بنای نخستین فلك الافلاك ظاهراً مربوط به دوره ساسانی است؛ هرچند كه برخی منابع، ساخت آن را به ز مان «شجاع الدین خورشید» سرسلسله اتابكان لر در قرن چهارم هجری نسبت می دهند. گفته مردم منطقه و مدارك تحقیقی، بر وجود بارویی دولایه و خشتی با دروازه برج پیرامون بنای كنونی دلالت دارد. این باروی گرداگرد بنا بیشتر به سمت غرب گسترش داشته و از بقایای برج های دوازدگانه آن، آثار دو برج در شمال غرب و جنوب شرق محوطه، اطراف قلعه قابل مشاهده است. در ساخت قلعه از مصالحی چون خشت، آجر، سنگ و ملات استفاده شده است. قلعه فلك الافلاك، پایداری و ماندگاری خود را در دوره های مختلف تاریخی، مرهون موقعیت ممتاز سوق الجیشی تپه فلك الافلاك در گلوگاه دره خرم آباد است. از این رو بنای قلعه، آثار و نشانه های زیادی از تحولات معماری دوره های گوناگون را با خود به همراه دارد. همچنین در بنای فلك الافلاك به راههای عبور و مرور شمال به جنوب و شرق به غرب توجه شده است در دوره های تابستانی به نوعی مركز ثقل مسیرهای دسترسی غرب كشور به شمار می آمده است. قلعه فلك الافلاك پس از ثبت در فهرست آثار ملی كشور، موزه فلك الافلاك نام گرفته و شامل بخش های مردم شناسی، هنرهای سنتی و باستانی شناسی می شود. در تالار موزه مردم شناسی، عكس ها و ماكت های كوچك و بزرگ متعددی از شیوه ها و رسوم گوناگون زندگی مردان وزنان عشایر و روستایی در منطقه لرستان به نمایش گذاشته شده است. یكی از دیدنی های موزه مردم شناسیی سنگ قبرهای اهالی منطقه است كه با دیگر نواحی ایران تفاوت بنیادی دارند. در این نواحی رسم بوده كه بالای قبر، سنگی عمودی كار گذاشته و روی آن صحنه هایی از زندگی فردمتوفی را حجاری می كرده اند. به عنوان مثال اگر متوفی شكارچی بوده، روی سنگ قبر عمودی وی تصاویری از اسلحه، شكار و… حك می كردند. بخش قابل توجه دیگر موزه فلك الافلاك، تالار باستان شناسی است. در این قسمت، تعداد زیادی اشیای ارزشمند مفرغی، سفالی و سنگی متعلق به هزاره های پیش از میلاد به نمایش گذاشته شده است. این آثار طی سالهای اخیر از قاچاقچیان و حفاران غیرمجاز ضبط شده یا در پی حفاری و كاوش گروههای باستان شناسی به دست آمده و مجموع آنها بیانگر قدمت، دیرینگی و پیشرفت تمدن كهن منطقه لرستان است. ویژگی های تاریخی ومعماری قلعه فلك الافلاك آن را در میان یادگارهای تاریخی غرب كشور متمایز ساخته و به آن شكوه و جذابیت خاصی بخشیده است. همچنین آن حوزه جغرافیایی بخش زیادی از حیثیت و اعتبار معنوی و تاریخی خود را مدیون وجود فلك الافلاك است. هرچند این دژ تاریخی در طول تاریخ تحولات بسیاری را به چشم دیده و در برابر آسیب ها پایداری كرده ولی در چند دهه اخیر مسائل و مشكلات فراوانی برآن عارض گردیده است. از جمله آنها می توان به حضور نهادهای غیرمسؤول در حریم قلعه اشاره كرد كه در مقوله مدیریت قلعه و جذب گردشگران موجب چالش های اساسی را به وجود آورده و لطمات جبران ناپذیری بدان وارد كرده است. با این حال در یكی دوسال گذشته با یك اجماع كلی تصمیم گرفته شده كه با رفع مشكلات حاشیه ای، شكوه و جلال گذشته فلك الافلاك بازیابی شود؛ به گونه ای كه اعتبار فرهنگی منطقه تجدید گردد.
