حدثنا على بن أحمد بن محمد بن موسى بن عمران رضی الله عنه قال: حدثنا محمدبن أبی عبدالله الكوفی قال: حدثنا سعدبن عبدالله الكوفی قال: حدثنا سعدبن عبدالله، عن محمدبن عبدالحمید، و عبدالصمد بن محمد جمیعا، عن حنان بن سدیر، عن علی بن الحزور، عن الاصبغ بن نباتة قال: سمعت أمیر المؤمنین علیه السلام یقول: صاحب هذا الامر الشرید الطرید الفرید الوحید.(1)
اصبغ بن نباته مىگوید: شنیدم كه امیرالمؤمنینعلیه السلام مىفرمود: صاحب الامر (مهدىعلیه السلام) كسى است كه در سرزمینهاى دور دست ساكن مىشود و از میان مردم كناره مىگیرد و به تنهایى زندگى مىكند.
امیر المومنین علی علیه السلام در مواقع و مراحل مختلف به معرفی چهره حضرت امام مهدی علیه السلام اهتمام ورزیده اند وهمواره در جهت معرفی چهره آن امام همام تلاش نموده است حضرت در این روایت به بعد مکانی زندگی حضرت حجت اشاره نموده است و اوصاف محل زندگی آن حضرت را تبیین نموده اند واین رویه همیشگی معصومین علیهم السلام است که از محل زندگی آن بزرگوار نشانی دقیق و مشخص را ارائه نمی دهند تا بدخواهان به وجود مبارک او گزندی نرسانند و خود حضرت ولی عصر نیز به ابراهیم بن على مهزیار فرمود:
پدرم به من وصیت نمودكه در زمین منزل نگیرم مگر جایى كه از همه جا مخفى تر ودورتر باشد، به جهت پنهان كردن امر خود ومحكم كردن محل خود از حیله دشمنان وگمراهان.(2) نجم الثاقب باب دوم
واین دوری مکان و نبودن اثر آن بزرگوار دلیل بر نبودن حجت بر روی زمین نیست زیرا که در جهان بینى مكتب اهلبیت علیهم السّلام انسان بدون امام معصوم، و زمین خالى از حجّت بحق الهى، نخواهد ماند؛ چرا كه بدون امام معصوم هدایت و كمال صحیح و شایسته انسانى میسّر نخواهد شد. بعلاوه حفظ نظام هستى به بركت وجود حجتهاى خداوند است. بر این حقیقت در جاى جاى روایات رسول اكرمصلى الله علیه و آله و ائمه اطهارعلیهم السّلام به شیوههاى مختلف تصریح شده است. گاهى زمینه و شرایط براى حضور علنى و آشكار امامعلیه السلام فراهم است در نتیجه او به گونهاى كه همه مردم او را مىشناسند و به او دسترسى دارند در میان آنها زندگى مىكند، اما در شرایط خاصى به جهت وجود خطرات جانى یا مصالح دیگرى كه خداوند به آنها عالمتر است مشیّت الهى اقتضاء مىنماید كه امامعلیه السلام پنهان از چشم مردم زندگى كند.امیر المومنین در رابطه با خالی نبودن زمین از حجت می فرمایند:
اللّهم انه لابدَّ لارضك من حجّة لك على خلقك، یهدیهم الى دینك و یعلّمهم علمك لئلا تبطل حجّتك و لا یضلّ أتباع اولیائك بعد اذ هدیتهم به اما ظاهر لیس بالمطاع او مكتتم مترقّب، ان غاب عن النّاس شخصُهُ فى حال هدایتهم فانّ علمه و آدابه فى قلوب المؤمنین مثبتة، فهم بها عاملون. (3)كمالالدین، ج 1ص 302ح .11
بار خدایا! همواره باید در روى زمین تو حجتى براى بندگانت داشته باشى تا خلق را به دینت راهنمایى كند، و علم تو را به آنها بیاموزد تا حجّت تو تباه نشود و پیروان اولیاء تو بعد از آنكه آنها را هدایت كردهاى دوباره گمراه نگردند. [حجت تو] یا ظاهر و آشكار خواهد بود كه اطاعت او را نمىكنند و یا از دیدهها نهان خواهد بود كه مردم در انتظار او به سر مىبرند. اگر شخص و جسم او در حال هدایت مردم از آنان غائب باشد علم و آدابش در قلبهاى عاشقان حق پایدار است و آنها به آن علم و آداب پایبند هستند و به آن عمل مىكنند.
- اللّهم بلى لا تخلو الارض من قائم لِلّه بحجّةٍ: امّا ظاهراً مشهوراً و امّا خائفاً مَغموراً لئلا تبطُلَ حجج اللّه و بیّناته و كم ذا و أین؟ اولئك واللّهِ الاقلّون عدداً و الاعظمون عنداللّه قدراً یحفظُ اللّه بهم حُججه و بیّناته... اولئك خلفاء اللّه فى ارضهِ و الدعاةِ الى دینهِ.(4) نهجالبلاغه فیض الاسلام، حكمت 139ص .1158
... بارخدایا آرى! زمین از امامى كه قیام بر حق كند خالى نخواهد ماند. او یا آشكار و شناخته شده است یا ترسان و پنهان است تا حجتها و دلیلهاى روشن خدا (یعنى اصول و احكام دین و تعالیم انبیاء) از بین نرود. اما اینكه ایشان چند نفرند و كجایند؟ به خدا سوگند از نظر تعداد آنها بسیار كم هستند ولى از جهت منزلت و بلندمرتبهگى در نزد خداوند بسیار بزرگوارند. خداوند به وسیله ایشان حجّتها و دلیلهاى روشن خود را حفظ مىكند... آنان خلفا و نمایندگان خدا در روى زمین هستند و مردم را به سوى دین و احكام و مقررات او دعوت مىكنند...
این غیبت و زندگی پنهانی ادامه می یابد تا حدی که :
- ... عن الاصبغ بن نباته عن امیرالمؤمنینعلیه السلام انّه ذكر القائمعلیه السلام فقال: أما لیَغیبَنَّ حتّى یقولَ الجاهلُ: ما للّه فى آلِ محمّدٍ حاجةٌ.(5)غیبت نعمانى، ص 140و 141
از اصبغ بن نباته نقل شده است كه امیرالمؤمنینعلیه السلام روزى حضرت قائمعلیه السلام را یاد كردند و فرمودند: آگاه باشید! او غیبتى (طولانى) خواهد داشت به گونهاى كه نادانان (به مصالح الهى) بگویند: خداوند را در آل محمدصلى الله علیه و آله برنامهاى نیست. (یعنى افراد نادان به جهت طولانى شدن دروه غیبت از ظهور آن حضرت مأیوس و ناامید خواهند شد).
در دستهاى از روایات على بن ابیطالبعلیه السلام به اوصاف و ویژگىهاى روحى ، اخلاقى ، مسائل غیبت ،فضیلت انتظار فرج،و اوصاف حکومت امام زمانعلیه السلام پرداخته مىشود كه از جمله آنهاست:
- ...فقالعلیه السلام : رجلٌ اجلى الجبین، اقنى الأنف، ضخم البطن، اذیل الفخذین، ابلج الثنایا، بفخذه الیمنى شامة. (6) منتخب الاثر، ص 151ح 30
او مردى است كه پیشانىاش گشاد و درخشان است، بینى او خوش تراش و شكمش نسبتا بزرگ و رانهایش عریض مىباشد. دندانهاى سفید و درخشان دارد، و در ران سمت راست او علامتى هست.
- ...ثم رجع الى صفة المهدىعلیه السلام فقال: اوسعكم كهفا و اكثركم علما و اوصلكم رحما، اللهم فاجعل بیعته خروجا من الغمّة و اجمع به شمل الامة...)7) غیبة نعمانى، ص 212 – 214، بحار الانوار، ج 51ص 115
حضرت علىعلیه السلام در ادامه یكى از سخنانشان به تبیین صفات حضرت مهدىعلیه السلام پرداخته، فرمودند: آستانه او در پناه دهى به بى پناهان از همه آستانهها وسیعتر، و علم و دانش آن حضرت از همه زیادتر است و از همه مردم بیشتر به صله ارحام و پیوند با خویشاوندان توجه مىنماید. پروردگارا! بیعت او را پایان بخش همه اندوهها قرار بده و تفرّق و پراكندگى امت اسلامى را به دست با كفایت آن حضرت به یگانگى مبدّل فرما...
...عن امیرالمؤمنینعلیه السلام قال: للقائم منّا غیبة امدها طویل كانّى بالشیعة یجولون جولان النّعم فى غیبته یطلبون المرعى فلا یجدونه، ألا فمن ثبت منهم على دینه و لم یقْسُ قلْبُهُ لطول امد غیبة امامه فهو معى فى درجتى یوم القیامة. (8) كمال الدین، ج 1ص 303ح 14
امیرالمؤمنینعلیه السلام فرمود: براى قائم ما غیبتى هست كه مدت آن طولانى خواهد شد. شیعیان را در این زمان مىبینم كه همانند گلّه بى صاحبى كه در دشت پراكنده شده باشند به دنبال چرا گاه و مرتع مىگردند ولى آن را پیدا نمىكنند ]به جستجوى آن حضرت مىپردازند ولى او را نمىیابند.[
آگاه باشید! در این دوره هر كسى از آنها )شیعیان( در دین و عقیده خود استوار و ثابت قدم بماند و قلبش به جهت طولانى شدن غیبت امامش قساوت پیدا نكند، او روز قیامت در نزد من و در جایگاهى كه من هستم خواهد بود.
- عن محمد بن مسلم عن ابى عبداللَّهعلیه السلام قال: ...قال علىعلیه السلام : ...انتظروا الفرج و لا تیأسوا من روح اللَّه، فانّ احبَّ الاعمال الى اللَّه عزّوجلّ انتظار الفرج... و المنتظر لأمرنا كالمُتَشَحِّطِ بدمه فى سبیل اللَّه. (9) الخصال، ج 2ص 740حدیث اربعمأة، ط انتشارات علمیه اسلامیه.
محمد بن مسلم از امام صادقعلیه السلام نقل مىكند كه آن حضرت از پدران بزرگوارش و آنها از علىعلیه السلام روایت كردند كه علىبن ابیطالبعلیه السلام فرمودند: منتظر فرج [امام زمانعلیه السلام] باشید و از عنایت و توجهات خداوند ناامید نشوید. همانا محبوبترین كارها در نزد خداوند عزّوجلّ انتظار فرج [امام زمانعلیه السلام ] است.
آنگاه در ادامه بیان فضیلت انتظار فرمودند:
كسى كه منتظر امر ما (فرج امام زمانعلیه السلام ) باشد، مانند رزمندهاى است كه در راه خداوند به خون خود آغشته شده باشد (اجر و پاداش شهید را دارد).
- قال زیدبن صوحان العبدى: یا امیرالمؤمنین! أى الاعمال احبّ الى اللّه عزّوجلّ؟ قالعلیه السلام : انتظار الفرج من اعظم الفرج.(10) بحار الانوار، ج 52ص 122
زیدبن صوحان عبدى گفت: یا امیرالمؤمنین! كدامیك از اعمال در نزد پروردگار عالم محبوبتر است؟ حضرت فرمودند: انتظار فرج.
- حدثنا عبداللّه بن مروان، ...عن علىٍعلیه السلام قال: یلى المهدىُّ امرَ النّاسِ ثلاثین سنة او اربعین سنة..(11)كنزالعمال، ج 14ص 591ح 39646 منتخب الاثر، ص 487
عبداللّه بن مروان روایت كرده است كه علىبن ابیطالبعلیه السلام فرمودند: حضرت مهدىعلیه السلام سى یا چهل سال زمام امور مردم را در دست خواهند داشت.
- یعطف الهوى على الهدى اذا عطفوا الهُدى على الهوى و یَعْطِفُ الرأىَ على القرآنِ اذا عطفوا القرآنَ على الرّأىِ ... فَیُریكُمْ كیف عدلُ السیرةِ، و یُحیىِ مَیِّتَ الكتابِ و السّنةِ...(12) نهج البلاغه فیض الاسلام، خ 138ص 424و 425
[امام زمانعلیه السلام وقتى كه ظهور كند] هواهاى نفسانى را به هدایت و رستگارى برمىگرداند در آن روزگارى كه مردم هدایت الهى را به متابعت هواهاى نفسانى درآورده باشند. آراء و اندیشه هاى مردم را تابع قرآن مىكند در آن روزگارى كه آنها قرآن را تابع آراء و اندیشه هاى خود كرده اند... او به شما نشان خواهد داد كه عدالت در كشوردارى چگونه است. هم چنین او تعالیم فراموش شده قرآن و سنّت را زنده خواهد ساخت...
- قال امیرالمؤمنینعلیه السلام : ...فلا یترك عبداً مسلما الّا اشتراه واعتقه، و لا غارماً الّا قضى دینه، ولا مظلمةً لِاَحَدٍ من النّاس الّا ردّها، و لا یُقْتَلُ منهم عبدٌ الّا ادّى ثمنه... و لایُقتَلُ قتیلٌ الا قضى عنه دینهُ، و اَلْحَقَ عیالَهُ فى العطاء حتى یملأ الارض قسطا و عدلاً كما مُلِئَتْ ظلماً و جوراً و عدواناً...(13) كمال الدین، ج 1ص 303ح 14
امیرالمؤمنینعلیه السلام فرمودند: ...حضرت مهدىعلیه السلام برده مسلمان را نخواهد واگذاشت مگر اینكه آن را خریده و آزاد خواهد ساخت و بدهكارى نخواهد ماند مگر آنكه بدهى او را پرداخت خواهد نمود. مظلمه و حقى به گردن و ذمه هر كس كه باشد آن را به صاحب حق بازخواهد گرداند. كسى كشته نمىشود مگر اینكه دیه آن را خواهد پرداخت. هیچ كسى كشته نخواهد شد مگر اینكه بدهىهاى او را آن حضرت پرداخت خواهد نمود و خانوادهاش را همانند سایر افراد جامعه اداره خواهد كرد تا زمین را از عدل و داد پر كند به همان صورتى كه پیش از آن از ظلم و بیداد پر شده باشد...
قال علىعلیه السلام : ...لو قد قام قائمنا لَذَهبَتِ الشحناء من قلوب العباد و اصطلحتْ السباع و البهائم حتى تمشى المرأة بین العراق الى الشام... على رأسها زینتها لا یهیجُها سبعٌ و لا تخافه... (14)بشارة الاسلام ص 236
امیرالمؤمنینعلیه السلام مىفرماید: ...آنگاه كه قائم ما اهلبیتعلیه السلام قیام كند كینهها از دلها بیرون خواهد رفت حتى حیوانات درنده و وحشى نیز با هم سازگار خواهند شد و به یكدیگر ضرر نخواهند رساند، در آن روزگار به اندازهاى امنیّت زیاد خواهد بود كه یك زن در حالى كه همه زینت و زیور آلاتش همراه اوست از عراق تا شام را بدون ترس و دلهره به تنهایى خواهد پیمود. منبع: eteghadat | 