سیستم سازه های لوله ای در آسمان خراشها
Bundled tube
یك طرح واقعا اقتصادی و مناسب از نظر سازه ای می باشد كه از تیرها و ستون های صلب در شبكه خارجی سود می برند ، دیوار خارجی مثل یك لوله (مجرای توخالی ) عمل می كند و یكی از سازه های مطرح شده در برابر نیروی باد می باشد . این سیستم یك از توسعه سیستم لوله در لوله ایجاد شده است ، در این سیستم سختی و مقاومت ساختمانهای بسیار بلند ، بوسیله لوله ها تولید می شود كه با هم ، هم مرز هستند و مثل یك مجموعه بزرگ عمل می كنند. این سیستم شبیه ساختمان سلولی گیاه بامبو و یا مثل سیستم درختان است .مشكل معماری این طرح تقسیم شدن پلان سازه می باشد که این امر با توجه به فاصله زیادتر بین ستونهای محیطی رفع می شود .
آشنایی با معماری ایران : شیوه پارسی و پارتی وسازه های طاقی، تالیف جلال میرلطیفی ؛ مشاور و کارشناس تاریخ زهرا قاضی میر سعید .- تهران : قاضی ، 1384، 160ص . : مصور ، نقشه . لازمه شناخت معماری ایران آشنایی با شرایط طبیعی ، تاریخ و فرهنگ این سرزمین است زیرا هر دوره از تاریخ ایران مبین ارزشها و معانی است که معماران آنها را در قالب فرمهایی در آثار خود جای داده اند ، به همین جهت است که این آثار همچنان پابرجا و استوارند و همواره سبب جذب گردشگران از نقاط مختلف جهان می گردند . شاید بتوان تفاوتهای بسیاری را در معماری هر عصر ایران یافت اما وجه مشترک همه آثار ایرانی از پارسی تا اسلامی توجه به سمبلها و المانهای تاریخی – اسطوره ای می باشد که در هر زمان مورد توجه ایرانیان بوده اند و سبب شکل گیری معماری چند بنیانی ، که در هر زمان قابل درک و بدیع می باشند ، گشته اند . قوسها ، طاقها و گنبدها از جمله عناصری هستند که همواره مورد توجه پژوهشگران در حوزه معماری ایرانی بوده اند که البته باستان شناسان ریشه تاریخی این عناصر را در تمدنهای باستانی جستجو نموده اند . آنها بر این عقیده اند که در تمدنهای باستانی به سبب ارزشی که برای مردگان قائل بودند آنها را در طی مراسم و آیینهایی ویژه به خاک می سپردند و نیز اشیایی را با آنها مدفون می نمودند و در بالای قبر آنها تخته سنگها و یا دو قطعه خشت بزرگ ، که از گل پخته بود ، با زاویه به هم تکیه می دادند همانطور که در حفریات " هفت تپه " گورهایی از دوره ایلامی کشف شده که قوسهایی هلالی بر گورها زده شده است . بنابراین " تولد قوس را می توان تکیه زاویه دار دو قطعه سنگ به هم دانست " . معماران به طور کلی قوسها را به دو دسته تقسیم می کنند ؛ قوسهای جناغی یا کلیل(کلاله)، که نمونه های باستانی این دسته از قوسها را می توان در هفت تپه مشاهده نمود و قوسهای بیضی که در اکثر بناهای شیوه پارس دوم مشاهده می شوند . اجزای یک قوس عبارتند از : پاکار : قسمتی که روی دیوار است و تقطه شروع قوس می باشد. شکرگاه : محلی بالاتر از پاکار ( معمولا شکست در این نقطه اتفاق می افتد ) آوارگاه : این جزء نیز در حد فاصل شکرگاه و نیزه قرار میگیرد . نیزه ( کلکن) : نوک قوس را نیزه می گویند . طاق نیز یکی دیگر از عناصر مهم در معماری ایرانی می باشد که یکی ازانواع طاقهای مشهور ایرانی " طاق آهنگ یا استوانه ای " است ، از طاق تویزه نیز در رواقها و بازارهای ایران همواره استفاده شده که دارای سابقه ای باستانی نیز می باشد . " از دیگر انواع طاق که سالیان متوالی در بناهای ایران به کار گرفته شده و از قصرهای ساسانی تا مساجد و خانه های مسکونی عملکرد مطلوبی داشته ، طاق چهاربخشی است . این طاق در حقیقت برخورد دو طاق آهنگ است که به تساوی همدیگر را قطع کرده و خط الراس آنها در یک صفه می باشد. " گنبد را نیز نمادی از آسمان و فضای مکعبی شکل زیر آنرا مظهر زمین می دانند که همواره معماران ایرانی در ساخت اماکن مقدس و بقاع متبرکه از این عنصر بهره گرفته اند . گنبد سازی در دوره ساسانیان بسیار رونق می گیرد وپس از اسلام در عهد صفویان به اوج کمال و زیبایی می رسد . در گنبد سازی ابتدا پوسته درونی را می سازند و سپس پوسته بیرونی را به کمک آن بر پا می کنند که پوسته بیرونی معمولا با کاشی پوشیده می شود . پوسته درونی دارای چندین کارکرد است که متعادل نمودن اندازه و تناسب سقف یکی از این کارکردها می باشد این پوسته نیز معمولا با طرحهایی سمبلیک و رنگهایی بدیع و زیبا تزیین می گردد که سبب تعالی روح انسان می شود . زیر سازی گنبد نیز به دو بخش اصلی تقسم می گردد : - کاربست ( کاربندی ) - طاق بست ( طاق بندی ) همچنین نگارنده کتاب ضمن پرداختن به 3 عنصر مذکور در معماری ایرانی ، 6 دوره تاریخی ( 6 شیوه ) را در معماری ایران بر می شمارد که البته بیشتر شیوه های پارسی و پارتی ( شیوه های پیش از اسلام ) مورد نظر و توجه او بوده است . شیوه پارسی از شروع امپراطوری هخامنشی تا زمان حمله اسکندر به ایران ، تداوم می یابد و شیوه پارتی نیز با روی کارآمدن اشکانیان پدیدار می گردد که در دوره ساسانیان نیز این شیوه مورد توجه بوده و اثراتی از انرا در معماری اسلامی ایران نیز می توان یافت . برخی خصوصیات شیوه پارسی : - استفاده از بهترین مصالح ساختمانی برای احداث بناهای مجلل و ساختمانهای دولتی . - استفاده از سنگهای پاکتراش و گاهی صیقل شده . - احداث بنا بر روی سکو ( ابتدا زمین را با لاشه سنگ و سنگریزه به صورت سکو بالا می آوردند و سپس بنا را بر روی آن احداث می نمودند . ) - احداث ستونهایی با حد اکثر ارتفاع . - استفاده ازنقوش برجسته در سر ستونها ، پله کانها ، سر درها و پنجره ها . - بهره گیری از کاشی های لعاب دار جهت تزیین دیوارهای داخلی بنا . وبرخی از خصوصیات شیوه پارتی : - استفاده از خشت و آجر در ساخت بناها ( گاهی نیز از سنگهای پاکتراش استفاده می کردند ) - در این شیوه معماری کمتر شاهد نفوذ تفکر یونانی هستیم و اغلب منحصر به تزیینات بیرونی بناها می گردد . - بناهای نخستین پارتی قوسها ، گنبدهای کوچک و بزرگ را در خود دارندکه البته بهره گیری از آنها بیشتر به دوره ساسانیان مربوط می باشد که در ساخت آتشکده از آنها استفاده می کردند . ایوان مداین و کاخ سروستان از جمله نمونه هایی هستند که مولف دراین شیوه به آنها پرداخته است .
