تبیان، دستیار زندگی

1 زندگی نامه

         سید محمد علی جمال زاده، پدر داستان نویسی معاصر ایران، در سال 1270 در اصفهان دیده به جهان  گشود. پدرش سید جمال الدین واعظ اصفهانی از خاندان بزرگ مذهبی صدر، اصالتا لبنانی و مشروطه خواهان بزرگ عصر محمد علی شاه بوده است.

        جمال زاده در دوازده سالگی به همراه پدرش به تهران آمد. سپس برای ادامه ی تحصیل ابتدا به بیروت و بعد از آن به فرانسه رفت. وی همچنین بعد از مدت کوتاه اقامت خود در سوئیس به ویژون فرانسه بازگشت و دیپلم حقوق خود را از این دانشگاه گرفت اما حتی یک سطر هم درباره ی این علم ننوشته است.

       با وقوع جنگ جهانی اول به کمیته ی  ملیون ایرانی به ریاست سید حسن تقی زاده  در برلین پیوست، که هدف آن مبارزه با روس و انگلیس بود. مدتی برای مأموریت به بغداد و کرمانشاه رفت و سپس به برلین بازگشت و روزنامه ی کاوه را به کمک ملیون منتشر کرد. پس از تعطیلی مجله ی کاوه  در سفارت ایران، به سرپرستی محصلین ایرانی گماشته شد. پس از آن به دفتر بین المللی کار وابسته به جامعه ی ملل پیوست.

      پس از بازنشستگی به ژنو رفت و همان جا درگذشت. وی را در کنار دریاچه ی لمان به خاک سپرده شد و چنانکه خود گفته بود:«خوش آن روزی که  یارب،مکان در اصفهان سازم              ز آب زنده  رودش خامه را رطلب لسان سازم»به آرزوی خود نرسید.

 ویژگی های ادبی 2

       سید علی جمال زاده آغازگر سبک واقع گرایی، با نگاشتن کتاب یکی بود،یکی نبود مهم ترین حوادث تاریخ ادبیات ایران را رقم زد و آن هم به کار گرفتن اسلوب داستان نویسی اروپایی در نثرنویسی فارسی بود. در واقع او با شکل روایت گری اروپایی و دمیدن روحیه ی ایرانی در آن،      داستان نویسی معاصر ایران را بنیان نهاد.

      در تمامی آثار جمال زاده  دو ویژگی به چشم می خورد:

1بازگو کردن سیمای شهر اصفهان مانند: کوچه ها،بازارها،حمام  محله،مکتب خانه و ملای سخت گیر و....

2رویدادهای سیاسی و اجتماعی مانند: مشروطه خواهی پدر،پیوستن به کمیته ی ملیون ایرانی و....که بسیاری از پژوهشگران معتقدند دانشگاه واقعی جمال زاده مجله ی کاوه و کمیته ی ملیون بوده است.

3 معرفی آثار

 الف)نگارش های  پژوهشی

       مهم ترین اثر پژوهشی جمال زاده گنج شایگان یا تاریخ اقتصادی ایران است که با بررسی منابع تاریخی تألیف شده است. از پژوهش های ادبی اونیز می توان به بانگ نای اشاره کرد که جداسازی داستان های مندرج در مثنوی است. وی در مباحث شعری نیز اثری به نام مولوی و مثنوی دارد که البته فاقد نثر فنی  است زیرا مطالبی را شامل می شود که نویسنده  هنگام خواندن شعر به ذهنش رسیده و سپس مکتوب کرده است.

ب)نگارش های ترجمه ای

     نخستین ترجمه ی جمال زاده قهوه خانه ی سورات یا جنگ هفتاد و دو ملت است که آن را در سن پیری نوشته. از دیگر ترجمه های او می توان به خسیس مولیر و هفت کشور هستند که مجموعه ای از داستان های ترجمه ایند. جمال زاده گاهی در بعضی از ترجمه هایش مانند: ترجمه ی خسیس مولیر از متن تبعیت کرده و در واقع نوعی ترجمه ی ارتباطی داشته است اما در بعضی از آن ها مانند: قنبر علی جوانمرد شیراز متن را زینت داده و در آن تصرف کرده و در واقع ترجمه ی معنایی به کار برده است.

ج)نگارش های خاطرا تی

     این نوع نگارش های جمال زاده به دو دسته تقسیم می شوند:

1شرح حال دوستان و هم روزگاران جمال زاده مانند: مقاله هایی که هر ساله به مناسبت درگذشت صادق هدایت نوشته می شده و یا مقاله هایی در مورد سید اشرف الدین(نسیم شمال) و....

2شرح احوال پدر و زندگانی جمال زاده که بیشتر در مجله های وحید و یغما به چاپ  می رسیده است.

د)نگارش های تفننی

     شامل بریده ها و چکیده های کتب و روزنامه ها و نیز شنیده های جمال زاده مانند: کشکول جما لی و هزار بیشه

و)نوشته های  اجتماعی

     این گونه از نوشته های جمال زاده پس از شروع اصلاحات ارضی با نگاشتن ارباب و دهقان با موضوع واکنش به این قضیه آغاز شد. مهم ترین کتاب وی در این زمینه خلقیات ما ایرانیان است که مطا لبش گرفته شده از کتاب های سیاحان و ایران شناسان است که نویسنده در این کتاب سعی کرده است مسائل و مشکلات جامعه ی ایران را که متباین با تفکرات جدید است نقد و بررسی کند. جمال زاده در  نویسنده به نقد و بررسی این بیماری پرداخته است. وی می گوید : «مطا لب این کتاب همیشه شیرین و دلپسند نیست و توهین آمیز است.» اما به هر دلیلی از چاپ این کتاب جلوگیری شده است.

ی)نوشته های دا ستا نی

     از جمله نوشته های داستانی جمال زاده سر و ته یه کرباس است که در مورد داستان کودکی وی در اصفهان است و به همین خاطر به آن اصفهان نامه نیز می گویند. او در این کتاب پس از سال ها دوری از وطن مثل پدری که برای فرزندان خود وصیت می کند، خاطرات کودکی خود را بیان می کند، که ریشه ی آینده را در گذشته می رساند.

و نیز قلتشن دیوان که وصف محله ها و همسایگان آن ها در تهران بوده است. همچنین کتاب های تلخ و شیرین ، کهنه و نو ، آسمان و ریسمان ، قصه ی ما به سر رسید و چندین کتاب دیگر که همگی مجموعه ای از داستان های کوتاه هستند.

مشهورترین اثر او یکی بود، یکی نبود است که در دیباچه ی آن نویسنده بیان می کند که:«ادبیات فارسی نباید مخاطب خود را از میان عده ای خاص برگزیند بلکه باید در دسترس همگان قرار گیرد تا مردم را تعلیم دهد و راه پیشرفت را باز کند.» جمال زاده سعی می کند با تشریع زندگی قشر های گوناگون جامعه،نظریات دموکراتیک خود را ابراز کند. وی همچنین تلاش کرده است با روش عینی و رئا لیستی و با استفاده از بزرگ کردن معایب، خطاها و کاستی های جامعه را اصلاح کند. پدر داستان نویسی معاصر ایران در دیباچه ی این کتاب زبانی را که می خواهد با آن این اثر بزرگ را بنویسد، تشریح می کند.

منابع

1.نقد آثار ادبی جمال زاده ،عبدالعلی دستغیب ،انتشارات چاپار

2.سرچشمه های داستان کوتاه فارسی، کریستف پالای و...، ترجمه ی احمد کریمی اکاک

3.خلقیات ما ایرانیان، سید محمد علی جمال زاده، انتشارات سخن

4.جمال زاده و افکار او، دکتر مهرداد مهرین

5.سر گذشت و کار جمال زاده، دکتر مهرداد مهرین 

                                  گردآورنده:آقای محمد نوروزی