تبیان، دستیار زندگی

بنام خدا

با سلام وعرض تبریک روز جمهوری اسلامی ایران باطلاع میرساند چون وبلاگ اینجانب به نشانی زیر مورد تائید قرار گرفت لذا کلیه علاقمندان به مطالب بنده دررابطه با آشنائی جامع باقران کریم میتوانند به وبلاگ زیر مراجعه فرمایند متشکرم.

http://old.tebyan.net/Weblog/behabadi/index.aspx

برای قرائت قرآن در خود قرآن و روآیات اسلامی آدابی معین شده است كه به ترتیب عبارتند از:

1 – طهارت: یعنی داشتن وضو برای قرائت و مس آن

لایمسه الا المطهرون      79 واقعه

2 – استعاذه: قبل از شروع آیات عبارت « اعوذبا... من الشیطان الرجیم » گفته شود

فاذا قرات القرآن فاستعذ با... من الشیطان الرجیم   98 نحل

3 – بسمله: یعنی گفتن بسم ا... الرحمن الرحیم در آغاز هر سوره جز سوره برائت یا توبه و یا هر جایی كه نام خداوند در آغاز آیه آمده است

البته سوره توبه فاقد بسم ا... بوده و سوره نمل دارای دو بسم ا... است

ضمنا بسم الله جز در سوره حمد جزء سوره محسو ب نمی گردد ودر جمع ایات بحساب نمیاید

اقرا باسم ربك الذی خلق          1 علق

قال اركبوا فیها باسم ا...          42هود

انه من سلیمان انه بسم ا... الرحمن الرحیم    30 نمل

4 – با صوتی زیبا قرائت شود

5 – با دلی محزون قرائت شود

6 – بهنگام قرائت تفكر و تدبر در آیات الهی بشود كه همان ترتیل قرآن است

7 – رعایت ضوابط تجویدی     ورتل القرآن ترتیلا      4 مزمل

8 – به میزانی كه میسر است خوانده شود    فاقروا ما تیسر من القرآن20مزمل

9 – پیش از آغاز قرآن و در پایان آن صلوات فرستاده شود

ان ا... و ملائكه یصلون علی النبی یا ایها الذین آمنوا صلوا علیه و سلموا تسلیما        56 احزاب

10 – در صورت استماع  قرآن سكوت كامل رعایت و در آن تدبر شود

و اذا قرء القرآن فاستمعوا له و انصتوا  لعلكم ترحمون          203 اعراف

درباب فضل قران(3459تا3479)- ثواب قرائت قران(3498تا3504)- قرائت قران ازروی مصحف(3505تا3509)

در پایان توصیه شده است سوره های كوچكتر قرائت شود چه حاوی معارف اسلامی و اخلاق و حكمتها است .

در قرآن كریم دو راه پیش بینی شده است كه یكی انسان را به سر منزل مقصود و بهشت ابدی می رساند و دیگری مقصدش گمراهی و تباهی و نهایت دوزخ است از این دو راه به نجدین  ، خیر و شر ، رشد و غی ، ( 146 انفال ) حق و باطل تعبیر شده است و كسانیكه در هریك از این مسیر قرارمی گیرند تحت عناوین زیرند:

1 – اصحاب المیمنه و اصحاب المشمئه(در اخرت)

2 – اصحاب الشمال و اصحاب الیمین (در اخرت)

3 – اصحاب الجنه و اصحاب الجحیم (در اخرت)

4 – حسن ماب و شر ماب ( در اخرت)

5 – ابرار و فجاریا اشرار (از جهت اخلاقی)

6– اتقیاء ( سعداء ) و اشقیاء (از جهت اخلاقی)

7 – متقین و طاغین (از جهت اخلاقی)

8 – مومنین و كآفران و مشركان و منافقان (از جهت فكری)

9 –  خیر البریه و شر البریه (از جهت گروهی)

10 – حزب ا... و حزب الشیطان ( آخر سوره مجادله ) (از جهت گروهی)

11 – محسنین و مكذبین (ازجهت عملی)

12 – صادقین و كاذبین (از جهت عملی)

13 – مصلحین و مفسدین (از جهت عملی)

و بالاخره  حق و باطل

جاء الحق و زهق الباطل آن الباطل كان زهوقا   83 اسراء

قرآن كریم برای هدایت مردم و نجات آنان از جهل و شرك و ظلم از چهار روش استفاده می كند

1 – انذار و تبشیر ( آینده )

این روش نسبت به آینده است یعنی مردم را از جهنم می ترساند و به بهشت ابدی امیدوار می سازد

ان الابرار لفی نعیم علی الارائك ینظرون23 و 22  مطففین

كلا آن كتاب  الفجار لفی سجین و ما ادریك ما سجین8 و 7  مطففین

2 – داستان ( گذشته )

قرآن از طریق بیان سرگذشت انبیاء و شخصیت های مثبت و منفی تاریخ و بیان كارهای خوب و بد آنان انسانها را به حقیقت امر رهنمون می سازد

لقد كان فی قصصهم عبره لاولی الالباب 111 یوسف

3 – عواقب عمل ( آینده )

در این روش قرآن تلاش می كند انسانها را از نتیجه اعمالشان آگاه سازد و اینكه انسان در گرو عمل خویش است

كل نفس بما كتبت رهینه 41 مزمل

من عمل صالحا فلسفه و من اساء فعلیها 14 جاثیه

هل جزاء الاحسان الا الاحسان 60 الرحمن

4 – شناساندن شخصیت انسان ( حال )

و بالاخره قرآن برای هدایت انسانها شخصیت واقعی آنان را بخود آنها می شناساند و برتری آدمیان را بر سایر مخلوقات تذكر می دهد تا آنها با وقوف  به شخصیت خود گرد گناه نگردند .

و لقد كرمنا بنی آدم و حملنا هم فی البر و البحر و رزقناهم من الطیبات و فضلنا هم علی كثیر ممن خلقنا تفضیلا    72 اسرا

بطور كلی قرآن كریم دو هدف عمده را پیگیری می كند كه عبارت از نجات انسان از جهل و ظلم و هدایت او به صراط مستقیم

منظور از جهل نادانی و گمراهی است و مقصود از ظلم هرگونه خروج و تعدی از راه میانه و عدالت است كه می تواند بصورتهای شرك ، فساد ، خودخواهی ، استكبار ، آفراط و تفریط تجلی كند.

قرآن از شرك بعنوان ظلمی بزرگ یاد نموده است بعبارت دیگر شرك ظلمی است نسبت به حق تعالی كه اورا بحد مخلوق تنزل داده است . خودخواهی ستمی است نسبت به خود و سایر مظاهر ظلم تعدی به حقوق دیگران است و خداوند عالم و عادل است و علم و عدل خداوند از جمله صفات مهم ذات و فعل اوست و قرآن در جهت تعقیب اهداف خود می خواهد انسان را از جهل نجات داده و او را در مسیر عدالت و میانه روی به صراط مستقیم خود هدایت نماید .

آیات الهی را مرور می كنیم

1 – ذلك الكتاب لاریب فیه للمتقین2 بقره

2 – اهدنا الصراط المستقیم5 حمد

3 – نزل علیك الكتاب بالحق هدی لناس 3 آل عمران

4 – اوحی الی هذا القرآن لا نذركم به 19 انعام

5 – آن الشرك لظلم عظیم 12 لقمان

در قرآن كریم ایمان به شش امر  طلب شده است

ایمان به خدا – ایمان به نبوت – ایمان به معاد – ایمان به قرآن – ایمان به فرشتگان – ایمان به غیب

تاویل از ریشه اول به معنای بازگردانیدن و رجوع به اصل است و مقصود از آن پی بردن به عمق و كنه آیات  الهی است زیرا آیات الهی یك مفهوم ظاهری دارند كه توسط دانشمندان و اندیشمندان قابل درك و یافتن است . اما در بطن خود مفاهیم دیگری نیز دارند كه به تعبیر قرآن تنها راسخین در علم از آن آگاهند و مراد از راسخین در علم همان معصومین ع می باشند .

قرآن كریم در این زمینه می فرماید

هو الذی انزل علیك الكتاب منه آیات محكمات هن ام الكتاب و اخر متشابهات فاما الذین فی قلوبهم زیغ فیتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنه و ابتغاء تاویله وما یعلم تاویله الا ا... والراسخون فی العلم  7 آل عمران

البته امروزه با توجه به غیبت معصوم باب تاویل مسدود است

در پایان این قسمت ذكر چند نكته لازم و مفید است

الف: فلسفه وجود متشابهات در قرآن

1 - وجود فنون بلاغی نظیر كنایه – مجاز – تشبیه و . . .  در مورد ظرافت و علو مفاهیم

2 – الفاظ مشترك ایجاز تعریض . .

3 – حفظ قرآن از دستبرد و نقش عالمان دین در قبال جاهلان

ب: برخی از آیات محكم قرآن عبارتند از

1 – فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره و من یعمل مثقال ذره شرا یره      ( سوره زلزال )

2 – سوره توحید یا اخلاص از جمله آیات محكم است كه سایر آیات متشابه با آن سنجیده می شوند .

ج: تاویل برخی از آیات بر اساس كتاب شیخ كلینی ( كافی)

کلمه عهددرایه124 سوره بقره بمعنای امامت است- ایات امامانند(528تا530)- اهل ذکر امامانند(538تا546)- عالمان امامانند(547و548)- راسخین درعلم امامانند یعنی اگاهان بتاویل(549تا551)- نعمت درقران امامانند(565تا568)- متوسمین امامانند(569تا573)- مراد از مثانی امامانند-مراداز اسماء الله امامانند-مراد از ستم بخدا ستم بامامان است(350تا359)- تاویلات قران درباره ولایت ائمه 92روایت(1080تا1171)- تاویلات قران ج8كافی

د: آیه دیگر از تشابه در قرآن

الله نزل احسن الحدیث كتابا متشابها مثانی    ( كتابی با آیات شبیه به هم و بهم پیوسته )23زمر

مراد  از تفسیر قرآن دریافت درست مطلبی است كه در هر آیه  از سوی خداوند برای بشر نازل شده است . برای پی بردن به مفاد اصلی قرآن راهی صحیحتر از مراجعه به كلام معصومین وجود ندارد . بدیهی است در جاییكه از معصوم كلامی در خصوص آیه ای وجود نداشته باشد می توان از عقل صحیح كمك گرفت . تفسیر به برأی صحیح نیست و نتیجه آن تباهی انسان است .   « تفسیر كار دانشمندان هر زمان است . »

انواع و روشهای تفسیر

الف: انواع تفسیر

در حال حاضر سه نوع تفسیر از قرآن» مجید وجود دارد .

1 – تفسیر مفردات: در این نوع واژه ها و اصطلاحات قرآن كریم توضیح و تشریح می گردد مانند تفسیر مفردات راغب

2 – تفسیر تدریجی یا مسلسل: عبارت از تفسیر قرآن بترتیب سوره ها از حمد تا ناس است . بیشتر تفاسیر موجود از این نوع است مانند تفسیر نمونه آیت ا... مكارم شیرازی و تفسیر المیزان مرحوم علامه طباطبایی

3 – تفسیر موضوعی: در این تفسیر ،  موضوعی از قرآن كریم انتخاب می شود و تمام آیات مربوط به آن موضوع استخراج ونسبت به آن تفسیر به عمل می آید مانند تفسیر موضوعی آیت اله مكارم شیرازی تحت عنوان پیام قرآن كه تا كنون دو دوره آن تحت معارف اسلامی و اخلاق در 13 جلد منتشر گردیده است .

بنظر اینجانب بهترین نوع تفسیر تفسیر تاریخی است باین صورت كه ابتدا آیات الهی بر اساس تاریخ هستی تنظیم و سپس نسبت بدان تفسیر انجام پذیرد مثلا تفسیر از خالق جهان آغاز و سپس به خلقت جهان و بعد خلقت انسان سپس پیامبران و شرایع آنان و در نهایت به امر رستاخیز پرداخته شود .

در باب اختلاف حدیث با كتاب خدا وبدعت وغیر مجاز بودن تفسیر برای وقیاس در احكام احادیثی در كافی ج1 كتاب فضل علم امده است. (154 تا209)    

در پایان این قسمت كلیه تفاسیر موجود از قرآن كریم ذیلا آورده می شود .

مجمع البیان از طوسی – انوارالتنزیل بیضاوی – الدرالمنثورسیوطی – برهان بحرانی – المیزان طباطبایی – المنارعبده – فی ضلال سید قطب – مراغی از مراغی – مفاتیح الغیب فخررازی – روح الجنان ابوالفتوح رازی – اسباب النزول واحدی – قرطبی از قرطبی – روح المعانی آلوسی – نورالثقلین از حویزی – صافی از فیض كاشانی – تبیان از شیخ طوسی – نمونه از مكارم شیرازی ( 17 مورد )

ب: روشهای تفسیر

قرآن را به دو گونه تفسیر می نمایند .

1 – آیات قرآن را با سایر آیات مقایسه و تفسیر می نمایند مانند روش مرحوم طباطبایی در تفسیرالمیزان به این روش تفسیر قرآن با قرآن می گویند به عنوان مثال در سوره حمد از سه دسته اشخاص صحبت شده است .

اول: انعمت علیهم: در آیات 3 و 4 سوره بقره این دسته مومنین تعبیر شده اند . الذین یومنون بالغیب و یقیمون الصلوه و مما رزقناهم ینفقون والذین یومنون بما انزل الیك و ما انزل من قبلك و بالاخره هم یوقنون    3و4 بقره

دوم: غیرالمغضوب علیهم: در این رابطه در سوره بقره اینگونه آفراد به كآفران تعبیر شده اند . آن الذین كفرواسواء علیهم ءانذرتهم ام لم تنذرهم لا یومنون . ختم ا... علی قلوبهم و علی سمعهم و علی ابصارهم غشاوه و لهم عذاب عظیم . 5 و6 بقره

سوم: و لاالضالین: در سوره بقره این آفراد به منافقین تعبیر شده اند .

ومن الناس من یقول امنا با... و بالیوم الاخر و ما هم بمومنین یخاد عون ا... و الذین امنوا و مایخدعون الا انفسهم و ما یشعرون . . . از آیه 7 تا 20 بقره

2 – آیات قرآن را با روآیات مقایسه و تفسیر می نمایند اینگونه تفسیر را تفسیر روائی یا تفسیر با اخبار و یا ماثورمی نامند .

البته فلاسفه ، عرفاء و دانشمندان علوم هریك بر اساس عقل ، دل و دانش مربوط به تفسیر قرآن پرداخته اند و تفسیر جامع همه این موارد را شامل می شود مانند تفسیر نمونه آیت ا... مكارم شیرازی .

قرآن كریم به زبان عربی نازل شده است و مسلمانان جهان از هر زبانی تلاش دارند تا قرآن را به زبان اصلی بیاموزند لیكن محققین برای آشنایی سریعتر همه مسلمانان با هر زبانی تلاش بسیاری نموده اند تا قرآن كریم را به زبانهای مختلف ترجمه نمایند قطعا بیشترین ترجمه به زبان فارسی صورت پذیرفته و تعداد آنها بسیارست . معروفترین ترجمه قرآن كریم به زبان فارسی ترجمه مرحوم محی الدین قمشه ای است . قرآن كریم به زبانهای زنده دنیا نظیر انگلیسی ، فرانسه ، چینی ، روسی ، اسپانیولی و تعداد دیگری از زبانهای دیگر نظیر اردو ، آلمانی و سواحلی نیز ترجمه شده است .

ترجمه ها گاه تحت اللفظی است كه ذیل هر آیه آمده است و گاه ترجمه ای آزاد از آیه است كه در مقابل آن درج گردیده است . علاوه بر آن قرآن كریم به شعر نیز ترجمه شده است .

نمونه ترجمه دقیق فارسی عبارت بسم ا... الرحمن الرحیم  ، بنام خداوند عطا بخش خطا پوش

همانطور كه در بند دوم راجع به زبان و لهجه قرآن آمد برای اینكه قرآن به همان زبان و لهجه اصلی آن قرائت گردد علم تجوید تدوین گردید . در این علم دو بخش مهم وجود دارد یكی آشنایی با حروف و مخارج آن و دیگری آشنایی به صفات و احكام آن – همچنین در این علم با علائم تجویدی نیز آشنا می شویم .

برای قرائت قرآن نیز مراحلی وجود دارد كه عبارتند از:

روخوانی – روان خوانی – قرائت با تجوید و ترتیل – قرائت با صوت و لحن آهنگین

برای آشنایی بیشتر با جزییات موارد فوق به كتب تجوید مراجعه شود .

قرآن كریم در آیة 4 سوره مزمل قرائت با تجوید را متذكر شده است .

ورتل القرآن ترتیلا    (4مزمل)

ترتیل خود نیز به سه صورت است . تحقیق -   تدویر- تحدیر   ( 60-30-15)

روایات درخصوص ترتیل قران بصوت نیكو(3510تا3522)

جمع آوری قرآن

قرآن كریم سه بار مورد جمع آوری و تنظیم قرار گرفته است .

الف ) در زمان حضرت رسول:  آن حضرت به امیرمومنان دستور فرمودند تا قطعات مختلفی را كه آیات الهی بر روی آنها  نوشته شده بود جمع آوری و حفظ نمایند . جمع آوری بشكل امروزی در زمان آنحضرت صورت پذیرفته است .

ب ) در زمان ابوبكر خلیفه اول: در سال 12 هجری و بدلیل كشته شدن بسیاری از حافظان قرآن كریم در جنگ یمامه و احتمال از بین رفتن قرآن خلیفه اول دستور داد تا به سرپرستی زید بن ثابت قرآن كریم در یك مصحف جمع آوری و نسخه هایی از آن تهیه و به اطراف فرستاده شود .

ج ) در زمان عثمان خلیفه سوم: به علت گسترش سرزمین اسلام در زمان خلیفه سوم و نبودن نقطه و اعراب در قرآن كه موجب اختلاف در قرائت آن شده بود عثمان دستور داد كلیه قرآنهای موجود جمع آوری شده و سپس هیاتی را به سرپرستی زید ین ثابت مامور نمود تا مجددا قرآن تنظیم گردد . در این هیات حضرت امیر  نیز حضور داشتند . قرآن فعلی حاصل كار هیات یاد شده است . در آن زمان چند نسخه از آن تهیه و به شهرهای مكه ، شام ، مدائن ، كوفه و یمن فرستاده شد .

هم اكنون نسخی از موارد یاد شده در موزة ملی پاریس و آستان قدس رضوی موجود است . لازم بذكر است در اینجا از مصحف علی یاد كنیم كه آن حضرت قرآن را بترتیب نزول سوره ها و آیات تنظیم فرمودند و بدنبال آن بیانات و تفاسیری را كه آن حضرت از رسول خدا درباره هر یك از سوره ها و آیات شنیده بودند بعنوان تفسیر و توضیح آورده بودند كه این مصحف مورد قبول خلفا قرار نگرفت و آن حضرت آنرا تحویل ائمه بعد از خود دادند

ضمنادر خصوص عدم وجوداخنلاف درقران روایاتی امده است.(3555تا3582)