« شیطان، این دشمن قسم خورده و دیرین انسان، كه همواره در كمین انسان است تا عبادت هایش را تباه و بی نتیجه سازد، از این را ه ها برای فاسد كردن و باطل نمودن عبادات ما وارد می شود »
1. ریا
كسی كه نه برای خدا، بلكه برای جلب نظر مردم یا رسیدن به موقعیت و شهرت، عبادت می كند، او گرفتار دام شیطان است و عباداتش به هدر می رود. این اخلال در عبادت، توسط شیطان حتی گاهی پیش از عمل هم، در نیت پدید می آید و از «قصد قربت» باز می دارد. 2. عُجب
شیطان انسان را در حین عبادت، به خودپسندی و مهم دانستن عبادت ها می كشد، و اگر كار، با نام و برای خدا هم شروع شده باشد، در نیمه راه، شیطان آن را تباه می سازد و انسان را به غرور، دچار می سازد. 3. گناه
بی شك، گناهان، آثار خوب عبادات را از بین می برند. كشاورزی كه پس از ماه ها تلاش و زحمت در راه به ثمر رساندن مزرعه و باغ، در اثر یك غفلت، گرفتار آتش سوزی و حریق خرمن می شود، رنج هایش هدر رفته است. گناهان، آتشی در خرمن عبادات و اعمال ما هستند كه آنها را بر باد می دهند. شیطان، یا جلوی ورود آب زلال را به جام دل انسان می گیرد، یا پس از پر شدن این ظرف، آن را آلوده و فاسد می سازد و یا «زیر آب» آن را كشیده، آب ها را هدر می دهد. مغرور عبادت نشویم
از آفت های بزرگ عبادت، «غرور» و عُجب است. توجه به نكات زیر، حالت پیشگیری و درمان نسبت به این آفت تباه كننده نماز و سایر عبادت ها دارد:
1. آیا واقعاً عبادت كرده ایم؟
گاهی انسان در «جهل مركب» است و می پندارد كه به عبادت خدا مشغول است در حالی كه به بیراهه می رود و كارهای خود را بیش از حد بها می دهد. گاهی كارهای ناپسند، در نظر انسان «كار نیك» جلوه می كند و ابلیس نیز در این زمینه، فعال است.
2. آیا عبادت های ما قبول شده است ؟
در بحث شرایط و نشانه های قبولی عبادت، خواهیم خواند كه ارزش مهم عبادت ها و نماز به قبولی آن هاست و خداوند از بندگان شایسته و اهل تقوی عبادت را می پذیرد و انفاق و صدقات را قبول می كند.
3. آیا عبادت های ما تباه نشده است ؟
برخی از گناهان است كه نماز و عبادت های یك عمر را «حبط» و تباه می كند و افراد، از بازار عمل، تهی دست بر می گردند. نماز و عباداتی كه با برخی معصیت هاست، آیا از حبط شدن به سلامت گذشته است تا به آن ها دل خوش كنیم؟
4. آیا حسن عاقبت خواهیم داشت؟
بسیارند آنان كه گرفتار فرجام بد و عاقبت سوء شده اند. حسن عاقبت و عاقبت به خیری نعمت بزرگی است كه اولیای خدا همواره از خداوند می طلبیده اند. حضرت یوسف از پروردگار خواسته كه: مرا مسلمان بمیران.
5. مقایسه عبادت ها و نعمت ها
ما هرچه داریم از پروردگار است. نعمت سلامتی، اعضا، امكانات و رزق، همه از لطف های پروردگار می باشد. توفیق عبادت هم از اوست. سراپا غرق در نعمت های اوییم، او برای آنكه ما را به سعادت برساند، دعوت می كند، راهنما می فرستد، تشویق می كند، وسیله می دهد، ما را در هر مكان و زمان و شرایط و سن و وضعی كه هستیم به حضور می پذیرد، فراریان را هم قبول می كند، از تكرار درخواست و حضور خسته نمی شود، از پذیرایی كم نمی كند، عبادت های ناقابل را هم می پذیرد و گران هم می خرد، عیب ها را می پوشاند و صدها لطف و انعام دیگر.
6. مقایسه عبادت ها و غفلت ها
عبادت ما بیشتر است، یا غفلت و گناه ما؟ قرآن بارها گفته است: «به كجا می روید ؟». كجا نماز و عبادت می تواند جبران كننده لحظات غفلت و نافرمانی و كوتاهی ها و سهل انگاری ها و بی اعتنایی های ما باشد؟
امام سجاد در دعایی می گوید:
«پروردگارا ! من با این همه غفلت از واجبات و تعدی از مرزها و حریم شكستن ها، چگونه به وسیله نافله ها و مستحبات به سوی تو راه یابم؟».
7. مقایسه عبادت و نیاز
عبادت ها، توشه راه آخرت ماست. راهی دراز و دشوار در پیش داریم. آیا این عبادت ها، كفاف آن همه راه و برآوردن آن همه نیاز ما را می كند؟ مگر ناله علی (ع) بلند نیست كه: آه… از كمیِ توشه و دوری راه. ما، بیش از دنیا، در عقبه های بعدی، در قبر، برزخ، محشر و آخرت، به پروردگار و انعام او نیازمندیم. آیا این عبادت ها تأمین كننده آن نیازها می باشد؟
8. مقایسه با عبادت اولیای پروردگار
عبادات ناچیز ما، در مقایسه با عبادت های اولیای پروردگار، براستی كه اندك است. با آنكه آنان، معصوم بودند و در عبادت و نیایش و بندگی، سرآمد عصر خویش و همه دوران به حساب می آمدند، اما آن همه اهل توجه به پروردگار و عبودیت در آستان او بودند. ما كه سراپا نقص و عجز و نیازیم، باید بسی بیشتر عبادت كنیم، توجه و شناخت نسبت به عبادت اولیای پروردگار، ما را از مغرور شدن به نماز و دعایمان باز می دارد.
