تبیان، دستیار زندگی

در خلاصه البلدان این حدیث مذکور است از کتاب مونس الحزین از تالیفات شیخ صدوق ، با اسناد صحیح و معتبر از امیرالمؤ منین علیه السلام که فرمود:

اى پسر یمانى در اول ظهور خروج نماید قائم آل محمد از شهرى که آن را قم مى گویند و مردم را دعوت کند به حق و همه خلایق از شرق و غرب به آن شهر قصد کنند و اسلام تازه گردد و هر که از خوف اعداء پوشیده و مخفى باشد بیرون آید و حوش و طیور در مساکن و اوطان خود ایمن بخوابد و چشمه آب حیات از آن شهر ظاهر شود و آبى که هر کس بخورد نمیرد و از آب چشمه ها منفجر شود و از آن موضع رایت حق ظاهر شود و میراث جمله انبیاء بر پشت زمین به آن باشد، اى پسر یمانى این زمین مقدسه است که پاک است از تمام لوثها و از خداى تعالى درخواسته که بهترین خلق خود را ساکن او گرداند و دعایش مستجاب شده و حشر و نشر مردم در این زمین باشد و بر این زمین اساس و بنیاد قصرى عظیم نمایند، بعد از اینکه بناى قصر مجوس بوده باشد و آن قصر از صاحب شهرت ملک روم باشد و از این زمین گوسفند ابراهیم خلیل را آورند و قربان کنند و بر این زمین هزار صنم و بت از اصنام اهل روم بشکنند و بر این زمین اثر نور حق ساطع شود و از این زمین رائحه و بوى مشک شنوند، حق تعالى بیت العتیق را به این شهر فرستد و بناها و آسیابها بر این زمین شود و منازل و مواضع زمینهاى اینجا عالى و گرانبها گردد که چندان زمین که پوست گاوى باشد و رایت وى بر این کوه سفید بزنند، به نزد دهى کهن که در جنب مسجد است و قصرى کهن که قصر مجوس است و آن را جمکران خوانند از زیر یک مناره آن مسجد بیرون آید نزدیک آنجا که آتشخانه گبران بوده و حضرت امام سفطى از زر بسته باشد و بر براق سوار شده و با ملائکه مقرب و حاملان عرش گردش نماید و منطق آدم با او باشد و حلم خلیل الله و حکمت حضرت داود و عصاى موسى و خاتم حضرت سلیمان و تاج طالوت و بر سر آن نوشته است نام هر پیغمبرى و وصى و نام هر مومنى و موحدى .

و اینک توضیح این مطلب به زبان ساده:

توضیح و بیان : حضرت امیر(ع ) مى فرماید در این حدیث شریف که چشمه آب حیات در شهر قم ظاهر مى شود که هر کس بنوشد نمیرد شاید مراد آن باشد که دلش نمیرد و همیشه منور باشد به نور ایمان یا آنکه کنایه باشد از طول عمر که روایت است که در زمان ظهور حضرت حجت در زمان رجعت ائمه مردم زیاد عمر مى کنند و احتمال اولى انسب است .

و ایضا حضرت امیر علیه السلام خبر از این مسجد جمکران داده و فرموده که کوه سفید به نزدیک دهى کهن در جنب مسجد است و الحال همین طریق است که جمکران نزدیک مسجد است و قصرى کهن که قصر مجوس ‍ است که در زمان صاحب تاریخ قم قصر موجود بوده ، همین بس است که در فضیلت این مسجد که حضرت امیر(ع ) خبر داده از او و حال آنکه در آن زمان آثار مسجد نبوده .

و ایضا حضرت امیر(ع ) در اول این حدیث فرمودند: اى پسر یمانى اول ظهور خروج نماید از شهرى که آن را قم گویند و در آخر همین حدیث تعیین مى کند حضرت امیر(ع ) که از کدام قطعه زمین قم بیرون آید قائم آل محمد(ص ) مى فرماید از زیر یک مناره آن مسجد که مراد مسجد جمکران باشد.

الحاصل آنکه از این حدیث چنین مستفاد مى شود که حضرت حجه از قم ظهور نماید یا از زیر یک مناره آن مسجد یا آنکه بگوئیم از نزدیک مناره آن مسجد بیرون آید، هر سه را احتمال مى رود لکن روایتى وارد شده از حضرت رسول (ص ) که ابتداى ظهورش از کرعه مى باشد هم چنانى که در نجم الثاقب مذکور است و در روایات معتبره وارد شده که از مکه ظهور خواهد نمود، لکن جمع مابین این روایات سهل و آسان است بعد از اینکه ابتدا بر سه قسم مى باشد ابتداى حقیقى و اضافى و عرفى مى توان گفت حضرت این شهر را بقدوم خود منور مى سازد.

همچنانى که کلام فرزندش حضرت حجت دال بر همین مطلب است که فرمودند: به حسن بن مثله که به حسن بن مسلم بگو این زمین شریفى است و خداى تعالى این زمین را برگزیده از زمینهاى دیگر و شریفش نموده پس ‍ آنچه مستفاد مى شود از کلام حضرت آن است که این زمین را خدا محترما خلق نموده و برگزیده از سایر زمینها که جایز نیست تصرف و حیازت او به خلاف و خداوند عالم زمین را خلق نمود از براى نبى نوع انسانى که جایز است تصرف و حیازت نماید یا که تصرف مالکانه نماید بلکه او را محترما و شریفش خلق کرد و خانه خود را بر روى او قرار داد که بندگانش بروند در آن موضع شریف عبادت کنند او را و اگر مثل سایر زمینها بود هر آینه حضرت حجت نمى فرمود که چرا حسن بن مسلم این زمین را تصرف گرفته و زراعت مى کنند پس معلوم مى شود که این قطعه زمین به مثل کعبه و بیت الله الحرام مى باشد که شریک است با موضع کعبه و مسجد الحرام در این شرافت و فضیلت که ابتداء خلقتشان مسجد و محترما خلق نموده که این از براى احدى جایز نبوده و نخواهد بود حیازت و تصرف مالکانه نمودن هم چنانى که موضع کعبه و مسجد الحرام امتیاز دارد بر سایر مساجدى که مخلوق آن را مسجد مى نامند، این مسجد جمکران هم امتیاز دارد از سایر مساجد به جهت آنکه این موضع را خدا مسجد خلقش کرده پس امتیاز دارد از مساجدى که آن را مخلوق مسجد نمایند