تبیان، دستیار زندگی

     هنرنزد ایرانیان است وبس. جمله ای که همه ما،آن را بارها شنیده ایم. بیشترهنرهای ایرانی با دستان هنرمندان اصفهانی تولید می شوند.د ستانی که باید آنها را ستود، چون هرکدام سرمایه خاک این سرزمین ا ند، سرمایه هایی که باید آنها را بشناسیم وبرای بقای هنراین هنرمندان تلاش کنیم.درحال حاضر تعداد257رشته صنایع دستی در ایران وجود دارد که از این تعداد حدود 178رشته مربوط به اصفهان می باشد. هنرمندان اصفهانی درگروه های هنری،آبگینه، بافته ها ونساجی سنتی، بافته های داری، چاپ های سنتی روی پارچه، رودوزی های سنتی، سفال وکاشی وسرامیک، آثارچرمی، هنرهای فلزی، صنایع دستی وابسته به معماری، آثارکاغذی، صنایع دستی تلفیقی وتکمیلی ونمدمالی مشغول فعالیت هستند. برخی ازاین هنرها دراصفهان متولد شده وبعضی دیگر، ازمکانهای دیگربه آن وارد شده اند. اما هرچند که زا د گاه بسیاری ازآنها اصفهان نیست، هنرمندان اصفهانی آن چنان این هنرها را رونق بخشیده اند وبه اوج رسانده اند، که اکنون اصفهان دربسیاری از آنها، حرف ا ول را درد نیا می زند. چنان که حتی بسیای ازکشورهای جهان چون، آلمان، ایتالیا، انگلستان، فرانسه، کانادا، استرالیا، ژا پن ترکیه، هلند، آ فریقای جنوبی وکشورهای حوزه خلیج فارس وارد کننده صنایع دستی اصفهان می باشند. حا ل به برخی ازمشهورترین هنرهای  اصفهان اشاره می کنیم.

     هنرسوخت اززمان صفویه درایران وجود داشته ودر آن دوران برروی جلد قرآن وکتابهای نفیس خطی کارمی شد.درفاصله انقراض سلسه صفویه تا دوره قاجاریه، این هنربه فراموشی سپرده شد ودر دوران قاجارنیزجلد قرآن وکتابها را با نقاشی رنگ وروغن به صورت گل وبوته اجرا وتزیین می کردند تا اینکه دراواخراین دوران استاد حاج میرزا آقا امامی به احیای هنرسوخت همت گماشت وبا ابتکاری جدید این هنر را برروی تابلوهای مینیاتور اجرا نمود.پس ازاوتنها مرحوم استاد حسین خطایی، سپس خانم زینت اسادات امامی دراین هنرتبحرپیدا کردند. یک تابلوهنرسوخت، کلکسیونی ازمجموعه هنرهای اصیل ایرانی به همراه ترکیبی ازچند صنعت است.

     اولین پارچه قلمکاردرکشورمصردیده شده وپس ازآن هند حرف اول را دراین هنر می زده است،اما پس ازآ نکه اصفهانی ها با این هنراز طریق تجارت آشنا می شوند،آن رادردست می گیرند وقلمکاری در این شهربه اوج شکوفایی خود می رسد.قلمکار اصفهان چنان رواجی میابد که قلمکاری صدرس ومچلی بندرهند را شکست می دهد.  هنرقلمکاری درعصرصفویه

 ودراصفهان به اوج خود رسید، بدان گونه که در این دوره بیشتر لباسهای زنانه ومردانه ازپارچه های قلمکارتهیه می شد. نقشهای قلمکاردرابتدا شامل، نقوش اسلیمی وگلهای چند پر می شد. دردوران قاجار نقاشیهای عامیانه وارداین کار می شود وقلمکار قهوه خانه ای ابداع می گردد وهمچنین  پرده هایی  ازحماسه های مذهبی وملی به وجود می آید. البته این هنر، درفاصله زمانی1292-1312رونق خود را از دست می دهد و تنها چهارخانواده در این دوره درکارخود پایدارمی مانند، چیت ساز، بیرجندی،عطریان ومشکوه. ولی پس ازآن دوباره رونق پیدا کرده وحتی وارد بازارهای جهانی می شود.

صنعت خاتم سازی به شیوه امروزی قبل از صفویه ودر عهد استیلای مغول در ایران وایجاد رابطه ی مستقیم بین ایران وچین از آن کشور به ایران آمده است.ولی در خود ایران هم پیش از ظهور اسلام،گونه ای خاتم سازی رواج داشته است،به این ترتیب که خاتم سازان ازچوب یکرنگ استفاده می کردند وآنرابه صورت چهارمیلی مترمکعب می بریدند وبا طرحهای گوناگون روی صفحه ای نصب ومیخکوب می نمودند.رنگهایی که درچین باآن کار می کردند،دورنگ سیاه وسفید بوده است،ولی زمانی که خاتم به ایران آمد،ایرانیان رنگهای قرمز،سبز،آبی وزرد را نیز در آن وارد کردند،به علاوه از نظر شکل هندسی هم از خود ابتکاراتی به خرج دادند.قدمت این هنر درشهرشیرازبه بیش از 100سال میرسد،ولی اوج شکوفایی این هنررامی توان دراصفهان دید.دراصفهان علاوه براشیای خاتم که به شیوه شیراز ساخته می شود،بعضی از محصولات خاتم بانقره ومیناسازی ترکیب شده است.دوران صفویه،عهد روج صنعت خاتم کاری است.دراین دوره سر تا سربازار زرگرهای فعلی اصفهان دربازارهنر،بازارخاتم سازان بوده است وتا80سال اخیرهم ازنسل آنان استادانی مانند،سیدابراهیم وسیداسماعیل ازاستادان مشهوراین صنعت دراصفهان به شمارمی رفته اند.استاد«محمدخلیل گلریز خاتم» ازچهره های درخشان صنعت خاتم سازی اصفهان بوده است.سایر استادان مشهورخاتم کارکه اینک دراصفهان به این هنراشتغال دارند عبارتند از:خیامیان،صدری،صفامهر،معمار،شاه میوه وطاهرزاده.

     مشکل بتوان گفت از چه زمانی هنر مینا کاری در ایران رواج یافته است،زیرا ازروزگاران پیش ازعهد صفویه،نمونه هایی از مینا کاری در دست نیست وازدوران صفویه وقاجاریه هم آثار زیادی بر جا نمانده است.ولی هنر میناکاری در ایران بیش از نقاط دیگر تجلی داشته و یکی از قدیمی ترین نمونه های آن متعلق به عهد صفویه بوده است.مینا کاری درزمان صفویان رونق گرفت واصفهان مرکز عمده این کارشد هنوز هم این شهر تنها مرکزاین هنرمحسوب می شود.مینا کاری در اصفهان استادان معروفیمانند آقا علی فرزندآقاباقرنقاش داشته است.رواج صنعت مینا کاری در اصفهان از دوران پهلوی است وطی پنجاه سال اخیراین صنعت به وسیله یکی ازاستادان هنر مندوبه نام اصفهان؛شکرالله صنیع زاده بسط وتوسعه یافت.

     صنعت قلم زنی ازفنون بسیار قدیمی ایران است.دردوران اسلامی هم هنر قلم زنی درایران و به خصوص دراصفهان رواج فوق العاده داشته است.این هنرکه در اصل رویه آرایی وتزیین سطوح فلزی به وسیله قلم های فولادی وبا استفاده از ضربات چکش می باشد، بیشتر روی مس سفید کاری شده یا سرخ انجام میشود.اصفهان همیشه از مراکز مهم این صنعت بوده و از نمونه های آن،« در مَرّصع مدرسه چهار باغ » است که درآن،هفت هنر،نجاری،زرگری ،قلم زنی،برجسته کاری،شبکه کاری قابلمه و ملقمه به کار رفته است.استاد بزرگ قلمزن اصفهان در دوره معاصر،حاج محمد تقی ذوفن است که کار های او در داخل و خارج ایران شهرت دارد.او در طراحی وقلم زنی استاد مسلم است و مانند ندارد.مشهور ترین استاد قلمزن که تابلوهایی به شیوه مینیاتور میسازد و می توان گفت که نه تنها در اصفهان،بلکه در ایران نظیر ندارد.حسین علاقه مند،ابراهیم دایی زاده،محمدعریضی،جلال اشراف زاده،علی محمد پرورش

- آمفی تأتر چگونه جایی است؟

     آمفی تآتر، مکانی است گرد که تماشاچیان در2یا3آن می نشینند وهنرپیشه ها را دوره می کنند.پس آمفی تآتر سا ختمان یا فضای بازی است با منطقهای که به  وسیله ی ردیف های صندلی احاطه شده باشد.در رم باستان آمفی تآترها را برای نمایش های تفریحی می ساختند که معروفترین آنها کولو سئوم شهر رم است.

- فیلم ها و تصاویر تلویزیونی چگونه حرکت می کنند؟

     وقتی یک فیلم را در پرده سینما و یا یک برنامه را از تلویزیون تماشا می کنید در حقیقت یک واقعه یا یک صحنه متحرک را نگاه نمی کنید، بلکه یک سری از عکس های ثابت را که به سرعت زیاد از جلوی چشمان شما عبور می کنند تماشا می کنید. دوربین های فیلم برداری چه در سینما و چه در تلویزیون عکس های زیادی از یک صحنه می گیرند. این عکس ها در سینما بیست و چهار عدد در هر ثانیه و در تلویزیون بیست وپنج تا سی عکس در هر ثانیه می باشد. این تصاویر چنان به سرعت در پرده سینما و یاصفحه تلویزیون حرکت می کنند که چشمان شما نمی توانند آنها را جدا از هم و به شکل عکس های تک تک ببینند.در حقیقت این خطای چشم است که شما فکر می کنید مشغول تماشای صحنه متحرک هستید.  

 -فیلم های کارتون چگونه ساخته می شوند؟

     کارتون یا فیلم انیمیشن با نقاشی تصاویر جداگانه ساخته می شوند.وقتی فیلم به نمایش درمی آید، نقاشی ها و تصاویر به حرکت در می آیند.تهیه یک فیلم کارتون احتیاج به زمان زیادی دارد.مثلاً برای تهیه یک فیلمِ کارتونیِ ده دقیقه ای باید حدود پانزده هزار تصویر جداگانه تهیه کرد.   

- اولین فیلم چه نام داشت؟

     در صنعت فیلم، مخترعین زیادی شرکت داشتند و به همین دلیل مشکل بتوان گفت که اولین آنها چه کسی بوده است. البته نا گفته نماند اولین فیلمی که به شکل امروزی بر روی پرده سینما به تماشا گذاشته شد فیلمی از «آگوست » و « لومیِر» بود.این دو برادر فرانسوی فیلمی از کارگران را هنگام خروج آنان از کارخانه ساختند. این فیلم در سال1895به نمایش عمومی درآمد.فیلم دیگر لومیِر از قطاری بود که وارد ایستگاه می شد. هنگام تماشای این فیلم مردم فکر می کردند که این تِرَن واقعی است و با ترس از مقابل پرده سینما فرار کردند.

- در کدام یک از هنرهای نمایشی از کلام استفاده نمی شود؟

     در نوعی نمایش، هنرپیشه ها اصلاً حرف نمی زنند به این نوع نمایش، « میم » یا « میمیگ » می گویند. پس میم نمایشی بدون کلام است. در میم احساسات با حرکات صورت و دست و بدن به نمایش درمی آیند. با اجرای یک میمِ خوب می شود موضوع داستانی را بیان کرد.  

- ابزار کار نمایش چه چیزهایی هستند؟

     ابزار کار نمایش اشیایی هستند که از آنها در نمایشنامه ها ، فیلم ها و یا تولیدات تلویزیونی استفاده می شود.این وسایل اشیایی از قبیل شیشه یا تفنگ هستند که هنرپیشه ها در دست می گیرند ویا اشیایی هستندکه درصحنه نمایش مورد استفاده واقع می شوند.این اشیا مثل و صندلی

واثاثیه،ساعت،تابلوو... هستند. دراکثرتولیدات نمایشی فردی مسئولیت تهیه این وسایل را دارد.

- دکور چیست؟

     در استودیویِ فیلم یا ساختمانی است که به نظر بینندگان واقعی بیاید.این مناظر یا ساختمانها را نجاران وکار گران می سازند. بعد از ساخت، دکور رنگ و سپس تزئین می شود تا شبیه

یک اتاق، یک ساختمان یا هر صحنه ی وا قعی دیگرشود که خواست کارگردان است. گاهیدکور را طوری می سازند که یک خیابان وحتی یک شهر کوچک را به نمایش بگذارد.    

- لوکیشن چیست؟

     بسیاری از فیلم ها و یا تولیدات تلویزیونی در داخل استودیو ساخته نمی شوند.دوربین و هنرپیشه ها به محل واقعی می روند و فیلم در محل ساخته می شود.این محل را محل فیلمبرداری و محصول تهیه شده در محل را « لوکیشن » می گویند.

- چرا هنر پیشه ها را گریم می کنند؟

     نور صحنه تأتر آنقدر روشن است که اگر هنرپیشه ها گریم نشوند خیلی پریده رنگ به نظر می آیند.هنرپیشه ها به دلیل دیگری نیز ازگریم استفاده می کنند و این زمانی است که بخواهند تغییر قیافه بدهند.با استفاده از گریم می توان هنرپیشه ای را جوانتر با پیرتر نشان داد.هنرپیشه ها با استفاده از کلاه گیس ها و دماغ های مصنوعی قیافه خود را به کلی عوض می کنند. از گریم در تأتر، سینما و تلویزیون استفاده می شود.           - چه فرقی بین تهیه کننده و کارگردان وجود دارد؟

     تهیه کننده فردی است که مسئولیت تهیه یک فیلم یا نمایشنامه یا برنامه تلویزیونی را قبول می کند. تهیه کننده هر چیزی را که برای اجرای نمایش یا فیلم یا برنامه تلویزیونی لازم باشد تهیه می کند. این تهیه کننده است که تصمیم می گیرد چه برنامه یا نمایش یا فیلمی تهیه شود.

تهیه کننده برای تمام آنچه که گفته شد باید پول پرداخت کند،اما کارگردان فقط مسئولیت هنرپیشه ها را عهده دار است. او با هنرپیشه ها تمرین می کند و به آنها می آموزد که چگونه باید اجرای نقش کنند.کارگردان همچنین فیلمبرداران را هدایت می کند.

- کدام ستاره فیلم با کلاه گِرد سیاه، شلوار کیسه ای و عصا در فیلم ها حاضر می شد؟

     از این لباس عجیب « چارلی چاپلین » استفاده می کرد. چاپلین در سال1889متولد شد و در سال1977درگذشت.او اکثر عمر خود را در امریکا بسر برد و فیلم های کُمدِی ِ زیادی ساخت.

او در فیلم هایش با همین لباس در نقش آدمهای خانه بِدوش بازی می کرد. اکثر فیلم های او قبل از اختراع سینمای ناطِق ساخته شدند و به سینمای صامِت که بدون صدای هنرپیشه ها هست تعلق دارند. با آنکه چارلی در این فیلم ها صحبت نمی کرد اما اتفاق هایی که برای او می افتادند به قدری خنده دار بود که هنوز هم مردم از تماشای آنها لذت می برند.  

- چگونگی پیدایش موسیقی؟

     درآن زمان که هنوزجنبنده ای درکره زمین نمی زبست.جهان ماوای خاموش نبود.امواج کوه پیکر برصخره های عظیم بر خورد می کرد،باددرشاخهسارها می پیچیدوازتماس آب با سنگهاوسنگریزه ها آوای دلنشینی برمی خاست.بعدهاجانوران درروی زمین پدیدارشدندو بااصوات به سخن گفتن با یکدیگرآغازکردندوپرندگان بهنگام دمیدن صبح صادق به نغمه پردازی پرداختنددر چین4500 سال پیش موسیقی اختراع شد.شناختن مبدأومنشاءموسیقی برای ماکمال استفاده را داردزیراکشف این نکته بشناسائی ماهیت موسیقی کمک بسیارمی کندازآنچه درفوق ذکرشدچنین برمی آیدکه موسیقی درآغازهمان سخن گفتن بودکه درآن هرصدایی کشش خاص می یافت.زیروبم شدن ناپایداراصوات بعدها اندک اندک بوضع ثابتی گرائید.تحقیقات علمی صحت این نظری رابه ثبوت رسانیده.

- تُن یاآهنگ صداچیست؟

     موسیقی اگرخارج ازآهنگ یاتن نواخته شودصدای خوبی نخواهد داشت.اگرکسی صدای خوبی نداشته باشد دقیقاً نمی تواند نت های موسیقی راصحیح اجراکند.اگرآهنگ صداکمی بالاتر باشد، گفته می شود صداتیزاست واگرکمی پایین باشدآن رابم می خوانند.جهت اطمینان ازاینکه موسیقی خارج ازآهنگ نباشد،نوازندگان ارکسترقبل ازاجراسازهای خود را کوک می کنند.

     نمونه هایی از انواع سوت و فلوت و نی لبک چوبی مربوط به دوره پارینه سنگی در محلهایی چون ایستالوسکو در مجارستان و ملودووا در روسیه بدست آمده است که قدمت آنها به حدود 25000سال تا22000سال قبل از میلاد باز می گردد. پالینه سنگی اولین دوره دوران پیش از تاریخ است. اولین نمادسازی موسیقی موجود متعلق به حدود1800سال قبل ازمیلاد است که روی یک لوحه گلی در منطقه نیپور در سومر(عراق کنونی)بدست آمد و در1966 کشفِ رمز شد.

- فرق بین پیانو، ارگ و چَنگ در چیست؟

     هرسه این آلات موسیقی یک نوع ردیف مضرابی دارند،لیکن صداهای متفاوتی ایجادمی کنند.این مسئله به خاطرآن است که وقتی یک کلیدرافشارمی دهیداتفاقهای مختلفی می دهد.درپیانویک چکش نرم به سیم محکمی ضربه میزند.در چنگ یک لوله میان نهی سیم رابه صدادرمی آوردودرارگ جریان هوا به داخل لولهای میرود وصدا تولید می شود.

- گیتارچند رشته سیم دارد؟

     هم گیتاراسپانیولی وهم گیتارالکتیکی6 رشته سیم دارند.گیتارباس4 رشته سیم دارد.گیتار12سیمی هم وجود دارد که در6 جفت میزان شدهاند.

- بزرگترین طبل کدام است؟

     بزرگترینطبلی که تاکنون ساخته شده دارای 65/3 متر قطرو272 کیلو گرم وزن بود و برای مراسم جشن صلح جهانی در سال1872آماده شده بود.طبل در ایام قدیم وسیله ی مهمی جهت ارتباط قبایل بود که بوسیله ی آن بیکدیگر پیغام می فرستادند.ویا در مراسم بخصوصی از جمله مراسم شادی یا عزاداری از آن استفاده می شد.

1- مجسمه سازان چگونه مجسمه می سازند؟

     مجسمه سازان یک بلوک سنگی را بایک قلم درز(اسکنه)می تراشند ومجسمه سنگی می سازند.بیشترمجسمه هارا ازفلزات بخصوص ازبرنز می سازندچون برنزدرمقابل تغییرات جوی مقام است. مجسمه هارا ازگل رس میسازند.مجسمه سازمجسمه گلی رابادست درست می کند.سپس دورتادورآن را با گچ قالب می گیرند.وقتی گچ سخت شد،مجسمه گلی را بیرون می آورند ودرداخل مجسمه  گچی برنزذوب شده رامی ریزند ومجسمه برنزی ساخته می شود.

 2- نقاشی مورال وفریسکو چه هستند؟

     مورال نقاشی بر روی دیوار و سقف ساختمانهاست.فریسکو نوع مخصوصی ازنقاشی دیواری است که وقتی دیوارگچ کاری شده باشد برروی آن انجام می گیرد.رنگهابا گچ مرطوب مخلوط می شوندتا قابل کاربرد برروی دیوارها بشوند.وقتی گچ خشک شودرنگها به درخشانی ظاهر می شوند.

 3- کدام نقاش چهار سال طول کشید تامعروفترین اثر خودرا به اتمام برساند؟

     میکل آنژ یکی از بزرگترین هنرمندان جهان است که از سال1475تا1564در ایتالیا زندگی می کرد.او هم نقاش و هم مجسمه ساز بود.بزرگترین نقاشی او،سقف کلیسای سیستین در واتیکان را پوشانده است.این اثر شامل مناظری از کتاب مقدس است. تمام نقاشی را خود میکل آنژ در حالی  که تمام مدت بر روی دار بست دراز کشیده بود،کشیده است.کار بر روی این نقاشی 4سال طول کشید.

 4- گلهای آفتاب گردان معروفترین اثرکدام هنرمنداست؟

      وینسنت وان گوگ نقاش هلندی به دلیل رنگهای روشن درنقاشی مناظر،انسنهاوزندگی آرام معروف است.این نقاشی با خطوط پهنی ازرنگهای تندکارشده اند.گلهای آفتاب گردان یکی ازمحبوب ترین ومعروفترین آثاراو است.