آیت الله بروجردی و شبهه ولایت فقیه
پاسخ آیت الله العظمی بروجردی (ره) به استفتائی در خصوص ولایت مطلقه فقیه
در پی بیانات مقام معظم رهبری در جمع اعضای مجلس خبرگان رهبری در خصوص انعطاف پذیری دستگاه ولایت فقیه و ضرروت تبیین ابعاد و پیشینه علمی و عملی این موضوع، ...
در پی بیانات مقام معظم رهبری در جمع اعضای مجلس خبرگان رهبری در خصوص انعطاف پذیری دستگاه ولایت فقیه و ضرروت تبیین ابعاد و پیشینه علمی و عملی این موضوع، پاسخ مفصل حضرت آیت الله العظمی بروجردی به سوالی درباره ولایت مطلقه فقیه، به بهانه پنجاهو دومین سالگرد ارتحال آن مرجع عظیم الشأن تقدیم مخاطبان مرکز خبر حوزه میشود.
لازم به ذکر است مطلب حاضر پس از گذشت بیش از نیم قرن از رحلت آیت الله العظمی بروجردی در مجموعه استفتاعات معظمله منتشر گردید و برای انتشار در فضای مجازی از سوی دفتر معظمله در اختیار مرکز خبر حوزه قرار گرفته است.
سوال و پاسخ این استفتاء به شرح ذیل است تقدیم خوانندگان ارجمند میگردد.
* متن سوال:
در باب ولایت فقیه و مجتهد اوّلاً: نظر و رأى مبارك چیست؟ آیا ولایت عامّة التوسط بین الولایة المطلقة المعبّر عنها بولایة أولى بأنفُس، والدرجة النازلة كه ولایت در امور حسبیّه باشد قائل هستید، یا همان ولایت درامور مخصوصه حسبیّه را كه بعضى فرمودهاند: قدر متیقّن از ادلّه است(1)، عقیده دارید؟
ثانیاً: در هر صورت مستدعى است اجمالاً اشاره به ادلّه منظور فرموده تا مستفیضشویم، و نیز وجوهى از اشكالات را كه ذیلاً معروض داشته بیان فرمایید.
1- عمده دلیل پابرجا روایت متقنهاى كه به نظر مىرسد و مىتوان دلیل بر ولایتعامّه و مطلقه كه عبارةِ اُخرى از حكومت است دانست، یكى حدیث أبیخدیجه(2) و دیگر مقبوله عمر بن حنظله است(3).
و امّا روایت ابى خدیجه از دو جهت محل اشكال است؛ هم از راه سند، زیرا-على ما قال ارباب الرجال(4)- این مرد دو سه حالت داشته مدّتى از خطّابیّهبوده(5)، معلوم نیست این حدیث فى أیّ الأحوال صدر عنه، و هم از جهتدلالت؛ لأنّه مشتمل على قوله علیه السلام: »إنّى جعلته قاضیاً« و لفظ حكومت ندارد تا بتوانولایت از آن در آورد.
و امّا المقبولة؛ گرچه از حیث دلالت شاید تمام باشد لاشتماله على لفظ »الحاكم«و مصطلح از آن كسى است كه ینفذ الاُمور السیاسیة ویتصدّى انتظام البلد وغیر همامن الاُمور العامّة، ولى از راه سند، این روایت مورد اشكال است؛ زیرا در سلسلهرُوات آن، داود بن حصین مىباشد كه در ایشان حرف بسیار است وقد ضعّفهالشیخ وجمع آخر من الأجلّاء(6).
2- و امّا اخبار دیگر كه به آنها تمسّك كردهاند براى اثبات ولایت عامّه از قبیل:»علماء امّتى كأنبیاء بنی اسرائیل«(7)، یا قوله علیه السلام: »مجاری الاُمور بید العلماء«(8)،وقوله علیه السلام فی التوقیع: «وأمّا الحوادث الواقعة، فارجعوا إلى رواة أحادیثنا، فإنّهمحجّتی علیكم وأنا حجّة اللَّه علیهم»(9)، الخ و غیر ذلك(10).
این احادیث بر حسب دلالت گرچه چنین به نظر مىرسد كه تمام باشند، ولى ازجهت سند مثل این كه أسوء حالاً از روایات سابقه هستند، مع ذلك علماى اَعلاممانند: شیخ انصارى قدس سره به طریق آنها عنایتى نفرموده و دقّت نكردهاند، بلكهمنكرین ولایت عامّه در دلالت آنها مناقشه فرمودهاند و روى احتمالات این دسته اخبار را رد كردهاند(11) چنان چه قائلین به ولایت منهم صاحب «الجواهر»استدلال به آنها كرده و ابداً بررسى اسناد نفرمودهاند، كما فی باب الأمربالمعروف من «الجواهر» و غیره(12)، از این جاست كه اشكال دیگرى پیدا مىشود.
3- و آن این كه آیا بناى اصحاب بر آن است روایاتى كه در كتب اربعه و جوامععظام ضبط شده، إذا لم تكن من النوادر، مطلقاً به آنها ترتیب اثر داده و قواعد درایتىاصول را نسبت به این قبیل روایات اعمال نمىفرمایند كما شاع فی بعضالألسن؟(13)
و هم مىبینیم در مواردى فقهاء در عامّین من وجه از اوّل معامله تعارض فرموده وآن مرجّحات و قواعد كه در اصول تفصیل داده، در فقه به كار نمىبندند، چنانچه ملاحظه مىفرمایید نسبت به روایت ابى خدیجه و مقبولهنیز هیچ رعایت سند نفرمودهاند، و در باب قضاء و غیره به آنها استدلال كرده،وإن كان فی المقبولة إشكال آخر از جهت آن كه ذیل آن ظاهر در شبهات حكمیّهاست و مربوط به قضا نیست.
وإن قیل: این اخبار چون مورد استناد قدما- رضوان اللَّه علیهم- بوده، لذا شهرتجبر سند آنها را نموده.
عرض مىكنیم: این هم یكى از اشكالات ما است.
4- اوّلاً: فتواى قدما را در این باب درست به دست نیاوردیم سواى ما نشیر إلیه.
وثانیاً: استناد ایشان به روایات مذكوره هیچ معلوم نگردیده تا شهرت جابره محقّق گردد، بلى؛ نزد متأخّرین، ولایت عامّه مشهور است، زیرا در «لمعه» فیباب الأمر بالمعروف مىفرماید: یجوز للفقهاء حال الغیبة إقامة الحدود(14)، الخ.
و محقّق خوانسارى قدس سره تصریح فرموده كه مشهور و معروف عند الأصحاب ایناست كه: إنّ الفقهاء نوّاب الإمام علیه السلام(15)، بلكه من المحقّق الثانىقدس سره إنّه ادّعىالإجماع على ذلك(16)، و امّا آن چه از فتاواى قدما به نظر رسیده در «مراسم» و«وسیله» و «غنیه» فرمودهاند: فوّضوا علیه السلام فی زمان الغیبة إقامة الحدود إلىالفقهاء(17).
5- مضافاً إلى ما ذكر، ولایة عامّه و مطلقه فقیه و مجتهد چنین مىنماید كه اصلمسلّم و ارتكازى اصحاب بوده است، زیرا ما ابواب فقهیّه را سیر مىكنیم ومىبینیم به طور عموم فقها و مجتهدین را حاكم و مرجع امور مىدانند، امّا درابواب معاملات، من جمله از اولیاى عقد را حاكم مىشمرند سواى باب النكاحعلى اختلاف فیه.
وإن أمكن أن یقال: این قسمت از شئون تصرّف در اموال صغار و قاصرین است كهاز امور حسبیّه مىباشد، ولى در مسأله مجهول المالك كه همه گفتهاند: و فىاللقطة أنّ بعضهم بایستى رجوع به حاكم شرع نماید، و هم چنین در باب حَجر وفَلس عموماً حاكم را همه كاره دانستهاند، كذلك فی باب الرهن وغیره، وهكذا فیالمرأة المفقود زوجها نیز امر او را با حاكم فرمودهاند كما وردت الروایات فیهاأیضاً(18)، وغیر ذلك من الموارد كما یظهر للمتتبّع، كه خلاصه این طور فهمیدهمىشود كه: مرجعیّت و نفوذ امر مجتهدین تنها در امور حسبیّه نیست.
6- این روایات مشهوره دیگر كه «السلطان» أو «الحاكم ولىّ من لا ولیّ له»(19)، ودیگر «الحاكم ولیّ الممتنع»(20)، و هم چنین «الحاكم ولیّ الغائب»(21) باشند، سندآنها در دست نیست، آیا در جوامع عظام در چه محلّى ضبط گشته، كه اگر این اخباراعتبارشان ثابت گردد نیز دلیل حكومت عامّه، و یا لا اقل مؤیّد مىشوند؟
مستدعى است حكم اصل مسأله را مرقوم و هم لطفاً جواب اشكالات را مجملاًبیان فرمایید، متّع اللَّه المسلمین ببقائكم.
* پاسخ معظمله بدین شرح است:
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
یكى از امور مقرّره در اسلام حكومت است به اجماع علماء الاسلام، بل الضرورة منالدین و حاكم را وظایفى است معیّنه از اجراى حدود و حفظ ثغور و نظم امور و اقامه عدل واخذ حقوق مستحقّین از ممتنعین از اداء، و حَجر بر اشخاصى كه بسط ید آنها بر مالشانموجب تلف مال خود آنها یا تضییع حقوق دیگران است، و حفظ اموال كسانى كه صالحبراى حفظ آنها نیستند، و فصل خصومات و غیر اینها از امورى كه تصدّى آنها درجمیع ملل شأن رئیس است، و ثبوت این وظائف هم براى حاكِمِ مسلمین و منصوب ازقبل سلطانِ اسلام محل اتّفاق فریقین است.
عامّه در كتاب الإمامه وخاصّه در كتاب القضاء متعرّض بسیارى از این وظایف شدهاند، وعمل خلفا و حكّام هم بر آن بوده، و بسیارى از اخبار هم در موارد كثیره متعرّض آنهاشدهاند بر وجهى كه مفروغ عنه بودن آنها معلوم مىشود.
مثلاً: حفص بن غیاث از أبى عبد اللَّه علیه السلام سؤال كرد: من یقیم الحدود، السلطان أوالقاضی؟ فقال علیه السلام: »إقامة الحدود بید(22) من إلیه الحكم«(23).
و سعد بن اسماعیل اشعرى از حضرت رضا- سلام اللَّه علیه- سؤال نمود: كسى مرده واموالى از او مانده و صغار دارد، آیا مىشود بدون تولّى قاضى از اموال او چیزى خرید یانه؟(24) إلى آخر الحدیث.
و امیر المؤمنین- سلام اللَّه علیه- به شریح فرمودند: «اشخاصى كه امتناع از اداى حقوق ودیون مردم مىكنند آنها را حبس كن و حقّ مردم را بگیر»(25).
وناهیك(26) فی ذلك عهد امیر المؤمنین علیه السلام إلى مالك بن الحارث الأشتر النخعی حینولّاه مصر(27)، إلى غیر هذه من الروایات(28).
پس ثبوت این مناصب براى من إلیه الحكم معلوم است، و عباراتى كه نقل فرمودهاید-كه فقها در باب رهن و لقطه و نكاح و سایر ابواب رجوع به حاكم را ذكر كردهاند- مفاداینها ثبوت بیان مناصب سیاسیّه است براى هر كس كه بر حسب احكام اسلام سیاستو حكومت به او مفوّض است.
و لذا عامّة و خاصّه در این ابواب همه ذكر مرجعیّت حاكم را نمودهاند، و نیز عبارت:«الحاكم ولیّ الممتنع»(29) و «السلطان ولیّ من لا ولیّ له»(30)- كه ظاهراً تعبیرفقهاست، نهحدیث- مربوط به همان باب است كه محل تسالم فریقین است و مربوط به عموم ولایتفقیه كه استدلال به آنها براى این مطلب فرمودهاید نیست.
و منشأ این اختلاف كه مخصوص شیعه است و فقه عامّه را در آن نصیبى نیست، ایناست كه پس از آن كه بر حسب اصول مذهب شیعه امامت و سلطنت عظمى مخصوصاشخاص معیّنه است كه منصوب از قِبَل خداوند جلّ شأنه مىباشند، و كسانى كه از قِبَلآنها داراى وظایف سیاسیّه باشند، و اتّفاق بر آن كه منصوب از قِبَل آنها فقهاى شیعهامامیّه باشند نه غیر، آیا نصب فرمودن ائمّهعلیهم السلام آنها را، در تمام مناسب سیاسیّه بوده،یا فقط مخصوص به قضاوت است؟ مورد اختلاف است، و اخبار مذكوره و عبارت مرقومه،اجنبى از این مسأله مخصوصه به فقه شیعه است.
بلى؛ فقط چیزى كه مىشود براى عموم ولایت استدلال به آن كرد همانا روایت عمر بنحنظله و اشباه آن است كه حاكىاند از نصب ائمّهعلیهم السلام علما را، پس محتاجیم به این كههمان روایت را از حیث سند و دلالت تصحیح كنیم، پس مىگوییم:
نظر به این كه امور سیاسیّه مورد احتیاج و ابتلاى عامّه مردم است، و عامّه كه در آن زمانغلبه تامّه داشتند، در این امور به سلاطین زمان خود و منصوبین از قِبَل آنها- از حكّام وقضات و غیرهم- مراجعه مىكردند و رفع احتیاج آنها مىشد، و امامیه كه بر حسباصول مذهب براى آنها سلطنت و حكومتى قایل نبودند، البتّه در این مسائل عام البلوىرجوع به ائمّه طاهرین- سلام اللَّه علیهم- نموده و استفتاء كردهاند، كه ما در موارد احتیاج بهچه نحو عمل كنیم.
و جواب این مطلب هم البتّه از آنها صادر شده و به واسطه عموم بلوى، علماى امامیّه ازطبقه چهارم و پنجم و مِن بعد آنها ضبط این فتوى را نمودهاند، و ابلاغ به عوام هم درهمان زمان كردهاند، و مورد عمل آنها هم واقع شده و نمىتوانیم باور كنیم كه این همهفقهاء از اصحاب امامین صادقین و من بعد آنها كه حمله فقه ائمّهعلیهم السلام بودهاند، استعلاجاین معنى را از ائمّه عصر خود نكرده باشند، و فقط عمر بن حنظله كه بر حسب استقصاىروایات، احادیث زیادى نقل نكرده فقط متفطّن این معنى شده باشد، و در مقام علاج وچاره جویى بر آمده، البتّه این معنى را بزرگان فقهاى اصحاب نیز سؤال كردهاند.
نهایت امر، از آن جایى كه جوامع اوّلیّه حدیث كه كتب زیادى بوده از دست رفته و جوامعمتأخّره هم استقصاى احادیث آنها را نكردهاند، موجب شده كه بر حسب تصادف براىما این چند روایت باقیمانده و مسنداً به ما رسیده.
و نیز عمر بن حنظله هم كه كتابى داشته راوى كتاب او منحصر به داود بن الحصین نبودهو منشأ این انحصار همان است كه ذكر شد، و كثیرى از طبقه خاصّه از عمر بن حنظلهروایت نمودهاند، و داود بن الحصین را فقط شیخ- علیه الرحمه- كه چندان مضطلع(31) بهفنّ رجال نبودهاند، او را رمى به وقف كردهاند(32).
و این معنى را نجاشى كه تصنیف كتابش متأخّر از تصنیف كتاب شیخ بوده و كتاب شیخنزد او حاضر بوده و تبحّر او در رجال به مراتب بیشتر از شیخ بوده، متعرّض آن در ترجمهحالات داود نشده و او را توثیق كرده(33) كه بر فرض ثبوت آن، خبر موثّق است، و با اشتهار حكم از حیث فتوى بین قدما و متأخّرین از حجّیت ساقط نمىشود.
و امّا این كه مرقوم داشتهاید، كه از قدما غیر از «مراسم» و «وسیله» و «غنیه» در جاىدیگر این فتوى را نیافتهاید، چنین نیست، بلكه مفید- علیه الرحمه- در «مقنعه» و شیخأبى الصلاح در «كافى» متعرّض این مطلب شدهاند، بلكه شیخ ابى الصلاح استدلال بهحدیث عمر بن حنظله و غیر آن در «كافى» نموده است، بلكه از «نهایه» شیخ هم اینفتوى مستفاد مىشود(34)، نهایت آن كه استفاده از آن محتاج به مقدمهاى است كهمجال ذكر آن نیست.
قال المفید فی «المقنعة»: وأمّا إقامة الحدود فهو إلى سلطان الإسلام وهم أئمّة الهدىمن آل محمّد صلى الله علیه وآله أو من نصبوه لذلك من الاُمراء والحكّام، وقد فوضّوا النظر فیه إلىفقهاء شیعتهم مع الإمكان- إلى أن قال:- وللفقهاء من شیعة آل محمّدعلیهم السلام أن یجمعوابإخوانهم فی الصلوات الخمس وصلوات الأعیاد والاستسقاء والخسوف والكسوف إذاتمكّنوا من ذلك وأمنوا فیه من معرّة أهل الفساد ولهم أن یقضوا بینهم بالحقّ، ویصلحوإ بین المختلفین فی الأعادی عند عدم البیّنات، ویفعلوا جمیع ما جعل إلى القُضات فیالإسلام؛ لأنّ الأئمّةعلیهم السلام قد فوضّوا إلیهم ذلك عند تمكنّهم منه بما ثبت عنهم فیه منالأخبار، وصحّ به النقل عند أهل المعرفة من الآثار(35)، إلى آخر ما قال، فراجع!
وقال الشیخ أبو الصلاح فی «الكافی» فی فصل عقده فی أواخر كتاب القضاء لبیان منبیده تنفیذ الأحكام فقال: فی أدلّة تنفیذ الأحكام الشرعیّة والحكم بمقتضى التعبّد فیهامن فروض الأئمّةعلیهم السلام المختصّة بهم دون من عداهم ممّن لم یؤهّلوا لذلك، فإن تعذّرتنفیذها بهم وبالمأهول لها من قبلهم لأحد الأسباب، لم یجز لغیر شیعتهم تولّی ذلك ولاالتحاكم إلیه ولا التوصّل بحكمه إلى الحقّ ولا تقلیده الحكم مع الاختیار ولا لمن لمتتكامل له شروط النائبمن الإمام علیه السلام فی الحكم من شیعته وهی: العلم بالحقّ المردّد إلیه، والتمكّن من إمضائهعلى وجهه، واجتماع العقل والرأی، وصحّة الحكم والبصیرة بالوضع، وظهور العدالةوالورع والتدیّن بالحكم، والقوّة على القیام به و وضعه مواضعه- إلى أن قال:- فمنتكاملت له هذه الشروط فقد اُذن له من تقلّد الحكم وإن كان مقلّده ظالماً متغلّباً
وعلیه متى عرض لذلك أن یتولّاه- لكون هذه الولایة أمراً بمعروف ونهیاً عن منكر-تعیّن فرضهما بالتعریض للولایة علیه وإن كان فی الظاهر من قبل التغلّب فهو نائب عنولی الأمر علیه السلام فی الحكم، ومأهول له؛ لثبوت الإذن منه وآبائهعلیهم السلام لمن كان بصفته فیذلك- إلى أن قال:-
وإخوانه فی الدین مأمورون بالتحاكم وحمل حقوق الأموال إلیه والتمكین من أنفسهم بحدّ أو تأدیب تعیّن علیه، لا یحلّ لهم الرغبة عنه إلّا الخروج عن حكمه- إلى أن قال:-وقد تظافر الروایات عن الصادقین علیهما السلام بمعنى ما ذكرنا، فروی عن أبی عبداللَّهعلیه السلام أنّهقال:
»أیّما رجل كان بینه وبین أخ له معادات فی حقّ فدعاه إلى رجل من إخوانه لیحكم بینهوبینه فأبى إلّا أن یرافعه إلى هؤلاء، كان بمنزلة الّذین قال اللَّه عزّ وجلّ: «أَلَمْ تَرَ إِلَىالَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ ءَامَنُواْ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ یُرِیدُونَ أَنیَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ»(36) الآیة.
وعنه- صلوات اللَّه علیه-: «إیّاكم أن یخاصم بعضكم بعضاً إلى أهل الجور، ولكن انظرواإلى رجل منكم یعلم شیئاً من قضایانا فاجعلوه بینكم، فإنّی قد جعلته علیكم قاضیاًفتحاكموا إلیه»(37).
روى عمر بن حنظلة قال: سألت أبا عبد اللَّه علیه السلام عن رجلین من أصحابنا یكون بینهمامنازعة فی دین أو میراث، ثمّ ذكر الحدیث إلى قوله علیه السلام: «وهو فی حدّ الشرك باللَّه»(38)انتهى ما أردنا نقله من كلامه.
-
1) مكاسب شیخ انصارى:3/ 553 و 557 و 558، تنبیه الامّه و تنزیه الملّه میرزا نائینى: 76،مكاسب و بیع میرزا نائینى: 2/ 341 و 342.
2) كافى: 7/ 412حدیث 4، وسائل الشیعه: 27/13 حدیث 33083.
3) كافى: 7/412حدیث 5، وسائل الشیعه:27/ 13 حدیث 33082.
4) رجال كشّى: 301 رقم 201، مجمع الرجال قهپایى:3/ 94و 95،
5) خطّابیه گروهى بودند منسوب به ابو خطّاب محمّد بن ابى زینب اجدع اسدى، این فرقه عقائدخاصّى داشتند از قبیل این كه: محارم را حلال مىدانستند، و عقیدهاى به تكلیف نداشتند، وامامت موسى بن جعفر و فرزندانش علیهم السلام را قبول نداشتند، براى آگاهى بیشتر ملاحظه شود بهدعائم الاسلام:1/51-54 ، خاتمه مستدرك الوسائل:5/ 429، تلخیص البیان فی ذكر فِرَقأهل الأدیان: 118- 116.
6) رجال شیخ طوسى: 349 رقم 5، قال فیه: واقفی، رجال علّامه: 221 رقم 1، كشف الرموز: 1/ 477 مسالك الأفهام:13/335.
7) أوائل المقالات شیخ مفید: 178، بحار الانوار: 2/ 22حدیث 67.
8) تحف العقول: 169، بحار الانوار: 100/ 80، و در این مصادر چنین آمده: مجاری الاُموروالأحكام على أیدی العلماء.
9) كمال الدین: 484، وسائل الشیعه:27/ 140حدیث 33424.
10) وسائل الشیعه: 27/ 136 باب 11 از ابواب صفات قاضى.
11) ملاحظه شود به: مكاسب شیخ انصارى:3/ 553، حاشیة المكاسب آخوند خراسانى: 94،بلغة الفقیه سیّد محمّد بحر العلوم:3/ 230.
12) جواهر الكلام: 21/394-397 و 40/31-34 .
13) ملاحظه شود به روضة المتّقین:1/ 30، لوامع صاحبقرانى:1/ 105، روضات الجنّات،6/ 107 و 108.
14) لمعه دمشقیّه: 46.
15) حواشى شرح اللمعه: 320.
16) رسائل محقّق كركى:1/ 142.
17) المراسم: 261، الوسیلة إلى نیل الفضیلة: 209، غنیة النزوع: 1/ 436.
18) وسائل الشیعة:22/ 156 باب 23 از ابواب اقسام طلاق.
19) مسند احمد بن حنبل:1/ 250و 6/ 166، سنن ابن ماجه:1/ 605 حدیث 1879 و ذیلحدیث 1880.
20) لم نعثر علیه فی المصادر الحدیثیّة، وقال الشیح محمّد حسین الإصفهانی فی »حاشیةالمكاسب: 396/2»: أمّا الممتنع، فالمعروف فیه وإن كان »الحاكم ولیّ الممتنع« إلّا أنّه لیسهذا خبراً عن المعصوم لیؤخذ بمقتضاه، ویقال بسرایة الحكم إلى الغائب؛ لحصول الامتناعالقهری، بل الوارد عن أمیر المؤمنینعلیه السلام أنّه قال لشریح القاضی المنصوب من قبله: »اُنظر إلىأهل المعل والمطل ودفع حقوق الناس من أهل المقدرة والیسار ممّن یدلی بأموال المسلمین إلىالحكّام، فخذ للناس بحقوقهم منهم، وبع فیها العقار والدیار، فإنّی سمعت رسول اللَّه صلى الله علیه وآله یقول:مطل المسلم الموسر ظلم للمسلمین« الكافی: 412/7 الحدیث 1، وسائل الشیعة:18/ 343الحدیث 23809.
21) لم نعثر علیه فی الجوامع الحدیثیّة.
22) فی المصادر: «إلى ید» بدل «بید».
23) تهذیب الأحكام:6/ 314 حدیث 871، وسائل الشیعه:27/ 300حدیث 33794.
24) كافى: 7/ 67حدیث 1، وسائل الشیعه: 17/ 362و 363 حدیث 22755.
25) كافى:7/ 412حدیث 1، وسائل الشیعه: 27/ 211حدیث 33618، در مصادر مذكوراشاره به حبس نشده، ولى در حدیث اصبغ بن نباته دارد كه آن حضرت بدهكار را حبس مىكرد، مراجعه شود به: تهذیب الأحكام: 6/ 232حدیث 568، وسائل الشیعه: 27/ 247حدیث 33693.
26) فی «المجمع» [426/1] فی مادّة «نهى»: وأنهیت الأمر إلى الحاكم أعلمته به، وناهیك بزیدفارساً كلمة تعجّب واستعظام «منه قدس سره».
27) نهج البلاغه: نامه 53.
28) وسائل الشیعه:27/ 136باب 11 از ابواب صفات قاضى.
29) مسالك الأفهام:4/ 43، جواهر الكلام: 40/ 135.
30) حدائق ناضره: 23/ 239. سنن ابى داود: 2/ 229حدیث 2083، سنن ابن ماجه: 1/605حدیث 1879، سنن دارمى: 2/137.
31) فی «المجمع» [366/4]: واضطلع بهذا الأمر أی قدر علیه، «منه قدس سره».
32) رجال شیخ طوسى: 349 رقم 5.
33) رجال نجاشى: 159 رقم 321.
34) مُقنعه شیخ مفید: 810، كافى فى الفقه: 425- 421، نهایه شیخ طوسى: 301.
35) المقنعة: 810 و 811.
36) النساء (60 :4، الكافی:7/ 411الحدیث 2، تهذیب الأحكام: 6/220الحدیث 519،وسائل الشیعة:27/ 12الحدیث 33080.
37) تهذیب الأحكام: 6/219الحدیث 516، وسائل الشیعة: 27/ 13الحدیث 33083.
38) الكافی:1/ 67الحدیث 10 و 7/ 412الحدیث 5، وسائل الشیعة: 27/ 136الحدیث33416، الكافی فی الفقه: 425- 421.
منبع: استفتائات حضرت آیت الله العظمی بروجردی، جلد دوم ،ص471 الی 482،سوال 19 ،چاپ موسسه حضرت آیت الله العظمی بروجردی
۱۴ واقعیت شگفتانگیز درباره بدن انسان كه نمیدانستیم!!
1- سلول مغز یك انسان میتواند ۵ برابر اطلاعاتی كه ویكیپدیا دارد را در خود نگهداری كند.
2- بدنتان به اندازهای گرما در عرض ۳۰ دقیقه تولید میكند كه با آن میشود نیم گالون آب را جوشاند.
3- مغز به همان میزان از انرژی كه یك چراغ برق ۱۰ وات استفاده میكند، بهره میجوید.
4- بیشتر نوزادان با چشمانی آبی به دنیا میآیند.
5- تكانههای عصبی با سرعت ۲۷۴ كیلومتر بر ساعت به مغز وارد و از آن خارج میشوند.
6- عطسهها با سرعت ۱۶۱ كیلومتر بر ساعت حركت میكنند.
7- اسید معده به اندازه كافی قوی است تا یك تیغ ریشتراشی را حل كند.
8- روده باریك بزرگترین عضو درونی بدن است.
9- راست دستها ۹ سال بیشتر از چپ دستها عمر میكنند.
10- ناخن انگشت میانی سریعتر از ناخن باقی انگشتها رشد میكند.
11- نوزادان با ۳۰۰ استخوان متولد میشوند. بزرگسالان ۲۰۶ استخوان دارند.
12- شما برای برداشتن یك قدم از ۲۰۰ ماهیچه یاری میجویید.
13- پاها میتوانند در حدود نیم لیتر در طول روز عرق تولید كنند.
14- پوستتان هر ۲۷ روز پوستاندازی میكند.
10 واقعیت شگفتانگیز دیگر درمورد بدن انسان
بدن انسان به تنهایی دریایی از شگفتی هاست و ممكن است ما از خیلی از شگفتیهای آن باخبر نباشیم. بدن ما خیلی ویژگیهای حیرتانگیزی دارد كه شاید برایمان قابلباور نباشد. برای آنها كه به واقعیات عجیب درمورد طبیعت انسان علاقهمند هستند، لیستی عالی تهیه كردهایم.
1. بدن ما در یك روز 10 میلیارد پوسته تولید میكند. این واقعیت نشان میدهد كه بد نیست روكش بالشت و ملحفهتان را بهطور منظم بشویید چون این مقدار پوسته در سال میشود چیزی درحدود 2 كیلوگرم پوست.
2. هر ساعت از روز بدن ما باید یك میلیارد سلول را جایگزین كند. قدرت بدن برای تولید اینهمه سلول جدید واقعاً جای شگفتی دارد.
3. همه ما میدانیم كه اسید معده بسیار قوی است. این اسید آنقدر قوی است كه حتی زینك را هم حل میكند. این یعنی یك قدرت اسیدی بسیار بالا. اما دلیل اینكه ما با اسید معده خودمان آسیب نمیبینیم این است كه سلولهایی برای محافظت از ما در برابر خودمان لایه پوششی ایجاد كردهاند.
4. شش ماه طول میكشد كه ناخن بهطور كامل روی انگشتان دست یا پا رشد كند. به همین خاطر است كه افتادن یك ناخن آسیبدیدگی بسیار دردناك است و به مدتی طولانی ظاهری زننده برای انگشتمان ایجاد می كند. پس حسابی مراقب ناخنهایتان باشید.
5. استخوان انسان به اندازه گرانیت سخت است. استخوانهای ما بسیار پرتراكم هستند و قادرند فشار و نیروی بسیار زیادی را تحمل كنند كه ویژگی بسیار خوبی است چون همه ما انسانها حركات و اعمال فشارآوری انجام میدهیم.
6. هر شب كه می خوابیم كمی رشد میكنیم. درطول روز، نیروی جاذبه ستون فقرات ما را منقبض میكند و شب دوباره به همان نقطه شروع برمیگردیم.
7. صدای ما در روز قبل از اینكه كششی به دیافراگم و تارهای صوتیمان بدهیم، فركانس پایینتری دارد.
8. هر كلیه بیشتر از هزار فیلتر دارد. به همین دلیل است كه باید مقدار زیادی آب بنوشیم تا بدن روی موادمغذی و مایعات تازه در سیستم عملیات انجام دهد.
9. خون ما خیلی سریع پمپاژ میشود؛ آنقدر سریع كه یك سلول میتواند در یك دقیقه آن را به كل بدن برساند. با ورزش و انجام حركات كششی همیشه میتوانید پمپاژ خونتان را در حد عالی نگه دارید.
10. جالبترین واقعیت درمورد بدن انسان درمورد مصرف اكسیژن ما است چون هیچوقت به آن فكر هم نمیكنیم. ما در هر روز چیزی درحدود 44 كیلوگرم هوا تنفس میكنیم. این هزاران تنفس روی هوا كه تقریباً بیوزن است، تاثیر میگذارد. دفعه بعدی كه می خواستید كار مثبتی برای محیط زیست یا پاكی هوا انجام دهید این را خوب به یاد داشته باشید.
۱۴ واقعیت شگفتانگیز درباره بدن انسان كه نمیدانستیم!!
1- سلول مغز یك انسان میتواند ۵ برابر اطلاعاتی كه ویكیپدیا دارد را در خود نگهداری كند .
2- بدنتان به اندازهای گرما در عرض ۳۰ دقیقه تولید میكند كه با آن میشود نیم گالون آب را جوشاند .
3- مغز به همان میزان از انرژی كه یك چراغ برق ۱۰ وات استفاده میكند، بهره میجوید .
4- بیشتر نوزادان با چشمانی آبی به دنیا میآیند .
5- تكانههای عصبی با سرعت ۲۷۴ كیلومتر بر ساعت به مغز وارد و از آن خارج میشوند .
6- عطسهها با سرعت ۱۶۱ كیلومتر بر ساعت حركت میكنند .
7- اسید معده به اندازه كافی قوی است تا یك تیغ ریشتراشی را حل كند .
8- روده باریك بزرگترین عضو درونی بدن است .
9- راست دستها ۹ سال بیشتر از چپ دستها عمر میكنند .
10- ناخن انگشت میانی سریعتر از ناخن باقی انگشتها رشد میكند.
11- نوزادان با ۳۰۰ استخوان متولد میشوند. بزرگسالان ۲۰۶ استخوان دارند .
12- شما برای برداشتن یك قدم از ۲۰۰ ماهیچه یاری میجویید .
13- پاها میتوانند در حدود نیم لیتر در طول روز عرق تولید كنند .
14- پوستتان هر ۲۷ روز پوستاندازی میكند .
10 واقعیت شگفتانگیز دیگر درمورد بدن انسان
بدن انسان به تنهایی دریایی از شگفتی هاست و ممكن است ما از خیلی از شگفتیهای آن باخبر نباشیم. بدن ما خیلی ویژگیهای حیرتانگیزی دارد كه شاید برایمان قابلباور نباشد. برای آنها كه به واقعیات عجیب درمورد طبیعت انسان علاقهمند هستند، لیستی عالی تهیه كردهایم.
1. بدن ما در یك روز 10 میلیارد پوسته تولید میكند. این واقعیت نشان میدهد كه بد نیست روكش بالشت و ملحفهتان را بهطور منظم بشویید چون این مقدار پوسته در سال میشود چیزی درحدود 2 كیلوگرم پوست.
2. هر ساعت از روز بدن ما باید یك میلیارد سلول را جایگزین كند. قدرت بدن برای تولید اینهمه سلول جدید واقعاً جای شگفتی دارد.
3. همه ما میدانیم كه اسید معده بسیار قوی است. این اسید آنقدر قوی است كه حتی زینك را هم حل میكند. این یعنی یك قدرت اسیدی بسیار بالا. اما دلیل اینكه ما با اسید معده خودمان آسیب نمیبینیم این است كه سلولهایی برای محافظت از ما در برابر خودمان لایه پوششی ایجاد كردهاند.
4. شش ماه طول میكشد كه ناخن بهطور كامل روی انگشتان دست یا پا رشد كند. به همین خاطر است كه افتادن یك ناخن آسیبدیدگی بسیار دردناك است و به مدتی طولانی ظاهری زننده برای انگشتمان ایجاد می كند. پس حسابی مراقب ناخنهایتان باشید.
5. استخوان انسان به اندازه گرانیت سخت است. استخوانهای ما بسیار پرتراكم هستند و قادرند فشار و نیروی بسیار زیادی را تحمل كنند كه ویژگی بسیار خوبی است چون همه ما انسانها حركات و اعمال فشارآوری انجام میدهیم.
6. هر شب كه می خوابیم كمی رشد میكنیم. درطول روز، نیروی جاذبه ستون فقرات ما را منقبض میكند و شب دوباره به همان نقطه شروع برمیگردیم.
7. صدای ما در روز قبل از اینكه كششی به دیافراگم و تارهای صوتیمان بدهیم، فركانس پایینتری دارد.
8. هر كلیه بیشتر از هزار فیلتر دارد. به همین دلیل است كه باید مقدار زیادی آب بنوشیم تا بدن روی موادمغذی و مایعات تازه در سیستم عملیات انجام دهد.
9. خون ما خیلی سریع پمپاژ میشود؛ آنقدر سریع كه یك سلول میتواند در یك دقیقه آن را به كل بدن برساند. با ورزش و انجام حركات كششی همیشه میتوانید پمپاژ خونتان را در حد عالی نگه دارید.
10. جالبترین واقعیت درمورد بدن انسان درمورد مصرف اكسیژن ما است چون هیچوقت به آن فكر هم نمیكنیم. ما در هر روز چیزی درحدود 44 كیلوگرم هوا تنفس میكنیم. این هزاران تنفس روی هوا كه تقریباً بیوزن است، تاثیر میگذارد. دفعه بعدی كه می خواستید كار مثبتی برای محیط زیست یا پاكی هوا انجام دهید این را خوب به یاد داشته باشید.
احمدی نژاد دو اخطاره شد
محمود احمدی نژاد دیروز به مجلس نیامد تا از وزیر پیشنهادی جدیدش دفاع کند. غیبتی که ظاهرا برای سخنرانی در همایش سراسری 20 هزار نفری بهبود یافتگان گروه های همتا بود.
اما کیست که نداند رئیسجمهور روز سهشنبه هفته پیش، دلگیر از نمایندگان مجلس، صحن را ترک کرد. آنگاه که نمایندگان با فریادهای دو-دو وزیر پیشنهادیش را از حضور در کابینه بازداشتند و آنقدر دو-دو کردند که او در پاسخ به نمایندگان گفت: من هم به دو-دوهای شما دو میگویم! اما آنقدر این دو-دو کردنها ادامه یافت که رئیسجمهور خطاب به نمایندگان گفت: وقتی کسی میگوید که نوکر مردم است اینقدر با او ور نروید.
عدم حضور رئیس جمهور در مجلس مشابه غیبتش در جلسات استیضاح علی کردان و حمید بهبهانی بود که آن دوبار هم نشان از ناخرسندی وی داشت. هربار هم گلایه رئیس جمهور از نحوه برخورد نمایندگان با وزرایش بود که چرا به مرحوم کردان و بهبهانی اتهاماتی زدند و چرا این بار آنقدر سروصدا کرند که سخنان او و سجادی دست کم دوبار قطع شد. استقبال سرد نمایندگان از احمدی نژاد و اینکه تنها محمدرضا باهنر و شهاب الدین صدر به پیشوازش رفتند، هم مزید بر علت شد. برای اولین بار بود که در مجلس، نمایندگان گرداگرد احمدی نژاد حلقه نزدند و او را در ورود و خروجبه صحن، مشایعت نکردند.
این گلایهها پنهان نماند. اینکه چگونه به گوش هیات رئیسه رسید، مشخص نیست اما هرچه که بود علی لاریجانی صبح دیروز در جلسه غیرعلنی کوتاهی به نمایندگان گفت که بیشتر مراقب عملکردشان باشند و مخالفتهایشان را در رای نهاییشان اعلام کنند نه در فریادهایشان. او حتی در جلسه علنی هم پیش و پس از سخنان نیکزاد بار دیگر به نمایندگان تذکر داد و آنها هم به حق به توصیه رئیسشان گوش دادند.
احمدی نژاد پیش از این به خاطر عدم تعیین سرپرست برای وزارت نفت، یک کارت زرد از مجلس گرفته بود. دیروز هم برای تخصیص بودجه به یارانه صنعت در قالب اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها از محل غیرقانونی فروش فولاد هرمزگان، دو کارته شد. اگر برای تخلف در عدم تشکیل وزارت ورزش و تاخیر در تعیین سرپرست هم رای گیری می شد قطعا نمایندگان به ان رای موافق می دادند
چنانکه در جلسه دیروز هیچ فریاد دو-دویی شنیده نشد، هیچ کس در مخالفت با نیکزاد حرفی نزد و رئیس جدید راه و شهرسازی دست پر، خانه ملت را ترک گفت. اما آنچه که هیات رئیسه توقعش را نداشت؛ عدم حضور رئیس جمهور بود. چه انکه بررسی صلاحیت وزیر پیشنهادی را از نخستین دستور جلسه دیروز به دستور دوم تغییر دادند تا نیکزاد که از صبح برای حضور در جلسه فراکسیون اصولگرایان به مجلس آمده بود، با بدرقه رئیس جمهور وارد صحن علنی شود. اما احمدی نژاد نیامد و آقای وزیر با همراهی معاونین رئیس جمهور (رحیمی و میرتاج الدینی) وارد صحن علنی مجلس شد.
رعایت متانت نمایندگان در جلسه دیروز و رای اعتمادشان به نیکزاد، با تشکر رئیس مجلس همراه شد که گفت: درست است که شما در روز بررسی صلاحیت وزیر پیشنهادی ورزش با دو-دو گفتن، نظر مخالفتان را می گفتید اما ممکن است که در بیرون از مجلس تصور اساعه ادب بشود و مقامات ارشد نظام از جمله رئیس جمهور از این موضوع دلگیر شوند.
رئیس مجلس از مقامات ارشد، تنها به نام رئیس جمهور اشاره کرد اما یکی از نمایندگان حامی دولت، در خلال تذکری درجلسه دیروز گفت که مقام معظم رهبری از رویکرد پیشین مجلس گلایه کرده اند و تذکرات دیروز لاریجانی هم در ادامه ان بوده است.
اما نمایندگان در ادامه جلسه دیروز نشان دادند که جانب مراعات گلایه مندی رئیس جمهور را تا مرز رای اعتماد به وزیر پیشنهادش، حفظ می کنند و نه تا حد چشم پوشی از تخلفات قانونی وی. شاهد این مدعا قرائت دو گزارش کمیسیون اصل نود از تخلفات رئیس جمهور بود که یکی با رای نمایندگان مصوب شد و به قوه قضاییه رفت و برای دومی رای گیری نشد. شاید این عدم رای گیری هم نوعی کمک به دولت بود تا سه اخطاره نشده و رسما رئیس جمهور در معرض سوال قرار نگیرد.
چرا که احمدی نژاد پیش از این به خاطر عدم تعیین سرپرست برای وزارت نفت، یک کارت زرد از مجلس گرفته بود. دیروز هم برای تخصیص بودجه به یارانه صنعت در قالب اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها از محل غیرقانونی فروش فولاد هرمزگان، دو کارته شد. اگر برای تخلف در عدم تشکیل وزارت ورزش و تاخیر در تعیین سرپرست هم رای گیری می شد قطعا نمایندگان به ان رای موافق می دادند و به این ترتیب رئیس جمهور با دریافت سه کارت زرد، ناگزیر از پاسخگویی به مجلس در قالب سوال نمایندگان از وی بود. بویژه اینکه رئیس جمهور در این گزارش متهم به سوء استفاده از مقامش شد.
بر اساس ماده 233 آییننامه داخلی مجلس، «هرگاه حداقل 10نفر از نمایندگان و یا هرکدام از کمیسیونها، عدم رعایت شؤونات و نقض یا استنکاف از اجراء قانون یا اجراء ناقص قانون توسط رئیس جمهور و یا وزیر و یا مسؤولین دستگاههای زیرمجموعه آنان را اعلام نمایند، موضوع بلافاصله از طریق هیأت رئیسه جهت رسیدگی به کمیسیون ذیربط ارجاع میگردد. کمیسیون حداکثر ظرف مدت دهروز موضوع را رسیدگی و در صورت وارد بودن با اظهارنظر صریح، گزارش خود را از طریق هیأترئیسه به مجلس ارائه میدهد».
این همان مسیری است که 12 نماینده مجلس با ارائه درخواست بررسی 50 مورد تخلف دولت به هیات ئیسه طی کرده و منتظر گزارش نهایی کمیسیون اصل نود هستند. گزارشی که با تاخیر قابل ملاحظهای هنوز ارائه نشده است.
اما نکته مهمتر در تبصره های ماده 233 است که تاکید دارد: «در صورتی که مجلس در مورد رئیسجمهور یا هریک از وزیران سه نوبت رأی به وارد بودن گزارش بدهد طرح استیضاح درصورت رعایت مفاد اصل هشتاد و نهم قانون اساسی در دستورکار مجلس قرار خواهد گرفت.»
علی لاریجانی صبح دیروز در جلسه غیرعلنی کوتاهی به نمایندگان گفت که بیشتر مراقب عملکردشان باشند و مخالفت هایشان را در رای نهایی شان اعلام کنند نه در فریادهایشان. او حتی در جلسه علنی هم پیش و پس از سخنان نیکزاد بار دیگر به نمایندگان تذکر داد و آنها هم به حق به توصیه رئیسشان گوش دادند.
اصل 89 قانون اساسی نیز حاکی از این است که « در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رییس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرایی کشور مورد استیضاح قرار دهند، رییس جمهور باید ظرف مدت یک ماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و در خصوص مسایل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رییس جمهور، اکثریت دو سوم کل نمایندگان به عدم کفایت رییس جمهور رای دادند مراتب جهت اجرای بند ده اصل یکصد و دهم به اطلاع مقام رهبری می رسد.»
به این ترتتیب محمود احمدینژاد تنها یک کارت زرد دیگر تا استیضاح فاصله دارد. این در حالی است که نمایندگانی چون احمد توکلی که گفته میشود از امضا کنندگان طرح سوال از رئیسجمهور است، دیروز اعلام کرد که ارائه گزارش از تخلفات رئیسجمهور موثرتر از سوال از وی است و هزینه سیاسی کمتری دارد. اگر دیگر نمایندگان نیز چنین نظری داشته باشند، به جای طرح سوال از رئیس جمهور، از این پس شاهد گزارشات متعدد صحن علنی در اثبات تخلفات قانونی دولت خواهیم بود.
بازهم بحث...ازدواج موقت!!
ازدواج موقت اگرچه در اسلام به آن اشاره شده اما اظهارنظرهای غیر کارشناسی در این زمینه و عدم هدایت صحیح آن میتواند ضمن ایجاد تبعات سوء، منجر به از هم پاشیدگی کانون خانواده و حتی عدم تمایل به تشکیل خانواده در بین جوانان گردد.
حجت الاسلام آقامیری در گفتگو با خبرنگار جهان عنوان میکند که پیغمبراکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) در جامعه حجاز در میان جماعتی که به روایت قرآن مثل چهار پا یا حتی گمراه تر از چهار پا بودند، ظهور کرد تا عرف آن جامعه را بهم بزند.
آقامیری با رد این نظریه که ازدواج موقت به دلیل تعارض با عرف جامعه نباید صورت بگیرد، گفت: عرف را در زمانی میتوانیم ملاک قرار دهیم که با شریعت اسلام در تعارض نباشد .
وی عرف را متأثر از عوامل مختلفی میداند و بیان می دارد: زمان گذشته که پادشاهان و سلاطین بودند، مردم بر اساس "الناس عبید ملوکهم" یک عرف خاص داشتند و امروزه که هجوم ماهوارهها و سایتهای اینترنتی که فرهنگ فساد و فحشا را گسترش میدهند، ممکن است عرف به گونهای دیگر تعریف شود، در حقیقت مولفه های "عرف" متاثر از عواملی است که جامعه به گونه های مختلف با آن در تعامل است ، بنابراین باید ببینیم عوامل ایجاد عرف نامطلوب چه المان هایی است که آنها را آفت شناسی نماییم و در صدد رفع آفات آن باشیم و بتوانیم عرف پاکی داشته باشیم.
آقامیری با رد این نظریه که ازدواج موقت به دلیل تعارض با عرف جامعه نباید صورت بگیرد، گفت: عرف را در زمانی میتوانیم ملاک قرار دهیم که با شریعت اسلام در تعارض نباشد .
وی مسئله ازدواج را احساس نیاز زن و مرد به یکدیگر دانست که این نسبت نیاز، باعث شده تا زوجین یکدیگر را تمکین کنند و همین جذابیت است که موجب بقاء خانواده می شود، بنابراین اگر این جاذبه به تشکیل و تحکیم خانواده منجر شود شرعی و درغیر این صورت مورد نظر نخواهد بود.
وی عنوان کرد به ازدواج موقت به واسطه وجاهت شرعی که دارد در جای خودش میتوان اعتنا کرده و آن را در زمان های خاص پیشنهاد داد ، اما به دلائلی که مطرح خواهد شد : ازدواج دختران دبیرستانی بدون اذن ولی آنها اصلاً مشروع نخواهد بود .
شایان ذکر است که اسلام برای ساماندهی به ناهنجاریهای جنسی پدیده آمده در اجتماع، به علل مختلفی که زن و مرد نتوانند خانواده دایمی تشکیل داده و همه وقت در زیر یک سقف با هم زندگی مشترک داشته باشند ، ازدواج موقت، با شرایط خاص خودش را پیشنهاد کرده است، که همانگونه که اشاره شد ، اختصاص به زمان اضطرار دارد و البته به هر نحو که این ازدواج صورت پذیرد و شرائط صحت را نیز داشته باشد کاملا شرعی و مورد احترام است که اسلام برای پوشش مشکلات ناشی از آن ناهنجاریها این ازدواج را مطرح کرده و در کل برای سرو سامان دادن به این نیاز ، برنامه هایی مانند نکاح دائم، موقت و یا حتی در زمانهای اولیه اسلام بحث بهره وری از کنیزکان و یا تحلیل امه را مطرح و تجویز کرده است.
وی عنوان کرد به ازدواج موقت به واسطه وجاهت شرعی که دارد در جای خودش میتوان اعتنا کرده و آن را در زمان های خاص پیشنهاد داد ، اما به دلائلی که مطرح خواهد شد : ازدواج دختران دبیرستانی بدون اذن ولی آنها اصلاً مشروع نخواهد بود .
آقامیری افزود : تفاوت میان ازدواج موقت و دائم در مدت زمان تعیین شده است و البته با این پیوند موقت برخی از امتیازهایی مانند ارث و نفقه که در ازدواج دائم خواهد بود در این ازدواج منتفی است و باید توجه داشت که برای زن و مرد در ازدواج دائم و موقت قوانینی وضع شده است که زنان و مردان را برای هر زمان مهیای ازدواج نمی داند مثل محدودیت مردان در تعداد ازدواج و محدودیت زنان در برخی از مواقع ماهیانه و در اغلب موارد؛ بنابراین شرایط زن، یک شرایط خاص است. ضمن اینکه در ازدواج زن باید کاملاً آزاد باشدو نسبت به این اقدام راضی و هیچکس نباید وی را اکراه کند، حتی ولی و قیم او.
آقامیری با تشریح شرایط ازدواج موقت از نگاه دین اسلام افزود: در ازدواج موقت دختر باید رشیده باشد یعنی مصلحت خودش را بداند، این نظر آیت الله شاهرودی و عده دیگری از فقهاست که می گویند در صورت رشیده نبودن، حتی اگر زن باکره هم نبود، فقط می تواند با اذن ولی ازدواج نماید.
و بنابر نظر عده ای دیگر از فقها، علاوه بر رشیده بودن، اجازه و اذن "ولی و سرپرست" نیز از شرائط صحت عقد است به عبارت بهتر ؛ تمامی فقها بجز چند نفر از آنان؛ معتقدند اذن واجازه ولی و سرپرست دختر، شرط وضعی و یا تکلیفی در ازدواج اوست.
وی با انتقاد از مطالبی که در مورد ازدواج موقت جوانان از جمله ازدواج دختران دبیرستانی مطرح می شود گفت: بنابر آنچه که گفته شد؛ این نظریه مخالف با برآمد نظرات فقها ، مراجع تقلید و شرع مقدس است و توصیه آن برای دختران دبیرستانی که رشیده نبوده و بدون اذن می خواهند چنین کاری را انجام دهند، وجهه عقلی و شرعی ندارد.
وی در ادامه به تشریح فتاوای مختلف در این زمینه پرداخت و افزود: سه دسته فتوا در این زمینه وجود دارد:
دسته اول:بیشتر فقها از جمله حضرت امام (ره) فرمودهاند اذن و اجازه ولی و سرپرست دختر در ازدواج او، واجب است و بدون اذن "ولی" عقد باطل است و این همان شرط وضعی است که گفته شد .
دسته دوم: بعضی از فقها رشیده بودن دختر را شرط اصلی و اذن پدر را شرط تکلیفی می دانند ، در این صورت (شرط تکلیفی) مفاد عقد صحیح است ولی مبادرت کردن به این کار حرام است . و ملاک شناخت رشیده بودن، فهم و درک دختر از مسایل بوده و به نحوه تشخیص او از مسایل برمی گردد، که در صورت عدم تشخیص مسایل، بهترین تصمیم گیرنده ولی اوست.
دسته سوم: این فقها معتقدند: رشیده بودن دختر، رکن اساسی است، ولی اذن ولی، اصلاً شرطیتی ندارد ، نهایتا آنان قایل به احتیاط مستحب در اخذ اذن ولی و سرپرست دختر شده اند .
بنابر آنچه که گذشت؛ هر سه فتوای رایج به صورت مستقیم یا غیر مستقیم اذن و اجازه ولی و سرپرست را در ازدواج دختران کم سن و سال، مثل دختران دبیرستانی ،شرط اصلی می دانند و اینکه مطرح می شود، طرفین می توانند با رضایت خود اقدام به ازدواج موقت نمایند کاملا اشتباه است.
وی در پایان عنوان داشت بایستی بتوانیم روابط رخ داده در جامعه را از این حالت کذا یی خارج کنیم، چرا که معصیت خداوند، نظام اجتماعی را بهم میریزد و موجب افزایش تدریجی ناهنجاریهای بنیان کن در جامعه می شود ، بنابراین نظراتی که از سردلسوزی برای برون رفت از این معضل در جامعه مطرح می شود ، چنانچه وجهه شرعی داشته باشد، راهکار مطلوبی است .
آقامیری بار دیگر تاکید کرد: در عین حال ؛ نکاح موقت ، نکاحی مشروع و البته اضطراری است که فقط برای مواقعی خاص پیشنهاد می شود .
امروزه توجه ي زيادي در گوشه و کنار جهان به مد مي شود. طي يک تحقيق توسط سازمان ملي زنان و سازمان دموکرات زنان در مراکش مشخص شده است که تعداد زيادي از دختران جوان مراکش حجاب را انتخاب مي کنند، فقط بخاطر اينکه تابع مد باشند.
بسياري از اين غير مسلمانان هيچ چيز از اسلام نمي دانند اما سعي مي کنند به تقليد از زنان مسلمان پوششان را مثل آنها بکنند. عده اي از آنها روسري و مانتو مي پوشند و عده ي ديگري چادر اسلامي بر سر مي کنند و امروزه حجاب اسلامي در مراکش مد شده است.
خيلي ها از اين مد پيروي مي کنند و بسياري از دختران غير مسلمان مراکشي به اين مد علاقه مند شده اند و خيلي از خانواده هاي مراکشي مخالف اين طرز لباس پوشيدن فرزندانشان هستند اما جوانان به اين مد علاقه مند شده اند و روسري و چادر هاي اسلامي با رنگهاي متفاوت مي پوشند.
منبع : «واحد خبر مركزاطلاعات و آمار شوراي فرهنگي اجتماعي زنان
