چشمه اى است كه تا پایان هستى مى جوشد، كوثرى است كه
فنا برنمى دارد،
افقى است بى كرانه و خورشیدى است عالمتاب.
داستان غدیر خم
سال دهم هجرت بود و پیامبر از آخرین سفر حج خود باز می
گشت،
گروه انبوهی كه تعدادشان را تا صد و بیست هزار رقم زده اند
او را بدرقه می كردند
تا این كه به پهنه بی آبی به نام غدیر خم
رسیدند.
نیم روز هیجدهم ذی الحجه بود كه ناگهان پیك وحی بر رسول خدا صلی
الله علیه و آله نازل شد
و از جانب خدا پیام آورده كه: «ای رسول آنچه از جانب
پروردگارت بر تو نازل شده
به گوش مردم برسان و اگر چنین نكنی رسالت او را ابلاغ
نكرده ای و خداوند تو را از گزند
مردمان حفظ خواهد كرد» پیامبر دستور توقف دادند و همگان در
آن بیابان بی آب و در زیر
آفتاب سوزان صحرا فرود آمدند و منبری از جهاز شتران برای
پیامبر ساختند و رسول خدا بر فراز
آن رفته و روی به مردم كردند. ابتدا خدای را سپاس فرموده و
از بدیهای نفس اماره به او پناه جست
و فرمود: ای مردم بزودی من از میان شما رخت بر می بندم,
آنگاه می افزاید چه كسی بر مومنین در
ارزیابی مصلحت ها و شناخت و تصرف در امور سزاوارتراست همه
یك سخن می گویند خدا و پیامبرداناترند.
رسول گرامی می فرماید آیا من به شما
از خودتان اولی و سزاوارتر.نیستم و
همگان یك صدا جواب می دهند كه چرا چنین است آنگاه فرمود:
من دو چیز گرانبها در میان شما می گذارم یكی ثقل اكبر كه
كتاب خداست و
دیگری ثقل اصغر كه اهل بیت منند. مردم، بر آنان پیشی
نگیرید و از آنان عقب نمانید.
آنگاه دست علی (ع) را در دست گرفت و آن قدر بالا برد كه
همگان او را در كنار رسول خدا دیدند
و شناختند سپس فرمود: خداوند مولای من و من مولای مومنان
هستم و بر آنها از خودشان سزاوارترم.
ای مردم هر كس كه من مولا و رهبر اویم این علی هم مولا و
رهبر اوست و
این جمله را سه بار تكرار كرد و چنین ادامه داد:
پروردگارا، دوستان علی را دوست بدار و
دشمنان او را خوار. خدایا علی را محور حق قرار ده و سپس
فرمود: لازم است حاضران
این خبر را به غایبان برسانند. هنوز اجتماع به حال خود باقی
بود كه دوباره آهنگ روح بخش
وحی گوش جان محمد صلی الله علیه و آله را نواخت كه:
«امروز دینتان را برایتان كامل نمودم و
نعمت خود را بر شما به پایان رساندم و اسلام را به عنوان
دین برایتان پسندیدم» و
بدین سان علی (ع) از جانب خداوند برای جانشینی پیامبر (ص)
برگزیده شد.
سندیت
واقعه غدیر خم
مرحوم علامه امینى در
کتاب الغدیر خود نام راویان حدیث غدیر را به ترتیب زمان زندگى ذكر كـرده
اسـت:
در میان اصحاب رسول خدا (ص ) 110 نفر,.
در میان تابعین 84 نفر,
در میان علماى
قرن دوم هجرى 56 نفر,
در میان علماى قرن سوم هجرى 92
نفر,
در میان علماى قرن چهارم هجرى 43
نفر,
در میان علماى قرن پنجم هجرى 24
نفر,
در میان علماى قرن ششم هجرى 20
نفر,
در میان علماى قرن هفتم هجرى 21
نفر,
در میان علماى قرن هشتم هجرى 18
نفر,
در میان علماى قرن نهم هجرى 16
نفر,
در میان علماى قرن دهم هجرى 14
نفر,
در میان علماى قرن یازدهم هجرى 12
نفر,
در میان علماى قرن دوازدهم هجرى 13
نفر,
در میان علماى قرن سیزدهم هجرى 12
نفر,
در میان علماى قرن چهاردهم هجرى 19 نفر
حدیث
غدیر در کتب معتبر اهل سنت از جمله در کتاب «مسند» امام احمد حنبل, در «سنن»
ترمذى,
«مسند احمد» و در «مستدرك» حافظ ابن عبداللّه حاكم
نیشابورى به مضامین مختلف ذکر شده است.
مفهوم عید
هیجدهم ذی الحجه روز غدیر خم را مسلمین خصوصا شیعیان عید شمرده اند
لغویون عید
را از مشتقات ماده "ع و د" به معنای بازگشت می دانند و در
نوروز بازگشت حیات را به پیكر سرد
گرامی می دارند حیاتی كه در هجوم خزان به سردی می گراید و
در بیداد سرمای زمستان تا مرز نیستی
پیش می رود تا آنجا كه گویی هرگز نبوده است.
در
مقام تطبیق این نكته با موازین مكتبی و مذهبی باید گفت عید آدمی بزرگداشت
بازگشت
حیات معنوی انسان است. در چنین باوری نوروز انسان روزی است
كه وی به خویشتن باز گردد
و گمشده اش را دریابد. مثلا در ماه مبارك رمضان آدمی بعد
از سی روز جهاد و مجاهده
با نفس سركش تمام ناخالصی های وجودش را ذوب می كند تا
عبودیت ناب در آن تجلی كند
و آنگاه عید فطر است. پس عید اسلامی بازگشت حیات است و
تعیین آن بر عهده شرع اقدس غدیر
بنا بر این تفسیر هر دو شرط را دارد یعنی هم بازگشت به
خوبشتن است .
و هم از طرف شرع مشخص شده است.غدیر بازگشت حیات دوباره
اسلام است
علاوه اینكه عید غدیر تشریع هم شده است در زیر به نمونه
هایی از روایاتی كه غدیر را عید شمرده اند
اشاره می شود فرات بن ابراهیم كوفی از امام صادق علیه
السلام نقل می كند
كه ایشان به نقل از پیامبر اكرم فرمودند یوم غدیر خم افضل
اعیاد امتی روز غدیر بزرگترین عید امت
من است حسن بن راشد می گوید از امام صادق علیه السلام
پرسیدم غیر از عید فطر و قربان برای
مسلمانان عید دیگری هم هست فرمودند بلی و این عید از آن دو
عید دیگر با فضیلت تر است گفتم
كدام روز است فرمود روز هیجدهم ماه ذی حجه عید غدیر خم عرض
كردم قربانت شوم در آن روز
چه اعمالی انجام دهیم روزه بگیرید بر محمد و آلش صلوات
بفرستید ...... یقین بدانید فرمودند
انبیا علیهم السلام روزی كه وصی خود را نصب می كردند امر
می كردند كه آن روز را جشن بگیرند
وقتی به سیره ائمه و پیامبر اكرم مراجعه می شود در می
یابیم كه پیامبر و امیر مومنان و
سایر ائمه با روز غدیر به عنوان یك عید برخورد كرده و
مسلمانان را به تبریك و تهنیت گفتن
به هم دعوت كرده اند امام حسن علیه السلام روز عید غدیر در
كوفه مهمانی بزرگی برپا می داشتند.
امام علی با فرزندان و گروهی از پیروانش
بعد از نماز برای شركت در مجلس به منزل امام حسن
علیه السلام می رفتند .و پس از اتمام مهمانی امام حسن علیه
السلام هدایایی به مردم اعطا می فرمود .
لذا این حركت امام حسن علیه السلام موجب شد مردم به روز عید
غدیر عادت كنند.
اعمال
غدیر
حادثه غدیر حادثه بزرگی است و عید غدیر عیدی بزرگ و شاید
شریفترین عید مسلمانان است.
در بیان ائمه علیهم السلام برای این روز بزرگ اعمالی وارد
شده است
كه به برخی از آنان اشاره می شود
1ـ تحكیم بیعت با
ولایت
همانگونه كه پیامبر اكرم بعداز نصب امام علی علیه السلام به
امامت مسلمین به جماعت مسلمانان امر كرد
كه با او بیعت كنند در سالروز آن حماسه جاوید پیامبر
تجدیدآن بیعت سفارش شده است.
لذا زیارت امیرالمومنین و سایر ائمه مستحب است. به همین
منظور ادعیه زیادی نیز وارد شده است
2ـ اظهار سرور و شادمانی
در وصف شیعه و شیعیان گفته شده است كه به شادی ما ائمه
شادند و به حزن ما محزون و مسلم است
كه عید غدیر شادی بخش ترین عید ائمه است و شادمانی شیعه در
این روز فرض است و هارون گوید
در روز هیجدهم ذی حجه خدمت امام صادق علیه السلام رسیدم كه
فرمود حقا كه روز غدیر روز عید فرح
و سرور است در روز عید غدیر اظهار فرح و امیر المومنین علی
علیه السلام نیز فرمودند :
در روز عید غدیر اظهار فرح وشادمانی کنید و برادران
مسلمان خود را نیز شاد گردانید
3ـ مصافحه كردن
مصافحه یا دست دادن از آداب اسلامی است و در روز عید غدیر
به آن تاكید بیشتری شده است.
امام علی علیه السلام فرمودند روز عید غدیر هنگامی كه
یكدیگر را ملاقات می كنید با هم مصافحه کنید.
ذكر مخصوص این روز نیز هنگام مصافحه سفارش شده است الحمد
لله الذی جعلنا من التمسکین بولایت
امیرالمومنین و الائمه علیهم السلام ترجمه سپاس خدای را كه
ما را از جمله درآویختگان به ولایت
امیرالمومنین علی و ائمه علیهم السلام قرار داد
4ـ
پیمان اخوت و برادری
از برنامه های اسلام ایجاد اخوت و برادری است. و به
همین منظور پیامبر اكرم بین مسلمانان مهاجرین
و انصار پیمان برادری بست و با پیمان اخوت علی را با خویش
برادر نمود و در برخی از زیارات
كه خطاب به پیامبر می خوانیم السلام علیك و علی اخیك علی
بن ابیطالب علیه السلام یعنی سلام بر تو
و برادرت علی اشاره به همین برادری است پیمان برادری و عقد
اخوت بستن از اعمال وارده در روز
غدیر است و صیغه مخصوصی دارد كه در مفاتیح الجنان آمده است
5ـ احسان و انفاق
احسان و انفاق از دستورات ویژه اسلامی است اما در ایام
بزرگ مثل عید غدیر بر آن تاكید بیشتری شده
است در سیره امام حسن علیه السلام است كه ایشان روز عید
غدیر مهمانی می داد و
شخص امام علی علیه السلام نیز در آن مراسم شركت می كرد
6ـ صله رحم
صله رحم از پسندیده ترین آداب اسلامی است و شرع مقدس
اسلام بر مطلب تاكید فراوان نموده است.
اما در روز عید غدیر بر این نكته سفارش بیشتری شده است
امام صادق علیه السلام می فرماید
از كارهایی كه در روز عید غدیر مستحب است صله رحم است
7ـ رفع حاجت مومنان
رفع حاجت مومنان از جمله اعمالی است كه اسلام برای آن
ارزش خاصی قائل شده است.
و ائمه آن را از چند طواف برتر می دانند. در روز غدیر این
عمل فضیلت بیشتری دارد.
امام علی علیه السلام فرمودند كسی كه مومنان را در روز غدیر
تكفل كند نزد خدای متعال من ضامنش
هستم كه از كافر شدن و پریشان شدن در امان باشد یعنی رفع
حاجت مومنان سبب عاقبت به خیری است .
8ـ غسل كردن و لباس نو پوشیدن
امام صادق علیه السلام فرموده اند در روز عید غدیر
پاكیزه ترین لباسهای خود را بر تن بپوش.
با غسل طهارت معنوی حاصل می شود و با نظافت طهارت ظاهری
9ـ تشكیل اجتماع
در روز عید غدیر به جهت یادآوری روزی كه پیامبر به امر
خداوند علی علیه السلام را به امامت امت
اسلامی نصب كرد بجاست در مراكزگوناگون گردآییم و به یاد آن
روز بزرگ و ثمراتش شادمان باشیم.
ائمه سفارش كرده اند كه به جهت یادآوری مقام محمد صلوات
الله علیه و آل او علیهم السلام اجتماعات
تشکیل بشود .و خود نیز از این گونه اجتماعات برپا می داشتند
.
10ـ دعا روزه و عبادت
روزه و دعا از اعمالی است كه در همه اعیاد مورد سفارش و
تاكید است خاصه در روز عید غدیر
حسن بن راشد گوید از امام صادق علیه السلام درباره عید غدیر
پرسیدم و حضرت فرمود این عید از عید
قربان و فطر برتر است. آن روز را روزه بگیرید و بر محمد و
آلش زیاد صلوات بفرستید.
