نگاه اول
نمرود در تالار روى تخت پادشاهى نشسته بود. فرماندهان لشكرش در صفى مرتب مقابلش ایستاده بودند. در ردیف مقابل ، كاتب نمرود، قاضى شهر و دیگر درباریان ایستاده بودند.
نمرود پس از آن كه با چشم هاى درشتش به تك تك حاضران نگاه كرد، گفت : (خوب ، حالا كه به دستور قاضى ، این جوان به اعدام محكوم شده ، باید هرچه زودتر كار را تمام كنیم ).
حاضران در تایید حرف او سرشان را تكان دادند.
نمرود گفت : (براى تهیه آتش تامى توانید، هیزم آماده كنید؛ البته فكر مى كنم مردم ساده لوح شهر ما به خاطر بت ها هم كه شده به اندازه كافى هیزم جمع مى كنند).
بعد صداى قهقه شان در تالار پیچید. با خنده اش حاضران نیز خندیدند. نمرود جلوى خنده اش را گرفت وبا انگشت گوشت آلودش به فرماندهان لشكر اشاره كرد و گفت : (شما هم تا مى توانید باید از سربازان خود كار بكشید. هرچه هیزم بیشتر باشد، ترس مردم بیش تر مى شود و دیگر كسى مثل ابراهیم پیدا نمى شود).
یكى از وزیران جلو آمد و گفت : (معذرت مى خواهم قربان ! این آتشى كه شما مى خواهید فراهم كنید، خیلى خطرناك است . ممكن است به همه جا سرایت كند).
نمرود گفت : (راست گفتى ! در این صورت بهتر است آتش را در بیابان بر پا كنیم تا خطرى نداشته باشد).
همان مرد ادامه داد: (البته من فكر مى كنم كه اگر دور آتش را دیوارى بكشیم ، خیال ما راحت تر مى شود).
نمرود گفت : (بله ، بله ، فكر خوبى است . این كار را سربازان لشكر انجام خواهند داد. البته برى آن كه ما بتوانیم به خوبى سوختن ابراهیم را ببینیم ،
باید ساختمان بلندى هم ساخته شود).
یكى از فرماندهان جلو آمد و گفت : (قربان ! چنین آتشى ، بسیار خطرناك و سوزنده است . حتما مى توانید حدس بزنید كه تا چه فاصله اى كسى نمى تواند به آتش نزدیك شود).
نمرود گفت : (پس آن ساختمان را در فاصله اى بسازید كه گرماى آن ما را آزار ندهد).
همان مرد گفت : (اما من مقصود دیگرى داشتم . منظورم این بود كه چه كسى مى تواند ابراهیم را به آتش بیندازد؟)
نمرود به دهان مرد خیره شد. هیچ جوابى به ذهن كسى نیامد. همه به یكدیگر نگاه مى كردند تا پاسخى پیدا كنند؛ اما كسى حرفى نمى زد.
یك نفر از میان فرماندهان گفت : (مثل اینكه باید راه دیگرى پیدا كنیم ).
دیگران با تكان دادن سر حرفش را تایید كردند.
چند لحظه اى گذشت . ناگهان از در تالار، (شیطان ) به شكل مردى وارد شد. قدى بلند و چهره اى استخوانى داشت . چشمانش سرخ و ترسناك بود و لبخندى موذیانه بر لب داشت . با ورودش نمرود خود را جا به جا كرد و پرسید: ( تو كیستى ؟)
شیطان با صداى عجیبى گفت : (من یكى از پیروان شما هستم كه سال هاست در بیا بان زندگى مى كنم ؛ چون فهمیدم براى انداختن ابراهیم در آتش دچار مشكل شده اى ، آمده ام تا تو را راهنمایى كنم ).
نمرود آن قدر خوشحال شد كه یادش رفت از او بپرسد از كجا فهمیده كه این مشكل براى آنان پیش آمده است . فورى پرسید: (خوب ، چه طور؟ چه كار باید بكنیم ؟)
شیطان گفت : (دو تن از نجاران زبردست شهر را به اینجا بیاور تابه آن ها راه ساختن وسیله اى را بیاموزم كه با آن ابراهیم را به آتش پرتاب كنند).
نمرود فورى دستور احضار استادان نجار را داد. وقتى آمدند، شیطان با مهارت خاصى آنان را راهنمایى كرد تا منجنیقى بسازند. منجنیق كه ساخته شد، آن را نزد نمرود آوردند تا آزمایش كنند. وقتى نمرود كار منجنیق را دید،
از خوشحالى در پوست خود نمى گنجید. با صداى بلند خنده اى كرد و گفت : (آن مرد را بیاورید تا به خاطر نقشه اش هدیه اى به او بدهیم ). اما هرچه گشتند آن مرد را پیدا نكردند.
نمرود گفت : (خوب ، دیگر درنگ جایز نیست . فردا ابراهیم را به آتش ‍ مى سپاریم ).
صداى آتش و زبانه اى كه مى كشید وحشت انگیز بود. دود هم چون غبارى كه از گرد باد بر مى خیزد، به آسمان مى رفت . در اطراف آتش دیوار بلندى كشیدند تا آتش به اطراف نفوذ نكند.
خیلى دورتر، جایى كه زبانه آتش به آنجا نمى رسید، مردان و زنان تماشاگر عربده كشان و قهقهه زنان گرد آتش جمع شده بودند.
در قسمتى از گرداگرد آتش كه مردم راه به آنجا نداشتند، ساختمان بلندى قرار داشت كه بر بام آن بساط عیش نمرود فراهم بود. نمرود بر تختى بزرگ نشسته بود. غلامى پشت سر نمرود ایستاده بود و سایبانى را روى سر نمرود گرفته بود. نزدیكان و درباریان دست روى دست گذاشته و سر پا ایستاده بودند. نمرود هیچ نمى گفت . خیره به عمق آتش نگاه مى كرد. چشم هاى درشت و صورت پهن و گوشت آلودش ، جلو آتش ، سرخ وبرافروخته شده بود. نمرود به پایین نگاه كرد، منجنیق آماده بود. چند سرباز در كنارش ایستاده بودند. پس از چند لحظه ، نمرود دستش را تكان داد و اشاره اى كرد. ناگهان ابراهیم علیه السلام را آوردند و در كنار منجنیق نگه داشتند. دست هایش را بسته بودند. جاى جاى صورتش كبود و پاى نحیف و استخوانى اش برهنه بود.
با دیدن ابراهیم علیه السلام صداى قهقهه نمرود بلند شد و به پشت ، روى تختى كه روى آن نشسته بود افتاد. این صحنه چنان غیر منتظره بود كه در باریان نگران شدند و فكر كردند براى نمرود مشكلى پیش آمد؛ اما وقتى كه نمرود بدن سنگین خود را تكانى داد و سر جایش نشست ، آنان نیز شروع به خندیدن كردند.
نمرود چهره اش را در هم كرد و به ابراهیم گفت : (آیا خدایت مى تواند تو را از این آتش نجات دهد؟)
ابراهیم سخنى نگفت وزیر لب چیزى را زمزمه كرد.
نمرود كه پاسخى از ابراهیم نشنید، به سربازها اشاره كرد و گفت : (زودتر او را به آتش بیندازید).
ابراهیم را بر منجنیق گذاشتند. یكى از سربازان ابراهیم را در جایش نشاند و دیگرى به سختى ، طنابى را كه ضامن منجنیق بود حركت داد و ناگهان ابراهیم را به سوى آتش پرتاب كرد. نمرود و اطرافیان با چشم ، مسیر افتادن ابراهیم به آتش را دنبال مى كردند. فریاد شادى و هیاهوى مردم به آسمان رفت اما در آسمان ، فرشتگان از این كه ابراهیم به آتش سپرده مى شود، سخت ناراحت بودند. یكى از فرشتگان به خداوند گفت : (پروردگارا! در زمین فقط یك نفر هست كه تو را عبادت مى كند. آیا به دست دشمنش ‍ دادى كه او را بسوزانند؟)
جبرئیل كه حال ابراهیم را دید، به سوى او آمد. هنوز ابراهیم در آتش ‍ نیفتاده بود. در میان آسمان جبرئیل به نزد ابراهیم آمد. چشم هاى ابراهیم بسته بود و چیز هایى زیر لب مى گفت . جبرئیل پرسید (آیا خواسته اى دارى ؟) ابراهیم نگاهى به او كرد و گفت : (از تو هیچ خواسته اى ندارم ).
جبرئیل تعجب كرد.آیا ابراهیم در سخت ترین شرایط، حاضر نبود از او كمك بخواهد؟ ناچار پرسید: (از هركسى درخواستى دارى بگو! اگر فقط از خدا مى خواهى كه كمكت كند، چرا درخواست نمى كنى ؟)
ابراهیم گفت : (همین كه خداوند حال مرا مى داند، بس است . اگر بخواهد خواسته ام را برآورده كند، مى كند).
خداوند به آتش دستور داد سرد و سلامت شود و به فرشتگان فرمود:(براى این كه بنده ام از كسى كمك نخواسته ، من او را دوست خویش قرار داده ام و آتش را بر او سرد مى كنم ).
ابراهیم به داخل آتش افتاد ؛اما آتشى كه برایش هم چون گلستان شده بود. نمرود از فرط تعجب مثل مرده هایى حركت و رنگ پریده روى تخت خشكش زده بود. زیر لب گفت : هر كس بخواهد براى خود خدایى انتخاب كند، باید مثل خداى ابراهیم باشد.

نگاه دوم
امام علیه السلام كه خواست از مدینه خارج شود، همه زنان بنى هاشم در خانه امام جمع شدند. صداى گریه و ناله آنان در فضاى خانه پیچید. امام علیه السلام به میان آنان آمد. از آنان خواست كه صبر كنند و گریه و زارى نكنند. زن ها با صداى بلند گریه مى كردند و مى گفتند: (اگر امروز گریه نكنیم ، پس كى گریه كنیم ؟ به خدا سوگند امروز مانند روزى است كه پیامبر از دنیا رفته است ).
همه زن ها ناامیدانه به خاندان امام حسین علیه السلام نگاه مى كردند. همه در این آرزو بودند كه اگر امام علیه السلام راه صلح را نمى پیمایید، لااقل كم خطرترین راه را براى مخالفت با یزید انتخاب كند.
ام سلمه با گوشه لباسش اشك چشمانش را پاك كرد و به نزد امام آمد. از خجالت نمى توانست به چشم هاى امام نگاه كند ؛ اما امام كه مى دانست در درون او چه مى گذرد. ساكت ماند تا او سخن بگوید. ام سلمه كه صدایش ‍ مى لرزید گفت : ( اى فرزند رسول خدا! به سوى عراق نرو، من از جدت رسول خدا شنیدم كه تو در سرزمین عراق كشته مى شوى ).
امام علیه السلام فرمود: (به خدا قسم من خود مى دانم كه كشته مى شوم ).
وقتى كه اصرار ام سلمه نتوانست امام علیه السلام را از رفتن به راهى كه خدا مى خواست باز دارد، خود را به زینب رساند. آنان را در بغل گرفت و سخت گریه كرد. خداحافظى با آنان هم چون آخرین خداحافظى بود، و این قلب ام سلمه را به درد مى آورد.
محمد حنفیه آمد. او نیز همان را خواست كه ام سلمه و دیگران خواسته بودند. وى گفت : (برادرم ! تو محبوب ترین و عزیزترین شخص براى من هستى . من نصیحت خود را از هیچ كس دریغ نمى كنم . تو از همه سزاوارترى كه آن چه به نفع توست برایت بگویم . تو آمیخته باریشه منى . تو روح و جسم وجان منى . تو كسى هستى كه اطاعتت بر من واجب است ).
محمد چند لحظه سكوت كرد و سپس ادامه داد: (بهتر است كه از یزید دورى كنى واز شهرهایى كه تحت فرمان اوست فاصله بگیرى و به جاهاى دوردست بروى . از آن جا فرستادگان خود را به سوى مردم بفرستى و آنان را دعوت كنى كه با تو بیعت كنند. اگر بیعت كنند الحمدلله ؛و اگر بیعت نكنند، هیچ از بزرگوارى و فضل تو كم نمى شود).
سپس به چشم هاى امام نگاه كرد؛اما هیچ تغییرى در عزم راسخ ایشان ندید.
محمد ناچار گفت من مى ترسم تو وارد شهرى شوى كه مردمش با تو مخالف باشند. آن گاه كارتان به جنگ و كشتار كشیده مى شود ؛ آن وقت تو اولین كسى هستى كه هدف تیر و شمشیر آنان قرار مى گیرى و خون تو - كه بهترین انسان هستى - ریخته مى شود...).
محمد آن قدر گفت تا دل پرقصه اش سبك شود ؛ اما امام علیه السلام به سوى عراق مى رفت . محمد با امام علیه السلام خداحافظى كرد. گریه هایش ‍ امام علیه السلام را نیز به گریه واداشت . هردو گریه كردند.
امام علیه السلام همراه فرزندان و یارانش ، مدینه را به سوى دیدار خدا ترك كرد. از مدینه كه خارج شدند، هواى ملایم و دلپذیر بیابان آنان را فرا گرفت .
بیابانى پر از سبزه هاى بهارى ؛ اما هیچ یك از كاروانیان توجهى به آن نداشتند. آنان نگران تعقیب و حمله گماشتگان یزید بودند.
مسلم اسبش را(هى )كرد و خود را به كنار امام علیه السلام كه در جلو كاروان حركت مى كرد رساند. چهره نورانى امام علیه السلام بشاش بود و غرق در افكار خود بود. مسلم كه به كنار امام علیه السلام رسید، چند لحظه درنگ كرد. سپس گفت : (اى فرزند رسول خدا! بهتر است از بیراهه برویم . این گونه اگر كسى به دنبال ما باشد، پیدایمان نمى كند).امام نگاهى به مسلم كرد و فرمود: (نه پسر عمو! به خدا قسم من از این راه جدا نمى شوم مگر آن كه هرچه خدا بخواهد و دوست داشته باشد، انجام دهد).
مسلم چیزى نگفت . ایستاد و به قامت امام علیه السلام خیره شد. او شاید نمى توانست بفهمد كه در درون امام علیه السلام براى دیدار خداوند چه غوغایى برپاست . چند روز بود كه كاروان هم چنان به راه خود مى رفت . هر لحظه ترس كودكان و نگرانیشان از تعقیب فرستادگان یزید، بیش تر مى شد.
در آسمان نیز فرشتگان هم چون زمینیان دلشان براى امام علیه السلام مى تپید. راهى كه امام علیه السلام مى رفت ، سفرى به سوى مرگ بود.این ، فرشتگان را نگران كرده بود. آنان نمى توانستند فرزند رسول خدا را این قدر مظلوم و تنها ببینند. از این رو، تصمیم به یارى حسین علیه السلام گرفتند.
ناگهان صداى بال فرشتگان آسمان بیابان را پر كرد. گروه گروه فرشتگان به نزد امام آمدند و سلام كردند. یكى از فرشتگان كه جلوتر از بقیه حركت مى كرد، به امام علیه السلام گفت : (اى حجت خدا! خداوند بارها با ما جدت رسول خدا را یارى كرده است ؛اكنون نیز ما به یارى شما آمده ایم ).اما امام چیزى آنان نخواست . امام علیه السلام فقط خدا را مى دید و جز او، انتظارى نداشت . وقتى كه اصرار فرشتگان رادید، فرمود: وعده گاه ما و شما در كربلا. وقتى كه به آنجا رسیدیم بیایید.
پس از چند روز كاروان امام علیه السلام به مكه رسید. امام علیه السلام در مكه اقامت كرد. در آن مدت ، اهالى كوفه هرروز براى امام نامه مى نوشتند و امام را دعوت مى كردند كه به كوفه بیاید. امام ، پسر عمویش (مسلم بن عقیل )را به عنوان نماینده به كوفه فرستاد تا از وضعیت شهر كوفه آگاه شود و به او خبر بدهد. پس از مدتى ، نامه اى از سوى مسلم آمد و به امام خبر داد كه اهالى كوفه آماده آمدن امام هستند.
از سویى دیگر، یزید كه از اقامت امام در مكه آگاه شده بود لشكرى را به آنجا فرستاد تا با امام بجنگد.امام كه از این جریان با خبر شده بود براى آنكه از جنگ در شهر مقدس مكه جلوگیرى كند، در حالى كه مشغول انجام اعمال حج بود، حجش را نیمه تمام گذاشت و به سوى كوفه حركت كرد.
پس از سفرى طولانى امام به كربلا رسید. این مكان همان جایى بود كه فرشتگان نامش را از امام شنیده بودند. امام براى جنگ با لشكر یزید آماده شد. در جنگ سخت یاران اندك امام با لشكر عظیم یزید، همه یاران امام به شهادت رسیدند.
و اینك نوبت امام بود كه با آن لشكر عظیم بجنگد . امام به تنهایى بر قلب دشمن زد و تعداد زیادى از لشكریان را به هلاكت رساند. اما لشكریان امام را محاصره كردند و هركس با چیزى كه در دست داشت به امام حمله كرد.در این گیر و دار ، فرشتگان به نزد امام آمدند و از امام خواستند كه به آنان اجازه بدهد كه به او كمك كنند وبا دشمن بجنگند. اما امام به آنها گفت كه فقط تسلیم امر خداوند است و كمكى نمى خواهد.
حمله لشكریان یزید شدیدتر شد .امام علیه السلام پس از زخم هاى بسیار، ناتوان از روى اسب به زمین افتاد. عده اى دور امام علیه السلام جمع شدند وبا سنگ و چوب و نیزه و شمشیر به امام هجوم بردند و دیگر لشكریان به سوى خیمه ها دویدند. امام به سختى سرش را بلند كرد و به خیمه ها نگاهى انداخت . خیمه ها یك یك آتش مى گرفت ودود سیاهى به هوا برمى خواست . زنان و كودكان هر كدام به سویى فرار مى كردند وسربازان دشمن به دنبال آنان مى دویدند. اكنون بار دیگر فرشتگان به دیدار امام علیه السلام آمدند و از امام خواستند كه او را یارى كنند ؛ اما امام به هیچ یك از این كمك ها نیاز نداشت . در نگاه او، تسلیم فرمان خدا بودن و اطاعت از او، لذتى داشت كه در هیچ یك از این كمك ها نبود.

مرحوم حاج میرزا على ایزدى فرزند مرحوم حاج محمد رحیم مشهور به آبگوشتى (سبب شهرتش به این لقب این بود كه ایشان اخلاص و ارادت زیادى به حضرت سیدالشهداء علیه السلام داشت و مواظب خواندن زیارت عاشورا بود و هر شب در مسجد گنج كه به خانه اش متصل بود پس از نماز جماعت یك یا دو نفر روضه مى خواندند پس از روضه خوانى ، سفره پهن مى كردند و مقدار زیادى نان و آبگوشت در آن مى گذاردند. هركس مایل بود همانجا مى خورد و هركه مى خواست همراه خود به خانه اش مى برد)
نقل نمود كه پدرم سخت مریض شد و به ما امر نمود كه او را به مسجد ببریم ، گفتم براى شما هتك است چون تجار و اشراف به عیادت شما مى آیند و در مسجد مناسب نیست به ما گفت مى خواهم در خانه خدا بمیرم و علاقه شدیدى به مسجد داشت ، ناچار او را به مسجد بردیم تا شبى كه مرضش شدید شد و در حال اغما بود كه او را به منزل بردیم و آن شب در حال سكرات مرگ بود و ما به مردنش یقین كردیم ، پس در گوشه اى از حجره نشسته و گریان بودیم و سرگرم مذاكره تجهیز و محل دفن و مجلس ترحیمش بودیم تا هنگام سحر شد ناگاه صداى من و برادرم زد، نزدش رفتیم دیدیم عرق بسیار كرده است به ما گفت آسوده باشید و بروید بخوابید و بدانید كه من نمى میرم و از این مرض خوب مى شوم . ما حیران شدیم و صبح كرد در حالى كه هیچ اثر مرض در اونبود و بسترش را جمع كرده او را به حمام بردیم و این قضیه در شب اول ماه محرم سنه 1330 قمرى اتفاق افتاد و حیا مانع شد از اینكه از او بپرسیم سبب خوب شدن و نمردنش چه بود.
موسم حج نزدیك شد پس در تصفیه حساب و اصلاح كارهایش سعى كرد و مقدمات و لوازم سفر حج را تدارك دید تا اینكه با نخستین قافله حركت كرد به بدرقه اش در باغ جنت یك فرسخى شیراز رفتیم و شب را با او بودیم .
ابتدا به ما گفت از من نپرسیدید كه چرا نمردم و خوب شدم اینك به شما خبر مى دهم كه آن شب مرگ من رسیده بود و من در حالت سكرات مرگ بودم پس در آن حال خود را در محله یهودیها دیدم و از بوى گند و هول منظره آنها سخت ناراحت شدم و دانستم كه تا مرُدم جزء آنها خواهم بود.
پس در آن حال به پروردگار خود نالیدم ندایى شنیدم كه اینجا محل ترك كنندگان حج است ، گفتم پس چه شد توسلات و خدمات من نسبت به حضرت سیدالشهداء علیه السلام ناگاه آن منظره هول انگیز به منظره فرحبخش مبدل شد و به من گفتند تمام خدمات تو پذیرفته است و به شفاعت آن حضرت ده سال بر عمر تو افزوده شد و مرگ تو تاءخیر افتاد تا حج واجب را بجا آورى و چون اینك عازم حج شده ام گزارشات خود را به شما خبر دادم .
مرحوم ایزدى نقل نمود كه پیش از محرم 1340 مرض مختصرى عارض پدرم شد و گفت شب اول ماه موعد مرگ من است و همانطور كه خبر داده بود شب اول محرم هنگام سحر از دار دنیا رحلت فرمود رحمة اللّه علیه .
این داستان به ما دو چیز مى فهماند یكى اهمیت حج و بزرگى گناه ترك و مسامحه در اداى آن چنانچه محقق در شرایع فرموده :((وَفى تَاءْخیرِهِ كَبَیرةٌ مُوبِقَةٌ)) یعنى حج با اجتماع شرایط آن ، واجب فورى است و مسامحه كردن و تاءخیر انداختن اداى آن ، گناه كبیره و هلاك كننده است .
چه هلاكتى بدتر از محشور شدن با یهود است چنانچه در جلد 1 سفینة البحار از حضرت صادق علیه السلام است :((كسى كه حج واجب را به جا نیاورد و بمیرد در حالى كه گرفتارى سختى كه حج رفتن سبب مشقت او شود نداشته باشد و به مرضى كه نتواند به واسطه آن حج كند، مبتلا نبوده و حكومت وقت هم مانع رفتنش نگردیده پس باید بمیرد در حالى كه اگر بخواهد یهودى و اگر بخواهد نصرانى باشد)).
خلاصه كسى كه بدون عذر شرعى حج را ترك كند پس از مردنش با یهود و نصارى خواهد بود.
و نیز در معناى آیه شریفه :((هركس در دنیا كور شد در آخرت هم كور است )) فرمود: این آیه در باره كسى است كه حج را از سالى به سال دیگر تاءخیر مى اندازد؛ یعنى هر ساله مى گوید سال دیگر بجا مى آورم تا اینكه حج نكرده مى میرد پس از واجبى از واجبات الهى كور شده و خداوند او را در قیامت از دیدن راه بهشت كور مى فرماید)).
مطلب دیگر كه از این داستان فهمیده مى شود آن است كه حضرت سیدالشهداء علیه السلام كشتى نجات و رحمت واسعه الهى است و توسل به آن حضرت شخص را موفق به توبه از هر گناهى مى كند و عاقبت به خیر و پاك از دنیا خواهد رفت و همچنین توسل به او موجب امن از هر خطر و آفتى است و یقینا اگر كسى از روى اخلاص و صدق متمسك به ایشان گردد اهل نجات و سعادت است.

منبع: داستان های شگفت

جناب حاج شیخ محمد باقر شیخ ‌الاسلام - اعلى اللّه مقامه - كه داستان 37 و 38 از ایشان نقل گردید فرمودند هنگامى كه مرحوم حاج قوام الملك شیرازى مشغول ساختمان حسینیه بود، سنگهاى آن را به یك نفر سید حجار كه در آن زمان استاد حجارهاى شیراز بود، كنترات داده بود و آن سید در این معامله دچار زیان سختى شد به طورى كه مبلغ سیصد تومان مدیون گردید و البته این مبلغ در آن زمان زیاد بود، خلاصه پریشان حال و بیچاره شد.
شب جمعه نماز جعفر طیار را مى خواند و حضرت امیرالمؤ منین علیه السلام را براى گشایش كارش به درگاه الهى وسیله قرار مى دهد و همچنین شب جمعه دوم تا شب جمعه سوم حضرت امیر علیه السلام به او مى فرمایند فردا برو نزد حاج قوام كه به او حواله كردیم . چون بیدار مى شود متحیر مى شود چگونه به حاج قوام حرف بزنم در حالى كه نشانه اى ندارم شاید مرا تكذیب كند.
بالاخره در حسینیه مى آید و گوشه اى با هم و غم مى نشیند و ناگاه مى بیند حاج قوام با فراشها و ملازمانش آمدند در حالى كه آمدنش در چنان موقعى غیر منتظره بود. همینطور نزدیك مى آید تا برابر سید حجار مى رسد، مى گوید مرا به تو كارى است بیا منزل . وقتى كه حاج قوام به منزلش برمى گردد سید مى آید و ملازمان با كمال احترام او را نزد حاج قوام حاضر مى كنند.
چون وارد مى شود و سلام مى كند حاج قوام بدون پرسش از حالش بلافاصله سه كیسه كه در هر یك یكصد اشرفى یك تومانى بود تقدیمش مى كند و مى گوید بدهى خودت را بپرداز و دیگر حرفى نمى زند.
از این داستان دانسته مى شود كه متمكنین سابق در كارهاى خیر تا چه حد داراى صدق و اخلاص بودند تا اندازه اى كه مورد عنایت و التفات بزرگان دین قرار مى گرفتند و همراه خود مى بردند و در این دوره اولاد ثروتمندان غالبا در فكر زیاد كردن ثروت خود هستند وتوفیق صرف كردن درامور خیریه نصیب آنها نیست . و ثانیا هرگاه مختصرى از دارائى خود را صرف خیرى كنند نوعا از صدق و اخلاص ‍ محرومند و به خیال مدح خلق و ستایش دیگران ، كار خیرى انجام مى دهند و چون براى خدا خالص نیست نتیجه باقى هم براى آنها نخواهد داشت و بحث در اطراف ریا كردن در اعمال خیر كه سبب بطلان عمل مى شوددر رساله گناهان كبیره مفصلا ذكر شده خداوند ثروتمندان ما را موفق بدارد كه از اندوخته خود نتیجه بگیرند واز آنچه جمع آورى كرده اند بهره هاى باقى ببرند:
شعر :

ابوالفضل العباس ( علیه السّلام ) با نهضت بزرگ اسلامى كه برادرش سرورآزادگان و سیدالشهداء امام حسین ( علیه السّلام ) آغاز كرد، همگام و همراه شد؛ نهضت عظیمى كه از بزرگترین نهضتهاى جهانى و پرثمرترین آنها براى ملتهاى روى زمین به شمار مى رود. این نهضت ، سیر تاریخ را دگرگون كرد، همه عالم را تكان داد، انسان مسلمان را آزاد نمود و گروههاى ملى مسلمان را به سرپیچى از حكومت ظلم و ظالم ستیزى ، برانگیخت .
قمر بنى هاشم و افتخار عدنان در این نهضت ، فعالانه شركت كرد و نقشى مثبت ایفا نمود، در تمام مراحل آن با برادرش حسین ( علیه السّلام ) همكارى كرد، تمام اهداف و خواسته هاى رحیمانه و خیرخواهانه اش را براى محرومان و ستمدیدگان ، دانست و به آنها ایمان آورد.
عباس ، برجسته ترین عضو این نهضت درخشان بود. مطیعانه ملازمت برادر را پى گرفت ، خواسته هاى او را برآورد، بازوى توانمند او گشت ، به گفته اش ‍ ایمان آورد، مواضع و آرمانهایش را تصدیق كرد و در سیر جاودانه اش از مدینه به مكه و سپس به سرزمین كرامت و شهادت ، از برادر جدا نشد. در هر موقف و موضعى از نهضت امام حسین ( علیه السّلام ) عباس همراه و شریك او بود.
در اینجا به اختصار از برخى فصلهاى تاریخى این نهضت بزرگ كه عباس ‍ چهره برجسته آن بود، سخن مى گوییم .
حسین (ع ) بیعت نمى كند 
امام حسین ( علیه السّلام ) رسماً از بیعت كردن با یزید سر باز زد و آن هنگامى بود كه حاكم مدینه ((ولید بن عقبه )) حضرت را شبانه فراخواند. حضرت كه خواسته ولید را مى دانست بازوى توانمندش ، عباس و دیگر جوانان بنى هاشم را براى حمایت خود فراخواند و از آنان خواست بر در خانه ولید بایستند و همینكه صداى حضرت بلند شد، براى نجات حضرت ، داخل خانه شوند. امام وارد خانه ولید شد و مورد استقبال گرم او قرار گرفت . پس از آن ، ولید خبر مرگ معاویه را به حضرت داد و گفت كه یزید بیعت اهل مدینه عموماً و بیعت امام را خصوصاً خواستار شده است . امام تا صبح و تا آنكه مردم جمع شوند مهلت خواست . حضرت مى خواست در برابر آنان مخالفت كامل خود را با خلافت یزید اعلام كند و آنان را به سرپیچى از حكومت و قیام علیه آن دعوت كند. ((مروان بن حكم )) كه از سران منافقین و پایه هاى باطل بود، حضور داشت و براى آتش افروزى و فتنه انگیزى از جا جهید و بر ولید بانگ زد:
((اگر حسین اینك بدون بیعت از تو جدا شود، دیگر به چنین فرصتى دست نخواهى یافت ، مگر پس از كشته هاى بسیار میان شما، او را باز دار و بیعت بگیر و اگر مخالفت كرد، گردن او را بزن ...)).
نگهبان حرم نبوت ، امام حسین با تحقیر در چهره مروان خیره شد و فرمود:
((اى پسر زرقاء! آیا تو مرا مى كشى یا او؟ به خدا سوگند! دروغ گفتى و خوار شدى ...)).
سپس پدر آزادگان متوجه ولید گشت و عزم و تصمیم خود مبنى بر عدم بیعت با یزید را چنین اعلام كرد:
((اى امیر! ما اهل بیت نبوت ، معدن رسالت ، محل آمد و رفت ملائكه و جایگاه رحمت هستیم . خداوند نبوت را با ما آغاز كرد و با ما ختم كرد. اما یزید، مردى فاسق ، مى خواره ، كشنده نفس به ناروا و متجاهر به فسق است . كسى چون من با مثل او بیعت نمى كند؛ به زودى خواهیم دید و خواهید دید كه كدام یك از ما به خلافت و بیعت سزاوارتریم ...)).⁽⁵⁴⁾
امام در دارالاماره و دژ قدرت حاكم ، بدون توجهى به آنان ، عدم بیعت خود را با یزید اعلام كرد. حضرت خود را آماده كرده بود تا براى رهایى مسلمانان از حكومت جبار و تروریستى یزید كه خوار كردن آنان را هدف خود كرده و واداشتن آنان را به آنچه نمى پسندند، وجهه نظر خود قرار داده بود، جانبازى و فداكارى كند.
امام به فسق و بى دینى یزید، دانا بود و اگر حكومت او را امضا مى كرد، مسلمانان را به ذلت بندگى دچارمى ساخت واعتقادات اسلامى را در درّه هاى عمیق گمراهى نهان مى كرد، لیكن حضرت سلام اللّه علیه در برابر طوفانها ایستاد، بر زندگى تمسخر زده ، به مرگ خندید و براى مسلمانان ، عزتى استوار و كرامتى والا به ارمغان گذاشت و پرچم توحید را در آسمان جهان به اهتزاز درآورد.
به سوى مكّه 
سرور آزادگان تصمیم گرفت مدینه را ترك كند و به سوى مكه برود و آنجا را پایگاهى براى گسترش دعوت و تبیین اهداف نهضت خود قرار دهد و مسلمانان را به قیام علیه حكومت اموى كه جاهلیت را با تمام ابعاد پلید خود مجسم كرده بود، برانگیزد.
حضرت قبل از حركت نزد قبر جدش پیامبر اكرم ( صلّى اللّه علیه و آله ) رفت و با صدایى اندوهباردرحالیكه بار مشكلات و بحرانها را بر دوش مبارك داشت ، به گفتگو با روح مطهر ایشان پرداخت و از فتنه هاى روزگار شكایت كرد. سپس براى آخرین دیدار نزد قبر مادر بزرگوار و برادرش امام حسن رفت و با آنان وداع كرد.
اینك كاروان حسینى با تمام افراد خانواده رهسپار مكه شده اند تا به خانه خدا كه باید براى همگان جاى امن باشد، پناهنده شوند. ابوالفضل سرپرستى تمام كارهاى امام و خاندان او را به عهده دارد و نیك از پس آنها برمى آید. عباس در كنار برادر، پرچم را به اهتزاز درآورده است و مصمم ، پیش مى رود. امام جاده عمومى را پیش گرفت ، یكى از همراهان به حضرت پیشنهاد نمود مانند ((ابن زبیر)) از بیراهه حركت كند و بدین ترتیب از تعقیب نیروهاى دولتى در امان ماند، لیكن حضرت با شجاعت و اعتماد به نفس پاسخ داد:
((به خدا سوگند! این راه را همچنان ادامه مى دهم ، تا آنكه خانه هاى مكه را ببینم ، تا خداوند در این باب آنچه را اراده كند و مرضىّ اوست ، انجام دهد...)).
كاروان امام ، شب جمعه سوم شعبان به مكه رسید و در خانه ((عباس بن عبدالمطلب )) فرود آمد. اهل مكه استقبال گرمى از حضرت به عمل آوردند و صبح و شام براى به دست آوردن احكام دین خود و احادیث پیامبرشان به دیدار حضرت مى شتافتند. حُجاج و دیگر زایران بیت اللّه از همه نقاط نیز براى زیارت امام نزد ایشان مى رفتند. حضرت براى نشر آگاهى دینى و سیاسى در میان بازدیدكنندگان خود چه مكّى و چه غیر آن لحظه اى فروگذار نمى كرد و آنان را به قیام علیه حكومت اموى كه قصد به بندكشیدن و خوار كردن آنان را داشت ، دعوت مى كرد.
هراس حاكم مكّه 
قدرت محلى در مكه از آمدن امام به آنجا و تبدیل شهر به مركزى براى دعوت و اعلام نهضت خود، هراسان شد. حاكم مكه ((عمرو بن سعید اشدق )) طاغوتى كه خود شاهد ازدحام مسلمانان به گرد امام بود و گفته هاى آنان مبنى بر اولویت امام به خلافت و ناشایستگى خاندان ابوسفیان كه حرمتى براى خداوند قایل نبودند، مشاهده مى كرد شتابان نزد حضرت رفت و خشمگین گفت :
((چرا به بیت الحرام آمده اى ؟)).
گویى خانه خدا ملك بنى امیه است و نه متعلق به همه مسلمانان ! حضرت با آرامش و اعتماد به نفس ، پاسخ داد:
((من به خداوند و این خانه پناهنده شده ام )). آن طاغوت هم فوراً نامه اى به اربابش یزید نوشت و او را در جریان آمدن امام به مكه ، رفت و آمد مردم با ایشان و تجمع آنان به دور حضرت ، قرار داد و گوشزد كرد كه این مساءله خطرى جدّى براى حكومت یزید، دربردارد.
هنگامى كه یزید، نامه ((اشدق )) را خواند، به شدت هراسان شد و یادداشتى براى ((ابن عباس )) فرستاد و در آن ، حضرت امام حسین را به سبب تحركش ‍ تهدید كرد و از ابن عباس خواست براى بهبود امور و بازداشتن امام از ستیز با یزید، دخالت كند. ابن عباس در پاسخ ، نامه اى به یزید نوشت و در آن یزید را به عدم تعرض به امام نصیحت كرد و توضیح داد كه امام براى رهایى از قدرت محلى مدینه و عدم رعایت مكانت و مقام حضرت ، توسط آنان به مكه هجرت كرده است .
امام در مكه توقف كرد، مردم همچنان به دیدار حضرت مى رفتند و از ایشان مى خواستند تا علیه امویان قیام كند.
نیروهاى امنیّتى ، به شدت مراقب حضرت بودند، تمام تحركات و فعالیتهاى سیاسى ایشان را ثبت مى كردند، آنچه را میان ایشان و دیدار كنندگان مى گذشت ، مى نگاشتند و همه را براى یزید به دمشق مى فرستادند تا در جریان امور قرار گیرد.
تحرّك شیعیان كوفه 
خبر هلاكت معاویه ، شیعیان كوفه را خشنود كرد و آنان شادمانى خود را از این واقعه ابراز كردند و كنفرانسى مردمى در خانه بزرگترین رهبر خود، ((سلیمان بن صرد خزاعى ))، تشكیل دادند و در آن با ایراد خطابه هاى حماسى به تفصیل ، رنج و محنت خود را در ایام حكومت معاویه برشمردند و متفقاً تصمیم گرفتند با امام حسین بیعت كرده و بیعت با یزید را رد كنند.
فوراً هیاءتى كه یكى از افراد آن ((عبداللّه بجلى )) بود، برگزیدند تا نزد امام رفته ایشان را به آمدن به كوفه و تشكیل حكومت در آن شهر تشویق كنند. آنان مى خواستند كه امام با حكومت خود، امنیت ، كرامت و آسایش از دست رفته شان در حكومت اموى را به آنان بازگرداند و شهرشان را همانطور كه در زمان امیرالمؤ منین ( علیه السّلام ) بود به پایتخت دولت اسلامى بدل كند.
هیاءت نمایندگى به سرعت به مكه رفته و شتابان به حضور امام ( علیه السّلام ) شرفیاب شده و خواسته هاى اهل كوفه را عرضه كرد ومصرّانه از حضرت درخواست نمود براى آمدن به كوفه بشتابد.
نامه هاى كوفیان 
اهل كوفه به هیاءتى كه نزد امام فرستاده بودند، اكتفا نكردند، بلكه با ارسال هزاران نامه بر عزم خود نسبت به یارى امام تاءكید نموده و اعلام داشتند كه در كنار ایشان خواهند ایستاد و با جان و مال خود از حضرت دفاع خواهند كرد و مجدداً از حضرت خواستند براى آمدن به كوفه بشتابد تا حكومت اسلامى و قرآنى كه نهایت آرزوى آنان است ، تشكیل دهد. همچنین حضرت را در برابر خداوند اگر خواسته آنان را اجابت نكند مسؤ ول دانستند.
امام ( علیه السّلام ) دید كه حجت شرعى قائم شده و بر ایشان است كه پاسخ مثبتى به آنان دهد.
فرستادن مسلم به كوفه 
هنگامى كه تعداد هیاءتها و نامه هاى تشویق آمیز كوفیان براى آمدن حضرت به شهرشان ، بسیار شد، ایشان ناگزیر از پذیرفتن خواسته شان گشت . پس ‍ حضرت ، فرد ثقه و مورد اعتماد و بزرگ خانواده و پسر عم خود، ((مسلم بن عقیل )) را كه در فضیلت و تقوا نمونه بود به نمایندگى خود به سوى كوفه فرستاد. ماءموریت مسلم ، مشخص و محدود بود، ایشان موظف بود كوفیان و خواسته آنان را ارزیابى كند و بنگرد كه آیا راست مى گویند و حقیقتاً خواستار حكومت امام هستند، تا در آن صورت امام راه شهر آنان را پیش بگیرد و در آنجا حكومت قرآن را برقرار سازد.
((مسلم )) به سرعت و بى درنگ به سوى كوفه حركت كرد و در خانه یكى از رهبران و رزم آوران شیعه ؛ یعنى ((مختار بن ابى عبیده ثقفى )) كه از آگاهى و بصیرتى تام در امور سیاسى و مسایل روانى و اجتماعى برخوردار بود و شجاعتى بسزا داشت ، فرود آمد. مختار درهاى خانه اش را بر مسلم گشود و آنجا به مركز سفارت حسینى بدل گشت .
شیعیان كه خبر ورود مسلم را دریافت كردند، نزد حضرت رفتند و به گرمى به ایشان خوشامد گفتند و انواع احترامات لازم را تقدیم داشتند و پشتیبانى خود را از ایشان اعلام كردند. آنان به گرد مسلم حلقه زدند و خواستار آن شدند تا با او به عنوان نماینده امام حسین ( علیه السّلام ) بیعت كنند.
مسلم خواسته آنان را پذیرفت و دفترى براى ثبت اسامى بیعت كنندگان تعیین كرد. در مدت كمى بیش از هجده هزار تن با حضرت به نیابت از امام ، بیعت كردند. تعداد بیعت كنندگان روز به روز افزایش مى یافت و با اصرار، از حضرت مسلم مى خواستند تا با امام مكاتبه كند و از ایشان بخواهد به سرعت بسوى كوفه بیاید و رهبرى امت را عهده دار شود.
ناگفته نماند كه قدرت محلى كوفه از تمامى رویدادهاى شهر و تحرك شیعیان باخبر بود، لیكن موضع بى طرفانه اتخاذ نموده و از هرگونه واكنشى علیه آنان خوددارى كرده بود.
علت این بى تفاوتى آن بود كه حاكم كوفه ، ((نعمان بن بشیر انصارى )) از ((یزید)) كه موضعى ضد انصار داشت ، روگردان بود. علاوه بر آن ، دختر نعمان ، همسر مختار میزبان و همگام مسلم به شمار مى رفت .
طبیعى بود كه مزدوران و وابستگان اموى ، موضع ملایمت آمیز و سهل انگارانه نعمان در قبال كوفه را نپسندند، آنان با دمشق تماس گرفتند، یزید را از مواضع نعمان آگاه كردند، بركنارى او را خواستار شدند و به جاى او تعیین حاكمى دوراندیش را كه بتواند قیام را سركوب كند و مردم را به زیر یوغ حكومت یزید بكشد، درخواست كردند. یزید از دریافت این اخبار هراسان شد و مشاور مخصوص خود، ((سرجون )) را كه دیپلماتى كارآزموده و مجرّب بود، فرا خواند و قضایا را با او در میان گذاشت . سپس از او خواست كسى را كه بتواند اوضاع انفجارآمیز كوفه را كنترل كند، به او معرفى كند. سرجون نیز ((عبیداللّه بن زیاد)) را كه در خونریزى و تهى بودن از هر خصلت انسانى چون پدرش بود، براى امارت كوفه مناسب دانست .
عبیداللّه در آن زمان حاكم بصره بود. یزید طى حكمى علاوه بر ولایت بصره ، امارت كوفه را نیز به ابن زیاد واگذار كرد و بدین گونه تمام عراق تحت سیطره او قرار گرفت . ابن زیاد دستورات اكیدى براى رسیدن فورى به كوفه صادر كرد تا بتواند قیام را سركوب كند و مسلم را از پاى درآورد.
سفر ابن زیاد به كوفه 
همینكه ابن زیاد حكم امارت كوفه را دریافت ، به سرعت راه آن دیار را پیش گرفت و براى سبقت گرفتن از امام حسین در رسیدن به كوفه بدون كمترین درنگى تا نزدیكیهاى آن شهر تاخت . در آنجا براى آنكه به كوفیان وانمود كند كه امام حسین است ، لباسهاى خود را تغییر داد و لباس یمنى پوشید و عمامه اى سیاه بر سر گذاشت . این نیرنگ ، مؤ ثّر واقع شد و مردم به استقبال او شتافتند در حالى كه بانگ ((زنده باد)) سر مى دادند. ابن زیاد به شدت نگران شد، از ترس ‍ آنكه مبادا رازش آشكار شود و به قتل برسد، بر سرعت خود افزود تا به دارالاماره رسید. در آنجا درها را بسته دید، در را به صدا درآورد. نعمان از فراز دیوار آشكار شد و به گمان آنكه امام حسین پشت در است ، با ملایمت گفت :
((یابن رسول اللّه ! من امانتم را به تو تحویل نخواهم داد، علاقه اى هم به جنگ با تو ندارم )).
پسر مرجانه بر او بانگ زد: ((در را باز كن كه مى خواهم باز نكنى ! شبت دراز باد!)).
یكى از كسانى كه در پس او بود، او را شناخت و بر مردم بانگ زد: ((به خداوند كعبه ! او پسر مرجانه است )).
این سخن چون صاعقه براى آنان بود. همه آنان در حالى كه از هراس و ترس ، وجودشان پر شده بود، به طرف خانه هاى خود شتافتند. آن طاغوت وارد قصر شد، بر اموال و تسلیحات دست گذاشت و مزدوران اموى چون ((عمر بن سعد، شمر بن ذى الجوشن ، محمد بن اشعث )) و دیگر سران كوفه ، دور او را گرفتند و پس از بیان قیام و معرفى اعضاى برجسته آن ، به طرح نقشه هاى هولناك براى سركوب آن پرداختند.
فرداى آن روز، پسر مرجانه مردم را در مسجد اعظم شهر جمع كرد، آنان را از امارت خود بر كوفه آگاه كرد، مطیعان را به پاداش ، وعده داد و عاصیان را به كیفرهاى سخت ، تهدید كرد. سپس دست به گستردن وحشت و ترس میان مردم زد؛ گروهى را بازداشت كرد و بدون كمترین تحقیقى دستور اعدام آنان را صادر كرد و زندانها را از بازداشت شدگان پر كرد و از این وسیله براى تسلط بر شهر استفاده نمود.
هنگامى كه مسلم از آمدن ابن زیاد به كوفه و اعمال وحشیانه او با خبر شد، از خانه مختار به خانه بزرگ كوفیان و سرور مطاع آنان ، سردار بزرگ ، ((هانى بن عروة )) كه به دوستى اهل بیت مشهور بود منتقل شد.
((هانى )) به گرمى از ((مسلم )) استقبال كرد و درهاى خانه را بر شیعیان او گشود و در زمینه تصمیماتى كه براى استوارى و پشتیبانى نهضت و ستیز با دشمنان آن اتخاذ مى شد، همكارى كرد.
برنامه هاى هولناك  
پسر مرجانه با طرح و اجراى برنامه هایى در زمینه هاى سیاسى ، پیروز شد و اوضاع شهر را كنترل كرد. كوفه پس از آنكه در اختیار مسلم بود، یكسره تغییر جهت داد و به طرف ابن زیاد روى آورد. از جمله طرحهاى اجرا شده ابن زیاد، موارد ذیل را مى توان نام برد:
1 شناسایى مسلم (ع ):
نخستین برنامه پسر مرجانه ، شناسایى فعالیتهاى سیاسى مسلم ، دستیابى به نقاط قوت و ضعف نهضت و آنچه در اطراف حضرت مى گذشت بود. براى انجام این ماءموریت ، ((معقل )) غلام ابن زیاد كه فردى زیرك ، باهوش و آگاه به سیاست نیرنگ بود، برگزیده شد. پسر مرجانه به او سه هزار درهم داده و دستور داد با اعضاى نهضت تماس بگیرد و خود را از موالى كه اكثر آنان به دوستى اهل بیت شهرت داشتند معرفى كند و بگوید كه بر اثر شنیدن خبر آمدن نماینده حسین ( علیه السّلام ) به كوفه براى گرفتن بیعت ، به این شهر پاگذاشته است و همراه خود پولى دارد كه مى خواهد آن را در اختیار مسلم بگذارد تا از آن براى پیروز شدن بر دشمن سود جوید.
((معقل )) در پى اجراى ماءموریت خود به راه افتاد و به كنكاش از كسى كه سفیر حسین را بشناسد، پرداخت . ((مسلم بن عوسجه )) را كه از بزرگان شیعه و از رهبران برجسته نهضت بود، به او معرفى كردند. معقل نزد او رفت و به دروغ ، خود را از محبان اهل بیت وانمود كرد و فریبكارانه عطش خود را براى دیدار سفیر امام ، مسلم ، نشان داد.
ابن عوسجه فریب سخنان معقل و شیفتگى دروغین او براى دیدن نماینده حسین را خورد و او را نزد مسلم بن عقیل برد. معقل با مسلم بیعت كرد، پولها را به او داد و از آن پس ، به رفت و آمد نزد ایشان پرداخت .
طبق گفته مورخان ، معقل زودتر از همه نزد مسلم مى آمد و دیرتر از همه خارج مى شد و بدین ترتیب به تمام مسایل و امور نهضت واقف شد؛ اعضا و طرفداران پرحرارت آن را شناخت ، از رویدادها با خبر گردید و تمام دیده و شنیده هاى خود را كلمه به كلمه به ابن زیاد منتقل كرد. این چنین بود كه پسر مرجانه از تمام مسایل مطلع گشت و چیزى بر او پوشیده نماند.
2 بازداشت هانى :
ابن زیاد دست به خطرناكترین عملیاتى زد كه پیروزى او را در اجراى طرحهایش ، تضمین كرد؛ دستور داد ((هانى بن عروه )) بزرگ كوفه و تنها رهبر قبایل ((مذحج )) را كه اكثریت قاطع ساكنین كوفه را تشكیل مى دادند دستگیر كنند. این حركت ، موجى از وحشت و هراس را در كوفیان ایجاد كرد و ضربه سخت و ویرانگرى به نهضت زد. ترس و خودباختگى بر یاران مسلم حاكم شد و آنان دچار شكست روحى شدیدى شدند.
به هر حال ، هنگامى كه هانى را نزد ابن زیاد آوردند، پسر مرجانه با خشونت و ددمنشى از او خواست فوراً مسلم ، میهمان خود را تسلیم كند.
هانى ، بودن مسلم در خانه اش را منكر شد؛ زیرا این مساءله در نهایت پنهانكارى و خفا بود. ابن زیاد دستور داد جاسوسش معقل را حاضر كنند و همین كه هانى او را دید، وارفت و سرش را به زیر انداخت ، لیكن به سرعت ، دلیرى او بر وضعیت مجلس ، پرتو افكند و چون شیرى شرزه غرید و ابن زیاد را مسخره كرد و او را تمرد نمود و از تحویل دادن میهمان بزرگوارش به شدت خوددارى كرد؛ زیرا با این كار، خوارى و ننگى براى خود ثبت مى كرد. آن طاغوت بر او شورید و بانگ زد و سپس به غلام خود ((مهران )) دستور داد تا او را نزدیك بیاورد، پس با عصاى خود به صورت مباركش زد تا آنكه بینى هانى را شكست ، گونه هاى او را پاره كرد و خون بر محاسن و لباسهایش سرازیر شد و این كار را آنقدر ادامه داد تا آنكه عصایش شكست و پس از آن دستور داد هانى را در یكى از اتاقهاى قصر زندانى كنند.
3 قیام مذحج :
همینكه خبر بازداشت هانى منتشر شد، قبایل مذحج به طرف قصر حكومتى سرازیر شدند. رهبرى آنان را فرصت طلب پست ، ((عمرو بن الحجّاج )) كه از وابستگان و حقیرترین مزدوران اموى بود، به عهده داشت . هنگامى كه به قصر رسیدند، عمرو با صداى بلندى كه ابن زیاد بشنود فریاد زد:
((من عمرو بن الحجّاج هستم و اینان سواران و بزرگان مذحج هستند، نه از پیمان طاعت خارج شده ایم و نه از جماعت جدا گشته ایم ...)).
در این سخنان اثرى از خشونت و درخواست آزادى هانى نبود، بلكه سراپا ذلت و نرمش در برابر قدرت و پشتیبانى ابن زباد بود؛ لذا ابن زیاد اهمیتى بدان نداد و به شریح قاضى كه از وعاظ السلاطین و پایه هاى حكومت اموى بود دستور داد، نزد هانى برود و سپس در برابر مذحجیان ظاهر شود و زنده بودن و سلامتى او را خبر دهد و دستور او را مبنى بر رفتن قبایل مذحج به خانه هایشان به آنان ابلاغ كند. شریح نیز نزد هانى رفت و همینكه هانى او را دید دادخواهانه فریاد زد:
((مسلمانان ! به دادم برسید. آیا عشیره ام هلاك شده اند؟ متدینین كجا هستند؟ اهل كوفه كجا هستند؟ آیا مرا با دشمنان خود تنها مى گذارند؟!...)).
سپس در حالى كه صداى افراد خاندان خود را شنیده بود، متوجه شریح شد و به او گفت :
((اى شریح ! گمان كنم این صداهاى مذحج و مسلمانان هواخواه من باشد. اگر ده تن بر من وارد شوند، مرا نجات خواهند داد...)).
شریح كه آخرت و وجدان خود را به پسر مرجانه فروخته بود، خارج شد و به مذحجیان گفت :
((یار شما را دیدم ، او زنده مى باشد و كشته نشده است )). عمرو بن الحجّاج مزدور و نوكر امویان ، فوراً در پاسخ ، با صداى بلندى كه مذحجیان بشنوند، گفت :
((اگر كشته نشده است ، پس الحمدللّه )).
قبایل مذحج با خوارى و خیانت عقب نشستند گویى از زندان ، آزاد شده باشند و پراكنده شدند.
به تحقیق شكست و عقب نشینى سریع مذحجیان بر اثر زد و بند مخفیانه ، میان رهبران آنان با پسر مرجانه براى از پادرآوردن هانى بود. و اگر چنین نبود، آنان به زندان حمله مى كردند و او را آزاد مى ساختند. مذحجیان در اوج قدرت خود در كوفه ، رهبرى را كه برایشان زحمت كشیده بود، در دست پسر مرجانه تروریست ، به اسارت رها كردند تا هر طور بخواهد او را مقهور و خوار كند. آنان به حقوق خود در برابر رهبرشان وفا نكردند.
4 قیام مسلم (ع ):
همینكه مسلم خبر بازداشت هانى و توهین به این عضو برجسته نهضت را دریافت كرد، تصمیم به آغاز قیام علیه ابن زیاد گرفت . پس به یكى از فرماندهان سپاه خود ((عبداللّه بن حازم )) دستور داد تا یاران خود را كه در خانه ها جمع شده بودند، فرا بخواند. نزدیك به چهار هزار رزمنده و به قولى چهل هزار تن در حالى كه شعار مسلمانان در جنگ بدر ((یا منصور امت ...)) را تكرار مى كردند، نداى حضرت را پاسخ دادند و آماده شدند.
مسلم به آرایش سپاه خود پرداخت ، محبّان و مُخلصان اهل بیت را به فرماندهى بخشهاى سپاه برگزید و با سپاه به طرف دارالاماره پیشروى كرد. ابن زیاد در آن هنگام در مسجد به خطابه پرداخته بود و مخالفان دولت و منكران بیعت یزید را تهدید مى كرد. همینكه خطابه او به پایان رسید، بانگ و فریاد انقلابیون را كه خواستار سقوطش بودند، شنید؛ وحشت زده از ماجرا پرسش ‍ كرد، به او گفتند كه مسلم بن عقیل در راءس جمعیت بسیارى از شیعیان خود به جنگ او مى آید. آن بزدل ، هراسان شد، از ترس ، رنگ خود را باخت ، دنیا بر او تنگ شد و چون سگى لَه لَه زنان به طرف قصر شتافت ؛ زیرا نیروى نظامى حمایت كننده اى در كنارش نبود، بلكه تنها سى تن از نیروى انتظامى و بیست تن از اشراف كوفه كه به مزدورى امویان معروف گشته ، همراه ابن زیاد بودند. بر تعداد سپاهیان مسلم همچنان افزوده مى شد، پرچمها را برافراشته و شمشیرها را بركشیده بودند. طبلهاى جنگ به صدا درآمد و آن طاغوت ، به هلاكت خود یقین كرد؛ زیرا به ركنى استوار پناهنده نشده بود.
5 جنگ اعصاب :
ابن زیاد به نزدیكترین و بهترین وسیله اى كه پیروزى او را تضمین كند، اندیشید و جز جنگ اعصاب و شایعه پراكنى كه به تاءثیر آن بر كوفیان آگاه بود، راهى نیافت ، پس به اشراف و بزرگان كوفه كه به مزدورى او تن داده بودند، دستور داد تا در صفوف سپاه مسلم رخنه كنند و بذر وحشت و هراس را بپراكنند. مزدوران نیز میان سپاه مسلم رفتند و به دروغ پردازى و شایعه پراكنى پرداختند. عمده تبلیغات آنان بر محورهاى ذیل مى گشت :
الف :
تهدید یاران مسلم به سپاه شام و اینكه اگر همچنان به پیروى از مسلم ادامه دهند، سپاه شام از آنان انتقام سختى خواهد گرفت .
ب :
حكومت ، به زودى حقوق آنان را قطع خواهد كرد و آنان را از تمام درآمدهاى اقتصادى شان محروم خواهد ساخت .
ج :
دولت ، آنان را به جنگ شامیان گرفتار خواهد كرد.
د:
امیر، به زودى حكومت نظامى برقرار خواهد كرد و سیاست زیاد بن ابیه را كه نشانه هاى مرگ و ویرانى را با خود دارد، درباره آنان به كار خواهد بست .
این شایعات در میان سپاه مسلم چون توپ صدا كرد، اعصاب آنان را متشنج ساخت ، دلهایشان هراسان و لرزان شد، به شدت ترسیدند و در حالى كه مى گفتند: ((ما را چه كار، به دخالت در امور سلاطین !)) پراكنده شدند. اندك زمانى نگذشته بود كه بخش اعظم آنان گریختند و مسلم با گروه كمى كه مانده بودند، راه مسجد اعظم را در پیش گرفت تا نماز مغرب و عشا را بخواند. باقیمانده سپاه نیز كه وباى ترس آنان را از پا انداخته و دلهایشان پریشان بود، میان نماز، حضرت را تنها گذاشته و فرار كردند و حتى یك تن ، باقى نماند تا به ایشان راه را نشان دهد و یا به ایشان پناه دهد.
كوفیان با این كار، لباس ننگ و عار را به تن نموده و ثابت كردند كه محبت آنان نسبت به اهل بیت ( علیهم السّلام ) احساسى زودگذر و در اعماق وجود آنان نفوذ نكرده و آنان پایبند پیمان و وفا نیستند.
مسلم ، افتخار بنى هاشم در كویهاى كوفه سرگردان شد و به دنبال خانه اى بود تا باقى مانده شب را در آن به سر برد، لیكن جایى نیافت . شهر از رهگذر تهى شده بود. گویى مقرّرات منع رفت و آمد برقرار شده بود. كوفیان درها را بر خود بسته بودند. مبادا جاسوسان ابن زیاد و نیروهاى امنیتى ، آنان را بشناسند و بدانند كه همراه مسلم بوده اند و در نتیجه ، آنان را بازداشت و شكنجه كنند.
6 در سراى طوعه :
پسر عقیل حیران بود و نمى دانست به كجا پناه ببرد. امواج غم و اندوه او را فراگرفته بود و قلبش از شدت طوفان درد، در آستانه انفجار قرار داشت . دریافت كه در شهر، مردى شریف كه او را حمایت و از او پذیرایى كند، یافت نمى شود. سرگردان ، كوچه ها را پشت سر مى گذاشت ، تا آنكه به بانوى بزرگوارى به نام ((طوعه )) رسید كه در انسانیت ، شرافت و نجابت سرامد همه شهر بود.
طوعه ، بر در خانه ، به انتظار آمدن پسرش ایستاده بود و از حوادث آن روز بر او بیمناك بود. همینكه مسلم او را دید به سویش رفت و بر او سلام كرد طوعه پاسخ داد. مسلم ایستاد، طوعه به سرعت پرسید:
((چه مى خواهى ؟!
كمى آب مى خواهم .
طوعه به درون خانه شتافت و با آب بازگشت . مسلم آب را نوشید و سپس نشست ، طوعه به ایشان شك كرد و پرسید:
آیا آب نخوردى ؟!
چرا...
پس به سوى خانواده ات راه بیفت كه نشستن تو شك برانگیز است )).
مسلم ساكت ماند. طوعه بار دیگر سخن خود را تكرار كرد و از او خواست آنجا را ترك كند، باز مسلم ساكت ماند. طوعه كه هراسان شده بود بر او بانگ زد:
((پناه بر خدا! من راضى نیستم بر در خانه من بنشینى )).
همینكه طوعه نشستن بر در خانه را بر مسلم حرام كرد، حضرت برخاست و با صدایى آرام و اندوه بار گفت :
((در این شهر، خانه و بستگانى ندارم . آیا خواهان نیكوكارى هستى ، امشب از من پذیرایى كنى ؟ چه بسا پس از این ، عمل تو را جبران كنم ...)).
زن دانست كه این مرد، غریب است و داراى مكانت و منزلت بالا. و اگر در حق او نیكى كند، در آینده جبران خواهد كرد. پس از او پرسید:
((اى بنده خدا، قضیه چیست ؟)).
مسلم با چشمانى اشكبار، گفت :
((من مسلم بن عقیل هستم ، این قوم به من دروغ گفتند و فریبم دادند...)).
آن بانو خود را باخت و با دهشت و بزرگداشت پرسید:
((تو مسلم بن عقیل هستى ؟!)).
((آرى ...)).
آن بانو با فروتنى به میهمان بزرگوارش اجازه داد تا به خانه درآید و بدین گونه شرافت و بزرگى را از آن خود كرد.
طوعه با بزرگداشت ، برگزیده بنى هاشم ، سفیر ریحانه رسول خدا( صلّى اللّه علیه و آله ) را پناه داد و مسؤ ولیت پناه دادن به او را در قبال ابن زیاد به دوش گرفت .
طوعه ، مسلم را به اتاقى جز آنكه در آن مى زیست ، راهنمایى كرد و روشنایى و غذا براى ایشان آورد. حضرت از خوردن غذا امتناع كرد. رنج و اندوه ، قلب ایشان را پاره پاره نموده و به فاجعه اى كه انتظارش را داشت ، یقین پیدا كرده بود، به حوادثى كه به سراغش خواهد آمد، مى اندیشید و در فكر امام حسین (كه از او خواسته بود به كوفه بیاید،) غوطه ور بود؛ كوفیان با امام همان خواهند كرد كه با مسلم ...
اندك زمانى نگذشت كه ((بلال )) پسر طوعه وارد شد و دید كه مادرش به اتاقى كه مسلم در آن بود، براى خدمت كردن ، زیاد رفت و آمد مى كند. شگفت زده از مادر علت رفت و آمدش را به آنجا پرسش كرد، اما مادر از پاسخ دادن خوددارى نمود و پس از آنكه بلال بر سؤ الش پافشارى كرد، مادر با گرفتن سوگند و پیمان از پسر، براى راز نگهدارى ، ماجرا را به او گفت . آن پست فطرت از خوشحالى در پوست نمى گنجید و تمام شب را بیدار ماند تا بامداد، شتابان ، جایگاه مسلم را به حكومت نشان دهد و بدین وسیله به ابن زیاد تقرب جوید و جایزه اى دریافت كند.
این پلید، تمام عرفها، اخلاق و سنتهاى عربى در باب میهمان نوازى و دور داشتن هر گزندى از او را كه حتى در عصر جاهلیت حاكم بود زیر پا گذاشت و با حركت خود نشان داد از هر ارزش انسانى به دور است ؛ نه تنها او، كه اكثریت آن جامعه ، ارزشهاى انسانى را زیر پا، لگدمال كرده بودند.
به هر حال ، زاده هاشم و سفیر حسین آن شب را با اندوه ، اضطراب و تنش ‍ به سر برد. ایشان اكثر شب را به عبادت و تلاوت قرآن مشغول بود. یقین داشت كه آن شب آخرین شب زندگى اوست . در آن شب لحظه اى خواب او را درربود، در خواب ، عمّ خود امیرالمؤ منین ( علیه السّلام ) را دید كه به او خبر داد خیلى زود به پدر و عمویش ملحق خواهد شد؛ آنجا بود كه مسلم یقین كرد كه اجل حتمى ، نزدیك شده است .
7 نشان دادن جایگاه مسلم (ع ):
همینكه سپیده دمید، بلال با حالتى آشفته كه جلب توجه مى كرد، به سوى ((دارالامارة )) رهسپار شد تا جاى مسلم را نشان دهد. در آنجا نزد ((عبدالرحمن بن محمد بن اشعث )) رفت ؛ عبدالرحمن ، متعلق به خاندان فرصت طلبى بود كه شرف و نیكى را سه طلاقه كرده بودند. بلال ماجرا را با وى در میان گذاشت . عبدالرحمن از او خواست ساكت بماند تا دیگرى خبر را نزد ابن زیاد نبرد و جایزه را به خود اختصاص ندهد و خودش به سرعت نزد پدرش رفت و خبر بزرگ را به او داد. چهره محمد از خوشحالى برق زد و نشانه هاى خرسندى بر آن ظاهر شد. ابن زیاد به زیركى دریافت كه باید خبر مهمى كه مربوط به حكومت است او را چنین خوشحال كرده باشد، پس سؤ ال كرد:
((عبدالرحمن به تو چه گفت ؟)).
محمد سر از پا نشناخته پاسخ داد:
((امیر پاینده باد! مژده بزرگ ...)).
چه هست ؟ هیچ كس چون تو مژده نمى دهد...
پسرم به من خبر داده است كه مسلم در خانه طوعه است .
ابن زیاد از خوشحالى به پرواز درآمد و آمال و آرزوهاى خود را برآورده مى دید. او در آستانه دستیابى به برگزیده بنى هاشم بود تا وى را براى پیوند دروغین و نامشروع اموى خود، قربانى كند؛ شروع به وعده دادن مال و مقام به ((ابن اشعث )) كرد و گفت :
((برخیز و او را نزد من بیاور كه هرچه جایزه و نصیب كامل خواسته باشى ، به تو داده خواهد شد)).
ابن اشعث با دهانى آب افتاده از طمع به دنبال اجراى خواسته پست ابن زیاد و دستگیرى مسلم به راه افتاد.
8 هجوم به مسلم (ع ):
پسر مرجانه ، محمد بن اشعث و عمرو بن حریث مخزومى را براى جنگ با مسلم تعیین كرد و سیصد تن از سواران كوفه را در اختیار آنان گذاشت . این درندگان خونخوار كه بویى از شرافت و مردانگى نبرده بودند، به جنگ مسلم كه مى خواست آنان را از ذلت و بندگى و ظلم و ستم امویان برهاند، آمدند.
همینكه آنان به خانه طوعه نزدیك شدند، مسلم دریافت كه به جنگش ‍ آمده اند. پس به سرعت اسب خود را زین كرد و لگام زد، زره را بر تن كرد، شمشیر بر كمر بست و از طوعه به سبب میهمان نوازى خوبش تشكر نموده و به او خبر داد كه پسر ناجوانمردش جاى او را به ابن زیاد، گزارش كرده است .
دشمن به خانه ریخت تا مسلم را بگیرد، لیكن ایشان چون شیرى بر آنان تاخت و با ضربات شمشیر همه را كه از شدت ترس گیج شده بودند، فرارى داد. كمى بعد باز به طرف حضرت آمدند و ایشان با حمله دیگرى دشمنان را از خانه بیرون كرد و به دنبال آنان خارج شد، در حالى كه با شمشیرش ، سرها را درو مى كرد. در آن روز مسلم قهرمانیهایى از خود نشان داد كه در هیچ یك از مراحل تاریخى ، از كسى دیده نشده است ؛ به گفته برخى مورخان ، چهل و یك نفر را كشت و این تعداد غیر از زخمیها بود. از توانمندى حیرت آور ایشان آن بود كه هر گاه یكى از مهاجمان را مى گرفت چون پاره سنگى به بالاى بام پرتاب مى كرد.
به تاءكید مى گوییم ، در تاریخ انسانیت چنین قهرمانى و نیرومندى ، بى مانند بوده است . و البته این عجیب نیست ؛ زیرا عموى مسلم ، امام ، امیرالمؤ منین ( علیه السّلام ) نیرومندترین ، دلیرترین و استوارترین مردمان است .
بى سر و پاهاى كوفه كه از رویارویى مستقیم با حضرت ، ناتوان شده بودند پرتاب سنگ و گداخته هاى آتشین از روى بامهاى خانه هایشان به طرف مسلم را شروع كردند.
بدون شك اگر جنگ در فضاى باز و هموار ادامه پیدا مى كرد، مسلم آنان را از پا درمى آورد، لیكن این جنگ نابرابر در كوچه ها و خیابانها بود. با این همه ، مهاجمان پلید كوفه شكست خوردند و از مقابله با این قهرمان یكتا درمانده شدند. مرگ و نیستى در میان آنان گسترش مى یافت و ابن اشعث ناگزیر نزد اربابش ، پسر مرجانه رفت و از او نفرات بیشترى براى جنگ درخواست كرد؛ زیرا از مقابله با این قهرمان بزرگ ناتوان بود.
طاغوت كوفه حیرت زده از این درخواست ، رهبرى ابن اشعث را توبیخ كرد و گفت :
((پناه بر خدا! تو را فرستادیم تا یك نفر را براى ما بیاورى ، ولى این صدمات سنگین به افرادت وارد شده است !)).
این سرزنش ، بر ابن اشعث گران آمد، پس به ستایش قهرمانیهاى پسر عقیل پرداخت و گفت :
((تو گمان كرده اى مرا به جنگ بقالى از بقالان كوفه یا جرمقانى از جرامقه حیره ⁽⁵⁵⁾ فرستاده اى ؟ در حقیقت مرا به جنگ شیرى شرزه و شمشیرى بران در دست قهرمانى بى مانند از خاندان بهترین مردمان فرستاده اى )).
ابن زیاد هم نیروى كمكى زیادى در اختیار او گذاشت و او را گسیل داشت .
مسلم ، قهرمان اسلام و فخر عدنان با نیروى تازه نفس به جنگ سختى پرداخت در حالى كه رجز ذیل را مى خواند:
((سوگند خورده ام ، جز به آزادگى تن به كشتن ندهم . اگرچه مرگ را ناخوشایند یافته ام . (در حال محاصره دشمن هرگاه اندكى بگذرد) شعاع خورشید مى تابد و آب سرد را گرم و تلخ مى كند (كار را بر من دشوار مى سازد) هركس روزى با ناخواسته ناپسندى مواجه خواهد شد.⁽⁵⁶⁾ مى ترسم از اینكه مرا دروغگو پنداشته (بگویند او ناتوان بود و دستگیر شد) یا او را به حیله گرفتیم )).
آه ! اى مسلم ! اى پسر عقیل ! تو سالار خویشتنداران و آزادگان بودى ، پرچم عزت و كرامت را برافراشتى و شعار آزادى سر دادى ، امّا دشمنانت ، بندگانى بودند كه به پستى و خوارى تن دادند و زیر بار بندگى و ذلت رفتند.
تو خواستى آزادشان كنى و زندگى آزاد و كریمانه را به آنان بازگردانى ، ولى آنان نپذیرفتند و با تو به جنگ برخاستند و بدین ترتیب ، انسانیت و بنیادهاى زندگى معنوى را از دست دادند.
ابن اشعث كه رجز مسلم مبنى بر مرگ آزادگان و شریفان را شنید، به قصد فریب به ایشان گفت :
((به تو دروغ نمى گوییم و فریبت نمى دهیم ، آنان عموزادگان تو هستند، نه تو را مى كشند و نه به تو آسیبى مى رسانند)).
مسلم بدون توجه به دروغهاى ابن اشعث ، به شدت پیكار خود را با دشمنان ادامه داده و به درو كردن سرهاى آنان پرداخت آنان از مقابل حضرت مى گریختند و به ایشان سنگ پرتاب مى كردند. مسلم این حركت ناجوانمردانه را توبیخ كرد و بر ایشان بانگ زد:
((واى بر شما! چرا مرا با سنگ مى زنید، آن طور كه كفار را مى زنند؟! در حالى كه از خاندان نیكان هستم واى بر شما! آیا حق رسول خدا( صلّى اللّه علیه و آله ) و فرزندان او را رعایت نمى كنید؟!)).
این دون همتان از همه ارزشها و سنتها به دور بودند و حق رسول اكرم ( صلّى اللّه علیه و آله ) را كه آنان را از صحرانشینى به بالاترین مرحله تمدن بشرى رساند تا آنجا كه چشمها خیره شد این چنین ادا كردند كه فرزندان آن حضرت را به بدترین وجه بكشند و زجر دهند.
به هر حال ، سپاهیان ابن زیاد از مقاومت در برابر این قهرمان بزرگ ، ناتوان شدند و آثار شكست بر آنان ظاهر گشت . ابن اشعث درمانده شد، پس ناگزیر به مسلم نزدیك شد و با صداى بلند گفت :
((اى پسر عقیل ! خود را به كشتن مده ، تو در امانى و خونت به گردن من است ...)).
مسلم تحت تاءثیر گفته هاى او قرار نگرفت و به امان دادن او توجهى نكرد؛ زیرا مى دانست كه ابن اشعث به خاندانى تعلق دارد كه از مهر و وفا و پیمان ، جز نام نمى شناسند؛ لذا حضرت این چنین پاسخ داد:
((اى پسر اشعث ! تا قدرت جنگیدن دارم ، هرگز خود را تسلیم نخواهم كرد. نه ، این كار محال است )).
سپس مسلم چنان به او حمله ور شد كه آن بزدل ، چون سگى لَه لَه زنان گریخت ، تشنگى ، سختى ، حضرت را آزار مى داد تا آنكه ایشان گفتند:
((پروردگارا! تشنگى مرا از پا درآورد)).
سپاهیان با ترس و وحشت ، مسلم را محاصره كردند، لیكن نزدیك نمى شدند. ابن اشعث بر آنان بانگ زد:
((ننگ آور است كه شما از یك مرد، این چنین هراس داشته باشید، همگى با هم بر او حمله ببرید...)).
آن پلیدان بى شرم نیز به حضرت حمله كردند و با شمشیرها و نیزه هایشان ایشان را سخت مجروح كردند، ((بُكیر بن حَمران احمرى )) با شمشیر، ضربه اى به لب بالاى حضرت زد كه آن را شكافت و به لب زیرین رسید، ایشان نیز با ضربه اى آن ناجوانمرد را بر خاك افكند.
9 اسارت :
زخمهاى بسیار و خونریزى مداوم ، نیروى حضرت را تحلیل برد و دیگر نتوانست ایستادگى كند؛ مهاجمان بى سر و پا ایشان را به اسارت درآوردند و براى رساندن خبر اسارت رهبر بزرگى كه براى آزادى شهرشان و حاكمیت قرآن در آنجا و رهاندن آنان از ستم امویان ، به كوفه آمده بود؛ به پسر مرجانه بر یكدیگر پیشى مى گرفتند.
ابن زیاد از خوشحالى مى خواست پرواز كند، دشمنِ خود را در چنگ داشت و نهضت را سركوب كرده بود.
مسلم را نزد بنده و مزدور امویان آوردند، گروهى ازدحام كرده ، به صف تماشاچیان پیوسته بودند؛ آنان كسانى بودند كه با او (مسلم ) بیعت كرده و پیمانهاى وفادارى بسته بودند، ولى از در خیانت وارد شده و با حضرت جنگیدند.
مسلم را تا در قصر آورده بودند، تشنگى به شدت ایشان را مى آزرد، در آنجا كوزه آب سردى دیدند، پس متوجه اطرافیان شدند و گفتند:
((مرا از این آب بنوشانید)).
مزدور پست و لئیم امویان ، ((مسلم بن عمرو باهلى )) به سرعت گفت :
((مى بینى چقدر خنك است ! به خدا سوگند! از آن قطره اى نخواهى چشید تا آنكه در آتش دوزخ ((حمیم ))، آب جوشان بنوشى )).
این حركت و مانند آن ، كه از این مسخ شدگان صادر مى شد، نشان مى دهد كه آنان از هر ارزش انسانى به دور بودند.
به طور قطع این نشانه گویاى تمامى پلیدان بى حیثیت ، از قاتلان پیامبران و مصلحان است . مسلم شگفت زده از این انسان مسخ شده ، پرسید:
((تو كیستى ؟)).
((باهلى )) خود را از بندگان و دنباله هاى حكومت دانست و گفت :
((من آنم كه حق را شناخت ، زمانى كه تو آن را ترك كردى ، به خیرخواهى امت و امام پرداخت ، وقتى كه تو نیرنگ زدى . شنید و اطاعت كرد، هنگامى كه تو عصیان كردى ؛ من مسلم بن عمرو باهلى هستم )).
كدام حق را این احمق سبك سر شناخته بود! مگر نه اینكه او و اكثریت قاطع افراد جامعه اى كه در آن مى زیستند؛ در گرداب باطل و منكر دست و پا مى زدند. بالاترین افتخار این بى شرم ، آن است كه سرسپرده پسر مرجانه ، پلیدترین مخلوقى كه تاریخ بشرى ، شناخته است مى باشد.
مسلم بن عقیل با منطق نیرومند و فیاض خود، چنین پاسخ داد:
((مادرت به عزایت بنشیند! چقدر سنگدل ، خشن و جفاكارى ! تو اى پسر باهله ! به حمیم و خلود در آتش دوزخ ، سزاوارتر از من هستى )).
((عمارة بن عقبة )) كه در آنجا حاضر بود، از سنگدلى و پستى باهلى ، شرمنده شد، پس آب سردى خواست و آن را در قدحى ریخت و به مسلم داد. همینكه حضرت خواست آب را بنوشد، قدح ، پر از خون لبهاى ایشان شد. سه مرتبه آب را عوض كردند و هر بار، قدح پر از خون مى شد؛ سپس حضرت فرمود:
((اگر این آب روزى من بود آن را مى نوشیدم )).

منبع: زندگانی حضرت ابالفضل العباس (ع)

 قطار مسافری از ایستگاه بولوگویه آه در مسیر خط راه آهن نیكولایوسكایا قرار دارد به حرآت در آمد. در یكی از واگنهای درجه دو آه
در آن آزاد است ، پنج مسافر در گرگ و میش غروب ، مشغول چرت زدن هستند. آنها دقایقی پیش غذای مختصری خورده « استعمال دخانیات »
.بودند و اآنون به پشتی نیمكتها یله داده و سعی دارند بخوابند. سكوت حكمفرماست
در باز میشود و اندامی بلند و چوبسان ، با آلاهی سرخ و پالتو شیك و پیكی آه انسان را به یاد شخصیتی از اپرت یا از آثار ژول ورن می اندازد
.وارد واگن میشود ،
اندام ، در وسط واگن می ایستد ، لحظه ای فس فس میكند ، چشمهای نیمه بسته اش را مدتی دراز به نیمكتها می دوزد و زیر لب من من
:آنان میگوید
! نه ، اینهم نیست! لعنت بر شیطان! آفر آدم در می آید
:یكی از مسافرها نگاهش را به اندام تازه وارد می دوزد ، آنگاه با خوشحالی فریاد می زند
! ایوان آلكسی یویچ! شما هستید؟ چه عجب از این طرفها
ایوان آلكسی یویچ چوبسان یكه میخورد و نگاه عاری از هشیاری اش را به مسافر می دوزد ، او را به جای می آورد ، دستهایش را از سر
:خوشحالی به هم میمالد و میگوید
. ها! پتر پترویچ! پارسال دوست ، امسال آشنا! خبر نداشتم آه شما هم در این قطار تشریف دارید
حال و احوالتان چطور است؟
ای ، بدك نیستم ، فقط اشكال آارم این است آه ، پدر جان ، واگنم را گم آرده ام. و من ابله هر چه زور میزنم نمیتوانم پیدایش آنم. بنده
!مستحق آنم آه شلاقم بزنند
:آنگاه ایوان آلكسی یویچ چوبسان سرپا تاب میخورد و زیر لب میخندد و اضافه میكند
» : پیشامد است برادر ، پیشامد! زنگ دوم را آه زدند پیاده شدم تا با یك گیلاس آنیاك گلویی تر آنم ، و البته تر آردم. بعد به خودم گفتم
همین جور آه داشتم فكر میكردم و میخوردم ، یكهو زنگ سوم « حالا آه تا ایستگاه بعدی خیلی راه داریم خوب است گیلاس دیگری هم بزنم
را هم زدند … مثل دیوانه ها دویدم و در حالی آه قطار راه افتاده بود به یكی از واگنها پریدم. حالا بفرمایید آه بنده ، خل نیستم؟ سگ پدر
نیستم؟
:پتر پترویچ میگوید
! پیدا است آه آمی سرخوش و شنگول تشریف دارید ، بفرمایید بنشینید ؛ پهلوی بنده جا هست! افتخار بدهید! سرافرازمان آنید
! نه ، نه … باید واگن خودم را پیدا آنم! خدا حافظ
هوا تاریك است ، می ترسم از واگن پرت شوید. فعلاً بفرمایید همین جا بنشینید ، به ایستگاه بعدی آه برسیم واگن خودتان را پیدا میكنید .
.بفرمایید بنشینید
ایوان آلكسی یویچ آه میكشد و دو دل روبروی پتر پترویچ می نشیند. پیدا است آه ناراحت و مشوش است ، انگار آه روی سوزن نشسته
:است. پتر پترویچ می پرسد
عازم آجا هستید؟
من؟ عازم فضا! طوری قاطی آرده ام آه خودم هم نمی دانم مقصدم آجاست … سرنوشت گوشم را گرفته و می بردم ، من هم دنبالش
راه افتاده ام. ها ها ها … دوست عزیز تا حالا برایتان اتفاق نیفتاده با دیوانه های خوشبخت روبرو شوید؟ نه؟ پس تماشاش آنید!
خوشبخت ترین موجود فانی روبروی شما نشسته است! بله! از قیافه ی من چیزی دستگیرتان نمیشود؟
… چرا … پیدا است آه … شما … یك ذره
حدس می زدم آه قیافه ام در این لحظه باید حالت خیلی احمقانه ای داشته باشد! حیف آینه ندارم وگرنه دك و پوزه ی خودم را به سیری
تماشا میكردم. آره پدر جان ، حس میكنم آه دارم به یك ابله مبدل میشوم. به شرفم قسم! ها ها ها … تصورش را بفرمایید ، بنده عازم
سفر ماه عسل هستم. حالا باز هم میفرمایید آه بنده یك سگ پدر نیستم؟
شما؟ مگر زن گرفتید؟
! همین امروز ، دوست عزیز! همین آه مراسم عقد تمام شد یكراست پریدیم توی قطار
تبریكها و تهنیت گوییها شروع میشود و بارانی از سوالهای مختلف بر سر تازه داماد می بارد. پتر پترویچ خنده آنان میگوید:
 به ، به! … پی بی جهت نیست آه اینقدر شیك و پیك آرده اید.
و حتی در تكمیل خودفریبی ام آلی هم عطر و گلاب به خودم پاشیده ام! تا خرخره خوشم و دوندگی میكنم! نه تشویشی ، نه دلهره ای ،
نه فكری … فقط احساس … احساسی آه نمیدانم اسمش را چه بگذارم … مثلاً احساس نیكبختی؟ در همه ی عمرم اینقدر خوش نبوده ام!
چشمهایش را می بندد و سر تكان میدهد و اضافه میكند:
بیش از حد تصور خوشبخت هستم! آخر تصورش را بكنید: الان آه به واگن خودم برگردم با موجودی روبرو خواهم شد آه آنار پنجره نشسته
است و سراپایش به من تعلق دارد. موبور … با آن دماغ آوچولو و انگشتهای ظریف … او جان من است! فرشته ی من است! عشق من است!
آفت جان من است! خدایا چه پاهای ظریفی! پای ظریف او آجا و پاهای گنده ی شماها آجا؟ پا آه نه ، مینیاتور بگو ، سحر و افسون بگو …
استعاره بگو! دلم میخواهد آن پاهای آوچولویش را بخورم! شمایی آه پابند ماتریالیسم هستید و آاری جز تجزیه و تحلیل بلد نیستید ، چه آار
خوب « ! یادت بخیر ، ایوان آلكسی یویچ » : به این حرفها دارید؟ عزب اقلی های یبس! اگر روزی زن گرفتید باید به یاد من بیفتید و بگویید
دوست عزیز ، من باید به واگن خودم برگردم. آنجا یك آسی با بی صبری منتظر من است … و دارد لذت دیدار را مزه مزه میكند … لبخندش در انتظار من است … می روم در آنارش می نشینم و با همین دو انگشتم ، چانه ی ظریفش را میگیرم...
سر می جنباند و با احساس خوشبختی می خندد و اضافه میكند:
بعد ، آله ام را میگذارم روی شانه ی نرمش و بازویم را دور آمرش حلقه میكنم. میدانید ، در چنین لحظه ای سكوت برقرار میشود … تاریك
روشنی شاعرانه … در این لحظه هاست آه حاضرم سراسر دنیا را در آغوش بگیرم. پتر پترویچ اجازه بفرمایید شما را بغل آنم!
 خواهش میكنم.
:دو دوست در میان خنده ی مسافران واگن ، همدیگر را به آغوش میكشند. سپس تازه داماد خوشبخت ادامه میدهد
و اما آدم برای ابراز بلاهت بیشتر یا به قول رمان نویسها برای خودفریبی افزونتر ، به بوفه ی ایستگاه میرود و یك ضرب دو سه گیلاس آنیاك
بالا می اندازد و در چنین لحظه هاست آه در آله و در سینه اش اتفاقهایی رخ میدهد آه در داستانها هم قادر به نوشتنش نیستند. من آدم
!آوچك و بی قابلیتی هستم ولی به نظرم می آید آه هیچ حد و مرزی ندارم … تمام دنیا را در آغوش میگیرم
نشاط و سرخوشی این تازه داماد خوشبخت و شادان به سایر مسافران واگن نیز سرایت میكند و خواب از چشمشان می رباید ، و به زودی
بجای یك شنونده ، پنج شنونده پیدا میكند. مدام انگار آه روی سوزن نشسته باشد ، وول میخورد و آب دهانش را بیرون می پاشد و
.دستهایش را تكان میدهد و یكبند پرگویی میكند. آافیست بخندد تا دیگران قهقهه بزنند
آقایان مهم آن است آدم آمتر فكر آند! گور پدر تجزیه و تحلیل! … اگر هوس داری می بخوری بخور و در مضار و فواید می و میخوارگی هم
!فلسفه بافی نكن … گور پدر هر چه فلسفه و روانشناسی
:در این هنگام بازرس قطار از آنار این عده میگذرد. تازه داماد خطاب به او میگوید
آقای عزیز به واگن شماره ی ٢٠٩ آه رسیدید لطفاً به خانمی آه روی آلاه خاآستری رنگش پرنده ی مصنوعی سنجاق شده است بگویید
!آه من اینجا هستم
! اطاعت میشود آقا. ولی قطار ما واگن شماره ی ٢٠٩ ندارد. ٢١٩ داریم
! ٢١٩ باشد! چه فرق میكند! به ایشان بگویید: شوهرتان صحیح و سالم است ، نگرانش نباشید
:سپس سر را بین دستها میگیرد و ناله وار ادامه میدهد
شوهر … خانم … خیلی وقت است؟ از آی تا حالا؟ شوهر … ها ها ها! … آخر تو هم شدی شوهر؟! تو سزاوار آنی آه شلاقت بزنند! تو
!ابلهی! ولی او! تا دیروز هنوز دوشیزه بود … حشره ی نازنازی آوچولو … اصلاً باورم نمیشود
:یكی از مسافرها میگوید
. در عصر ما دیدن یك آدم خوشبخت جزو عجایب روزگار است ، درست مثل آن است آه انسان فیل سفید رنگی ببیند
:ایوان آلكسی یویچ آه آفش پنجه باریك به پا دارد پاهای بلندش را دراز میكند و میگوید
شما صحیح میفرمایید ولی تقصیر آیست؟ اگر خوشبخت نباشید آسی جز خودتان را مقصر ندانید! بله ، پس خیال آرده اید آه چی؟
انسان آفریننده ی خوشبختی خود است. اگر بخواهید شما هم میتوانید خوشبخت شوید ، اما نمیخواهید ، لجوجانه از خوشبختی احتراز
.میكنید
اینهم شد حرف؟ آخر چه جوری؟
خیلی ساده! … طبیعت مقرر آرده است آه هر انسانی باید در دوره ی معینی یك آسی را دوست داشته باشد. همین آه این دوران
شروع میشود انسان باید با همه ی وجودش عشق بورزد ولی شماها از فرمان طبیعت سرپیچی میكنید و همه اش چشم به راه یك چیزهایی
هستید. و بعد … در قانون آمده آه هر آدم سالم و معمولی باید ازدواج آند … انسان تا ازدواج نكند خوشبخت نمیشود … وقت مساعد آه
برسد باید ازدواج آرد ، معطلی جایز نیست .. ولی شماها آه زن بگیر نیستید! … همه اش منتظر چیزهایی هستید! در آتاب آسمانی هم
آمده آه شراب ، قلب انسان را شاد میكند … اگر خوش باشی و بخواهی خوشتر شوی باید به بوفه بروی و چند گیلاس می بزنی. انسان
!بجای فلسفه بافی باید از روی الگو پخت و پز آند! زنده باد الگو
شما میفرمایید آه انسان خالق خوشبختی خود است. مرده شوی این خالق را ببرد آه آل خوشبختی اش با یك دندان درد ساده یا به
علت وجود یك مادرزن بدعنق ، معلق زنان به درك واصل میشود. الان اگر قطارمان تصادف آند مثل تصادفی آه چند سال پیش در ایستگاه
… آوآویوسكایا رخ داده بود مطمئن هستیم آه تغییر عقیده خواهید داد و بقول معروف ترانه ی دیگری سر خواهید داد
:تازه داماد در مقام اعتراض جواب میدهد
جفنگ میگویید! تصادف سالی یك دفعه اتفاق می افتد. من شخصاً از هیچ حادثه ای ترس و واهمه ندارم زیرا دلیلی برای وقوع حادثه نمی
بینم. به ندرت اتفاق می افتد آه دو قطار با هم تصادم آنند! تازه گور پدرش! حتی حرفش را هم نمیخواهم بشنوم. خوب آقایان ، انگار داریم به
.ایستگاه بعدی میرسیم
:پتر پترویچ می پرسد
! راستی نفرمودید مقصدتان آجاست. به مسكو تشریف می برید یا به طرفهای جنوب
صحت خواب! منی آه عازم شمال هستم چطور ممكن است از جنوب سر در بیاورم؟
! مسكو آه شمال نیست
:تازه داماد میگوید
. می دانم. ما هم آه داریم به طرف پتربورگ می رویم
! اختیار دارید! داریم به مسكو می رویم
:تازه داماد ، حیران و سرگشته می پرسد
به مسكو می رویم؟
عجیب است آقا … بلیتتان تا آدام شهر است؟
. پتربورگ
. در این صورت تبریك عرض میكنم! عوضی سوار شده اید
برای لحظه ای آوتاه سكوت حكمفرما میشود. تازه داماد بر می خیزد و نگاه عاری از هشیاری اش را به اطرافیان خود می دوزد. پتر پترویچ به
:عنوان یك توضیح میگوید
بله دوست عزیز ، در ایستگاه بولوگویه بجای قطار خودتان سوار قطار دیگر شدید. از قرار معلوم بعد از دو سه گیلاس آنیاك تدبیر آردید
قطاری را آه در جهت عكس مقصدتان حرآت میكرد انتخاب آنید؟
:رنگ از رخسار تازه داماد می پرد. سرش را بین دستها میگیرد ، با بی حوصلگی در واگن قدم میزند و میگوید
من آدم بدبختی هستم! حالا تكلیفم چیست؟ چه خاآی بر سر آنم؟
مسافرهای واگن دلداری اش میدهند آه
مهم نیست … برای خانمتان تلگرام بفرستید ، خودتان هم به اولین ایستگاهی آه می رسیم سعی آنید قطار سریع السیر بگیرید ، به این
ترتیب ممكن است بهش برسید.
است گریه آنان میگوید « خالق خوشبختی خویش » :تازه داماد آه
 قطار سریع السیر! پولم آجا بود؟ آیف پولم پیش زنم مانده!
مسافرها خنده آنان و پچ پچ آنان ، بین خودشان پولی جمع میكنند و آن را در اختیار تازه داماد خوش اقبال میگذارند.

مغروق - یك صحنه ی آوچک

در خیابان ساحلی یك رودخانه ی بزرگ آشتی رو ، غلغله برپاست از نوع غلغله هایی آه معمولاً در نیمروز گرم تابستانی برپا میشود.
گرماگرم بارگیری و تخلیه ی آرجیها و بلمهاست. فش فش آشتیهای بخار و ناله و غژغژ جرثقیلها و انواع  ناسزا به گوش میرسد.
هوا آآنده از بوی ماهی خشك و روغن قطران است … هیكلی آوتاه قد با چهره ای سخت پژمرده و پف آرده آه آتی پاره پوره و شلواری
آه همانجا در ساحل ، بر لب آب نشسته و چشم به راه صاحب بار « شچلكوپر » وصله دار و راه راه به تن دارد به آارگزار شرآت آشتیرانی
است نزدیك میشود. آلاه آهنه و مندرسی با لبه ی طبله آرده بر سر دارد آه از جای نشانش پیداست آه زمانی آلاه یك آارمند دولت بوده
است … آراواتش از یقه بیرون زده و بر سینه اش ول است … به شیوه ی نظامی ها ادای احترام میكند و با صدای گرفته اش خطاب به آارگزار
میگوید:
سلام و درود فراوان به جناب تاجر باشی! درود عرض شد! حضرت آقا خوش ندارند یك آسی را در حال غرق شدن ببینند؟ منظورم یك
مغروق است.
آارگزار آشتیرانی می گوید:
آدام مغروق ؟
در واقع مغروقی در آار نیست ولی بنده می توانم نقش یك مغروق را ایفا آنم. بنده خودم را در آب می اندازم و جنابعالی از تماشای منظره
ی غرق شدن یك آدم مستفیض میشوید! این نمایش بیش از آنكه غم انگیز باشد ، با توجه به ویژگیها و جنبه ی خنده آورش ، مسخره آمیز
است … جناب تاجر باشی ، حالا اجازه بفرمایید نمایش را شروع آنم!
من تاجر نیستم.
ببخشید … میل پاردون (به فرانسه: هزار بار معذرت) … این روزها تجار هم به لباس روشنفكرها در آمده اند بطوری آه حتی حضرت نوح هم
نمیتواند تمیز را از ناتمیز بشناسد. حالا آه جنابعالی روشنفكر تشریف دارید ، چه بهتر! … زبان یكدیگر را بهتر میفهمیم … بنده نجیب زاده
هستم … پدرم افسر ارتش بود ، خود من هم برای آارمندی دولت نامزد بودم … و حالا ، حضرت اجل ، این خادم عالم هنر ، در خدمت
شماست … یك شیرجه در آب و تصویری زنده از یك مغروق!
نه ، متشكرم …
اگر نگران جنبه ی مالی قضیه هستید باید از همین حالا خیالتان را آسوده آنم … با جنابعالی گران حساب نمیكنم … با چكمه دو روبل و بی
چكمه فقط یك روبل …
اینقدر تفاوت چرا ؟
به فرانسه: بنابراین) اجازه ) ergo ؛ برای اینكه چكمه گرانترین جزء پوشاك انسان را تشكیل میدهد ، خشك آردنش هم خیلی مشكل است
میفرمایید آاسبی ام را شروع آنم ؟
نه جانم ، من تاجر نیستم. از این جور صحنه های هیجان انگیز هم خوشم نمی آید …
هوم … اینطور استنباط میكنم آه احتمالاً جنابعالی از آم و آیف موضوع اطلاع درستی ندارید … شما تصور میفرمایید آه بنده قصد دارم شما
را به تماشای صحنه های ناهنجار خشونت بار دعوت آنم اما باور بفرمایید آنچه در انتظار شماست نمایشی خنده آور و هجو آمیز است …
نمایش بنده سبب آن میشود آه لبخند بر لب بیاورید … منظره ی آدمی آه لباس بر تن شنا میكند و با امواج رودخانه دست و پنجه نرم میكند
در واقع خیلی خنده آور است! در ضمن … پول مختصری هم گیر بنده می آید .
بجای آنكه از این نمایشها راه بندازید چرا به یك آار جدی نمی پردازید ؟
می فرمایید آار ؟ … آدام آار ؟ شغل در شأن یك نجیب زاده  … گمان
میكنید انسان تا پارتی نداشته باشد میتواند آار پیدا آند؟ از طرف دیگر بنده هم به علت موقعیت خانوادگی ام نمیتوانم به آارهای معمولی از
قبیل عملگی و غیره تن بدهم.
چاره ی مشكل شما آن است آه موقعیت خانوادگی تان را فراموش آنید.
هیكل سر خود را متكبرانه بالا میگیرد ، پوزخندی تحویل مرد می دهد و می پرسد:
گفتید فراموشش آنم ؟ جایی آه حتی هیچ پرنده ای اصل و نسب خود را فراموش نمیكند توقع دارید آه نجیب زاده ای چون من موقعیت
خانوادگی اش را به بوته ی فراموشی بسپرد؟ گرچه بنده فقیر و ژنده پوش هستم ولی غر … و … ر دارم آقا! … به خون اصیلم افتخار میكنم!
در عجبم آه غرورتان مانع آن نمیشود آه این نمایشها را راه بندازید …
از این بابت شرمنده ام! تذآر جنابعالی در واقع بیانگر حقیقتی تلخ است. معلوم میشود آه مرد تحصیل آرده ای هستید. ولی به حرفهای
یك گناهكار ، پیش از آنكه سنگسارش آنند باید گوش بدهند … درست است آه بین ما آدمهایی پیدا میشوند آه عزت نفسشان را زیر پا
میگذارند و برای خوش آمد مشتی تاجر ارقه حاضر میشوند به سر و آله ی خود خردل بمالند یا مثلاً صورتشان را در حمام با دوده سیاه آنند تا
ادای شیطان را در آورده باشند و یا لباس زنانه بپوشند و هزار جور بیمزگی و جلفبازی در بیاورند اما بنده … بنده از اینگونه ادا و اطوارها احتراز
میجویم! بنده به هیچ قیمتی حاضر نیستم محض خوشایند و تفریح تاجر جماعت ، به سر و آله ام خردل و حتی چیزهای بهتر از خردل بمالم
ولی اجرای نقش یك مغروق را زشت و ناپسند نمیدانم … آب ماده ای سیال و تمیز. غوطه در آب ، جسم را پاآیزه میكند ، نه آلوده. علم
پزشكی هم مؤید نظر بنده است … در هر صورت با جنابعالی گران حساب نمیكنم … اجازه بفرمایید با چكمه ، فقط یك روبل …
نه جانم ، لازم نیست …
آخر چرا ؟
عرض آردم لازم نیست …
آاش می دیدید آب را چطور قورت می دهم و چطور غرق می شوم! … از این سر تا آن سر رودخانه را بگردید آسی را پیدا نمیكنید آه بتواند
بهتر از من غرق شود … وقتی قیافه ی مرده ها را به خودم میگیرم حتی آقایان دآترها هم به شك و شبهه می افتند. بسیار خوب آقا ، از شما
فقط ۶٠ آوپك میگیرم آنهم بخاطر آنكه هنوز دشت نكرده ام … از دیگران محال است آمتر از سه روبل بگیرم ولی از قیافه ی جنابعالی پیدا
است آه آدم خوبی هستید … بنده با دانشمندهایی چون شما ارزان حساب میكنم …
لطفاً راحتم بگذارید!
خود دانید! … صلاح خویش خسروان دانند … ولی می ترسم حتی به قیمت ده روبل هم نتوانید غرق شدن یك آدم را ببینید.
سپس هیكل ، همانجا در ساحل ، اندآی دورترك از آارگزار می نشیند و جیبهای آت و شلوار خود را فس فس آنان میكاود …
هوم … لعنت بر شیطان! … توتونم چه شد؟ انگار در بارانداز جاش گذاشتم … با افسری بحث سیاسی داشتم و قوطی سیگارم را در عالم
عصبانیت همانجا جا گذاشتم … آخر میدانید این روزها در انگلستان صحبت از تغییر آابینه است … مردم حرفهای عجیب و غریبی میزنند!
حضرت اجل ، سیگار خدمتتان هست؟
آارگزار سیگاری به هیكل تعارف میكند. در همین موقع تاجر صاحب بار مردی آه آارگزار منتظرش بود در ساحل نمایان میشود. هیكل
شتابان از جای خود میجهد ، سیگار را در آستین آتش پنهان میكند ، سلام نظامی میدهد و با صدای گرفته اش میگوید:
سلام و درود فراوان به حضرت اجل! درود عرض شد!
آارگزار رو میكند به تاجر و می گوید:
بالاخره آمدید ؟ مدتی است منتظرتان هستم! در غیاب شما ، این آدم سمج پدر مرا در آورد! با آن نمایشهایش دست از سر آچلم بر
نمیدارد! پیشنهاد میكند ۶٠ آوپك بگیرد و ادای آدمهای مغروق را در بیاورد …
شصت آوپك ؟ … می ترسم زیادت بكند داداش! مظنه ی شیرین اینجور آارها ٢۵ آوپك است! … همین دیروز سی تا آدم بطور دستجمعی
غرق شدن مسافرهای یك آشتی را نمایش دادند و فقط ۵٠ آوپك گرفتند … آقا را! … شصت آوپك! من بیشتر از ٣٠ آوپك نمیدهم.
هیكل ، باد به لپ های خود می اندازد و پوزخند می زند و می گوید:

پس فراموشش آن … حال و حوصله ات را ندارم …
باشد … امروز دشت نكرده ام وگرنه … فقط خواهش میكنم به آسی نگویید آه ٣٠ آوپك گرفته ام.
هیكل چكمه ها را در می آورد ، اخم میكند ، چانه اش را متكبرانه بالا میگیرد ، به طرف رودخانه میرود و ناشیانه شیرجه میزند … صدای سقوط
جسم سنگینی به درون آب شنیده میشود … لحظه ای بعد ، هیكل روی آب می آید ، ناشیانه دست و پا میزند و میكوشد قیافه ی آدمهای
وحشت زده را به خود بگیرد … اما بجای وحشت از شدت سرما میلرزد …
مرد تاجر فریاد میكشد:
غرق شو! غرق شو! چقدر شنا میكنی؟ … حالا دیگر غرق شو! …
، « غرق شدن » هیكل چشمكی میزند و بازوانش را از هم میگشاید و در آب غوطه ور میشود. همه ی نمایشش همین است! سپس ، بعد از
از رودخانه بیرون می آید ، ٣٠ آوپك خود را میگیرد و خیس و لرزان از سرما در امتداد ساحل به راه خود ادامه میدهد.
٣٠ آوپك ؟ … می فرمایید قیمت یك آله آلم بابت غرق شدن ؟! … خیلی چرب است آقا! …