نگرانی در مورد مسائل و مشکلات روزمره و یا به یادآوردن وقایعی که قبلا باعث خشم و ناراحتی شما شده‌اند نیز از عواملی هستند که می‌توانند خشم شما را برانگیزند. بیان کردن خشم ، صحبت کردن پرخاشگرانه و عکس‌العمل تند و خشن حالتی غریزی است که اکثر ما هنگامی که خشمگین می‌شویم، از خود بروز می‌دهیم.

خشم عکس‌العمل طبیعی در برابر تهدید ، خطر و ... است که به ما این اجازه را می‌دهد که در شرایط بحرانی از خود دفاع کنیم. بنابراین عصبانیت برای بقا و پایداری انسان‌ها ضروری و اجتناب ناپذیر است، ولی نباید فراموش کرد که برخورد فیزیکی با افراد و مواردی که ما را خشمگین می‌کنند، از لحاظ قانونی و معیارهای اجتماعی ناهنجار تلقی می‌گردد و پیامدهائی منفی خواهد داشت.

سه روش مهم برای برطرف کردن منطقی خشم

سه روش مهم برای برطرف کردن منطقی خشم وجود دارد:

ابراز کردن

ابراز کردن خشم به این معناست که در بیان خشم خود جسور و منطقی باشید نه پرخاشگر ، این روش منطقی‌ترین راهکار برای ابراز خشم است. شما باید یاد بگیرید که چگونه رفع اتهام کنید و خود را تبرئه نمائید و چگونه به این هدف بدون صدمه زدن به دیگران برسید. جسور بودن به این معنی نیست که قلدر باشید و به دیگران زور بگویید، بلکه به این معنی است که برای خودتان و دیگران ارزش قائل باشید و با احترام رفتار کنید و مشکلات‌تان را از راه منطقی حل کنید.

سرکوب کردن

سرکوب کردن خشم راه حل دیگری است برای مهار عصبانیت و سرکوب خشم و جهت دادن و تبدیل آن به رفتارهای دیگر. راهکار آن هم به این صورت است که هنگامی که خشمگین می‌شوید، در مورد موضوعی که باعث خشم شما شده است، فکر نکنید و بجای آن به چیزهایی خوب و مثبت بیاندیشید. هدف از این روش ، مهار خشم شما و تبدیل آن به رفتارهای سازنده است. اما پیامد منفی این روش ، این است که اگر عصبانیت خود را ابراز نکنید، خشم فرو‌خورده در درون شما باقی می‌ماند و این خشم درونی می‌تواند باعث افزایش فشار خون و یا افسردگی شما شود.

از این رو ، بیان نکردن خشم می‌تواند مشکلات دیگری را به وجود آورد. افرادی که خشم خود را ابراز نمی‌کنند، نسبت به همه چیز بدبین هستند و با دیگران رفتاری پر از کینه و خصمانه دارند. آنها مرتب دیگران را تحقیر می‌کنند و همه چیز را مورد انتقاد قرار می‌دهند و معمولا در روابط خود با دیگران دچار مشکل هستند و کمتر رابطه‌ای موفق دارند.

آرام کردن

در نهایت سومین راهکار فرو نشاندن خشم مرحله آرام کردن آن است. در این حالت با جملات و واژه‌های تسکین دهنده خود را آرام کنید. بنابر این می‌توان چنین نتیجه گرفت که شما نه تنها در قبال اعمال ظاهری خود مسئول هستید، بلکه روحیات درونی خود را هم باید پرورش دهید. پس بکوشید به هنگام خشم خود را تسکین دهید و احساسات خود را مهار کنید.

کنترل خشم این امتیاز را دارد که احساسات ناشی از خشم و هم تحریکات جسمانی که خشم باعث به وجود آمدن آنها می‌شود، کاهش می‌یابد. بی‌تردید نمی‌توان پیشاپیش حوادثی را که باعث خشم می‌شوند، از سر راه برداشت و یا از روبه‌رو شدن با آنها اجتناب نمود، شاید نتوانیم آنها را تغییر دهیم، اما می‌توانیم بیاموزیم که چگونه واکنش‌های خود را کنترل کنیم.

10 راه‌ کنترل خشم

برای اینکه بتوانید عصبانیت خود را کنترل کنید به این 10 توصیه توجه کنید.

بعد از یک روز کاری سخت و پرمشغله و کلی سر و کله زدن با کارمندان و مشتریان ماشین خود را روشن می‌کنید تا به خانه برگردید، اما ترافیک سنگین خیابان، آن‌قدر عصبانی‌تان می‌کند که مدام با دست روی فرمان ماشین می‌کوبید و فریاد می‌زنید. گاهی هم دست‌تان را روی بوق گذاشته و می‌خواهید هر طور که شده و از هر راهی از ترافیک فرار کنید. تازه این بخشی از داستان است. وقتی به خانه می‌رسید با کلی عصبانیت در را به هم می‌کوبید و بر سر همسر و فرزندتان هم داد می‌زنید. اما بدانید که کنترل بد عصبانیت نه تنها موجب ناراحتی اطرافیان‌تان می‌شود بلکه می‌تواند سلامت شما و روابط کاری‌تان و ارتباطات‌تان را هم به خطر بیندازد.

1-  ورزش کنید.

فعالیت جسمی به شما کمک می‌کند که عصبانیت شما طول ‌مدت کوتاه‌تری داشته باشد. با افزایش توان جسمی قدرت غلبه شما بر عصبانیت بیشتر می‌شود.

 

2-  شروع به نوشتن کنید.

کلماتی که موقع عصبانیت بیان می‌کنید را روی کاغذ بنویسید و سعی کنید دیگر هنگام مشاجره و عصبانیت آنها را تکرار نکنید.

3-  یک لحظه تفکر کنید.

در مراحل شدید عصبانیت بهتر است از مواجهه با فردی که از دست او عصبانی هستید دور شوید و در مقابل او قرار نگیرید. به جای این چند لحظه به خود فرصت بدهید تا آرام شده و در مورد روش‌های ابراز عصبانیت کمی فکر کنید.

4-  خشم‌تان را خالی نکنید.

این یک باور غلط اجتماعی است که می‌گویند بیرون ریختن غضب و خشم و عصبانیت همیشه بهترین راه احساس راحتی است. خالی کردن خود با فریاد و عصبانیت می‌تواند باعث بروز مشکلات بیشتر شود به جای اینکه آنها را حل کند. این کار می‌تواند روابط بین افراد را بدتر کرده و شیوه خوبی برای الگو بودن برای کودکان نیست.

 

5 حرف بزنید به جای داد زدن.

در مورد چیزی که دارید می‌گویید کمی فکر کنید و صدای‌تان را بلند نکنید. در مورد چیزی که شما را عصبانی کرده با آرامی توضیح دهید. سعی کنید قبل از اینکه پاسخ بدهید به آنچه فرد مقابل‌تان هم می‌گوید گوش کنید.

6-  تنوع را فراموش نکنید.

اگر می‌بینید که ترافیک و شلوغی خیابان‌ها شما را عصبانی می‌کند، از وسیله دیگری به غیر از اتومبیل خود برای رفت و آمد استفاده کنید یا اگر امکان دارد مکان شغل خود را نزدیک محل زندگی‌تان انتخاب کنید.

 

 

7-  به فواید و مضرات عصبانیت فکر کنید.

بعد از اینکه عصبانیت‌تان فروکش کرد با خود فکر کنید این عصبانیت چه فوایدی برای من و فرد مقابل داشت؟ آسیب‌ها و اثرات منفی آن روی من و دیگری چه‌قدر بود؟ آیا مشکل را برطرف کرد؟

8-  از مهارت حل مشکل استفاده کنید.

با خود فکر کنید و راه‌حل‌های دیگری را به غیر از عصبانیت برای حل مشکل پیدا کنید.

9-  موقعیت را بپذیرید.

برخی چیزها را نمی‌توان تغییر داد. گاهی باید به جای عصبانی شدن وضعیت کنونی را پذیرفت و با آن سازگاری پیدا کرد. در این صورت لازم است شیوه‌های مقابله با مشکلات را یاد گرفته و یا آنها سازگار شوید.

10-  به سلامت خود بیندیشید.

عصبانیت موجب افزایش هورمون استرس و عصبانیت در بدن شما می‌شود که این خود موجب افزایش فشار خود شما می‌شود. پس بگذارید با آرامش مشکلات برطرف شود، چرا که عصبانیت‌های طولانی مدت و شدید سلامت قلب شما را هم به خطر می‌اندازد.

در روزگاران پیشین، زن و شوهر جوانی از كوه بلندی بالا رفتند، در بالای كوه پیر دانایی را دیدند. پیر، جایی را برای‌شان باز كرد تا بنشینند. آنگاه گفت: «هر مطلبی كه داشته باشید، می‌توانید از من بپرسید». آنها معنای زندگی را پرسیدند. پیر به پرسش آنها پاسخ داد. آنها رمز خوشبختی را سؤال كردند. پیر، نسخه‌اش را نوشت. آنها اسرار جهان را پرسیدند. پیر به آن هم جواب داد. آنگاه سؤال دشواری را پرسیدند كه: «ای خردمند بزرگ، ما بسیار دچار خشم می‌شویم. در هنگام خشم، یكدیگر را آزار می‌دهیم. چه ‌كنیم؟» ناگهان پیر دانا به آنان خیره شد. آنگاه قلم خود را به دو نیم كرد و نفرین‌گویان به غار خود برگشت. در آستانه‌ غار، رویش را برگرداند و غرید: «افسوس، اگر من پاسخ این پرسش را می‌دانستم، ناچار نبودم تنهایی بر بالای این كوه زندگی كنم .

 

در هنگام خشم چه می‌كنید؟

هیچ‌كس واقعاً راه غلبه بر خشم را ـ دست‌كم در تمام موارد ـ نمی‌داند. خشم، نعمتی الهی و بخشی طبیعی از وجود انسان است، اما تسلط بر آن آسان نیست. خشم، در زندگی ما دردسرهای بزرگی را پدید می‌آورد. دشواری‌های خشم، شامل اموری است كه نمی‌گذارد بر خشم خود مسلط شوید. به عنوان مثال، ممكن است از خشم خود بترسید، یا آن را خیلی دوست داشته باشید یا آن را (فروخورید) زیرا نمی‌دانید چگونه آن را ابراز كنید و چگونه دچار انفجار خشم شوید. مقصود از نوع خشم، نحوه‌ بروز آن با الگوی خاصی است كه هر كسی برای كنترل خشم خود به كار می‌برد. از خود می‌پرسیم: «در هنگام خشم، چه باید بكنیم؟» آنگاه نوع خاصی از ابراز خشم را بر می‌گزینیم.

دوری از خشم

یكی از دوستان علی با او قرار ناهار می‌گذارد. اما سر وعده حاضر نمی‌شود. این كار، سه بار متوالی تكرار می‌شود. آیا علی خشمگین است؟ البته كه خیر. علی، به قول خودش هرگز از جا در نمی‌رود. اگر عصبانی شود، خیال می‌كند كه آدم بدی شده است. دوركنندگان خشم، عصبانیت را دوست ندارند. بعضی‌ها از خشم خود یا خشم دیگران می‌ترسند و سعی می‌كنند جنجال به پا نشود. می‌ترسند در هنگام خشم، اختیار خود را از دست بدهند و دیو درون‌شان، مجال خودنمایی پیدا كند. بعضی دیگر فكر می‌كنند كه خوب نیست عصبانی شوند. این چیزها را یاد گرفته‌اند كه (فقط سگ‌ها پارس می‌كنند.) یا (پسر خوبی باش. عصبانی مشو) و برای اینكه مورد محبت دیگران واقع شوند، خشم خود را پنهان می‌كنند. كسانی كه از خشم دوری می‌‌كنند، چون از جا در می‌روند، آدم‌های خوب و مهربانی به نظر می‌رسند، به همین دلیل، احساس امنیت و آرامش می‌كنند. آنان كه از خشم می‌گریزند نیز دشواری‌هایی دارند. این افراد، در برابر امور غلط هم دچار خشم نمی‌شوند و چون نیروی خشم به بقای آنان كمكی نمی‌كند. در ضمن نمی‌توانند مثبت و قاطع باشند چون در هنگام بیان خواسته‌های خود، احساس گناه می‌كنند و چه بسا كه دیگران حق‌شان را پایمال كنند.

خشم پنهان (ریایی)

دوستان محسن تلفن می‌‌زنند و از او می‌خواهند كه برای گردش دسته‌جمعی هفته بعد، تهیه صد ساندویچ را در برنامه كار خود قرار دهد. این موضوع با سایر برنامه‌های محسن تضاد دارد با وجود محسن می‌گوید «باشد». بالاخره روز گردش فرا می‌رسد، ولی محسن پیدا نمی‌شود. وقتی تلفن می‌‌زنند می‌گوید: «فراموش كرده‌ام». وقت هم گذشته است. خیلی بد می‌شود، ولی بالاخره دوستان او ناچار می‌شوند فكر دیگری بكنند. كسانی كه گرفتار خشم پنهان (ریایی) هستند هرگز نمی‌گذارند كسی بفهمد خشمگین شده‌اند. در واقع گاهی اوقات حتی خودشان هم نمی‌دانند تا چه حد خشمگین هستند. اما خشم خود را از راه‌های غیرمستقیم نشان می‌دهند. مثلاً به جای اینكه كاری صورت دهند، مرتباً می‌گویند: «بله، اما...» یا اینكه آرام در میان افراد خانواده می‌نشینند و به نوعی اعصاب بقیه را خُرد می‌كنند. وقتی هم دیگران عصبانی شوند، وانمود می‌كنند كه رنجیده‌اند و صورت حق به جانب به خود می‌گیرند. می‌گویند: «چرا نسبت به من عصبانی هستی؟» یا ـ «من كه كاری نكرده‌ام». مشكل همین‌جاست. این افراد به همان دلیل كه خشمگین هستند، كاری كه باید، بكنند نمی‌كنند. اما در عین حال، خشم خود را هم به كسی بروز نمی‌دهند. خشمگینان ریاكار، وقتی باعث دل‌سردی دیگران می‌شوند، حس می‌كنند كه بر زندگی خود تسلط یافته‌اند. با كم‌كاری، خودداری از انجام كار یا به تعویق انداختن كارها، برنامه‌های دیگران را به هم می‌ریزند. خشم آمیخته به ریا، دشواری‌هایی هم دارد. مهم‌ترین آنها این است كه شخص سررشته‌ خواسته‌ها و نیازهایش را گم می‌كند درست است كه این افراد ممكن است نگذارند دیگران به خواسته‌های‌شان برسند، ولی خودشان هم نمی‌دانند كه با زندگی خودشان چه می‌خواهند بكنند. نتیجه‌ آن كسالت، دلسردی و نداشتن رضایت در روابط با دیگران است.

خشم همراه با بدگمانی

بیژن عاشق همسرش است، به همین دلیل او را مانند سایه تعقیب می‌كند. از او سؤال‌های جوراجور می‌كند. اگر همسرش برای لحظه‌ای، مرد بیگانه‌ای را نگاه كند، خشم در درونش زبانه می‌كشد. او به قدری در این زمینه حسود است كه لیلا را دیوانه می‌كند. اخیراً لیلا گفته است كه اگر رفتارش را عوض نكند، از وی جدا خواهد شد. مشكل بیژن تنها حسادت نیست؛ او به شدت بدگمان است و غالباً خیال می‌كند كه دیگران پشت سر او بدگویی می‌كنند، به كمتر كسی اعتماد دارد و گاهی در فكر است كه دیگران چه نقشه‌ تازه‌ای برای آزارش كشیده‌اند. بارها دیگران را متهم كرده است كه از دست او عصبانی هستند و قصد دارند به او كلك بزنند، اما معمولاً دیگران این موضوع را انكار می‌كنند. خشم همراه با بدگمانی چنین است كه گفتیم. این خشم، هنگامی به سراغ شخص می‌آید كه احساس كند به صورت غیرمنطقی مورد تهدید قرار گرفته است. افراد بدگمان، خطر تهاجم را در همه‌جا احساس می‌كنند. اطمینان دارند كه دیگران می‌خواهند چیزهایی را از چنگ‌شان درآورند. همیشه انتظار دارند كه دیگران به صورت جسمی یا لفظی به حمله كنند. اعتقاد دارند كه باید از خودشان دفاع كنند. آنان راهی یافته‌اند كه بدون احساس گناه، خشمگین شوند. آنان خشم را در زیر نقاب «حفظ ذات» پنهان كرده‌اند. برای خشم همراه با بدگمانی، بهای زیادی هم باید پرداخت. افراد بدگمان احساس بی‌امنیتی می‌كنند. به كسی اعتماد ندارند. بدتر از همه، قدرت قضاوت‌شان هم ضعیف است و بین احساسات خود و دیگران، نمی‌توانند كاملاً تمایز قائل شوند. آنان خشم خود را در چشم و كلمات دوستان، همسر و همكاران احساس می‌كنند. به این ترتیب خود و دیگران را گیج می‌كنند.

خشم ناگهانی

رؤیا آتش گرفته است. مادرش می‌خواهد او را از خانه بیرون كند. چطور جرأت كرده است؟ رؤیا ناگهان از كوره درمی‌رود. هر چه در دستش دارد پرت می‌كند. فریاد می‌كشد و مشت به دیوار می‌كوبد. شعله‌ خشم او فقط چند دقیقه زبانه می‌كشد. اما پیش از آنكه این شعله فروكش كند، مادرش گریه‌كنان از در خارج می‌شود. كسانی كه دچار خشم ناگهانی می‌شوند، به رعد و برق بهاری شبیه‌اند. طوفان خشم، از نقطه‌ نامعلومی آغاز می‌شود و هر چه بر سر راه باشد درهم می‌پیچد. سپس فرو می‌نشیند. گاهی فقط به صورت رعد و برق است. لحظه‌ای جلوه می‌كند و سپس پایان می‌گیرد. ولی غالباً دیگران را آزار می‌دهند، خانه‌ها را خراب می‌كنند و به اشیا خساراتی وارد می‌كند كه جبران آنها مدت‌ها طول می‌كشد. كسانی كه دچار انفجار خشم می‌شوند، برای لحظه‌‌ای موجی از قدرت را حس می‌كنند. همه‌ احساس‌های منفی خود را تخلیه می‌كنند تا به آرامش برسند. بدون اندیشه‌ سود و زیان، مهار را از عواطف خود برمی‌دارند. مشكل اصلی خشم ناگهانی، از دست دادن كنترل است. افرادی كه دچار این نوع خشم می‌شوند، ممكن است برای خود و دیگران خطر ایجاد كنند. و بی‌اختیار دست به كارهای عجیب و غیرمنتظره بزند.

معمولاً چیزهایی می‌گویند و كارهایی می‌كنند كه بعداً از پشیمان می‌شوند، اما دیگر دیر شده است و نمی‌توان آب رفته را به جو برگرداند.

خشم عمدی، ممكن است برای مدتی مؤثر واقع شود، ولی در درازمدت كارساز نیست.

 

خشم ناشی از شرم

فرید با اتومبیل، به دنبال همسرش شهلا می‌رود. وقتی او را سوار می‌كند، یادش می‌رود كه آیا همسرش از تماشای فیلم لذت برده است یا خیر. شهلا با خودش فكر می‌كند «این ثابت می‌كند كه مرا دوست ندارد. اگر به من اهمیت می‌داد، حتماً دلش می‌خواست بداند كه من اوقاتم را چگونه گذرانده‌ام. همین مرا می‌سوزاند!» كسانی كه به توجه زیاد، نیاز داشته یا بیش از حد در برابر انتقاد حساس باشند، غالباً دچار این نوع خشم می‌شوند. كمترین انتقاد، این افراد را دچار شرم می‌كند. این اشخاص متأسفانه، خودشان را چندان دوست ندارند. احساس می‌كنند كه افرادی بی‌ارزش، نه‌چندان خوب، درهم شكسته و نخواستنی هستند. بنابراین وقتی كسی آنها را نادیده می‌گیرد یا مطلب ناخوشایندی به آنها می‌گوید، آن را دلیلی می‌دانند كه دیگر آنها را دوست ندارند؛ همچنان كه خودشان، خودشان را دوست ندارند، اما این موضوع، آنان را واقعاً به خشم می‌آورد. آنگاه شروع به نیش، كنایه زدن و بدخُلقی می‌كنند. در دل می‌گویند «تو مرا رنجاندی و حالم را بد كردی پس من هم تو را اذیت می‌كنم». اشخاصی كه دچار این نوع خشم هستند، به علت خجلت‌زدگی سعی می‌كنند نقطه‌ضعف دیگران را پیدا كنند. این افراد، هنگامی از شرم‌زدگی خود خلاص می‌شوند كه به سرزنش، عیب‌جویی یا مسخره‌كردن دیگران بپردازند. خشم سبب می‌شود كه بتوانند از كسانی كه ظاهراً آنها را خجالت داده‌اند انتقام بگیرند، آنها سعی می‌كنند با خجالت دادن دیگران، احساس بی‌كفایتی را از خود دور كنند.

خشم گرفتن بر دیگران، راه خوبی برای پنهان كردن شرمندگی نیست. افرادی كه دچار این نوع خشم هستند، در نهایت كسانی را كه دوست می‌دارند، مورد حمله قرار می‌دهند. در ضمن، روز به روز تصویر ضعیف‌تری از شخصت خویش پیدا می‌كنند و نسبت به انتقاد دیگران حساس‌تر می‌شوند. خشم و از كف دادن كنترل، فقط باعث می‌شود كه احساس بدتری نسبت به خود پیدا كنند.

خشم عمدی

رضا، هر وقت با خواسته‌هایش مخالفت شود، ابتدا قیافه می‌گیرد. بعد داد و فریاد راه می‌اندازد و طرف مقابل را به بی‌توجهی متهم می‌كند. ظاهراً بسیار خشمگین به نظر می‌رسد. گویی كنترل خود را از دست داده است. اما در كمال تعجب، وقتی به خواسته‌اش رسید، خشمش فروكش می‌كند. چگونه ممكن است كسی در این لحظه عصبانی باشد و چند ثانیه بعد آرام شود؟ خشم عمدی همراه با نقشه‌ قبلی است. كسانی كه خشم خود را به این شكل به كار می‌گیرند، معمولاً می‌دانند چه می‌كنند. در واقع خشم آنان با طغیان عواطف همراه نیست. قصدشان تسلط بر دیگران است و بهترین راهی كه یافته‌اند، ابراز خشم و گاه اعمال خشونت است. مقصود افراد، از اظهار خشم عمدی، كسب قدرت و كنترل است. هدف اصلی آن است كه به خواسته‌شان برسند و برای رسیدن به این مقصود، از تهدید و اعمال قدرت استفاده می‌كنند. خشم عمدی ممكن است برای مدتی مؤثر واقع شود، ولی در درازمدت كارساز نیست. دیگران از توپ و تشر خوششان نمی‌آید، بنابراین برای فرار از آن سرانجام، راهی پیدا می‌كنند.

خشم اعتیادی

كریم ذاتاً خشمگین است. غالباً احساس می‌كند كه افسرده و كسل و از زندگی خود خسته است. اما هر چند وقت یك‌بار، ظاهراً حالش به كلی خوب می‌شود. می‌گوید: «می‌دانی چیست؟ هر وقت با كسی دعوایم می‌شود خود را زنده احساس می‌كنم. افزایش آدرنالین خون، معركه می‌كند. فقط در چنین مواقعی است كه هیجان پیدا می‌كنم». بعضی‌ها به عواطف نیرومندی نیاز دارند كه با اظهار خشم همراه است. آنان طالب شدت عواطف هستند، كه هر چند ممكن است دردسرهای ناشی از بروز خشم را نپسندند. خشم آنان، تنها یك عادت ساده نیست، بلكه موجب هیجان عاطفی آنان می‌شود.

خشم، شوخی نیست، بلكه عاطفه‌ آنان نیرومند است. معتادان به خشم، منتظرند كه دچار طوفان غضب شوند و از خماری دربیایند! این افراد، اعتیاد به خشم را نمی‌توانند به‌راحتی ترك كنند و حالت آنان شبیه كسانی است كه به قمار، مواد مخدر یا ماجراجویی معتادند. اگر گه‌گاه دچار هیجان شدید نشوند، زندگی برای‌شان یكنواخت و كسل كننده می‌شود. معتادان به خشم، در هنگام انفجار احساسات، اوج شدت عواطف و نیروی احساس را درك می‌كنند. در این هنگام است كه خود را زنده و پرانرژی می‌یابند. هر نوع اعتیادی، دردناك و مخرب است. اعتیاد به خشم نیز از این قاعده مستثنی نیست. معتادان راه دیگری برای رسیدن به حال خوب، سراغ ندارند، به این جهت به خشم، وابسته می‌شوند. این افراد برای اینكه از خماری دربیایند، دعوا راه می‌اندازند و از آنجاكه به شدت به احساسات نیاز دارند، چون خشم آنان تابع قانون (همه یا هیچ) است. برای این افراد هم خشم، بیش از آن كه حلال مشكلی باشد، خود مشكل‌آفرین است.

چرا مذهبی‌ها در کنترل خشم خود موفق‌ترند؟ 

سلامت - دانشمندان متوجه شدند دعا کردن می‌تواند به افرادی که نمی‌توانند خشم خود را کنترل کنند یا با کوچک‌ترین مشکلی از حالت طبیعی خارج شده و برافروخته می‌شوند، کمک کند.

ابوالفضل کریمی: تحقیقات نشان می‌دهد حتی یک دعای سریع و بی سر و صدا می‌تواند به انسان‌ها در کنترل خشم کمک کند و این حالت هم برای مذهبی‌ها و هم غیر مذهبی‌ها صادق است.

براد بوشمن از دانشگاه اوهایو استیت در این باره گفت: مردم معمولا در زمانی که دچار احساسات منفی از جمله خشم می‌شوند به دعا کردن روی می‌آورند. ما متوجه شدیم دعا کردن واقعا می‌تواند به انسان‌ها در کنترل احساسات منفی کمک کند. احتمالا با این کار دید آن‌ها نسبت به رویدادهایی که باعث خشم آن‌ها می‌شود تغییر می‌کند و به این ترتیب آن‌ها کم‌تر با احساسات شخصی خود با این موضوعات برخورد می‌کنند.

پروفسور بوشام در این باره گفت: این تحقیقات برای اولین بار تاثیر دعا کردن را روی خشم و پرخاشگری بررسی می‌کرد.

در یک تحقیق، دانشجویان آمریکایی پرسشنامه‌ای را پر کردند که میزان احساسات مختلف آن‌ها را در مواقع خشم و افسردگی بررسی می‌کرد.

سپس از آن‌ها خواسته شد در مورد یک رویداد که آن‌ها را واقعا عصبانی کرده بود مطلب کوتاهی بنویسند. سپس به این افراد گفته شد که نوشته آن‌ها به فرد دیگری برای ارزیابی کردن داده می‌شود که آن‌ها تا کنون او را ملاقات نکرده‌اند.

این در حالی است که در واقع چنین فردی وجود نداشت و به تمام شرکت کنندگان در این تحقیق اعلام شد نوشته آن‌ها بدترین مطلبی بود که آن فرد در زندگی خود خوانده بود.

بعد از عصبانی کردن این شرکت کنندگان با این روش، محققان به همه آن‌ها روزنامه‌ای را دادند که حاوی داستان زندگی یک دانشجوی مبتلا به سرطان بود.

سپس از همه این افراد خواسته شد زندگی فرد مبتلا به سرطان و مشکلات او را در ذهن خود تصور کرده و به آن فکر کنند. بعد از این کار به طور اتفاقی این شرکت کنندگان انتخاب شده و از آن‌ها خواسته شد پنج دقیقه برای آن دانشجو دعا کنند.

در انتها محققان باز هم میزان احساسات هر کدام از این دانشجویان از جمله خشم آن‌ها را اندازه گیری کردند. همان طور که انتظار می‌رفت میزان خشم هر کدام از این افراد بالاتر از حالت قبل بود، اما دانشمندان متوجه شدند میزان خشم در افرادی که برای دانشجوی مبتلا به سرطان دعا کرده بودند بسیار کم‌تر از دیگران بود.

پروفسور بوشام در این باره گفت: ما با انجام این مطالعه و تحقیقات مشابه متوجه شدیم تاثیر دعا کردن در پائین آوردن احساس خشم انسان‌ها بسیار زیاد است.

ریان برمر از دانشگاه میشیگان در این باره گفت: زمانی که انسان‌ها با خشم روبه رو می‌شوند، شاید بهتر باشد به این توصیه عمل کنند و برای دشمن خود یا فردی که نسبت به او احساس مثبت ندارید دعا کنند. تحقیقات نشان می‌دهد با این کار مردم راحت‌تر می‌توانند با احساسات منفی خود کنار بیایند و خشم خود را کنترل کنند. محققان متوجه شدند دعا خواندن و ارتباط با خداوند روی قسمت‌هایی از مغز انسان‌ها اثر می‌گذارد که ارتباط زیادی با کنترل شخصی دارد. این موضوع که افراد مذهبی‌تر توانایی بیش‌تری در کنترل خودشان دارد می‌تواند توضیح دهنده این موضوع باشد که چرا معتقدان به دین کم‌تر از دیگران دست به رفتارهای خشونت‌آمیز می‌زنند و توانایی بهتری در مواجه شدن با مشکلات دارند.