مشاهده مطالب کاربر

تعداد مطالب : 2

تعداد نظرات : 0

زمان آخرین مطلب : 5563روز قبل

آموزش و تحقيقات

شناخت و کاربرد رسانه های آموزشی درآموزش کشاورزی

بسمه تعالی شناخت و کاربرد رسانه های آموزشی درآموزش کشاورزی نویسنده: مهندس محمدرضا عباسی: کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشیMa65565@gmail.com پیشگفتارعصرکنونی را عصر ارتباطات نامیده اند و بارزترین نماد ارتباطات"رسانه ها" می باشند. امروزه رسانه ها به منزله کانال های اصلی اطلاع رسانی و انتقال دانش و اطلاعات بشری، در آموزش و یادگیری و توسعه فرهنگ وتمدن بشری نقش فزاینده ای ایفا می کنند.رسانه ها به عنوان ابزاری برای انتقال پیام های آموزشی، جایگاه والایی در نظام آموزش کشاورزی دارند. در همه جوامع، این نظام از رسانه ها به عنوان مهمترین ابزار توسعه استفاده های شایانی کرده اند. رسانه ها، دانش، مهارت واطلاعات را در زمان کم و باهزینه اندک دراختیار انبوه کشاورزان وبهره برداران قرار می دهند. چنانچه بخواهیم همانند دیگر کشورهای جهان ازرسانه‌های آموزشی برای توسعه دانش ومهارت های تولیدكنندگان و بهره‌برداران بکار ببریم؛ می بایست برخی دیدگاه ها، افق و اهداف روشن و بسترهای مناسب را در شناخت، تولید و کاربرد رسانه های آموزشی فراهم کنیم. مقدمهجهان امروز، جهان پیشرفت درعرصه فناوری و آموزش و ترویج آن در بخش های مختلف اقتصادی از جمله بخش کشاورزی است. بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی، موجب بازنگری در شیوه های سنتی آموزش کشاورزان و روستائیان بزرگسال فعال در بخش کشاورزی شده است. ازاین رو، تلاش برای یافتن شیوه های جدید به ضرورت انكار ناپذیر عصر ما تبدیل شده است. ازسوی دیگر، اهمیت توسعه کشاورزی و نقش حیاتی آن در پیشبرد اهداف كلان كشورها، به ویژه كشورهای درحال رشد بر كسی پوشیده نیست و باور كارشناسان و دست‌اندركاران امر براین است كه تحقق این مهم بیش از هر چیز در گرو توسعه و مدیریت صحیح منابع انسانی مولد و کارآفرین است. دراین راستا، آموزش كشاورزی عاملی برای پذیرش فناوری‌های نوین و به‌كارگیری روش‌های علمی كشاورزی توسط تولیدكنندگان و بهره‌برداران است. مهارت ها و توانمندی آنان برای استفاده بهینه از نیروها و استعدادهایشان را شكوفا می سازد و به ارتقای توان تولید محصولات كشاورزی منجر شود. شیوه های سنتی آموزش کشاورزی، به دلیل وابستگی به مؤلفه هایی مانند محیط فیزیكی، تعداد محدود مربیان، تعداد انبوه متقاضیان،گستردگی فزاینده موضوعات علوم وفنون کشاورزی و... عملاً فرصت های برابر آموزش کشاورزی را از کشاورزان و روستائیان بزرگسال روستایی فعال در بخش کشاورزی به عنوان مخاطبان اصلی سلب کرده است. اما در صر حاضر كه با حضور بی بدیل رسانه های ارتباط جمعی، دنیا به دهكده ای كوچك تبدیل شده است، دیگر نمی توان به شیوه های سنتی آموزش کشاورزی اكتفا كرد. درواقع باید از تجارب دیگران آگاه شد و با هدف رشد و توسعه بخش کشاورزی در حیطه فعالیت های آموزشی به کاربست. دردنیای امروز، رسانه های ارتباطی اعم از دیداری، شنیداری و نوشتاری مانند برنامه های مستند تلویزیونی، میان برنامه وکلیپ، انیمیشن وگرافیک، مجموعه تلویزیونی داستانی کوتاه، مجموعه تلویزیونی آموزشی، برنامه های تلویزیونی داستانی، برنامه های رادیویی داستانی، فیلم های آموزشی، اسلاید نوار، اسلاید ویژن، عکس، بسته آموزشی، نمایش میدانی، جشنواره، پیام نمای، مدارس رادیویی وتلویزیونی، نشریه، کتاب، جزوه، مجله، چارت، پوستر و... به دلیل دارا بودن مجموعه ای از ویژگی ها مانند: جذابیت، فراگیربودن، دسترسی آسان و دائم به یكی از مهمترین ابزارهای آموزشی تبدیل شده اند. بنابراین، شناخت، تولیدو کاربرد رسانه های آموزشی درفرایند آموزش کشاورزی بیش از پیش ضروری می نماید. اهمیت رسانه ها و فعالیت های رسانه ای مهمترین وظیفه نظام آموزش كشاورزی، آموزش دانش و مهارت کشاورزان و روستائیان برای افزایش توانمندی های آنان و مآلا توسعه كشاورزی مبتنی بردانایی است. رسانه های آموزشی، ابزارهایی هستند كه امكان دسترسی عموم کشاورزان و بهره برداران روستائی را به منزله تولیدکنندگان بخش کشاورزی به آموزش های حرفه ای فراهم می كنند. به همین دلیل و با توجه به تنوع روز افزون نیازهای این گروه از مخاطبان، رسانه های آموزشی می توانند در تمامی عرصه های دانش و فرهنگ کاروتولید پاسخگوی نیازهای آموزشی آنان باشند. برخی اهمیت های کاربرد رسانه های آموزشی در آموزش کشاورزی به این شرح است: - ایجاد فرصت های برابر آموزش ویادگیری علوم وفنون کشاورزی برای تمامی جامعه تولیدکننده بخش کشاورزی.- تامین و تكمیل نقصان های نظام آموزش کشاورزی به منظور بهبود كمی و كیفی آموزش های موردنیاز تولیدکنندگان بخش کشاورزی. - گسترش آموزش کشاورزی درکلیه گرایش ها وزمینه های علوم وفنون کاربردی و بهنگام کشاورزی.- فراهم ساختن شرایط مناسب برای ارایه آموزش های تخصصی کشاورزی به منظور زیرپوشش بردن تولیدکنندگان بخش کشاورزی در اقصی نقاط کشور.- ارایه امكانات مناسب رسانه ای موردنیاز در حوزه های کشاورزی با هدف افزایش تولید وتسریع آهنگ خوداتکایی. مخاطب شناسی رسانه های آموزشیمخاطبان رسانه های آموزشی همه اشخاص حقیقی و حقوقی هستند که به طورمستقیم یاغیرمستقیم در تولید و افزایش کمی وکیفی محصولات کشاورزی نقش دارند. این مخاطبان عموما شامل کشاورزان و بهره‌برداران بخش کشاورزی هستند که ممکن است ساکن شهرویا روستا باشند، دربخش دولتی یا خصوصی شاغل باشند، درزمره نیروهای مولد یا پشتیبان قرار گرفته باشند یا از دستاوردهای بخش کشاورزی متنفع شوند. یادآور می شود که رسانه های آموزشی درواقع محمل نشر و اشاعه دانش و اطلاعات کشاورزی برای ایجاد تغییر سازنده دردانش و رفتار حرفه ای این مخاطبان بخش کشاورزی هستند. براساس این که کشاورزان و بهره‌برداران در کدام زمینه تخصصی و فنی بخش کشاورزی فعال باشند، می توان آنان را در گروه های هدف بی شماری تقسیم نمود. که ازاین جمله می توان به دو گروه اصلی زیر اشاره نمود:گروه اول: فعالان زیر بخش تولیدات گیاهی، مانندگندم کاران، جنگل نشینان، برنجکاران، صیفی کاران، جالیزداران، کلزاکاران، جوکاران، سبزی کاران، پنبه کاران، بهره برداران و حافظان منابع طبیعی، رانندگان کمباین، کارگران کشاورزی، باغداران، هرس کاران، کارگران سمپاش، چایکاران و...گروه دوم: فعالان زیر بخش تولیدات دامی، مانند پرورش دهندگان مرغ گوشتی و مرغ تخمگذار و مرغ اجداد و...، گاوداران، نوغانداران، ماهیگیران، پرورش دهندگان آبزیان، پرورش دهندگان شتر مرغ، زنبورداران، کارگران سالن های پرورش دام و طیور، پرورش دهندگان جوجه یک روزه و...برخی رسانه های مهم برای کاربرد در آموزش کشاورزیبرخی از رسانه های آموزشی که در نظام آموزش کشاورزی کاربری بیشتری دارند، به این شرح است:اسلایدنوار: اسلایدنوار یک رسانه دیداری- شنیداری(شامل اسلاید و نوارصوتی)است. این رسانه دانش، مهارت و اطلاعات کشاورزی را به طور مرحله ای برای یادگیری و کاربرد در اختیار کشاورزان و بهره‌برداران قرار می دهد. هدف اصلی این رسانه، تسهیل وتسریع یادگیری درنزد مخاطبان ازطریق بهره برداری از آن در کلاس ها و جلسات آموزشی وی توسط مربیان ومروجان است. فیلم آموزشی: فیلم آموزشی، رسانه ای دیداری- شنیداری است که دانش، اطلاعات و مهارت های کاربردی ومورد نیاز کشاورزان و بهره‌برداران را درحوزه علوم وفنون کشاورزی به آنان ارائه می کند همچنین، فیلم آموزشی برای تغییر نگرش، رای و بینش مخاطبان به منظور قبول روش ها، مهارت ها و ایده های نوین کاربرد فراوان دارد. برنامه های تلویزیونی: برنامه های تلویزیونی با بهره گیری از هنر، تکنیک و مبانی تولید برنامه های تلویزیونی وبهره جستن از اصول وفناوری آموزش واطلاعات، مجموعه دانش و اطلاعات عمومی وتخصصی کشاورزی را برای مخاطبان خود تولید و ارائه می کند. هدف اصلی این برنامه ها، بهره گیری ازرسانه تلویزیون برای انتقال اطلاعات دانش، مهارت وفنون کشاورزی ونیز تقویت علائق و توانمندی کشاورزان و بهره‌برداران و نشرنوآوری و شیوه های نوین تولید است. برنامه های رادیویی: برنامه های رادیویی ازطریق به کارگیری هنر وفنون برنامه سازی شنیداری، مجموعه دانش و اطلاعات عمومی وتخصصی کشاورزی را برای کشاورزان و بهره‌برداران خود تولید و ارائه می کند. هدف اصلی این برنامه ها، بهره گیری ازرسانه رادیو به عنوان یک بستر مناسب برای انتقال اطلاعات دانش وفناوری ونیز تقویت علائق و گرایشات کشاورزان و بهره‌برداران برای تغییر درنظام سنتی کشاورزی و تنفیذ نوآوری ویافته های نوین شیوه های تولید است. میان برنامه های تلویزیونی: میان برنامه های تلویزیونی حامل یک پیام آموزشی است که با استفاده ازهنرگرافیک ونقاشی(انیمیشن) وتصویرسازی تلویزیونی باساختاری داستانی یا مستند دانش، اطلاعات و مهارت های مورد نیاز کشاورزان و بهره‌برداران را به آنان ارائه می کند. فیلم تلویزیونی: فیلم تلویزیونی، فیلمی آموزشی است که متناسب با مولفه های رسانه تلویزیون تولید می شود. فیلم های تلویزیونی براساس نیازسنجی آموزشی از کشاورزان و بهره‌برداران و با هدف توانمندسازی آنان تهیه می شود. تله تکست: پیام نمای کشاورزی، رسانه ای دیداری- نوشتاری است که با بهره گیری از رسانه تلویزیون متن های آموزشی واطلاع رسانی را برای کشاورزان و بهره‌برداران عام وخاص منتشر می کند. پیامک: امروزه با گسترش روزافزون صنعت نوین مخابرات و ارتباطات، تلفن همراه در بحث ارتباطات کشورمان جایگاه والایی کسب کرده است. خصوصا این که گسترش و پوشش این ابزار ارتباطی در سطح کشور بسیار وسیع و دردسترس عموم مردم می باشد. ازآن جا که پیام های آموزشی واطلاع رسانی گاهی اضطراری و بسیار مهم است، ارسال و انتقال آن ها به کشاورزان و بهره‌برداران از طریق پیامک میسر و آسان می باشد؛ بهره برداری از تلفن همراه بسیار ضروری است. دسترسی بسیار آسان، نیاز نداشتن به مهارت های فنی برای استفاده، ارزان بودن، قابلیت انتقال سریع پیام و... از جمله مزایای این ابزار ارتباطی است. در پیامک ارائه اطلاعات به صورت نوشتاری صورت می گیرد. تلفن گویا: تلفن گویا یکی از رسانه های شنیداری است. دراین رسانه مجموعه ای ساماندهی شده از اطلاعات فنی وکاربردی درموضوعات وگرایش های دانش و علوم کشاورزی تهیه وتدوین می شود و دردسترس کشاورزان، بهره برداران وعموم علاقمندان قرارمی گیرد. این دسترسی از طریق سامانه های الکترونیکی(رایانه) ومخابراتی(تلفن) عملی و اجرا می شود. دسترسی آسان، عدم نیازبه مهارت ها و دانش فنی برای بهره برداری، ارزان بودن، قابلیت روزآمد شدن، پیام رسانی فوری و بهنگام، قابلیت دسترسی مکرر به پیام مورد نظر و... از جمله مزایای این رسانه می باشد. در تلفن گویا ارائه اطلاعات هم به صورت شنیداری و هم چاپی و نیز ضبط پیام های کشاورزان و بهره‌برداران میسر است.بسته های آموزشی: بسته های آموزشی(کیت های آموزشی)، مجموعه ای متشکل ازیک یا چند رسانه نمونه از رسانه های بالا می باشند که درآن هررسانه بخشی از وظیفه آموزش را برعهده دارد. هدف عمده بسته های آموزشی، بهره گیری از خصلت های گوناگون رسانه ها در فرایند یادگیری و آموزش اصیل واثربخش در جهت ارائه دانش، اطلاعات و مهارت های کاربردی ومورد نیاز کشاورزان و بهره‌برداران را درحوزه علوم وفنون کشاورزی است. گستره طراحی، تولید و کاربرد رسانه های آموزشی: برنامه ریزی وتولید رسانه های آموزشی می تواند در دو گستره ملی و محلی صورت گیرد. درواقع، می توان حیطه های تولید و کاربرد رسانه های آموزشی را در دو بخش زیر خلاصه نمود: الف- گستره ملی: محتوا و ساختار رسانه های ملی، مناسب همه تولیدکنندگان بخش کشاورزی در پهنه کشور می باشد. این رسانه ها ازطریق واحد های سازمانی ستادی رسانه های آموزشی بخش کشاورزی و یا از طریق برنامه ریزی و نظارت آن ها توسط بخش خصوصی طراحی وتولید می شوند. محتوای رسانه های ی ملی، برپایه نیازهای آموزشی عموم کشاورزان و بهره‌برداران تهیه و تدوین شده، سپس فرایند برنامه ریزی وتولید آن ها انجام می شود. بنابراین، تولید و کاربرد رسانه های آموزشی از طریق سیاستگزاری، برنامه ریزی، بودجه ریزی و نظارت و ارزیابی کمی وکیفی واحد های سازمانی ستادی صورت می گیرد. ب- گستره محلی: محتوا و ساختار رسانه های محلی منطبق بر مولفه های بومی است. این رسانه ها توسط واحد سازمانی مستقر در واحدهای سازمانی استانی طراحی وتولید می شوند. محتوای رسانه های محلی، برپایه نیازهای آموزشی تولیدکنندگان محلی تهیه و تدوین شده، سپس فرایند برنامه ریزی وتولید آن ها طی می شود. فرایند طراحی و تولید رسانه ها برای آموزش کشاورزی:براساس تجارب موجود، وظایف طراحان و تولیدکنندگان رسانه های آموزشی پیروی از استانداردها، برنامه ریزی، تولید، کنترل کیفیت و ارزیابی فنی(کمی وکیفی) رسانه های آموزشی است. فرایند تولید رسانه های آموزشی شامل نیازسنجی، تدوین محتوا، طراحی ساختار، برنامه ریزی واجرای عملیات تولید، مراحل فنی و آماده سازی و کنترل کیفیت(ارزیابی آزمایشی) است. سه مرحله اساسی تولید رسانه ها، که فرایندی پیچیده و نسبتا طولانی دارد به این شرح است:1- تدوین محتوا: محتوای آموزشی رسانه ها توسط واحدهای سازمانی تخصصی تهیه وتدوین می شود. درواقع، این واحدهای سازمانی وظیفه مهندسی پیام های آموزشی مورد استفاده در تولید رسانه ها را برعهده دارند.2- برنامه ریزی تولید: برنامه ریزی تولید که مشتمل بر طراحی ساختار و مراحل فنی وآماده سازی ها بر پایه اسلوب تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات است، توسط طراحان و تولیدکنندگان رسانه موردنظر انجام می شود.3- تولید انبوه وتوزیع: درمرحله پایانی رسانه های تولید شده، مرحله تولید انبوه و تکثیر نهایی را طی کرده و برای کاربران مختلف توزیع می شود. ارمغان های کاربرد رسانه ها در آموزش کشاورزی:با توجه به تنوع وسیع نیازهای آنان به علوم وفنون کشاورزی اهمیت رسانه های بیشتر آشکار می شود. رسانه های آموزشی امكان دسترسی کشاورزان و بهره‌برداران را به دانش واطلاعات فراهم می كنند. این درحالی است که فعالیت های آموزشی مبتنی بر حضور در کلاس و آموزش و یادگیری معلم محور، پاسخگوی حل مشکلات فنی و حرفه ای رو به تزاید جمعیت انبوه کشاورزان و روستائیان نمی‌باشد؛ بنابراین، توسعه و کاربرد رسانه های آموزشی درفرایند فعالیت های آموزش غیرحضوری و دانایی محور بسیار ضروری است. با این وصف، برای پاسخگویی به تقاضای روزافزون کشاورزان و بهره‌برداران در زمینه یادگیری دانش واطلاعات کشاورزی، نیاز به رسانه ها بیش از پیش احساس می شود. در این راه، لازم است علاوه بر حمایت سازمان‌یافته از فعالیت های رسانه ای، اقدامات اساسی‌تری به عمل آید تا موارد زیر که در زمره ارمغان های تولید و کاربرد رسانه های آموزشی محسوب می شوند، تحقق یابد:- ایجاد فرصت دسترسی عموم کشاورزان و بهره‌برداران به رسانه های آموزشی.- بهبود كمی و كیفی رسانه های آموزشی موردنیاز کشاورزان و بهره‌برداران. - گسترش وتولید رسانه های آموزشی درزمینه های گوناگون علوم وفنون کشاورزی.- فراهم ساختن شرایط برای زیرپوشش بردن کشاورزان و بهره‌برداران در اقصی نقاط کشور.- نیازسنجی محتوایی رسانه های آموزشی به دلیل تغییروتحولات پی درپی دانش، علوم و حرف کشاورزی می بایست به روز و بهنگام صورت گیرد.- گرچه تاحدودی ازظرفیت های صداوسیما برای پخش برنامه های آموزش کشاورزی استفاده می شود؛ اما باید شرایطی تامین شود تا برنامه های بیشتری تهیه و پخش شود و ازاین راه به موفقیت های لازم دست یافت.- برای تحقق هدف ارتقاء کیفی رسانه های آموزشی، ضروری است با تدوین واجرای استانداردهای تولید ونظارت همه جانبه برروند بکارگیری آن ها زمینه مناسب را فراهم نمود. - برای دستیابی آموزش کشاورزی به سهم بیشتری از برنامه های صداوسیما، باید با حمایت های موثر مسئولان ذیربط درجهت تدوین ومصوب نمودن سازوکارهای لازم برای این کار، اقدام لازم به عمل آید.- گسترش رسانه ها در حوزه رسانه های الکترونیک و مجازی یک ضرورت امروز برای آموزش روستائیان است. چالش های پیش روی توسعه و تولید رسانه های آموزشی و راه های رهایی از آن هانظام آموزش کشاورزی با وضعیت پیچیده ای مواجه است. این نظام برای پاسخگویی به نیازها و خواسته های جدید، ضرورت حمایت وپشتیبانی از توسعه و تولید رسانه های آموزشی را قطعی كرده است. ضرورت این امر هنگامی اهمیت بیشتری پیدا خواهدکرد که بدانیم چالش های متعددی پیش روی کشاورزان وبهره برداران قرار دارد. از جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود: 1- رقابت در بازار: در قرن حاضر تسریع روند جهانی شدن كه از اواخر سال های1980 و با فروپاشی نظام شوروی سابق اتفاق افتاد، چالش های جدیدی چالش های جدیدی را پیش روی نظام کشاورزی قرار داده است. چالش هایی مانند افزایش تولیدات کشاورزی، توسعه صنایع غذایی، تولید محصولات ارگانیک و افزایش کیفی تولیدات، رقابت فزاینده باتولیدکنندگان خارجی، تقاضای فزاینده برای غذا وپاسخگویی به بازارمحصولات کشاورزی، به كارگیری فناوری های نوین وانطباق با تاثیرات همه جانبه برای تربیت تولیدکنندگان بخش کشاورزی و... ضرورت آموزش رسانه ای کشاورزی را برای مولدین بخش کشاورزی بیش ازپیش ضروری ساخته است. 2- ضرورت تربیت تولیدکنندگان آینده: کشاورزی به عنوان محور توسعه پایدار، وظیفه تربیت نیروی انسانی ماهر جهت تولید بهتر وبیشتر و عرضه به بازار پراز رقابت جهانی رانیز برعهده دارد. درعین حال، ماموریت خطیر آماده كردن نسل جوان روستا و کشاورززاده برای زندگی مولد دربخش کشاورزی را عهده دار است. براین اساس،ضروری است كه نظام آموزش کشاورزی با تدوین یك برنامه رسانه محور، نه تنها پاسخگوی مشكلات فعلی این نظام باشد، بلكه بتواند نیروی انسانی را برای ورود به عصر اقتصاد رقابتی آماده كند. 3- یادگیری بهتر، بیشتر و همه جانبه: توسعه وگسترش مراکزآموزش کشاورزی خصوصا مراکزآموزش عالی برای تامین وتربیت نیروی انسانی، تغییردر ساختار نظام آموزش کشاورزی، تغییردرنحوه ارائه خدمات و نیز انتشار کتاب ومقالات علمی و پژوهشی درباره مسائل ومشكلات کشاورزی نشان دهنده بخشی از تلاش ها است. به رغم این تلاش ها هنوز هم توسعه کشاورزی تا حد مورد انتظار تحقق نیافته است. دراین راه، بهره گیری از برنامه های رسانه محور بسیار مهم است. 4- تقاضای فزاینده برای غذا: به رغم اهمیت استراتژیك آن در استقلال و خودكفایی تولید مایحتاج حیاتی مردم، همواره از مشكل رشد و توسعه و بهره‌گیری از تكنولوژی و فناوری‌ها و مهارت‌های مورد نیاز در امر تولید و بهره‌برداری از منابع رنج می‌برد. این درحالی است که هرروز بیشتر از روز گذشته تقاضا برای غذا فزاینده تر می شود.پس استفاده از رسانه های انتقال دهنده دانش و مهارت های کشاورزی اهمیت فراوان دارد.برای رهایی از چالش های بالا، می بایست برخی دیدگاه ها، افق و اهداف روشن و بسترهای مناسب را در تولید و کاربرد رسانه های آموزشی فراهم کنیم. ازجمله: 1- توسعه مشارکت بخش خصوصی: اینک که مفاد اصل 44 قانون اساسی از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ گردیده است، ضروری است بیش از گذشته فرایند تولید رسانه های آموزشی به بخش خصوصی متخصص و علاقمند محول شود. 2- توسعه منابع انسانی کارآزموده: برای تحقق راهبرد ها وسیاست های نوین تولید وکاربرد اثربخش رسانه های امروزی، شرط و الزام حیاتی وجود منابع انسانی متخصص هم برای تولید وهم برای کاربرد این رسانه ها می باشد. روشن است بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات و نیز فناوری آموزشی در تولید وکاربرد رسانه ها تنها با دستان منابع انسانی ماهر و بهنگام مقدوراست. 3- به سوی آموزش و مجازی: بهره برداری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرایند تولید و کاربرد رسانه های ی به منظور آسان وسریع نمودن چرخه اطلاع رسانی وانتقال پیام های یک الزام اساسی زمان حال است. 4- برقراری ارتباط دوسویه رسانه ای: تحقق نظام آموزش کشاورزی پاسخگو به منزله یک نظام اثربخش، نیاز به تولید وکاربرد رسانه های پاسخگو دارد. بنابراین هم اکنون ضرورت دارد تا رسانه های آموزشی ازاین قابلیت برخوردار شوند. تولید انواع رسانه ها که واکنش یادگیری را در کشاورزان و بهره‌برداران تقویت می کنند؛ می بایست در دستور کار قرارگیرند. 5- بهبود بخشی روند تولید رسانه های آموزشی: بحث تولید رسانه های آموزشی در حوزه آموزش کشاورزی بناچار یک موضوع انحصاری است. دلایل بوجود آمدن چنین انحصاری متعدد است که مهمترین آن ها عدم رعایت قانون مالکیت معنوی درکشور، عدم وجود بازار مناسب برای تولیدات رسانه های آموزشی حوزه آموزش کشاورزی و درنتیجه عدم سرمایه گذاری دراین زمینه از سوی بخش خصوصی است. درکشورمان در حوزه دانش و اطلاعات کشاورزی صرفا تعداد معدودی رسانه نوشتاری(غالبا مجلات) منتشر می شود که عمدتا آموزشی نیستند. 6- گسترش رسانه های نوین: هم اکنون پاسخگویی به همه انواع سبک های یادگیری کشاورزان و بهره‌برداران و نیز تمامی سلیقه ها و خواست های کاربران رسانه های ی امری هنگامی تحقق خواهد یافت که تولید رسانه های متنوع ونوین در دستور کار قرارگیرد. رسانه های جدید براساس تولید الگو ها، آزمایش، کنترل کیفیت و بازخورد نتایج به مرحله تولید انبوه راه می یابند. 7- انتخاب راهبردها و سیاست های اجرایی مناسب: در وضعیت کنونی که عمر اطلاعات کوتاه شده است، می بایست درمقایسه با گذشته؛ سیاست ها وراهبردهای مناسبی برای تقویت وتوسعه کمی وکیفی رسانه های آموزشی مورد توجه قرارگیرد. تا آن جا که همه کشاورزان و بهره برداران از هر جنسیت، نژاد، شغل، سطح سواد، حوزه ومحل فعالیت، تحت پوشش آموزش های رسانه ای قرار گیرند. منابع:- آذرنگ، عبدالحسین. شمه ای از اطلاعات و ارتباطات. تهران: نشر كتابدار. 1378.- بولا.اچ. اس، ارزشیابی طرح و برنامه های آموزشی برای توسعه. ترجمه خدایار ابیلی، چاپ اول، تهران: موسسه بین المللی روش های آموزش بزرگسالان ،1375 .- چگینی، یوسف رضا با همکاری محمد رضا رهبر. سلسله کتاب های خود آموز مهارت ها وفنون آموزش برای مربیان بهورزی.1381 . - ذوفن، شهناز و لطفی پور، خسرو. رسانه های آموزشی برای كلاس درس. شركت چاپ و نشر كتابهای درسی ایران. 1379.- ساروخانی، باقر، جامعه شناسی ارتباطات، انتشارات اطلاعات ،چاپ اول 1367.- صفوی زاده، نسرین. « معلم در آینه روزنامه اطلاعات در سالهای 1377 و1378»، مجموعه مقاله های همایش « معلم، - طایفی، علی، «مقدمه ای بر توسعه منابع انسانی »، اطلاعات سیاسی _ اقتصادی.1370.- عظیمی، محمد رضا .« انقلاب اطلاعاتی »، پیام پست و مخابرات، شماره دوم.1378- علیان، علی، « معلم آینده، جامعه آینده »، مجموعه مقاله های همایش « معلم، جامعه، مسؤولان »: اداره كل آموزش و پرورش استان اصفهان.1379.- فتحی واجارگاه، كوروش. نیازسنجی در برنامه ریزی آموزشی و درسی (روش ها و فنون ) ، اداره كل تربیت استاد و آموزش نیروی انسانی، 1375. - فرمیهنی فراهانی، برنامه ریزی آموزشی و درسی‌، جهاد دانشگاهی، 1384.- قدوسیان،احمد و همکاران. مبانی و كار برد تكنولوژی آموزشی در ارتقای سلامت . انتشارات بحر العلوم قزوین.- محسنیان راد، مهدی، ارتباط شناسی(ارتباطات انسانی میان فردی ،گروهی ، جمعی). انتشارات سروش ،چاپ سوم، 1378.- محمدی ، رفیعی فر و همكاران، برنامه جامع درسی آموزش سلامت ، انتشارات مهرراوش، چاپ اول، 1384. - گروه مشاوران یونسكو، فرایند برنامه ریزی آموزشی، مترجم: فریده مشایخ، تهران: انتشارات مدرسه، 1369، - Advanced Design Approach for Personalized Training Interactive Tools. - http://www.adaptit.org/files/ADAPT%20methodology.pdf- Carnival. A.P, Schulz. E. " Return on investment: Accounting for training ". Training and development journal, 44 (7), 1990- http://peidaie.persioanblog.com

چهارشنبه 31/1/1390 - 14:4

[ نظر به این مطلب ] - [ نظرات این مطلب : 0 ]

آموزش و تحقيقات

رایانه؛ فراهم کننده انقلاب آموزشی

رایانه؛ فراهم کننده انقلاب آموزشی[1]

تالیف و ترجمه: مهندس محمد رضا عباسی مقدمه بحث مربوط به استفاده آموزشی از رایانه در نظام آموزش و پرورش کشورهای در حال توسعه، به ویژه در دهه اخیر، مورد مطالعه وسیع قرار گرفته است. هم اینک نیز این مقوله در دستور کار برنامه ریزان، مدیران، محققان و اندیشمندان آموزش و پروش این کشور قرار دارد. این در حالی است که کشورهای صنعتی تا حدود زیادی به اصول اساسی و راهکارهای مناسبی برای بهره گیری از این ماشین در نظام آموزش های رسمی و غیر رسمی خود نایل شده اند و به نتایج امیدوار کننده ای نیز رسیده اند. در وضعیت حاضر، اندیشمندان و پژوهشگران درباره استفاده آموزشی از رایانه پا را فراتر گذاشته اند، تا آن جا که ورود رایانه به خانه و مدرسه را مصادف با آغاز یک " انقلاب آموزشی" قلمداد می کنند. آنان اعتقاد دارند که رایانه علاوه بر یک منبع آموزشی برای تقویت و توسعه فرایند یاددهی – یادگیری در مدارس، می تواند نقش یک منبع یادگیری مستقل، خود آموز و رونق بخش رویکرد" تداوم یادگیری" را برای دانش آموزان ایفا کند و در واقع، با بهره گیری منطقی از این ماشین آموزشی می توان آموزش و یادگیری را از دورن کلاس و مدرسه به منازل و محیط های خارج از مدرسه انتقال داد. علاوه براین، رایانه این توانایی را دارد که بازوی مدیریت نظام آموزش و پرورش هم در ابعاد مدیریت کلان نظام و هم مدیریت کلاس و مدرسه باشد. اما نکته اصلی این است که چگونه می توان به این امتیاز ارزشمند و تاریخی رایانه در عرصه فعالیت های آموزشی دست یافت؟در این باره گفتنی است که قبل از هر اقدامی در یک جامعه، باید توانایی ها و هنرهای آموزشی رایانه را مدیران و برنامه ریزان نظام آموزش و پرورش آن جامعه باور کرده باشند و سپس ترتیبی اتخاذ کنند تا معلمان و مدیران مدارس نیز آن را همانند پذیرش یک نوآوری آموزشی برای تقویت و توسعه فرایند یاددهی- یادگیری و همچنین مدیریت آموزشی کلاس و مدرسه بپذیرند و در فعالیت های آموزشی خود به آن اعتماد کنند. در این صورت، قطعاً تحولی بنیادین برای بروز " انقلابی آموزشی " در نظام آموزش و پرورش آن جامعه بنا گذاشته شده است.

آموزش رسمی کافی نیست!

همه مسؤولان و مدیران نظام آموزش و پرورش ممالک در حال توسعه باید به این آگاهی برسند که در عصر اطلاعات، صرفاً تأمین " آموزش رسمی " برای دانش آموزان کافی نیست! وظیفه آنها بس سنگین تر است؛ زیرا دانش آموزان " عمر" خود را در مدرسه می گذرانند و نباید آنان را از استفاده بهینه از عمرشان محروم کرد. مگر قریب به 12سال از عمر یک انسان تا این اندازه کم ارزش است که تنها به مجموعه ای از اطلاعاتی محدود شود که در اختیار او قرار می دهند. دانش آموز حق دارد در کنار بر خورداری از آموزش رسمی، از سال های مدید عمر خویش بهتر استفاده کند، با توانایی های افزون تری برای زندگی بزرگ سالی آماده شود و با قدرت سازگاری بیشتر با محیط پیرامون خویش به تعادل برسد. نظام آموزش و پرورش باید بتواند، علاوه بر برنامه های درسی رایج – آموزش رسمی – با روش های نو، خدمات متعددی به دانش آموزان ارائه کند. آموزش بهتر، مؤثرتر و کیفی تر هنگامی معنای واقعی پیدا خواهد کرد که همه مسؤولان و دست درکاران نظام آموزش و پرورش وظیفه شغلی و بویژه وجدانی و اخلاقی خود را به خوبی انجام دهند، انعطاف پذیر باشند و برای نقش دانش آموزان در آینده دل بسوزانند. یکی از خدمات ارزنده ای که برای تحقق مطالب یاد شده بسیار مؤثر خواهد بود، خدمات رایانه ای است. رایانه این آمادگی را دارد که " هرجا" و "هر زمان" که لازم باشد، در اختیار دانش آموزان قرار گیرد تا در آینده، هنگامی که به هر یک از آن ها نقشی از سوی جامعه محول می شود ( پزشک، معلم، فیزیک دان، کاسب، تاجر و حتی خانه دار)، از آن برای تأمین علائق و رفع نیازهای خویش و جامعه به خوبی استفاده کنند. از دیدگاهی گسترده تر، محصولات آموزش و پرورش " منابع توسعه " جامعه هستند؛ منابعی که سبب توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن جامعه خواهد شد. جامعه به انسان هایی نیاز دارد که برای تصدی مشاغل مؤثر در توسعه امروز و فردای آن ( که روز به روز پیشرفته تر و پیچیده تر می شود)، آمادگی کامل داشته باشند. تربیت چنین انسان هایی در صورتی میسر است که دانش آموزان با استفاده از شرایط و امکانات جدید عصر خود به سوی " خود آموزی" و " استقلال آموزشی" یعنی نا وابستگی به معلم و مدرسه، گرایش پیدا کنند.این در حالی است که رایانه به عنوان " ماشین آموزشی " و " نماد" پیشرفت فناوری سده اخیر، می تواند دانش آموزان را در این راه یاری کند. با استفاده از رایانه ، دانش آموزان موفق خواهند شد، از طریق " خود آموزی" و " تداوم یادگیری"، عمر خود را داوطلبانه واز روی علاقه، صرف توانمند کردن خویش در عرصه هایی گسترده تر از برنامه های درسی جاری در مدارس کنند.

رایانه و انقلاب آموزشی

همه دانش آموزان به دلیل پوشیدن لباس های همسان ( اونیفورم) که مدرسه آنان را وادار به پوشیدن کرده است، ظاهری یک سان و به هنجار دارند. اما باید توجه داشت که در درون این لباس های همسان انسان هایی وجود دارند که از جنبه های گوناگون با هم تفاوت های اساسی و گاه بسیار فاحشی دارند. این تفاوت ها عموماً مشکلات و موانع متعددی برای معلم و نظام آموزشی ایجاد می کند. تفاوت های فردی مسأله ای است که فکر اندیشمندان تعلیم و تربیت را برای مدت های طولانی به خود مشغول کرده است و همه آنان در تلاش هستند، با توجه به محدودیت منابع، به نوعی این مشکل را از سر راه تعلیم و تربیت بردارند. تفاوت های فردی، در واقع مانعی برای موفقیت آموزش گروهی در مدارس است. بدون شک تا حل نشدن این مشکل، زمینه های مساعدی برای آموزش فردی وجود نخواهد داشت. برای تدریس یک موضوع یا هدف آموزش خاص، گرچه ممکن است امکان دسترسی به آزمایشگاه، فیلم و یا نمایشگاه مناسب وجود داشته باشد، اما باید آگاه بود که در هر صورت، نوع انتخاب و شیوه استفاده از هر کدام، بستگی به معلم دارد.معلم با توجه به نیازهای فردی و تفاوت سبک های یادگیری دانش آموزان، ابزار و رسانه مناسب را انتخاب می کند و برای تدریس و یادگیری بهتر آنان، به شیوه ای منطقی از آن بهره می گیرد. در واقع، معلم می تواند ( جدا از سایر عوامل مؤثر) با انتخاب و به کار گیری مناسب و صحیح ابزارها و روش های آموزش، از یک دانش آموز پزشک یا فیزیک دان بسازد. به عبارت دیگر، او باید خصوصیات فردی هر دانش آموز را شناسایی کند و برای نیاز های او راهبردهای آموزشی مناسبی تدارک ببیند( آموزش انفرادی.) امروزه ثابت شده است که رایانه می تواند این مشکل را حل کند. همه دانش آموزان می توانند، بر پایه نیازها و خصوصیات فردی خویش از رایانه کمک بگیرند و با اتکا به " خود – ارزش یابی " که ارمغان دیگر رایانه است، وضعیت خود را برای نیل به هدف های آموزشی پیش بینی شده ارزیابی کنند. از این رو، اینک رایانه به منزله ابزاری توانا برای اجرای راهبردهای " آموزش انفرادی " شناخته شده است و معلم نیز می تواند، با توجه به ویژگی ها و نیازهای هر دانش آموز، از آن بهره برداری کند. برخی معتقدند، استفاده از رایانه در فرایند آموزش و یادگیری، در واقع یک " انقلاب آموزشی" است. اما چگونه در آموزش انقلاب رخ خواهد داد؟ آیا از طریق ایجاد یک موج یا شعله جادویی، می توان معلمان خارق العاده ای تربیت کرده تا این انقلاب را به منصه ظهور برسانند؟ یقیناً پاسخ منفی است؛ زیرا تقویت و توسعه دانش، مهارت و توانمندی های معلم فقط یک روی سکه است. روی دیگر سکه آن است که برای او، با تأمین خدمات و پشتیبانی آموزشی لازم، محیط مساعد فراهم شود. نگرش کنونی حاکم بر جهان آموزش و پرورش در زمینه خدمات و پشتیبانی آموزشی، آن است که رایانه عنصری حیاتی است. درواقع باید رایانه را به منزله عنصری ممتاز در تسهیلات آموزشی مدارس دانست و تأمین آن را بعنوان پاسخ گویی به نیاز معلم و دانش آموز در نظر گرفت.پس انقلاب آموزشی در صورتی عملی خواهد شد که رایانه، معلم، مدیران آموزشی و دانش آموزان دارای پیوندی نزدیک باشند و در فعالیت های یاددهی – یادگیری، هم پوشانی دقیق داشته باشند و هم دیگر را حمایت کنند. بنابر این، تحقق انقلاب آموزشی، یعنی استفاده از رایانه در فرایند یاددهی – یادگیری با عوامل متفاوتی ارتباط دارد که مهم ترین آن ها سه عنصر زیر است : 1- دانش آموز دانش آموزان، در صورتی برای یادگیری بهتر، با علاقه به رایانه رو می آورند که با آن " خو" گرفته باشند. اندیشمندان پیشنهاد می کنند ، با درنظر داشتن ویژگی ها، علائق و نیازهای دانش آموزان و برای عادی ساختن روابط آنان با رایانه ، در مدارس " باشگاه رایانه" تأسیس شود. در صورت تحقق این امر، هر دانش آموز می تواند بنابر تمایلات خود ، از امکانات موجود در باشگاه رایانه مدرسه که دارای انواع نرم افزار و سخت افزار است، استفاده کند. در این باشگاه ها، معمولاً علاوه بر سخت افزار و نرم افزار های مناسب آموزشی و درسی، نرم افزارهای تفریحی، اطلاعات عمومی، آموزش ماشین نویسی، انواع بازی ها، فیلم های ویدیویی و... موجود است. بر این اساس دانش آموزان به تدریج به کار با رایانه علاقه مند می شوند و با آن " خو" می گیرند. دراین فرایند، آنها ارزش های رایانه را به منزله یک وسیله کمک آموزشی باور خواهند کرد. 2- معلم معلم باید به این طرز تلقی برسد که خوب یادگرفتن مطالب درسی توسط دانش آموزان، با بهره گیری آنان از رایانه پیوند کامل دارد و در نتیجه، انجام وظیفه او به کمک رایانه اثر بخش تر و آسان تر خواهد شد. بنابر این، معلم نیز همانند دانش آموزان، باید قبل از هر اقدامی برای بهره برداری از رایانه در فرایند تدریس ، کاملاً آماده شود.برای نیل به مقصود فوق، باید کار را از دوره های تربیت معلم شروع کرد. ضرورت امر تا آن جاست که تربیت معلمان علاقه مند به استفاده از رایانه در فرایند یاددهی – یادگیری، خود زمینه اصلی بروز انقلاب آموزشی را فراهم می آورد و باید از اهداف بنیادی نظام آموزش و پرورش کشورهای در حال توسعه محسوب شود. حتی برخی از اندیشمندان آموزش و پرورش پا را از این هم فراتر گذاشته اند و اعتقاد دارند که یکی از ملاک های ارزشیابی شغلی معلم، باید میزان استفاده او از رایانه باشد. 3- مدیران آموزشی وظیفه سومین عنصر آموزش، یعنی مدیران مدارس – برای تحقق انقلاب آموزشی – پشتیبانی از توسعه ارتباط متقابل معلم، دانش آموز و رایانه است. آنان باید این ارتباط را از طریق حمایت معلم و تأمین تسهیلات آموزشی مربوط به رایانه، به سویی سوق دهند که دانش آموزان به این انگاره دست یابند که برای موفقیت باید؛ به " خود- آموزی" روی آورند و رایانه عاملی کلیدی برای خود آموزی و گسترش دانش و مهارت های مورد نیاز آنان است. بدیهی است، " خود – آموزی " فرایندی است که از سال های دور تا کنون مورد توصیه روان شناسان تربیتی بوده است و اصل مهم و اساسی برای " تداوم یادگیری "محسوب می شود.

رایانه و تداوم یادگیری

تاکنون درباره فنون، الگوها و کارکردهای مدیریت نظام آموزش سخن بسیار گفته شده است. امّا، امروزه درباره کارکردهای مدیریت کار آمد و اثر بخش نظام های آموزشی ( در تمامی ابعاد واجزای آن ) نگرش حاکم و پرطرف دار، نگرشی است که می گوید: " اصلی ترین وظیفه مدیریت آن است که به شیوه ای مناسب و مؤثر، امکان یادگیری دانش آموزان را با تأکید بر " نظام تداوم یادگیری " – در مدرسه و خارج از مدرسه – فراهم کند."

بر پایه نگرش یاد شده، اینک مدیریت کارا و اثر بخش، مدیریتی است که نظام تداوم یادگیری را به مثابه رهیافتی اساسی، طراحی و اجرا کند؛ بگونه ای که این نظام را مبنای اصلی هر اقدام خود برای پاسخ گویی به ضرورت درک مستقیم دانش آموزان از واقعیات محیط پیرامون خویش تلقی کند. اکنون در کشورهای صنعتی، این نگرش – مدیریت نظام تداوم یادگیری – در اغلب مؤسسات و سازمان هایی که به نوعی فرایند آموزش در آنها جریان دارد ( سازمان های صنعتی، کشاورزی، خدماتی، ارتش و...) حکم فرماست.در این باره که چگونه این نگرش می تواند در نظام آموزش و پرورش ( رسمی و غیر رسمی ) نیز به خدمت گرفته شود، پژوهش ها و تحقیقات متعدد و فراوانی صورت پذیرفته است. برخی از محققان به این یافته رسیده اند که یکی از رهیافت های مناسب و مؤثر برای تقویت و توسعه عملی " تداوم یادگیری"، به خدمت گرفتن" ابزار" مناسب توسط مدیریت نظام آموزشی است. در واقع، بر پایه این رهیافت، مدیریت نظام آموزشی باور کرده است که " ابزار" جزئی از روش منطقی و مستدل برای حل مسائلی است که جامعه و دانش آموز با آن درگیر هستند. مدیران موافق با رهیافت مذکور، " ابزار" را به منزله عنصر تسهیل کننده یادگیری مورد استفاده قرار داده اند و تلاش خود را برای ترویج و گسترش آن به کار گرفته اند.در وضعیت کنونی، ابزارهای متفاوتی وجود دارد که به منزله " نوآوری آموزشی" می تواند، در اختیار مدیران نظام های آموزشی قرار گیرد. اما، همه نظرها و توجّهات به سوی یک " ابزار"- که لقب سر آمدترین پدیده فناوری قرن را به خود گرفته است – یعنی " رایانه" معطوف شده است. اکنون رایانه را یکی از مناسب ترین ابزارهای موجود برای تحقق این رهیافت می شناسند؛ به گونه ای که دست اندر کاران مسائل آموزشی اغلب ممالک به این باور رسیده اند که حتی در شرایط و وضعیت های پیچیده نیز رایانه می تواند برای نیل به یادگیری نسبتاً پایدار در دانش آموزان، به یاری مدیریت نظام آموزشی بشتابد.

رایانه به منزله ابزار مدیریت

" رایانه" برای تحقق بسیاری از هدف ها و عملیات مدیریت آموزشی در مدارس ( پردازش داده های آموزشی، صرفه جویی در نیروی انسانی، هماهنگی فعالیت ها و مداخله مستقیم در فرایند آموزش، توانایی اجرای آموزش و...) دارای توانایی های لازم است. ضمن آن که به سادگی می تواند، در فرایند فعالیت مدیریت وارد شود.مدیران مدارس ابزارهای متفاوتی برای بهره گیری در فرایند مدیریت در دسترس دارند. امّا گستره وسیع و منحصر به فرد توانایی های رایانه ( توانایی برنامه ریزی در زمینه ها و ابعاد گوناگون، کاهش زمان حل مسأله، استفاده های جنبی در فعالیت های مدیریت، مانند ماشین نویسی، انتقال و پردازش داده های مدیریتی و...)، آن را به مناسب ترین ابزار برای مدیریت مطلوب آموزشی تبدیل کرده است ؛ به گونه ای که به نحو چشم گیری مورد استقبال مدیران واقع بین و خلاق قرار گرفته است. از سوی دیگر، دانش و اطلاعات مربوط به رایانه ( ازنظر سخت افزاری و نرم افزاری ) به نحوی کم سابقه، در بین مردم گسترش یافته است و روز به روز انتشار بیشتری می یابد؛ تا آن جا که توانایی های منحصر به فرد آن، هم اینک به وضوح در معرض دید و افکار عموم مردم، بویژه دست اندرکاران فعالیت های آموزشی، قرار گرفته است. توانایی های رایانه برای بهبود بخشیدن به همه فعالیت ها و کارکردهای مدیریت آموزشی، از آن ابزاری مناسب، مطلوب و آرمانی ساخته است.به طور کلی، سه عامل اساسی زیر به رایانه امکان داده است تا به توانایی های منحصر به فرد خود در حیطه مدیریت آموزش نایل شود:1- گستردگی عملیات رایانه توانایی انجام عملیات گسترده ای دارد. این توانایی موجب می شود که جمعیت وسیع و متنوعی از " کاربَر" ها با نیازهای گوناگون خود، به آسانی از رایانه بهره برداری کنند و نیازهای مربوط به مدیریت وآموزش خود را در نظام آموزش بر آورده سازند. 2- تنوع سیستم ها رایانه ابزاری چند سیستمی است. این ماشین حاوی سیستم های متفاوت و چند کارکردی است که همهء آنها همزمان با هم در کارند و امکان پاسخ گویی به نیازهای متنوع متعدد به " کاربر" های خود دارند. 3- تسهیلات برای ارتباط مستقیم رایانه فنون گسترده ای در اختیار دارد که به آن امکان می دهد تا به آسانی بین مدیران ( یا دانش آموزان) و سیستم های اطلاعاتی "رایانه – محور" ارتباط مستقیم و متعامل برقرار کند. مثلاً، توانایی پاسخ گویی رایانه به نیاز های " کاربر" به زبان های متفاوت، موجب شده است که برقراری ارتباط بین کاربر و سیستم های اطلاعاتی آسان شود. همچنین، رایانه می تواند، انواع عملیات – از آسان تا پیچیده – را به دقت انجام دهد و از این روست که " ساده ترین " ماشین برای بهره برداری شناخته شده است. رایانه می تواند، حجم معینی از " داده ها" در یک نظام آموزشی، داده های فراوان تر، گوناگون تر غنی تر، در اشکال متفاوت، را در اختیار " کاربر " قرار دهد.بر این اساس، مدیران مدارس می توانند از رایانه به عنوان ابزاری مناسب و ممتاز و عصایی ارزشمند برای مدیریت آموزشی سود جویند.

رایانه، یاور سه کاربر اصلی آموزش

از هنگامی که رایانه موفق شده است، میان توده های انبوه مردم جای خود را باز کند ، عوامل متعددی موجب شده است که این ماشین ، برای منابع انسانی فعال نظام های آموزشی ( معلم، مدیر و دانش آموز) بسیار مطلوب و ارزشمند جلوه گر شود. توانایی ویژه رایانه آن است که می تواند در هر مکان و هر زمانی، داده ها و اطلاعات فردی مربوط به هر دانش آموز را به آسانی و بسرعت در اختیار کاربر (معلم، مدیر و دانش آموز) قرار دهد. این نکته توانمندی رایانه را برای خدمت به سه عنصر انسانی آموزش عیان می کند.

تاکنون عملاً برخی از توانایی های رایانه در عرصه آموزش به کار گرفته شده است. برخی توانایی های اساسی آن که تا به امروز در نظام های آموزشی، " کاربرهای آموزش" را یاری رسانده است، به قرار زیر است:1- داده های پژوهشی نظام – محور ( نظام های برنامه ریزی، هوش مصنوعی، بازیابی و پردازش، عملیات ریاضی، تحقیق عملیاتی، آموزش و کارآموزی و...)؛ 2- حل مسأله؛ 3- شبیه سازی؛ 4- گفت و گوهای درسی؛ 5- بازیابی اطلاعات؛ 6- تحلیل و آزمون؛ 7- مشاوره و راهنمایی؛ 8- پردازش اطلاعات؛ 9- مدیریت کل نظام یا مدیریت هر یک از خرده نظام های بندهای 1 تا 9 و یا ترکیبی از برخی از آنها.

رایانه و چشم انداز آینده

شواهد نشان می دهد که شرایط موجود، انسان امروزی را به سوی آن هدایت می کند که صرفاً به آموزش مطالب درسی خاص و متداول اکتفا نکند، بلکه جامعه را به یک " سازمان آموزش" مناسب تبدیل کند؛ زیرا، جامعه متشکل از مجموعه ای از عوامل انسانی با خصوصیات و نیازهای بسیار متنوع است.اغلب آنان، هر یک به گونه ای متفاوت از دیگران، به نوآوری، تکامل، توسعه و نیل به خوشبختی تمایل دارند. به عبارت دیگر، از یک سو وجود این همه پیچیدگی در انسان(افراد) و از سوی دیگر، محدودیت های ناشی از منابع مالی و انسانی، نوع و خاستگاه های متفاوت مدارس، رهبری و مدیریت، نیازهای ویژه فرد و جامعه و...، استفاده از ابزارها و نظام های آموزشی پیشرفته ای راایجاب می کند. در آموزش معاصر و آینده دنیا، می توان با استفاده از رایانه برنامه های آموزشی را به گونه ای تنظیم کرد که به میزان نسبتاً کافی و مناسبی برای پاسخ به پیچیدگی های مزبور شفاف باشد. البته، بخشی از اضطراب ها و گرایش های منفی معلمان در مورد کمک رایانه، تاحدودی طبیعی است. معلمان بر این باورند که استفاده از چنین امکانات دقیق و حساب شده ای، در شرایطی که در محیط های آموزشی و سازمان های ناظر بر فعالیت های آنها هیچ چیز در جای خودش نیست! مشکل خواهد بود. اما به هر حال، چشم انداز آینده حاکی از آن است که برای نیل به موفقیت و چیرگی بر پیچیدگی های فوق، ایجاد برخی تغییرات، الزامی و اجتناب ناپذیر است؛ از جمله: * انسان هنوز نتوانسته است خود را با رایانه کاملاً منطبق و سازگار کند. انسان می تواند، یک میلیون " بایت" اطلاعات را در خود ذخیره کند و بسیاری از آنها را، مدت ها بعد به خاطر آورد ( بازیابی نماید). برخلاف رایانه، انسان " خود- تعمیر" و " خود- برنامه ریز" است ودر شرایط مناسب ( حتی گاهی در شرایط نامناسب )، می تواند با هزینه ای کم تر، اطلاعات جدید تولید کند. * یکی از نیازهای اساسی که اکنون به چشم می خورد ، معرفی موفقیت های کاربرد رایانه در آموزش، در طول دهه های اخیر است؛ زیرا به این طریق، نگرش عناصر انسانی آموزش ( مدیر، معلم و دانش آموز) در مورد استفاده از رایانه در فرایند آموزش و یادگیری، جلب و ثبت خواهد شد. * برای بهره گیری از توانایی های سیستم های " ماشین – انسان" در مدارس، شرط لازم آن است که دانش آموزان بتوانند از ماشین ( رایانه) استفاده کنند. این امر به آموزش های ویژه نیاز دارد. * هنگامی که برای تدریس و یادگیری دانش آموزان، امکان و شرایط استفاده از فناوری صنعتی فراهم باشد، برای بهره برداری مناسب از آن، به رهبری و مدیریت آموزشی قوی، سازگار و منطقی نیاز خواهد بود. بنابراین، کسانی که امروز در جایگاه معلم و یا مدیریت و رهبری نظام آموزشی و مدرسه قرار گرفته اند، قبل از هر چیز باید خود را برای این کار آماده کنند؛ یعنی باید دانش و مهارت خود را تقویت نمایند و توسعه دهند و اساساً بر پایه یک برنامه ریزی منطقی برای استفاده از نوآوری های آموزشی – از جمله رایانه – در خود تحولی فکری ایجاد کنند. تنها از این طریق است که استفاده از فناوری های نو و مفید در مدارس میسر و مؤثر واقع می شود. * امتیاز اساسی نظام های آموزشی مبتنی بر مدیریت " رایانه- محور"، تأکید بر توانایی هایی است که ارتباط تعاملی " محرک- پاسخ" را بین دانش آموز و رایانه، با وجود تفاوت های فردی، میسر می کند. این امتیاز موجب معرفی و کارایی آن به منزله " ابزار آموزشی" ارزشمندی می شود. به علاوه گرایش منطقی مدیریت را برای بکار گیری نظام های تحلیلی و عملی تقویت خواهد کرد. * در زمینه مدیریت " رایانه – محور"، بحث دیگر، درباره عناصر نظام است. کاربرد نظام های تحلیلی و عملی در آموزش نو موجب می شود که نقش و ارزش نوآوری های آموزشی بارز شود.این امر از طریق ایجاد پیوستگی میان عناصر نظام آموزشی با سایر منابع آموزشی صورت می گیرد ( نگرش نظام دار نسبت به آموزش و پرورش ).نظام مدیریت رایانه – محور توانایی بی نظیری برای هم سو کردن عناصر متشکله خود را دارد؛ ضمن آن که هر عنصر- خرده نظام – آن نیز بتنهایی می تواند، وظایف خود را به خوبی انجام دهد. * موضوع اساسی دیگری که در زمینه استفاده از رایانه در آموزش مطرح است، توجه اکید به " تفاوت های فرهنگی " دانش آموزان است. چنانچه یکی از هدف های آموزش و پرورش را آموزش" شهروندی" ( با تمام جنبه های جامعه شناختی وروان شناختی جامعه کنونی) به دانش آموزان بدانیم ، بناچار باید به مسائل خاص فرهنگی و بوم شناختی زندگی دانش آموزان و استفاده از آن در فرایند مدیریت آموزشی و نیز نظام یاددهی – یادگیری توجه داشته باشیم.بنابر این، در استفاده از رایانه در آموزش، مسائل متعدد و گوناگونی وجود دارد که چنانچه از ابعاد گوناگون مورد نظر قرار گیرد فرایند آموزش و یادگیری برنامه های آموزشی را کم هزینه تر و سریع تر خواهد کرد. * و سر انجام، برای ترویج وتوسعه استفاده از رایانه در نظام های آموزشی امروز و فردا، نکات دیگری نیز وجود دارد که توجه به آنها بسیار ضروری است؛ نکاتی چون: تأمین هزینه های تحقیق و توسعه، حمایت قانونی از مالکیت نرم افزارها و… که دولت ها باید جداً به آنها توجه داشته باشند. منبع:Skinner, B.F. Technology and Innovation in Education , Frederick, Apraer, (U.S.A).

[1]- این مقاله در مجله رشد تکنولوژی آموزشی( شماره 8) چاپ شده است.

سه شنبه 30/1/1390 - 14:5

[ نظر به این مطلب ] - [ نظرات این مطلب : 0 ]

مورد توجه ترین های هفته اخیر

لینک ها

فعالترین ها در ماه گذشته

(0)فعالان 24 ساعت گذشته

تبیان، دستیار زندگی

در حال بار گزاری ....

همه

متن

فیلم

صدا

تصویر

دانلود

مرور بخشها دین زندگی جامعه فرهنگ

دین

زندگی

جامعه

فرهنگ