تبیان، دستیار زندگی

تصویر دیدنی یك مار كولوور كه زبانش را بیرون آورده است. زبان دو شاخه مارها عامل اصلی بقای این موجودات است. مارها از زبانشان برای تشخیص بوهای مختلف استفاده كرده و بین یك طعمه یا دشمن مرگبار تفاوت قائل شده و در عین حال در هنگام جفت‌گیری مار ماده گونه خود را تشخیص دهند.

 

صحنه دیدنی یك مار كبرای گونه اسپیتینگ موزامبیك در حال پرتاب زهرش. این مار با پرتاب زهر به چشمان دشمن یا طعمه‌اش آنها را كور كرده و عامل مرگ آنها می شود. این مار پس از مامبا خطرناكترین مار جهان محسوب می‌شود.

 

تصویر یك مار موسوم به ایدر مرگبار با نام علمی آكانتوفیس پیرهوس كه زیستگاه آن در استرالیا بوده و از سمی‌ترین مارهای این قاره محسوب می‌شود.

 

صحنه بیرون آمدن یك بچه پیتون سبز از داخل تخم در جنگلهای بارانی گینه نو.

 

تصویر یك مار مامبای سیاه. این مار سمی بسیار خطرناك به دلیل رنگ سیاه زبانش این نام را گرفته است. زیستگاه آن در جنوب و شرق آفریقا بوده و سریعترین مار جهان نیز محسوب می‌شود. مامبای سیاه قادر است با سرعت 20 كیلومتر در ساعت حركت كند.

 

تصویر یك آناگوندا در مردابی در جنگلهای بارانی امریكای جنوبی. آناگوندای سبز بزرگترین مار جهان و نیز گونه خود است كه می‌تواند تا 250 كیلوگرم وزن داشته و قطر آن به 30 سانتی‌متر بالغ شود. این مار قادر است حتی یك جگوار (پلنگ امریكای جنوبی) را ببلعد.

 

صحنه تماشایی لحظه حمله یك شاه كبرا به طعمه‌ای كه در نظر گرفته است.

 

یك مارگیر هندی با نواختن فلوت مارهای كبرا را به رقص درآورده است. در واقع مارها به حركات سر و فلوت او واكنش نشان داده و می‌رقصند زیرا مارها فاقد حس شنوایی هستند.

 

تصویر پس گردن یك مار كبرا كه به دلیل نقش پشت گردن پهن شده‌اش به مار كبرای عینكی معروف شده است. این گونه مار همراه با افعی گونه راسل بیش از سایر گونه مارها عامل مرگ انسان‌ها هستند. این دو گونه مار در میان مناطق پرجمعیت آسیای جنوبی زندگی می‌كنند. مار كبرای عینكی موشها، پرندگان اعم از اهلی و وحشی و قورباغه‌ها را شكار می‌كند و برای ورود به منازل در جریان شكار شهرت دارد.

 

مارها در تمامی نقاط دنیا به استثنای نواحی قطبی و زلاند نو یافت می شوند . این خزندگان منحصر به فرد که همیشه برای انسان ترسناک و خطرناک به شمار می روند ، از نواحی جنگلی ، کویری ، باتلاقی تا ارتفاعات کوهستانی و حتی دریا ها و آبها را برای زیستگاه خود انتخاب کرده اند .

تا کنون حدود 350 گونه مار سمی در جهان شناخته شده است که فقط 100 تا 200 گونه از آن خطرناک محسوب می شوند . این که کدام مار خطرناک است پرسشی است که همیشه و برای همه پیش می آید . البته در معانی واقعی مارها خطرناک نیستند چرا که اگر انسان کمی احتیاط کند ، هیچ گاه گرفتار گزش مار نمی شود . می توان گفت که احتمال خطر حوادثی مانند تصادف ، خفگی بر اثر وسایل گاز سوز ، غرق شدن ، مرگ بر اثر آلودگی هوا و مانند این ها از مارگزیدگی به مراتب بیشتر است .

 

 

 

تنوع و جمعیت مار های سمی و خطرناک در قاره آسیا بیشتر از قاره های دیگر است و قاره آمریکا در رتبه بعدی قرار دارد .  قاره های افریقا و استرالیا نیز به ترتیب دارای تونع کمتری نسبت به آسیا و آمریکا هستند و در این میان قاره اروپا با داشتن 10 گونه مار سمی در رتبه اخر قرار دارد . 

نظر قطعی مبنی بر این که کدام گونه از مار ها خطرناک تر است ، وجود ندارد چرا که هر خانواده از مار ها دارای سمی با ویزگی ، ترکیبات ، غلظت ، اثرات فیزیوپاتولوژیکی و ماندگاری متفاوت و مخصوص به خود هستند . چنان که مار های یک خانواده ممکن است بیشتر بر سیستم عصبی یا گردش خون یا روی بافت ها و عضلات تاثیر بگذارند . اما نکته ای  که باید توجه داشت این است که اثرات سمی روی سیستم های حیاتی بدن از یک قانون کلی پیروی نمی کند برای مثال تمامی گونه های متعلق به خانواده ی کبراها Elapidae  بر دستگاه عصبی تاثیر نمی گذارند . 

 

                                                           white-phyton افعی سفید

 

همچنین نمی توان گفت که سم یگ گونه مار فقط دارای یک فاتور مثلا عصب گراست بلکه ویژگی عصب گرایی آن بیشتر است زیرا ممکن است ویژگی تاثیر بر دستگاه گردش خون را نیز به مقدار اندک داشته باشد . معمولا سم مار هایی خطرناک است که دارای چند فاکتور سمی باشد . به عنوان مثال مار جعفری که در بیشتر نواحی ایران وجود دارد و از خانواده عفعی ها است ، علاوه بر تاثیر بر دستگاه گردش خون باعث فلج شدن دستگاه تنفس نیز می شود . مثال دیگر این که ثم مارهای بونگاروس و مارهای زنگی هم دارای  توکسین پست سیناپتیک و هم دارای توکسین پرسیناپتیک است که این ویژگی باعث می شود که علاوه بر فلج شدن دستگاه تنفسی ف ترشح غدد و نورون های عصبی نیز افزایش پیدا کند . 

 

  یک گونه مار سمی بسته به موقعیت جغرافیایی نیز     ممکن است دارای کیفیت و ترکیبات سمی متفاوت باشد . در این میان و غیر از ویژگی سم مار ، عامل دیگری در خطرناک بودن مار سمی دخالت دارد که در برخی مواقع نیز بسیار تاثیر گذار است و آن شیوه گزش مار است . به طور مسلم ماری خطرناک تر به شمار می رود که بسیار سریع و ماهرانه قربانی خود را نیش بزند . افعی ها به دلیل این که دندان های فنگ یا نیش آنها در غلافی متحرک قرار گرفته اند به راحتی و بسیار سریع سم خود را در بدن قربانی تزریق می کنند و به همین خاطر از مارهای خانواده کبراها که سم قوی تری دارند ، خطرناک تر محسوب می شوند . کبراها برای گزش نیاز دارند تا دهان خود رو به طور کامل باز کنند و                

                 white-cobra کبری سفید       

دندان فنگ خود را که ثابت است ، در بدن قربانی فرو کنند . به همین خاطر سرعت و واکنش آنها کمتر است ولی افعی هامی تواننند با دهان نیمه باز ، دندان سمی و متحرک خود را به جلو پرتاب کنند که به طور مسلم سرعت بالایی را در گزش خواهد داشت .

                                                  

 

در ادامه در بخش دوم این مطلببه معرفی خطرناکترین ماهای جهان به تفکیکی قاره ها می پردازیم . 

منبع : ضمیمه دانش روزنامه اطلاعات