تبیان، دستیار زندگی

ترکمن صحرا در شمال شرقی ایران است و شامل شهرهای گنبد کاووس، بندر ترکمن، آق‌قلا، مراوه‌تپه، کلاله، سیمین‌شهر، گمش‌تپه، نگین‌شهر، انبار آلوم و داشلی برون می باشد. اکثریت جمعیت ترکمن صحرا را ترکمن‌ها تشکیل می دهند که مردمانی ترک زبان و مسلمان(اهل سنت حنفی) می باشند. ترکمن‌صحرا جلگه‌ای است رسوبی و نسبتاً هموار که از عقب‌نشینی دریای خزر و تجمع رسوبهای رودهایی نظیر اترک و گرگان به وجود آمده است. این جلگه عریضترین بخش جلگه‌های خزری است که شمال استانهای گلستان و خراسان شمالی را در بر می‌گیرد، این منطقه بین عرضهای جغرافیایی ۳۶ درجه و ۳۰ دقیقه (جنوب گرگان) تا ۳۸ درجه شمالی (چات) و نیز طولهای جغرافیایی ۵۳ درجه و ۵ دقیقه (بندرترکمن) تا ۵۶ درجه شرقی (مراوه تپه) در استان گلستان قراردارد (بدون احتساب شمال خراسان).
از لحاظ موقعیت جغرافیایی این منطقه از مغرب به دریای خزر و از شمال به جمهوری ترکمنستان محدود می‌شود که با طول ۴۰۰ کیلومتر از غرب به شرق گسترده است و از مشرق به خراسان و منطقه نیمه‌خشک بجنورد و دره‌گز و از جنوب به کوهپایه‌های جنگلی البرز شمالی محدود است. شیب زمین از جنوب به شمال و از شرق به غرب در امتداد شبکه آبها و رودهایی که به دریای خزر می‌ریزد کاهش می‌یابد.
طبیعت

زمین‌شناسی و خاک
این منطقه از رسوبات آبرفتی دوران چهارم زمین‌شناسی انباشته شده است که بهترین منبع ذخیره‌کننده آب زیرزمینی است. این آبرفتها دارای بافت سست و ریز بوده، درجه سختی آنها بسیار کم است (رس، ماسه، مارن) و در نتیجه نه آنچنان ریز چسبنده است و نه آنچنان سخت و سنگی، بلکه برای رویش گیاه و نفوذ آب امکانات را دارد. بغیر از چند تپه ماسه‌ای (نهشته‌های بادی از نوع لُس) ناهمواری چندانی در سطح دشت مشاهده نمی‌شود. تپه‌هایی که در سطح منطقه است به زبان محلی قره‌دفه (سیاه‌تپه)، قیزلاردفه (تپه دختران)، یاریم‌دفه (نیم‌تپه)، کوموش‌دفه (تپه‌نقره‌ای) و… نامیده می‌شوند که البته این تپه‌ها از نظر تغییرات اقلیمی و رویش گیاهی نقش تعیین‌کننده‌ای ندارند.

ارتفاع دشت که در ساحل دریا (بندرترکمن) ۲۰- متر است به سمت مشرق در حوالی گوکجه‌داغ در شمال‌شرق گنبد به ارتفاع بیش از ۵۰۰ متر افزایش می‌یابد. از سمت مشرق، منطقه ناهموار کلاله، مینودشت، گلیداغ، قره‌بلخان، مراوه‌داغ و حصارچه شروع شده و کم‌کم به تپه‌های جنگلی البرز شمالی و خراسان غربی متصل می‌شود. خاک منطقه از جنوب به شمال از نظر هوموس و میزان باروری فقیرتر می‌شود تا جایی که خاکهای مرغوب مناطق جنوبی جای خود را به خاکهای شور و بیابانی حوالی‌ رود اترک و نوار مرزی در شمال استان گلستان می‌دهد. سطح دشت پوشیده از خاکهای قهوه‌ای رسوبی نسبتاً ریز بافت است که امکان رویش علف و بوته‌ها شامل چمن و گیاهان نیمه‌خشک را فراهم آورده است. در این نوع خاک امکان کشت غلاتی نظیر گندم و جو و گیاهانی مثل پنبه، برنج و سبزیجات کاملاً فراهم است که علاوه بر تولید مواد غذایی، مقداری مرتع مصنوعی هم برای دامها فراهم می‌شود (بقایای گندم و سایر محصولات زراعی). در بخش شوره‌زارهای شمال و شمال‌غرب و در قسمت غرب دشت در حدود اترک‌رود- که شهر گنبدکاووس در آن واقع است- نوعی بیابانی وجود دارد.

 آب و هوا
این منطقه از لحاظ آب و هوایی، پوشش گیاهی، خاک و زندگی جانوری از سایر مناطق شمال کشور (گیلان و مازندران) متمایز است و این با کاهش ریزشهای جوی، رطوبت نسبی هوا و افزایش درجه حرارت از غرب به شرق مشخص می‌شود به طوری که برای مثال می‌توان اختلاف ریزشهای جوی را که در بابلسر۸۶۸ میلیمتر است و در گرگان به ۶۳۵ میلیمتر و در حوالی گنبد به ۴۷۲ میلیمتر کاهش می‌یابد در نظر گرفت، (سالنامه هواشناسی کشور- سال ۱۳۶۳) این اختلافات از ترکیب آب و هوایی منطقه ناشی می‌شود و از دیدگاه هواشناسی خود بخشی جداگانه است اما پدیده‌هایی از قبیل دوری از ارتفاعات البرز، کاهش رطوبت بادهای غربی و عبور جریانهای هوایی سرد و خشک سپری از صحرای قراقوم را که بسیار کم باران است باید موثر دانست. ضمن اینکه شمال این منطقه ادامه صحرای خشک و نیمه‌خشک جمهوری ترکمنستان است. ماه بهمن پربارانترین و ماه تیر خشک‌ترین ماه سال در این منطقه است. درجه حرارت نیز از مغرب به مشرق افزایش می‌یابد به طوری که در تابستان در بعضی از نقاط صحرایی دمای بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد نیز مشاهده شده است.درجه حرارت نقاط مختلف یکسان نیست. هر چه از غرب به شرق و از جنوب به شمال برویم بر دمای محیط افزوده می‌شود. برای نمونه با توجه به یافته‌های هواشناسی دو ایستگاه گرگان و گنبدکاووس می‌بینیم که میانگین دمای سالانه گرگان ۳۵/۱۷ درجه سانتیگراد و گنبد کاووس ۶/۱۷ درجه سانتیگراد است. با توجه به اینکه ارقام مربوط به میانگین دمای سالانه در یک نقطه نمی‌تواند گویای وضعیت کلی دما در آن منطقه باشد باید به ارقام حداکثر و حداقل مطلق (بیشینه و کمینه) دمای سالانه نیز توجه کرد. کمترین دمای سالانه ایستگاه گرگان ۶/۹- درجه سانتیگراد و در ایستگاه گنبد ۵/۱۴- درجه سانتیگراد در دیماه گزارش شده است. بیشترین دمای سالانه نیز در ایستگاه گرگان در تیرماه ۶/۴۳ درجه سانتیگراد و در ایستگاه گنبد در تیرماه ۴۶ درجه سانتیگراد ثبت شده است.
از نظر تعداد روزهای یخبندان در سال نیز در نقاط گوناگون استان تفاوتهایی مشاهده می‌شود به طوری که در ایستگاه گرگان ۱/۱۳ روز و در ایستگاه گنبد ۸/۳۰ روز در طول سال یخبندان ثبت شده است. همچنین تعداد ماههای همراه با یخبندان در ایستگاه گرگان ۵ ماه و در ایستگاه گنبد ۶ ماه گزارش گردیده است بنابراین بارز است که بیشترین میزان تبخیر در نواحی شمالی و کمترین میزان در نواحی جنوبی صورت می‌گیرد. سردترین ماهها در منطقه دی و بهمن است با ۷/۱ و ۴/۰- درجه سانتیگراد در ایستگاه گنبد ثبت شده است و گرمترین ماهها خرداد، تیر و مرداد به ترتیب با ۲/۳۱، ۱/۳۷ و ۲/۳۳ درجه سانتیگراد است. اختلاف از نقطه‌ای به نقطه دیگر را باید بیشتر معلول عوامل محلی مانند اختلافات ارتفاع یا بادهای محلی دانست. بادهای مرطوب غربی از جمله بادهای غالب منطقه است که در طول زمستان از غرب به شرق و جنوب‌شرقی می‌وزد و اغلب باران‌زاست. از دیگر بادهای منطقه باد سرد و خشک شمال‌شرقی است که از سیبری می‌وزد و فاقد رطوبت است و در منطقه به نام محلی ترکمنی «سورتیک» (Sortik) شناخته می‌شود.
طبق آمار، اختلاف درجه حرارت فصلی به وضوح در منطقه ترکمن‌صحرا مشهود است و پاییز و زمستان آن مرطوب است. از اینرو شمال این منطقه (بخش شمالی بندرترکمن، گنبدکاووس، مراوه‌تپه و آق‌قلا) جزو قلمرو آب و هوای نیمه‌بیابانی یا نیمه‌خشک قرار می‌گیرد و مناطق جنوبی این منطقه (از جمله جنوب بندرترکمن و جزیره آشوراده) جزو مناطق معتدل با آب و هوای شبه مدیترانه به حساب می‌آید و هر چه از مشرق به طرف غرب ترکمن‌صحرا برویم آب و هوا معتدل‌تر می‌شود.
منابع آب
مهمترین منابع آبی در سطح ترکمن‌صحرا رودهایی دائمی هستند که عبارتند از: ۱- رود گرگان: مهمترین رود صحرای ترکمن است که از کوه آلاداغ(حوالی بجنورد) سرچشمه می‌گیرد و در جهت شرق به غرب جریان یافته، در مسیر خود تا شرق منطقه گوکلان(از مناطق کوهستانی گنبد) با عمق نسیتاً زیاد عبور می‌کند، سپس وارد دشت گرگان شده، از شهرهای گنبدکاووس و آق‌قلا عبور کرده پس از طی حدود ۳۰۰ کیلومتر در حوالی خواجه‌نفس از توابع بندرترکمن به دریای خزر می‌ریزد.

به علت پایین بودن سطح آب رود گرگان، استفاده از آن در امور زراعت تنها بوسیله تلمبه یا سد امکان دارد. آب آن بسیار گل‌آلود بوده، مهمترین منبع آبی مردم این منطقه برای زراعت و مصرف دامها است. سد مخزنی خاکی وشمگیر که حدود ۵۰ هکتار از اراضی اطراف را مشروب می‌سازد بر روی این رود احداث شده است. ۲- رود اترک: به طول ۵۰۰ کیلومتر، از بزرگترین رودهای ایران است که از دامنه‌های غربی کوه هزارمسجد(حوالی قوچان) سرچشمه گرفته و از شرق به غرب به موازات رود گرگان جریان یافته، پس از عبور از دره‌های کوهستانی و تنگه‌های باریک در شرق، با یک قوس به سوی دشتهای ساحلی تغییر جهت می‌دهد و در خلیج حسنقلی به دریای خزر می‌ریزد. اهمیت این رود به سبب مشروب کردن اراضی خشک و نیمه‌خشک ایران و جمهوری ترکمنستان است. ۳- رود قره‌سو: این رود از کوههای شرقی گرگان سرچشمه گرفته و پس از طی مسیری از شرق به غرب به طول هشتاد کیلومتر به خلیج گرگان در دریای خزر می‌ریزد. رود قره‌سو به علت موقعیتش، آب تمام رودهای کوچک حوضه خود را که در دامنه شمالی البرز جریان دارد به طرف خود می‌کشاند که بدین ترتیب دشت گرگان و رود اترک در قسمت سفلای خود سهمی از آبهای دامنه شمالی البرز دریافت نمی‌کنند.

چنین وضعی باعث ظهور دو منطقه متباین طبیعی در دو سوی شمالی و جنوبی آن شده است که جنوب آن دارای جنگلهای انبوه و شمال ان با مشخصات دشت شامل چمنهای موقتی و علفزار است.
پوشش گیاهی
پوشش گیاهی ترکمن صحرا به عملکرد پدیده آب وهوایی، ارتفاع و موقعیت جغرافیایی و خاک منطقه ارتباط مستقیم دارد و این میان، خاک، درجه حرارت و رطوبت از مهمترین عوامل تعیین کننده در نوع و زمان رشد گیاهان منطقه به شمار می‌رود.
پوشش گیاهی شمال گرگانرود نسبت به جنوب آن فقیرتر است و اغلب گیاهان‌شورپسند و مقاوم در برابر خشکی نظیر اشنیان و گز که برای پرورش شتر و بز و تا حدودی گوسفند مناسب است می روید و برعکس در جنوب رود گرگان، پوشش گیاهی بسیار غنی است و انواع گیاهان چمنی و تیره گندمان نظیر جو خودرو، به علاوه گیاهان متنوع دیگر نظیر برموس، فالاریس و دم در آن می‌روید که برای پرورش گوسفند و گاو مناسب است.
زندگی جانوری
جانوران این منطقه از انواع جانوران منطقه نیمه بیابانی تا جنگلی (طوقه جانوری پاله آرکتیک) است و می‌توان از گرگ، روباه و کفتار، خرگوش، موش صحرایی، جوجه تیغی، مار و آهو در بخش شرقی آن، پرندگانی مثل اردک و غاز در مردابها و چمنزارهای مرطوب، کبوتر چاهی، گنجشک، سار، دراج و قرقاول در بخش جنوبی و تیره‌های مختلف شاهین و عقاب در شمال منطقه نام برد.
در رودها و آبهای ساحلی دریای خزر نیز انواع ماهیهای شمال ایران به فور یافت می‌شود که صید آنها مشغله اصلی مردم بندر ترکمن، خواجه نفس و کمش تپه است.
به علت قرارگرفتن ترکمن صحرا بین مناطق مرطوب و جنگلی البرز شمال و خشک و بیابانی ترکمنستان در شمال و منطقه نیمه خشک مرتفع در شرق بجنورد، تربیت انواع دامها در این منطقه مقرون به صرفه است. از جمله: ۱- اسب و گاو که در مناطق چمنزار و آب کافی تربیت می‌شود (جنوب گرگان و شرق گنبد) ۲- گوسفند و بز که در مناطق نیمه خشک استپی و نیمه مرطوب تربیت می‌شود. (بخشهای مرکزی، جنوبی و شرقی منطقه) ۳- شتر که در شمال رود گرگان و بخشهای شمالی منطقه بویژه ریگزارها و شوره‌زارهای شمال و شمال شرقی که دارای هوای خشک و رطوبت کم است تربیت می‌شود.

به تبعیت از ویژگیهای آب وهوایی، پوشش گیاهی، ارتفاع و زندگی جانوری این منطقه را می‌توان به سه بخش اکولوژیکی تقسیم کرد: ۱- منطقه جنوبی که ناحیه‌ای جنگلی و مرطوب است با بارش سالیانه بیش از ۵۰۰ میلی‌متر و از نظر شکل زمین عموماً به شکل تپه است که کم‌کم‌ به دامنه‌های ملایم البرز شمالی وصل می‌شود و مهمترین منطقه پرورش گاو و گوسفند است. ۲- منطقه مرکزی شمال علی‌آباد، رامیان و گوکلان که بخش وسیعی را به نام دشت گرگان دربرمی‌گیرد و بین منطقه جنوب و رودگرگان واقع است که مهمترین بخش زراعی منطقه نیز به شمار می‌رود. اقلیم معتدل و نیمه‌خشک مشخصه بارز این حوزه است و پوشش گیاهی آن نیز چمن و استپ نیمه‌خشک است. ۳- منطقه شمالی که بین رودهای گرگان و اترک واقع شده؛ گنبد کاووس، آق قلا، مراوه تپه، داشلی برون، بندر ترکمن و کمش تپه را دربرمی‌گیرد که محل اصلی سکونت اقوام ترکمن است و کشت غلات و پرورش اسب و گوسفند در آنجا رایج است (بیگدلی، محمدرضا.ترکمنهای ایران. پاسارگاد. ۱۳۶۹)

شناخت تاریخی

منطقه ترکمن صحرا و دشت گرگان تاریخی بسیار کهن دارد. این منطقه به علت همجواری با شهرها، مناطق باستانی معروفی چون داهه (دهستان) ،نیشابور، مرگیانا (مرو)، نیسا (نسا)، تپورستان (طبرستان) و کومش از زمانهای قدیم مورد توجه بوده است و در طول زمانهای مختلف محل سکونت و زیست اقوام مختلف ایرانی بوده است. قدیمی‌ترین یافته‌های باستان‌شناسی منطقه شمال سفالینه‌ها و دست ساخته‌های بشر (که در شمال شهرستان گنبد کاووس یافته شده) پیشینه سکونت و زیست در این منطقه را به بیش از هفت هزار سال پیش می‌رساند. در منطقه ترکمن صحرا، شهرستان ترکمن با دارا بودن ویژگیهای مختلف از نظر تاریخی دارای اهمیت بسزایی بوده است. با وجود جدیدالتأسیس بودن بندر ترکمن، شهرستان ترکمن دارای پیشینه تاریخی کهنی است. وجود گورستان و تپه باستانی کمیش تپه کوچک، دیوار تاریخی گرگان (دیوار قزل آلان) در شمال شهرستان،‌جزیره آبسکون، جزیره مهم و استراتژیک آشوراده در غرب بندر ترکمن و غیره پیشینه سکونت در این شهرستان را به سالیان بسیار دورتر برمی‌گرداند.

 

شر یف شیرمحمدلی

گنبد کاووس

گلستان

 

منبع: سایت آفتاب

نمد مالی یا کچه ترکمن و یا به اصطلاح " اوماق " و " باسمه " از صنایع دستی با ارزش و کهن قوم ترکمن محسوب می شود که امروزه به برخی دلایل از رونق افتاده و تنها در معدود روستاهای ترکمن نشین اجرا می شود.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دانشجویان و دانش آموختگان ترکمن ایران به نقل از مهر، نمد ساده ترین نوع کفپوش بوده که ساخت آن احتیاج به دستگاه ندارد و تنها ماده اولیه مصرفی در صنعت نمد مالی یا اوماق الیاف پشم است و پشم گوسفند بدون دنبه بهترین نوع ماده اولیه آن محسوب می شود.
قبل از عملیات چیدن پشم، ترکمن ها بدین منوال عمل می کنند که گوسفندان را کنار رودخانه برده و از عرض رودخانه عبور می دهند و پشم گوسفند خیس شده گوسفند خود را تکان می دهند تا خشک شود و به وسیله ابزاری به نام قرخلق (gerkheled) که دارای دو تیغه آهنی است، پشم گوسفند را می چینند.

این کار بیشتر توسط مردان ترکمن انجام شده و پشم گوسفند طایفه تکه بنام " خارچین " (kharchine) بهترین نمونه محسوب می شود.
در صنعت نمد مالی از الیاف پشمی با مرغوبیت پایین تر نسبت به قالی بافی و پلاس استفاه می شود و این امر یکی از مزایای این صنعت است.

حلاجی الیاف پشم: الیاف پشم بعد از چیده و شسته شدن باید حلاجی شوند که این امر به دو صورت سنتی و صنعتی (ماشینی )صورت می گیرد، ابزار کار حلاجی دستی، " کمان حلاجی " است که شامل میله ای بنام شفته است که با آن الیاف را می کوبند.

رنگرزی الیاف: بعد از عملیات حلاجی نوبت به رنگرزی الیاف می رسد، در نمد مالی از پشم های سیاه، قهوه ای، ورنگی به صورت خام و رنگ طبیعی استفاده می شود و تنها الیاف با رنگ سفید و روشن ، رنگ می شوند.

مراحل کار نمد مالی، آماده کردن فتیله رنگی پشمی برای طراحی، از جمله مراحل کار نمد مالی است.

نمدمالان، حاشیه نقش را معمولا در یک مستطیل و یا دایره مصور می کنند، تراکمه کناره های سیاه یا قهوه ای رنگ در چهارچوب نمد که ساده و بدون طرح و نقش است را قر قره می نامند.

پرکردن طرح و مالیدن پشم ها از دیگر مراحل نمد مالی است.

در مرحله نمدمالی، بعد از ریختن الیاف قالب، نوبت به مالیدن قالب می رسد که مقدار اندکی آب و کف صابون روی الیاف می ریزند تا کمی نمدار شوند و کار انسجام الیاف آسان تر شود.

در بیشتر موارد تنها از آب ولرم برای نمدار کردن الیاف استفاده می شود، زیرا وجود کف صابون در این مرحله موجب کف کردن و به اصطلاح کثیف شدن الیاف می شود، آنگاه قالب نمد را از یک طرف همراه الیاف ریخته شده لوله می کنند.

نمدمالان، یک چوب مدور و دراز دارند که کار لوله کردن قالب را تسهیل می کند، در دو سر قالب نمد مالی، طناب و یا بندهایی وجود دارد که در این هنگام آنرا به دور قالب می بندند، این امر برای محکم شدن قالب بوده و الیاف از درون قالب بیرون نمی آیند.

نمدمالان حساس ترین و مشکل ترین مرحله نمد مالی را برداشتن نمد و برگرداندن آن در مرحله اول مالش می دانند.

در مرحله آخر که نمد آماده شد، احتمال دارد گوشه های نمد به اصطلاح ریش ریش شده باشد، برای از بین بردن این ریش ها آن را به طرف زیر نمد برگردانده و با دست فشار می دهند و دوباره نمد را درون قالب لوله کرده و می مالند که موجب از بین رفتن نقص کار را فراهم می کند.

چین خوردگیها و چروکهای موجود در نمد را در این مرحله به علت خیس و نمدار بودن می توان با حرکات کششی و مالشی دست از میان برد که به این مرحله اصطلاحا " کش دادن نمد " گویند.

نمد مالانی که از قالبها غیر حصیری (پارچه ای ، کرباس و نایلونی ) استفاده می کنند، مزایایی را برای این نوع قالبها بیان می کنند که حمل و نقل آسان این نوع قالبها نسبت به حصیر از جمله مزایاست.

طرح و نقوش در نمد مالی، در میان اقوام ترکمن وبیشتر در طایفه یموت از طرح های قوچق ( شاخ قوش )، ساری چیان ( به معنای عقرب زرد و سنبلی از رفع بلا و شر)، اوزین بورق، قاپاقا بولوم ( قسمتی از ردیف دنده چهار پایان )، قوش بوقه ( یک جفت شاخ ) کش تاداق ( دیس کج ) ، جندیق بولوم ( طرح در چوبی صندوقهای قدیمی ) و ... کاربرد دارد.

باشا بلا ایكی بارماق دیلدن گلر. ( ترکمنی )

معنی فارسی: هر بلایی كه به سرت می آید از زبانت می باشد.

آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات مربوط به موبایل* BANDWIDTH (پهنای باند): به میزان معینی داده كه میتواند در مقطع ثابتی از زمان منتقل گردد پهنای باند میگویند.بصورت بیت و یا بایت در ثانیه(BPS) و یا بسامد در ثانیه (Hertz) نشان داده میگردد .* KEYPAD (صفحه شماره گیر): صفحه كلید تلفن همراه.* ANTENNA (آنتن): آنتن بخشی از تلفن همراه است كه فركانسهای مخابره شده را دریافت و یا ارسال میكند.* AIR TIME (زمان تماس): میزان زمانی است كه صرف مكالمه با تلفن همراه میگردد.هم تماسهای ارسالی و هم دریافتی.* SIGNAL STRENTH METER (سیگنال سنج): آیكونی در تلفن همراه كه میزان توان نسبی سیگنال دریافتی را نشان میدهد.* SCROLL KEYS (كلیدهای بالا وپایین برنده): كلید و یا كلیدهایی واقع در صفحه شماره گیر كه به كاربر اجازه میدهد در طول منوی اصلی بالا و پایین رود.* MENU (منو): منوی اصلی تلفن همراه كه فهرست گزینه های موجود را در اختیارتان قرار میدهد.* END (پایان): دگمه ای واقع بر صفحه كلید كه به مكالمه خاتمه میدهد.* DATA (داده): اطلاعات قابل پردازش توسط دستگاه (اعداد، حروف و نمادها).* DEAD SPOT (نقطه كور): محدوده ای كه تحت پوشش سرویس تلفن همراه نمیباشد.* DIMENTIONS: ابعاد تلفن همراه.* WEIGHT: وزن تلفن همراه كه معمولا به اونس میباشد.* PHONE LOCK (قفل تلفن): قفل تلفن همراه بمنظور جلوگیری از استفاده افراد غیر مجاز.* KEYPAD LOCK: قفل صفحه كلید بمنظور جلوگیری از فشرده شدن اتفاقی دگمه ها.* MASTER RESET: برگرداندن به حالت اولیه كارخانه كه سبب پاك شدن تمام تنظیمات و حافظه كاربر میگردد.* VOICE RECOGNITION (تشخیص صدا): به تلفن امكان میدهد به فرامین صوتی پاسخ گوید.* CLOCK: ساعت تلفن همراه.* ALARM CLOCK: زنگ اخبار تلفن همراه.* CALENDER: تقویم در تلفن همراه.* REMINDER: یاداوری كننده در تلفن همراه .* GAMES: بازیهای تلفنهای همراه معمولا توسط برنامه جاوا نوشته میگردند.* SCREEN SAVER: تصویری كه هنگام بلا استفاده ماندن تلفن همراه بروی صفحه نمایش پدیدار میگردد.* PDA (دستیار دیجیتال شخصی): دستگاه قابل حمل و كوچك كه بعنوان سازمان دهنه الكترونیكی عمل میكند. كنترل و مدیریت آدرسها، قرار ملاقاتها، نت برداری ها، برنامه های آتی و غیره را بعهده میگیرد.* GPS (سیستم موقعیت یاب جهانی): سیستمی متشكل از 24 ماهواره،كامپیوتر های پیشرفته و فرستنده و گیرنده های متعدد كه بمنظور تعیین طول و عرض جغرافیایی بكار گرفته میشود.با در اختیار داشتن یك گیرنده جی پی اس شما قادر خواهید بود موقعیت دقیق خود را در سطح زمین یافته و از طریق آن اقدام به جهت یابی نیز كنید.* FLASHLIGHT: چراغ قوه.* MP3 PLAYER: قابلیت تلفن همراه در ضبط و پخش فایلهای با فرمت MP3.اصطلاحات مربوط به شماره گیری و برقراری ارتباط* PHONE BOOK (دفترچه تلفن): محل ذخیره سازی شماره تلفن ها و اسامی مربوط به آنها.* INCOMING CALL: تماس دریافتی .* MEMORY DIALING (شماره گیری حافظه ای): شماره تلفنهای پر استفاده را میتوان ذخیره نمود و با فشردن یك دگمه تماس را برقرار ساخت.* MULTIPLE NUMBER (شماره های متعدد): با این قابلیت قادر خواهید بود برای یك نام در دفترچه تلفن خود چندین شماره تلفن اختصاص دهید.* MULTIPLE/ANY KEY ANSWER (پاسخ با هر دگمه): با این قابلیت قادر خواهید بود به تماس دریافتی با فشردن هر كدام از كلید های تلفن پاسخ گویید.* CALL FORWARDING/DIVERT (انتقال مكالمه): انتقال و یا دایورت تماسها به تلفن همراه و یا ثابت دیگر.* PHOTO ID(تصویر شناسنده): اختصاص یك عكس و تصویر به یك شماره تلفن خاص كه هنگام برقراری تماس توسط آن شماره عكس مورد نظر نمایش داده میگردد.* RINGER ID (زنگ شناسنده): اختصاص یك آهنگ زنگ به یك شماره تلفن خاص.* SPEED DIALING (شماره گیری سریع): به شما امكان میدهد تا با یك شماره تلفن از پیش تعیین شده با فشردن یك، دو و یا سه شماره ابتدایی آن تماس را برقرار سازید.* VOICE ACTIVATED DIALING (شماره گیری صوتی): شماره گیری توسط فرامین صوتی بجای شماره گیری دستی.* CONFERENCE CALLING (مكالمه 3 جانبه): به كاربر امكان میدهد تا همزمان با 2 فرد دیگر مكالمه 3 جانبه برقرار سازد.* EMERGENCY DIALING (شماره گیری اضطراری): ذخیره یك شماره تلفن مهم در حافظه تلفن.شما قادر خواهید بود حتی در صورت قفل بودن تلفن با این شماره تماس برقرار كنید.* ACTIVE FLIP COVER: قابلیتی در تلفتهای تا شونده كه كاربر قادر میباشد با گشودن صفحه پوشاننده صفحه كلید به تماس پاسخ گوید.* AUTAMATIC ANSWER (پاسخ گویی خودكار): این قابلیت به كاربر اجازه میدهد تا به تماس دریافتی بدون نیاز به فشردن هر گونه كلیدی پاسخ گوید. این حالت همراه با هندز فری فعال میگردد.* MISSED CALL: تماس ناموفق و پاسخ داده نشده.* REDIAL: شماره گیری مجدد آخرین شماره.* AUTOMATIC REDIAL: شماره گیری مجدد در صورت اشغال بودن خط بطور خودكار.* CALL BLOCKING (سد تماس): دریافت و یا برقراری تماس با یك شماره تلفن خاص را در دستگاه سد میكند.* CALL WAITING (انتظار مكالمه): این سرویس به كاربر اجازه میدهد كه حین مكالمه از تماس دوم خود مطلع گشته (با شنیدن صدای بیب) و به آن پاسخ گوید.(بدون نیاز به قطع تماس پیشین)* (CALLER ID(CLI): قابلیتی كه شماره تلفن(و حتی نام) تماس گیرنده را نمایش میدهد.* CALL LOG/REGISTER (اطلاعات وآمار ثبت تماسها): به كاربر امكان میدهد تا شماره های پیشین ارسالی و دریافتی خود را مشاهده نماید.* RECIEVED CALL: تماسهای دریافتی.* ERASE RECENT : این حالت تمام اطلاعات تماسهای اخیر را پاك میكند.اصطلاحات مربوط به زنگ و صدای تلفن همراه* SILENT RINGER (زنگ خاموش): در این حالت تماسهای دریافتی تنها با نور چشمك زن اطلاع داده میگردد.* SILENT KEYPAD: در این حالت هنگام فشردن دگمه های صفحه كلید صدایی تولید نمیگردد.* VIBRATION ALERT (حالت ویبره): در این حالت تماسهای دریافتی با ایجاد لرزش و ارتعاش تلفن همراه اطلاع داده میشود.* RINGTONE: آهنگ زنگ تلفن همراه.* RINGTONE COMPOSER (ساخت آهنگ): نرم افزاری درون تلفنهای همراه كه شما را قادر میسازد با فشردن متوالی كلیدهای صفحه شماره گیرنده آهنگ زنگ دلخواه خود را بسازید.* MONOPHONIC RINGTONE: آهنگهای زنگ تك نت. تنها یك نت ساده را مینوازد.* POLYPHONIC RINGTONE: آهنگهای زنگی كه قادر به نواختن نتهای متعدد بصورت همزمان میباشد.كه سبب میگردد آهنگ طبیعی تر بنظر آید.* REAL TONE : زنگ با آهنگ طبیعی.(بصورت MP3)* SPEAKER PHONE: آیفون در تلفن همراه كه صدا را بلند تر از حالت معمول از بلندگو پخش میكند.* VOLUME CONTROL (كنترل صدا): تنظیم بلندی صدا.* MUTE: قطع صدای تلفن.* DTMF: تنهایی(TONE) میباشد كه تلفن همراه برای ارتباط برقرار ساختن با سیستمهای تلفنی فعال شونده توسط تن مانند پست صوتی و یا خدمات تلفنی بانكها،ارسال میكند.* BEEP: صدای كوتاه بیپ.

پیامهای شنیداری و صفحه نمایشپیام‌های صفحه نمایشگرپیام‌های صفحه نمایشگر، متناسب با نوع و مدل گوشی، متفاوت است كه مفاهیم آن نیز مخصوص همان گوشی تلفن می‌باشد.مفاهیم این پیام‌ها كه روی صفحه نمایشگر گوشی‌های تلفن همراه به نمایش درمی‌آید، در دفترچه راهنمای هر گوشی به طور مشروح توضیح داده شده است.برخی از پیام‌های صفحه نمایشگر عبارتند از:      1- خط تلفن همراه توسط مخابرات قطع شده است.          No Service      2- خط توسط شركت مخابرات مسدود شده است.            Emergency Calls Only      3- خط توسط شركت مخابرات مسدود است یا سیم كارت به صورت غلط در گوشی نصب شده است.    Sim Missing      4- سیم كارت را داخل گوشی قرار دهید.            Insert Simcard      5- برقراری ارتباط مقدور نمی‌باشد.        No Connection      6- سیم كارت سوخته است     Card Rejected      7- سیم كارت مربوط به این دستگاه نیست.        Sim Error      8- رمز PIN وارد شود.              Insert Pin Code      9- عدم وجود سیگنال مناسب آنتن در آن منطقه.             No Network      10-مسدود شدن   PIN code     Enter Pukدر مورد پیام 8، در صورت، سه بار اشتباه وارد كردن رمز PIN، درخواست رمز PIN می‌شود كه پس از هفت بار وارد كردن رمز اشتباه، سیم كارت می‌سوزد. شایان ذكر است PUK 1مربوط به PIN 1 و PUK 2 مربوط به PIN 2 می‌باشد.o PIN 1: به جهت افزایش امنیت سیم كارت پس از فعال نمودن آن در منوی مربوطه ("Security" یا "امنیت و ایمنی" و ...)، در هنگام روشن نمودن دستگاه، این عدد رمز درخواست خواهد شد.o PIN 2: در مواردی چون سرویس "FDN"، مورد استفاده واقع خواهد شد.پیام‌های شنیداریدر مواقعی كه مشترك علی‌رغم شماره‌گیری صحیح، به دلایلی موفق به برقراری ارتباط با مخاطب مورد نظر نمی‌شود، پیام‌هایی به شرح ذیل ارسال می‌گردد:الف- برقراری ارتباط با مشترك مورد نظر، مقدور نمی‌باشد (این پیام در مواقعی ارسال می‌شود كه تلفن همراه به علت بدهی یا دلایل فنی قطع باشد).ب- دستگاه مشترك مورد نظر خاموش می‌باشد (زمانی كه مشترك، تلفن همراه خود را خاموش نموده یا سیم كارت سوخته باشد).ج- در حال حاضر تماس با مشترك مورد نظر امكان پذیر نمی‌باشد، لطفاً بعداً شماره‌گیری نمایید (این پیام حاكی از آن است كه مشترك در مكانی، خارج از پوشش شبكه تلفن همراه، قرار دارد كه اصطلاحاً این نقاط را نقاط كور می‌نامند یا ترافیك شبكه مانع برقراری ارتباط با مشترك می‌باشد).د- شماره مورد نظر در شبكه موجود نمی‌باشد (این پیام برای موقعیتی است كه شماره مورد نظر تخلیه شده، یا هنوز دایر نشده است و یا عمیات DIVERT اشتباه صورت گرفته است). شایان توجه است، این پیام زمانی كه عملیات شماره‌گیری اشتباهاً صورت پذیرد نیز، شنیده خواهد شد (تعداد ارقام، كمتر یا بیشتر شماره‌گیری شده باشد). به عنوان مثال ******-0912

یكی از باشكوه‌ترین آیین ماه رمضان در شب چهاردهم ماه برگزار می‌شود و در اصطلاح تركمنی به آن « یارمضان» گفته می‌شود. این مراسم بعد از پایان نماز تراویح انجام می‌شود و نمونه‌ای از احسان، نیكوكاری و كمك دسته جمعی مردم، به مستمندان و نیازمندان هرمحل می‌باشد. در این آیین بعد از انجام نماز تراویح، افراد جوان بطور دسته جمعی به طرف منازل ساكنان محل به راه می‌افتند و یكی از آنان شعری می‌خواند و بقیه بطور دسته جمعی در آخر هر بیت « الله» می‌گویند. این افراد در برابر هر خانه كه می‌رسند، سر و صدا به راه می‌اندازند، افراد آن خانه با شنیدن این سر و صدا ها از خانه بیرون می‌آیند و هدایای خود را كه اغلب موادغذایی مثل: آرد، برنج، نان، كشمش، قند، گندم و یا پول می‌باشد، به‌تعدادی از این افراد كه از قبل برای تحویل گرفتن این هدایا تعیین شده و كیسه بدست دارند، تحویل می‌دهند. اگر چنانچه در خانه‌ای به روی این افراد دیرتر باز شود آن وقت این افراد آن قدر شعر می‌خوانند و بلند الله می‌گویند كه صاحب خانه مجبور می‌شود زودتر هدیه خود را داده و این جماعت را از در خانه خود دور نماید. به هرحال این عده اگر در روستا باشند تا آخرین خانه می‌روند و بعد اغلب افراد پراكنده شده به خانه‌های خود می‌روند و افرادی كه كیسه‌های هدایا را به كول خود گرفته اند، به مسجد آن محل می روند و هدایا را به امام جماعت و چند نفر از ریش سفیدان تحویل می‌دهند، سپس این هدایا توسط آنان و با توجه به شناختی كه از افراد محلی دارند، بین نیازمندان و افراد محتاج و فقیر تقسیم شده و همان شب توسط افراد حاضر در مسجد به خانه‌های نیازمندان تحویل داده می‌‌شود و بدین ترتیب دل‌های مومنان نیازمند شاد می‌شود وآنان با خیالی آسوده، به روزه‌داری خود ادامه می‌دهند و از اینكه چنین افراد خیری در اوبه به فكر آنان هستند، خدا را شكر می كنند و برای آنان دعا می‌كنند.
نمونه شعر یا رمضان
آئین یا رمضان، همانند بسیاری ازآئین های خوب و پسندیده، در حال حاضردر بین تركمن ها كم رنگ شده و در حال نابود شدن است. در اینجا یك نمونه از اشعار یا رمضان كه در حال حاضر در شب چاردهم ماه رمضان خوانده می‌شود ذكر می‌كنیم :
1- السلام علیكم یاتان كیشی لر
كیرپگی كیرپگه یتان كیشی لر
نماز اوقاب روزه توتان كیشی لر
محمد امتی یا رمضان
2- رمضان آی لری گلر گچر
آی نگ اون دوردینه یالقمین سچر
آطینی ایرلاب مونر ده قاچار
محمد امتی یا رمضان
3- بیزا سیزی بای گوردیك
توینونگزده آی گوردیك
آلتین بیله آپاردیق
كوموش بیلان قوپاردیق
آز برانینگ غیزی بولسین
كوپ برانینگ اوغلی بولسین
مخمد امتی یا رمضان .

لأله

دختران و نوعروسان تركمن در بیرون خانه زیر مهتاب دور هم جمع می شوند و مشغول خواندن نغمه های « لأله » می شوند.

 

آی ترك – گون ترك ( بسان ماه – بسان خورشید )

دختران و پسران تركمن نوعی بازی فولكلوریك به نام « آی ترك – گون ترك » را اجرا می كنند.

در فولكلوریك تركمن در ارتباط با ماه و خورشید باورهایی وجود دارد كه ماهیت افسانه ای دارد و میتولوژیك دارد. بر اساس این باورها : ماه ( آی )  « دختر » و خورشید ( گون یا گونش ) « پسر » است.

سایر بازی ها و سرگرمی ها

سرگرمی دیگر بچه ها در ماه مبارك رمضان بازی « یوزوك – یوزوك »      ( بازی انگشتر ) و بازی «اؤچدی – اؤچدی » ( پُر پُر... پُر ) و تمرین ادا كردن جملات سخت و چیستان گفتنو ... است.

بازی « یوزوك – یوزوك » توسط دو دستة مساوی انجام می شود و از ویژگیهای این بازی تقویت روحیة روانكاری است. بازی « پُر پُر... پُر » توسط یك دسته اجرا می شود و از ویژگیهای آن تقویت قدرت انتقال ذهن  است.    

طعنه و كنایه به روزه خوران
در صورتی كه بچه ها متوجه روزه خواری كسی شوند او را هو میكنند و با جملات زیر به آنها طعنه و كنایه میزنند: ((أو- أو, اوتانمانی آغزی آچیق!? و یا ((آغزی آچیق- ... دشیگ!)) و اگر طرف واقعاً روزه باشد و بخواهد از خود دفاع كند, جملات زیر را ادا میكند((آغزیم آرازا- ... دیوارا))!

شب قدر(قدر گیجه)

قادر الله بیزه عنایت اتمیش                               قیر ایچینده بار دیر بیزه بو روزه

كُل گناه لره كفایت اتمیش                             صراط اوزره ، مددكار دیر بو روزه

                                                                         

                                                                  « مختومقلی فراغی »

ماه مبارك رمضان ، ماه آموزش ، دعا فضیلت را در دوران كودكیمان با شور و شوق خاصی انتظار می كشیدیم. بزرگانمان این ماه را  :  « اون بیر آینگ  سلطانی »  ( سلطان یازده ماه ) و یا « بركت رحمت آیی » ( ماه بركت و رحمت)  

می نامند. ماه مبارك رمضان، ضیافت پر شكوه الهی است، مسلمانان اقصی نقاط جهان از پیر و جوان در این ضیافت الهی شركت می كنند.

در این ماه مبارك ، مسلمانان نقاط مختلف آیین ها  و مراسم خاص خود را بر پا می كنند، در این وجیزه به آداب و رسوم تركمن ها  در این ماه پر فضیلت     می پردازیم . در گذشته این مراسم از غنای ویژه ای برخودار بوده است و مردم با شور و شوق خاص آنرا اجرا می كرده اند.

آمادگی برای ماه مبارك رمضان

1-1) نظافت خانه ، مساجد و مكایا :

در استقبال از ماه مبارك رمضان در بین تركمن ها می توان به نظافت خانه و كاشانه و اماكن مقدّس مانند مساجد و مكایا اشاره كرد. یك هفته قبل از این ماه پر فضیلت ، دختران و زنان تركمن به نظافت كامل مساجد و مكایا می پردازند. برخی از خانواده ها مساجد را با فرش و نمد سفید رنگی به نام «نماز لیق »   ( سجاده ) ، مزین می سازند. در اینجا به جایگاه رنگ سفید در فرهنگ تركمن پی می بریم. بعضی از خانواده ها نیز به مساجد قرآن اهدا می كنند.

1-2) حمایت از افراد بی بضاعت (الله یولی ) :

خانواده های تركمن ‍‍‍، گوسفندی یا بزی را چند پیش از ماه مبارك رمضان قربانی می كنند و با گوشت آن مهمانی می دهند و قسمتی را نیز به همسایه ها و افراد بی بضاعت می فرستند. این مهمانی « الله یولی » ( در راه خدا ) نامیده می شود.

1-3) پیشواز :

بسیاری از مردم مدتها قبل از ماه  رمضان روزه گرفته و به پیشواز این ماه مبارك می روند. این روزه ها در ایام خاصی در ماههای رجب و شعبان گرفته می شود.

1-4 ) مراسم آشتی كنان و نقش « یاش اولی » ( ریش سفید ) :

یكی از مراسم این ماه مبارك ، مراسم آشتی و ایجاد دوستی بین افرادی است.

كه به علتی از یكدیگر دل آزرده شده اند. تركمن ها بر این باورند كه بدون آشتی با برادران دینی ، روزة فرد مورد قبول درگاه الهی واقع نمی شود.

در مراسم آشتی كنان یكی از ریش سفیدان كه « یاش اولی » نامیده می شود ، نقش آشتی دهنده را بازی می كند. « یاش اولی » در خانه اش سماور را روشن كرده و چایی دم می كند و آن دو نفر را كه نسبت به هم كدورتی دارند، بدون اطلاع از یكدیگر دعوت می كند و مراسم آشتی كنان راه می اندازد. آشتی دهنده از ثواب اخروی برخوردار می شود.

1-5 ) عیادت از بیماران :

یكی دیگر از رسوم نیك و پسندیده در این ماه ، عیادت از بیماران است.

اگر كسی از همسایه ها و یا خویشاوندان خدای ناكرده مریض باشند، اهالی به عیادتش می روند و برای سلامتی او دعا می كنند.

1-6 ) اعزام روحانیون به مساجد و آموزش قرآن كریم و اصول عقاید :

برای باز گو كردن  اصول عقاید و آموزش قرآن در ماه مبارك رمضان روحانیون به مساجد مناطق مختلف اعزام می شوند. هر روحانی به مدت یك ماه در مسجدی می ماند. در روز اول مردم  به دیدن او می روند و به او خوش آمد می گویند.

برای افطار و سحری ، هر روز یكی از اهالی او را به خانه اش دعوت كرده و از او پذیرایی به عمل می آورد. هزینه زندگی و رفت و آمد این روحانی در ماه مبارك رمضان از موقوفات مساجد و یا به وسیله چند تن از نیكو كاران تأمین می شود. در طول روز ، در مساجد جلسات آموزش قرائت و تجوید قرآن دایر است و این جلسات رونق خاصی دارد.