تبیان، دستیار زندگی

حافظ شاعری است كه در قرن حاكمیت زهد و ریا و خفقان، شعری فراگیر و رندانه دارد و از همه مسائل جهان هستی با بیانی ظریف و رندانه سخن می‌گوید و همواره از تظاهر و تزویر دوری می جوید و شعر برایش جنبه‌ای متعالی و آرمانی دارد.

دیوان كلیات او مركب است از غزلیات، چند قصیده، قطعه، رباعی و دو مثنوی كوتاه با نامهای «آهوی وحشی» و «ساقی نامه».

 صبحدم از عرش می آمد خروشی، عشق گفت

قدسیان گویی كه شعر حافظ از  بر می كنند

دلا دیدی كه آن فرزانه فرزند                  چه دید اندر خم این طاق رنگین؟

به جای لوح سیمین در كنارش                فلك بر سر نهادش لوح سیمین

 

دلم از وحشت سكندر بگرفت                    رخت بربندم و تا ملك سلیمان بروم

 خدا سلام رساند و گفت  

مادرم خواب دید که من درخت تاکم. تنم سبز است و از هر سرانگشتم، خوشه های سرخ انگور آویزان.
مادرم شاد شد از این خواب و آن را به آب گفت.

       آیا می شود در جوار شیطان بود ، غرق در شهوت گرایی و حب دنیا بود ، به فرمایش خداوند ( آیه مباركه ویل لكل همزه لمزه) دائم مشغول به عیب جویی و خرده گیری از كار دیگران بود و بعد آرزوی زیارت وجود مبارك امام زمان را داشت؟

       و بجای آنكه با ترك معاصی از تاریكی و ظلمت خارج شده و به سمت نور در آمده، تمام عمر را با تمایلات شیطانی و دنیا دوستی در ظلمت و تاریكی در جا زده و آنوقت دستها را به آسمان بلند كرده و ادعای آرزوی دیدار آن حضرت را داشت؟
       به امید آنكه توفیق یابیم نیتمان پاك ، گفتارمان زیبا، اعمالمان صالح و ایمانمان خالص گردد تا قلب امام زمان از ما خشنود گردد. خوشا به سعادت آن شیعیانی كه با جان و مال خویش در خدمت اسلام و مسلمین هستند و موجب خرسندی امام عزیز می گردند.
به امید ظهور هر چه سریعتر آن امام دادگستر

الف. شمارگان آیات علمی:
یوسف مروه تعداد آیات علمی قرآن را 675 آیه می‌شمارد[1] و محمد جمیل الحبال و مقداد مرعی الجواری تعداد آنها را با احتساب موارد تکرار 1322 آیه می‌شمارند.[2] که حدود 20% کل آیات قرآن را شامل می‌شود.

برخی نویسندگان آیات علمی قرآن را در رابطه با علوم مختلف تقسیم کرده‌اند، آقای یوسف مروّه بر آن است که آیات در مورد علم پزشکی / 61، فیزیک / 63، کیهان‌شناسی / 100، زمین‌شناسی / 20، کشاورزی / 21، زیست‌شناسی (حیوانات) / 12، آفرینش و حیات / 36، جغرافیا / 73، هواشناسی / 20، شیمی / 9 و ... در قرآن وجود دارد.[3]

اما محمد جمیل الحبال و مقداد مرعی الجواری همین اعداد را متفاوت گزارش داده‌اند. برای مثال آیات فیزیک را 138 و آیات شیمی را 11 و زمین‌شناسی را 69 مورد گزارش کرده‌اند.[4]

البته بنظر می‌رسد که شمارگان مختلف آیات در این مبحث براساس دیدگاه‌های متفاوت در مورد مبانی تفسیر علمی و تعریف آیات علمی است. همانطور که وابسته به نظر مفسر در مورد دلالت آیه و تطابق آن با یافته‌های علوم تجربی است. هر چند که بسیاری از این تطبیق‌ها و دلالت‌ها مورد مناقشه قرار گرفته است.[5] علاوه بر آنکه نوع دلالت این آیات یکسان نیست (ادامه همین مقاله)

ب: اقسام آیات علمی:
آیات علمی قرآن، آیاتی است که اشاره‌ای به مسائل طبیعی داشته باشد، اما این اشارات و گونه دلالت آنها متفاوت است. از این رو آیات علمی قرآن به سه بخش قابل تقسیم است:

اول: اعجازهای علمی قرآن، یعنی رازگویی‌های علمی قرآن که در آیات بصورت واضح آمده است و در زمان نزول آیه کسی از آن اطلاع نداشته، بلکه مدت‌ها بعد از نزول آیه مطلب علمی آن توسط دانشمندان کشف شده است.[6]

مثل اشاره عملی قرآن به نیروی جاذبه،[7] حرکت‌های خورشید،[8] لقاح ابرها[9] و زوجیت عام موجودات[10] و مراحل خلقت انسان[11] که قرن‌ها بعد از نزول قرآن بشر به این مطالب علمی دست یافت. از این رو برخی مفسران قرآن این مطالب را اعجازهای علمی قرآن دانسته‌اند.

البته ادعاهای دیگری نیز در مورد اعجازهای علمی قرآن شده است که مورد نقد قرار گرفته است.[12]

دوم: اشارات علمی شگفت‌آمیز قرآن: برخی آیات قرآن به مطالب علمی و قوانین جهان اشاره می‌کند که شگفتی هر خواننده‌ای را بر می‌انگیزد. اما از آنجا که این مطالب بصورت دیدگاه‌های غیرمشهور در مراکز علمی، توسط برخی دانشمندان مطرح شده بود، اعجاز علمی قرآن بشمار نمی‌آید. بلکه نوعی مخالفت با دیدگاه‌ها و نظریه‌های مشهور در علوم آن عصر بشمار می‌آید که شگفت‌آور است و دلالت بر عظمت علمی قرآن دارد.

از آن جمله، اشارات قرآن به حرکت زمین[13] و پیدایش حیات از آب،[14] و ممنوعیت آمیزش با زنان در حالت عادت ماهیانه،[15] ممنوعیت شرابخواری[16] و ...

سوم: اشارات علمی اندیشه‌ساز قرآن: آیاتى که اشاره به آسمان، زمین، انسان، حیوانات و طبیعت مى‏کند و انسان را به تفکر در آنها دعوت مى‏کند و گاهى آنها را نشانه خدا و معاد مى‏شمرد. ولى مطلب شگفت‏آمیز یا اعجازآمیزى از ظاهر آیات قابل استفاده نیست، اینگونه آیات توجه انسان را به نمودهاى آفرینش زیباى الهى جلب مى‏کند و زمینه‏ساز رشد علمى بشر را، بویژه در علوم تجربى، فراهم مى‏سازد.

مثال: «أَفَلاَ یَنظُرُونَ إِلَى‏ الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَتْ»[17]

«و آیا به شتر نظر نمى‏کنند که چگونه آفریده شده است؟!»

و نیز در آیات 5 - 6 - 7 - 10 - 11 - 13 - 14 / سوره نحل به منافع حیوانات، نزول باران، رویش گیاهان رنگارنگ، دریاها و کشتى‏رانى در آنها و فواید غذایى و زیور آلاتى که از آنها بدست مى‏آید، به عنوان نشانه‏هایى براى اندیشمندان اشاره مى‏کند که به آفرینشگر جهان پى مى‏برند و سپاسگزارى مى‏کنند.[18]

چهارم: گاهی از آیات قرآن که به علم و عالمان اشاره می‌کند و دانش‌افزایی و دانشمندان را تشویق می‌کند،[19] بعنوان آیات علمی قرآن یاد شده است.[20] ولی به نظر می‌رسد که هر چند این آیات در راستا و مقدمه آیات علمی قرآن است و در رشد علوم بشری بویژه در میان مسلمانان موثر بوده است، اما در زمره آیات علمی بشمار نمی‌آید چرا که حاوی اشارات علمی به مسائل طبیعی نیست.

ج:‌ تاثیر علوم تجربی در فهم آیات قرآن:
از آنجا که بیش از هزار آیه قرآن به مسائل طبیعی اشاره دارد، فهم و تفسیر آنها ارتباطی ناگسستنی با علوم تجربی دارد،[21] همانطور که برای رفع چالش‌های قرآن و علم، نیازمند آشنایی با نظریه‌های علوم تجربی هستیم. و از همین زاویه است که روش تفسیر علمی قرآن شکل گرفته و مفسران قرآن بویژه در یک قرن اخیر، کم و بیش، از علوم تجربی بعنوان قرینه فهم و تفسیر آیات بهره برده‌اند و گاهی اعجازهای علمی قرآن را اثبات کرده‌اند.

البته این مطلب نیاز به روش‌شناسی خاص تفسیر علمی و رعایت معیارها و دوری از تحمیل و تطبیق‌های نابجای نظریه‌های علمی اثبات نشده بر قرآن و پرهیز از استخراج علوم و تفسیر به رأی دارد.







--------------------------------------------------------------------------------

[1] . العلوم الطبیعیة فی القرآن، یوسف مروّه، ص 76 ـ 77.

[2] . العلوم فی القرآن، محمد حمیل الحبال و مقداد مرعی الجواری، ص 35 ـ 36.

[3] . العلوم الطبیعیة فی القرآن، ص 76 ـ 77.

[4] . العلوم فی القرآن، ص 35 ـ 36.

[5] . نک: «پژوهشی در اعجاز علمی قرآن» و «درآمدی بر تفسیر علمی قرآن» از نگارنده و نیز «تفسیر علمی قرآن» ناصر رفیعی محمدی.

[6] . نک: رضائی‌اصفهانی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ص 85.

[7] . رعد / 2 و لقمان / 10.

[8] . یس / 38 و رعد / 2.

[9] . حجر / 12.

[10] . رعد / 2 و یس / 36 و شعراء / 7.

[11] . مومنون / 12 ـ 14 و حج / 5 و غافر / 67 و قیامت / 37 ـ 39.

[12] . نک: پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، پیشین.

[13] . نک: نمل / 89 و ...(صاحب تفسیر نمونه این مطلب را از اعجازهای علمی قرآن می‌شمارد، نمونه، ج 15، ص 568 ـ 569)

[14] . نک: نور / 45 و انبیاء / 30 (صاحب التمهید این مطلب را از اعجازهای علمی قرآن بشمار می‌آورد، التمهید فی علوم القرآن، ج 6، ص 36)

[15] . نک: بقره / 222 و تفسیر نمونه، ج 2، ص 93 ـ 94 و طب در قرآن، ص 50 ـ 51.

[16] . نک:‌ مائده / 90 ـ 91 و بقره / 219.

[17] . غاشیه / 17.

[18] . البته در میان آیات 5 - 17 سوره نحل برخى نکات علمى شگفت‏آور نیز وجود دارد که اینگونه مطالب به قسم بعدى ملحق مى‏شود.

[19] . نک: زمر / 9، مجادله / 11، طلاق / 12 و ...

[20] . یوسف مروه 64 آیه قرآن را که علم و علما را وصف می‌کند و آنان را تشویق می‌کند از آیات علمی قرآن شمرده است. (العلوم الطبیعیة فی القرآن،
ص 76 ـ 77)

[21] . برخی مثال‌های آن در مبحث اقسام آیات علمی گذشت و برای اطلاع بیشتر نک: مدخل «روش تفسیر عملی قرآن» دانشنامه و درآمدی بر تفسیر علمی قرآن از همین نگارنده.

هرجا بودی یادت نره یه عاشقی به یادته
دو چشم منتظر به در همیشه چشم به راهته
هرجا بودی یادت نره یه بیت جا مونده داری
یه هنجره پر از غزل تو غیبتت تو ساکته
تو ای عزیز هرجا بودی طنین این صدا بودی
برای زنده بودنم نفس بودی هوا بودی
قدم قدم تو جاده ها دلیل رفتنم شدی
تو خود تنم شدی حتی اگه جدا بودی
هرجا بودی یادت نره یه عاشقی به یادته
دو چشم منتظر به در همیشه چشم به راهته
فقط خیال ناز توست که این سکوت رو میشکنه
دست نجیب تو فقط تار دلم رو میزنه
هرجا بودی یادت نره دلم اسیر خواستنه
وقتی نباشی کاره من روز و شب رو شمردنه 

دلم برای کسی تنگ است                   

 

 

                      که طلوع عشق را به قلب من هدیه می دهد 

 

 

                            کسی که زیبایی کلامش مرا در عشقش غرق می کند 

 

                                کسی که قلب من برای داشتنش عمرها صبر می کند  

 

 

 

پشتم به آسمان شما گرم است

 در ازدحام شوم هیاهوها

دل می زنم هراس اسارت را

 ای ضامن غریبی آهوها

ایوان طلا ! گرفته دلم رخصت 

 من ابری ام ( أادخُلُ ) یا خورشید ؟

...حالا نشسته ای چه کبوتر !

بر گنبدش ، تو خسته زسوسوها

گم می کند زلالی این کاشی

اسلیمی سکوت نگاهم را

در لابهلای آن همه بی تابی 

 پای ضریح ... محضر شب بوها

با پلک های خیس به امیدی 

 نذر تو می کنند فقط ، دریا

خلخال های نقره و مروارید 

 زنهای دل شکسته جاشوها

اسپند؟ عود؟ عطر گلاب این نیست !

 احساس می کنم ، نه! یقین دارم

خوشبوترین نسیم خراسانی 

 یک لحظه رد شدید از این سوها

افتاده اند از نفس آری تو 

 تنها تو قادری که ببخشایی

امشب کنار پنجره فولاد 

 نایی به نا توانی زانوها

آورده است با خودش از ده 

 آه ... چادر نماز گل گلی اش را باد

مادر بزرگ رفت و حرم را نه !

هرگز ندید فصل پرستوها

 

  اگه  دلت براش تنگ شده از کنار این نامه بی جواب بسادگی عبور

                                                    نکن 

 

کاش هرگز نمی دیدمت تا امروز غم ندیدنت رابخورم ...

کاش لبخندهایت آنقدر زیبا نبودند که امروز آرزوی

دیدن یک لحظه فقط یک لحظه

از لبخندهای عاشقانه ات را داشته باشم ...

کاش چشمان معصومت به چشمانم خیره نمی شد ...

تا امروز چشمان من به یاد آن لحظه بهانه گیرند و اشک بریزند ...

کاش حرف های دلم را بهت نگفته بودم تا امروز با

خود نگویم : " آخه او که میدونست چقدر دوستش دارم "

1- نخ امنیتی نخ امنیتی این اسکناس از نوع پنجره ای با روکش فلزی است و آرم بانک مرکزی نیز در زمینه آن به چشم می خورد ، این نخ درون خمیره کاغذ می باشد و فقط بخش هایی از آن در سطح کاغذ نمایان است. 2- ریزچاپ برجسته ریزچاپ برجسته با نوشته " بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران " که با استفاده از وسایی بزرگ نمایی ( ذره بین ) به سادگی قابل رؤیت می باشد. 3- ریزحروف برجسته منفی، مثبت ریزحروف برجسته جمله " جمهوری اسلامی ایران " بصورت مثبت و منفی در طرح گنجانده شده که با استفاده از ذره بین به سادگی قابل رؤیت می باشد. 4- نشانه برجسته برای تشخیص نابینایان علامت مخصوص در گوشه اسکناس بطور برجسته برای شناسایی آن توسط افراد نابینا بصورت سه دایره که به آسانی قابل لمس می باشد. 5- واتر مارک تصویر حضرت امام (ره) بصورت سه بعدی در خمیره کاغذ وجود دارد که برای رؤیت آن باید اسکناس را در مقابل تابش نور مستقیم قرار داد. 6- طرح زمینه خطی کلیه طرح های زمینه این اسکناس بصورت خطی و با رنگ های متفاوت می باشد. 7- سیترو این قسمت از اسکناس در مقابل نور، نمایشگر عدد 20000 است. 8- ریزمتن برجسته ریزمتن برجسته عدد 20000 روی گنبد که با ذره بین قابل رؤیت می باشد. 9- چاپ برجسته بخش هایی از این اسکناس دارای چاپ برجسته می باشد که برجستگی این سطوح در مقایسه با چاپ های دیگر به سادگی بوسیله انگشتان دست قابل لمس است. 10- طرح مخفی با تغییر زاویه اسکناس به نحوی که روی اسکناس بصورت افقی در مقابل چشم قرار گیرد در سمت چپ تصویر حضرت امام (ره) طرح مخفی بصورت عدد 20000 نمایان می گردد.

« به اهل بیت پیامبر خود نظاره كنید؛ اگر در جایی اقامت گزیدند شما نیز همانجا اقامت گزینید؛ اگر از شما یاری خواستند یاریشان دهید؛ بدانید كه خدای تعالی فتنه را به وسیله مردی از ما اهل بیت برطرف سازد – پدرم فدای آنكه فرزند بهترین كنیزان است. او به یاران خویش شمشیر نمی دهد، مگر برای اینكه (نامردمان را ) بكشند. وی شمشیرش را به مدت هفت ماه بر گردنش می افكند و می كشد؛ تا آنكه قریش گویند: اگر او از اولاد فاطمه است به ما رحم مینمود. خداوند او را بر بنی امیه مسلط می فرمایند تا آنكه آنها را در هم میشكند و خرد میكند. پس آنحضرت این آیه را تلاوت فرمودند:

«ملعونین اینما ثقفوا اخذوا و قتلوا تقتیلاً؛ سنه الله فی الذین خلوا من قبل و لن تجد لسنه الله تبدیلاً »

« یعنی (این مردم پلید بد كار) رانده درگاه حقند. هر كجا یافت شوند آنها را گرفته سخت به قتل رسانید این سنت خداست كه در همه اقوام گذشته برقرار بوده ، هرگز سنت خدا تغییر نخواهد كرد»