تبیان، دستیار زندگی

 

 

 ساختمان سازی

 

وقتی انسان غارنشین، کشاورزی و دامپروری را بر اثر تجربه آموخت، به تدریج غارها را رها کرد و به ساختن خانه در جلگه های حاصلخیز پرداخت. او با استفاده از قدرت خلاقیت خود و بکار گیری موادی که محیط اطرافش وجود داشت، به ساختن بناهای مورد نیاز خود پرداخت. به این ترتیب ابتدا روستاها و سپس شهر ساخته شدند و شهر نشینی آغاز شد. این سرآغاز تمدن بشری بود.

 

ساختمان سازی

 

انسان، می کوشد برای جلوگیری از خرابیهای عواملی چون سیل، زلزله، ریزش کوه و ... ساختمانهای محکم و مقاوم را بسازد. به رعایت پیش بینی هایی که برای جلوگیری از آسیب دیدن و تخریب ساختمانها انجام می گیرد، ایمنی گفته می شود. عوامل بسیاری در نظم یافتن ساختمان در شهر و روستا اثر دارد که از آن جمله می توان پیچ و خم یک رودخانه، رعایت حریم جاده ها و جهت جغرافیایی منطقه را نام برد.

 

نیازهای متفاوت جمعیت شهری و روستایی به مسکن، دو عامل مهم دیگری در نظم بخشیدن به ساختمانها در شهرها و روستاها می باشد.

 

 

 

انواع ساختمان ها

 

ساختمانها بر حسب نوع کاربرد، انواع مختلفی مانند مسکونی، اداری، تجاری، تولیدی و صنعتی و ... دارند. هر ساختمان برحسب نوع کاربرد، دارای ویژگیهایی است که هنگام طراحی نقشه، انتخاب محل احداث، نوع مصالح، ساخت نما و ... مورد توجه سازندگان ساختمان قرار می گیرد.

 

 

 

 

نقشه کشی ساختمان

 

نقشه ی یک ساختمان مسکونی عبارت است از وسیله ای برای نمایش دادن محل و اندازه ی اتاقها، راهروها، آشپزخانه، حمام و غیره برای ترسیم نقشه ی همکف یک ساختمان به ترتیب زیر عمل می کنیم:

1 – در ذهن خود سقف ساختمان را بر می داریم.

 

2 – از بالا به ساختمان بدون سقف نگاه می کنیم و آنچه را که می بینیم روی کاغذ می كشیم.

 

3 – عرض و طول فضاها و محل قرار گرفتن در و پنجره را بر روی نقشه مشخص می کنیم.

 

 

 

مواد و مصالح ساختمانی

 

در هر منطقه، بر اساس نوع آب و هوا، مواد اولیه و معادن موجود، از مواد مختلفی در ساختمان سازی استفاده می شود که به آن مصالح ساختمانی می گویند.

 

1 – تیرآهن: از آن برای پایه (ستون) و تیرهای سقف یک ساختمان استفاده می شود.

 

2 – آجر: از گِل خاک رس قالب گیری شده که در کوره و تحت حرارت بالا پخته می شود، به دست می آید.

 

3 – سیمان: از پختن و آسیاب کردن مواد مختلف (سنگ آهک، خاک رس و درصد کمی از مواد دیگر) به دست می آید. هرگاه این ماده با آب ترکیب شود، جنسی قوی را به وجود می آورد که می تواند آجر، قطعه های سنگی و بعضی دیگر از مواد مصالح را به هم چسبانده و روی هم نگه دارد.

 

4 – شن و ماسه: شن به دانه های درشت از جنس سنگ و ماسه به دانه های ریز آن گفته می شود.

 

5 – ملات ماسه سیمان: به مخلوط سیمان، ماسه و آب با نسبت معین گفته می شود. از این ماده برای چسباندن آجر در دیوارهای آجری استفاده می شود.

 

6 – گچ: این ماده از پختن و آسیاب کردن سنگ گچ به دست می آید. از این ماده برای سفید کاری و مواد مختلف دیگر استفاده می شود. گچ در مدت کوتاهی پس از ترکیب با آب به شدت، سفت می شود.

 

 

 

پرسش  ساختمان سازی

 

1 – ایمنی سازی در ساختمان چیست؟

 

به رعایت پیش بینی هایی که برای جلوگیری از آسیب دیدن و تخریب ساختمانها انجام می گیرد، ایمنی گفته می شود.

 

 

 

2 – عواملی که در نظم یافتن ساختمانها در شهرها و روستاها اثر دارند، کدامند؟

 

پیچ و خم یک رودخانه، رعایت حریم جاده ها، جهت جغرافیایی منطقه و نیاز جمعیت شهری و روستایی به مسکن.

 

 

 

3 – شهرسازی را تعریف کنید؟

 

به علم و مجموعه ی قوانینی که وضعیت کوچه ها، خیابانها و محل ساختن ساختمان ها را مشخص می کند، شهرسازی گفته می شود.

 

 

 

4 – چه عواملی را در ساختن ساختمان برحسب کاربرد آن باید در نظر گرفت؟

 

طراحی نقشه، انتخاب محل احداث، نوع مصالح، ساخت نما و...

 

 

 

5 – مصالح ساختمانی چیست؟

 

در هر منطقه بر اساس نوع آب و هوا، مواد اولیه و معادن موجود از مواد مختلفی در ساختمان فلزی استفاده می شود که به آن مصالح ساختمانی می گویند.

 

 

 

6 – هر یک از مصالح ساختمانی زیر چه استفاده ای در ساختمان دارد و چگونه تهیه می شود؟

 

تیرآهن: برای پایه (ستون) و تیرهای سقف یک ساختمان استفاده می شود.

 

شن و ماسه: شن به دانه های درشت از جنس سنگ و ماسه به دانه های ریز آن گفته می شود. این مصالح در کارخانه های سنگ شکن و یا به طور طبیعی از رودخانه تهیه می شود.

 

گچ: این ماده از پختن و آسیاب کردن سنگ گچ به دست می آید. از این ماده برای سفید کاری و موارد مختلف دیگر استفاده می شود. این ماده در مدت کوتاهی پس از ترکیب آب سفت می شود.

 

           

  کار با فلز

یکی از اکتشافات مهم بشر در طول تاریخ کشف فلز بوده است. این کشف بر نحوه ی زندگی او تأثیر زیادی گذاشته و باعث اکتشافات و اختراعات دیگری شده است. فلزات انواع مختلفی دارند و هر فلز دارای خواص و ویژگیهایی است.

 

فلزات چگونه قابل استفاده می شوند؟

فلزات عموماً به صورت سنگ معدن و در ترکیب با عناصر دیگری وجود دارند، لذا پس از استخراج از معدن بلافاصله قابل استفاده نیستند و باید کارهای مختلفی روی آنها صورت گیرد.

آهن: آهن به صورت سنگ معدن استخراج می شود. سنگ آهن را همراه سنگ آهک و کُک داخل کوره ی بلند در کارخانه ی ذوب آهن می ریزند. در اثر حرارت حاصل از سوخت کک، سنگ آهن ذوب شده و آهن خام به دست می آید؛ اما چون آهن خام خالص به علت نرم بودن و نداشتن استحکام کافی در صنایع قابل استفاده نیست، آن را به همراه عناصر دیگری مثل کربن و ... به صورت آلیاژی از آهن در می آورند.

مس: مس فلزی نرم است و در 1100 درجه سانتی گراد ذوب می شود و حرارت و الکتریسته را بسیار خوب هدایت می کند. برنج و برنز از آلیاژهای مس هستند.

آلومینیوم: آلومینیوم با رنگ سفید مایل به خاکستری، سبک و بسیار نرم و در 660 درجه ی سانتی گراد ذوب می شود. آلومینیوم به صورت آلیاژ به کار برده می شود. این فلز را از نوعی خاک رس، به نام بولیست به دست می آورند و پس از ذوب و تصفیه در کارخانه های ذوب آلومینیوم آن را آماده ی مصرف می نمایند.
روی: روی فلزی است به رنگ خاکستری روشن که در مقابل تغییرات آب و هوا بسیار مقاوم است. این ویژگی باعث شده است كه از روی، به عنوان پوشش ورقهای آهنی، لوله های آب و ... برای جلوگیری از زنگ زدگی استفاده شود.

 

ابزار شناسی

1 – سوهان: سوهان، ابزاری است که برای بُراده بَرداری و ساییدن فلز مورد استفاده قرار می گیرد. بدنه ی سوهان از جنس فولاد است و بر روی آن دندانه هایی به نام آج ایجاد شده است.

2 – اره آهن بُر: از اره ی آهن بُر برای ایجاد شیار و قطعات و یا بریدن استفاده می شود.

3 – خط کش فلزی: خط کش فلزی مدرج برای اندازه گیری و خط کشی فلزات به کار می رود.

4 – سوزن خط کش: برای ترسیم خطوط روی قطعات فلزی از سوزن خط کش استفاده می شود.

5 – سمبه نشان: وسیله ای است برای نشان دادن مرکزی که باید سوراخ شود. برای هدایت نوک مته و یا ایجاد جا برای استقرار پایه ی پرگار نیز از سمبه نشان استفاده می شود.

6 – قیچی ورق بُر دستی: ابزاری است که برای بریدن ورقهای فلزی نازک با ضخامت کمتر از یک میلی متر به کار می رود.

7 – گونیا: گونیا برای کنترل عمودی بودن دو سطح و خط کشی روی سطوح استفاده می شود.

 

 کار با فلز

1 – چند نوع فلز می شناسید؟

آهن، فولاد، چُدن، مس، آلومینیوم، روی، حلبی، قلع، برنز، برنج

 

2 – آیا از فلزات به همان شکلی که در معدن یافت می شود می توان استفاده کرد؟ چرا؟

خیر، زیرا اولاً دارای ناخالصی هایی می باشند و ثانیاً برای استفاده به ابعاد و اشکال گوناگونی تغییر شکل می دهند.

 

3 – آهن را همراه با چه عناصر دیگری به صورت آلیاژ در می آورند؟

کربن، گوگرد، فسفر، سیلیسیم، کُرُم، نیکل

 

4 – مس چه نوع فلزی است و آلیاژهای آن را نام ببرید؟

مس فلزی است نرم در 1100 درجه سانتی گراد ذوب می شود و حرارت الکتریسته را به خوبی هدایت می کند. برنج و برنز از آلیاژهای مس هستند.

 

5 – چرا در ساختن سقف و ستون ساختمان از تیرآهن استفاده می شود؟

به خاطر استحکام فلز آهن که بسیار زیاد است (در مقایسه با سایر فلزات).

 

6- چرا درب و پنجره های آهنی را رنگ می زنند ولی درب و پنجره های آلومینیومی نیازی به رنگ کردن ندارد؟

درب و پنجره های آهنی را به دلیل بالا بودن مقاومت در برابر زنگ زدگی، رنگ و ضد زنگ می زنند، در حالیکه آلومینیوم نسبت به زنگ زدگی مقاوم است و همچنین دارای رنگ نسبتاً زیبایی است.

 

7 – از ابزارهای زیر چه استفاده هایی می شود؟

سوزن خط کشی: برای ترسیم خطوط روی قطعات فلزی استفاده می شود.

سمبه نشان: برای نشان زدن مرکزی که باید سوراخ شود و برای هدایت نوک مته و ایجاد جا برای استقرار پایه ی پرگار استفاده می شود.

گونیا: برای کنترل عمودی بودن دو سطح و خط کشی روی سطوح، استفاده می شود.

اره ی آهن بُر: به منظور بریدن و ایجاد شیار در قطعات، به کار می رود.

سر بلند باشید

 

 

 

 بهداشت                                    

داشتن فعالیت، تحرّک و نشاط از نشانه های انسان سالم است. فرد سالم به راحتی فکر می کند و وظایف خود را به خوبی انجام می دهد. با دیگران به خوبی ارتباط برقرار می کند و در کارهای گروهی به خوبی فعالیت میکند.
همه ی ما از بیماری، خاطره ای رنج آور و ناراحت کننده در ذهن داریم و می دانیم که این وضعیت در کار طبیعی جسم، روان و فعالیتهای اجتماعی، اختلال ایجاد می کند. فرد بیمار معمولاً با اقدامات درمانی، بهبود می یابد اما گاه اثرات بیماری تا آخر عمر باقی می ماند و گاهی منجر به مرگ او می شود.

بهداشت و سلامتی

سلامتی به طور کلی یعنی آسایش کامل جسمی، روانی و اجتماعی. برای دستیابی به سلامتی باید اعضای

بدن وظایف خود را به خوبی انجام دهند، پس نیاز به مراقبت دارند.

علم و هنر پیشگیری از اختلالات، بیماریها و افزایش طول عمر و سطح سلامتی را بهداشت می گویند. برای تأمین بهداشت، تلاش و کوشش فردی و همگانی لازم است. بهداشت، علم پیشگیری است و هزینه های اندک آن قابل مقایسه با هزینه های گزاف درمان نیست. یکی از قوی ترین و ارزان ترین روشهای علمی برای حفظ سلامتی، انجام واکسیناسیون به موقع و منظم است. بسیاری از بیماریهای خطرناک دوران کودکی با واکسن قابل پیشگیری است. واکسیناسیون علاوه بر کاهش مرگ و میر کودکان و نوزادان، مانع گسترش بیماریهای واگیردار می شود و خسارتهای ناشی از این گونه بیماریها را به حداقل کاهش می دهد.

 

محیط زیست و سلامتی

 

هوایی که تنفس می کنیم، آبی که می آشامیم و برای آبیاری و پرورش ماهی و شست و شو از آن استفاده می کنیم، زمینی که روی آن زندگی، زراعت و دامداری می کنیم و به طور کلی آنچه پیرامون ماست و بر ما تأثیر می گذارد و از ما تأثیر می گیرد، محیط زیست نامیده می شود. بسیاری از بیماریهای خطرناکی که بشر به آن دچار می شود در اثر زندگی در محیط ناسالم به وجود می آید. زندگی و سلامت ما به محیط زیست ما وابسته است.

اهمیت محیط زیست

کره ی زمین زیستگاه اصلی انسان و دیگر موجودات زنده است. عوامل طبیعی در ارتباط با هم و بطور هماهنگ، عمل می کنند تا شرایط طبیعی برای همه ی موجودات زنده، فراهم شود. اگر هر کس در هر نقطه ی کره ی زمین به محیط زیست صدمه بزند، نتیجه ی آن بر تمام مردم کره ی زمین و سایر جانداران اثر می گذارد.

عوامل آلوده کننده ی محیط زیست و راههای پیشگیری از آن

یکی از عوامل آلودگی و نابودی محیط زیست، ازدیاد بی رویه ی جمعیت و استفاده ی نامناسب از ذخایر کره ی زمین است. سَمهای موجود در فاضلاب کارخانه ها و منازل، زباله ها و گازهای سمی حاصل از سوخت ماشینها، کارخانه ها و وسایل گرم کننده ی خانگی و قطع بی رویه ی درختها و استفاده بی رویه از منابع طبیعی، از جمله عواملی هستند که موجب آلودگی هوا و آب و کاهش منابع طبیعی می گردند. زباله نیز یکی از عوامل آلوده کننده است.

 

زباله چگونه موجب آلودگی محیط زیست می شود؟

می دانید که زباله، پس مانده ی مواد غذایی، قوطی و شیشه های خالی، کاغذ، نایلون و سایر وسایل دور ریختنی است. پخش شدن زباله در محیط زندگی، موجب جمع شدن حشرات و جانوران موزی می شود و محل مناسبی برای رشد و تکثیر میکروبها می گردد. گازهای حاصل از انباشته شدن زباله ها موجب آلودگی هوا و شیرابه های ناشی از تخمیر آنها موجب آلودگی آب و خاک می گردد.

زباله ها باید در کیسه های محکم و ظروف دردار باشند و در ساعت مقرّر به خارج از منزل و محیط کار منتقل شود. دفع بهداشتی زباله ممکن است به صورت دفن به طریقه ی صحیح، سوزاندن و یا بازیافت باشد. حشراتی مثل پشه، مگس و سوسک و جانوران موزی، عوامل انتقال انواع بیماریهای خطرناک و کشنده هستند. برای از بین بردن حشرات و جوندگان باید فقط در موارد بسیار ضروری از سموم شیمیایی استفاده شود؛ زیرا حشره کشها و سموم شیمیایی، هم برای سلامتی انسان و هم برای محیط زیست خطرناک اند.

 

حوادث و ایمنی

حوادث، به پیشامدهایی گفته می شود که معمولاً ناگهانی اتفاق می افتند و برای سلامتی انسان بسیار خطرناکند. حوادث، ممکن است طبیعی و غیرقابل پیشگیری باشند که اصطلاحاً به آن "بلا" می گویند؛ مثل زلزله، سیل، طوفان، فعالیتهای کوه آتش فشان. رعایت نکات ایمنی از بسیاری از حوادث جلوگیری می کند.

پایان...

در میان مخلوقات، انسان تنها موجودی است که دارای قدرت تفکر است و در ساختن ابزار و وسایل، تواناست. او می تواند برای ساخت ابزارهای مورد نیاز خود اندیشه کند و آنها را بسازد و برای حل مشکلات و مسائلی که بر سر راهش قرار دارد، از آنها استفاده کند. ساخت ابزار از یک سو، سبب تسهیل کارهای انسان و از سوی دیگر باعث پیشرفت او شده و تغییرات زیادی در زندگی وی ایجاد می کند؛ اما انسان برای انجام این کار به دانش و مهارت نیاز دارد. به مجموعه فعالیتهایی که انسان برای ساخت ابزار و وسایل، انجام می دهد، «فناوری» می گویند؛ پس می توان گفت همه ی ابزارها و وسایلی که در کارگاهها و مراکز صنعتی ساخته می شود، تولیدات فناوری است.

فکر کنید:

- به نظر شما چه رابطه ای بین «ابزار» و حل مشکل به وسیله ی آن وجود دارد؟ در حین طراحی، دانش و مهارت مورد نیاز و فرآیند مناسب، نمی توان بدون ابزار مناسب به حل مشکل، امیدوار بود و از طرفی ابزار، باعث حل مشکل و حل مشکل نیز باعث پیشرفت در ساخت ابزار می شود. - چگونه فناوری با گذشت زمان کامل تر شد؟ انسان اولیه با دانش اندک خود ابزارها و وسایل بسیار ساده ای می ساخت؛ اما با گذشت زمان و کسب دانش و تجربه ی بیشتر توانست ابزارها و وسایل پیچیده تری را تولید کند.

سیستم

انسان به کمک فناوری، قادر به ساخت و تولید ابزار و وسایل مختلفی است، بسیاری از ابزارها از اجزای مختلفی ساخته شده اند. اجزای یک ابزار با یکدیگر ارتباط متقابل دارند و هماهنگ و مرتبط با هم کار می کنند. به مجموعه هایی که اجزای آن هماهنگ با یکدیگر کار می کنند، سیستم می گویند. ارتباط بین اجزای یک سیستم به گونه ای است که اختلال در کار هر جزء سبب بروز نارسایی در کل سیستم می شود. سیستمها را با توجه به کاری که انجام می دهند نیز می توان نامگذاری کرد؛ مانند: سیستم گرمازا، خنک کننده، کنترل کننده، هشدار دهنده. برخی سیستمها ساده هستند و برخی پیچیده. هرچه تعداد اجزای یک سیستم بیشتر باشد، سیستم پیچیده تر است.

سؤالات – (سؤال از متن درس و پرسشهای درس) 1 – چه چیز باعث شد که ابزارهای نوشتن با گذشت زمان، کاملتر شد؟

نیاز انسان و پیشرفت علم و صنعت

2 – انسان از ابزارهایی که می سازد در چه راهی استفاده می کند؟

برای حل مشکلات و مسائلی که بر سر راهش قرار دارد از آنها استفاده می کند.

3 – ساخت ابزار، دو امر مهم را سبب می شود. آن دو را بنویسید.

از یک سو سبب تسهیل کارهای انسان و از سوی دیگر باعث پیشرفت او شده و تغییرات زیادی در زندگی وی ایجاد می کند.

4 – مراحل یک مشکل یا مسأله را بنویسید.

1. طرح سؤالات مختلف درباره موضوع 2. یافتن پاسخ سؤالات و مطالعه ی آنها (تجزیه و تحلیل) 3. نتیجه گیری که چه کار باید بکنند 4. حل مسأله برای شروع کردن

5 – تولیدات فناوری چه نوع تولیداتی است؟

به همه ابزارها و وسایلی که در کارگاهها و مراکز صنعتی ساخته می شوند، تولیدات فناوری می گویند.

6 – ارتباط بین اجزای سیستم چگونه است؟

ارتباط بین اجزای یک سیستم به گونه ای است که اختلال در کارِ هر جزء، سبب بروز نارسایی در کل سیستم می شود.

7 – برای سیستمهای ساده و پیچیده مثالی بزنید؟

دار قالی و خودکار، یک سیستم ساده هستند. ماشین، تلویزیون و رادیو، سیستمهای پیچیده هستند.

8 – آیا یک کارخانه، یک مزرعه کشاورزی و یا یک انسان هر کدام یک سیستم هستند؟ چرا؟

بله؛ زیرا اگر در یک کارخانه یک قسمت از آن از کار بیفتد، کارخانه کار خود را نمی تواند انجام دهد. یک مزرعه که دارای پمپ، چاه آب، تراکتور و نیروی انسانی می باشد اگر هر کدام وظیفه ی خود را انجام ندهند به هدف نمی رسیم. در مورد انسان هم همین طور است.