در خطبه 20 حضرت علي عليه السلام به غفلت و بيتوجهي مردم پرداخته است و با بيان شرايط سخت پس از مرگ، انسان را از غفلت برحذر داشته است . حضرت ميفرمايد:
" فَإنَّكُمْ لَوْ عَايَنْتُمْ مَا قَدْ عَايَنَ مَنْ ماتَ مِنْكُمْ لَجَزِعْتُمْ وَ وَهِلْتُمْ، وَ سَمِعْتُمْ وَ اطَعْتُمْ؛ اگر مىديديد آنچه را كه مردگانتان پس از مرگ ديدهاند، بيتابى مىنموديد و وحشت و اضطراب بر شما چيره مىشد ."
حتما همه شما در قبرستان، هنگام دفن ميتي حضور داشتهايد. در آن حال فردي را نظارهگريم که تا ساعاتي قبل زنده بود و قادر به انجام هر کاري بود ولي اکنون به موجودي بي حرکت و خاموش تبديل شده است . البته اين حالات، ظاهر امر است چرا که در باطن اتفاقاتي در حال رخداد است که ما نميبينيم و ميّت آن وقايع را درک ميکند. بر اساس روايات، در اين حال آن فرد داد و فرياد هم ميکند اما کسي نميشنود. حضرت علي عليه السلام در اين فراز به اين نکته اشاره ميکنند که شما که زنده هستيد متوجه نميشويد چه بر سر آن مرده ميآيد و اگر ميديديد به وحشت و اضطراب ميافتاديد.
حال اين سوال پيش ميآيد که چرا انسان پس از مرگ دچار وحشت و اضطراب ميشود؟!
حضرت علي عليه السلام در اين فراز به اين نکته اشاره ميکنند که شما که زنده هستيد متوجه نميشويد چه بر سر آن مرده ميآيد و اگر ميديديد به وحشت و اظطراب ميافتاديد.
به نظر ميرسد که بنا بر آن فرمايش حضرت علي عليه السلام که مردم مردگانند و وقتي ميميرند زنده ميشوند؛ انسان پس از مرگ به هوشياري ميرسد و اين هوشياري براي او رنجآور و سخت ميباشد. چرا که چيزهايي را که در طول زندگي خود شنيده و خوانده بود و نسبت به آن بيتوجه بوده حال برايش عينيت يافته، ولي افسوس که دستش از دنيا کوتاه شده و زمان کاشتن پايان يافته و ديگر زمان درو کردن است .
از شواهد و منابع اسلامي چنين بر ميآيد که يکي از شديدترين شکنجههاي روح پس از جدايي از جسم، اينست که چرا در طول زندگي اعمال و فعاليتش اندک بوده است . چرا که چنين کسي، پس از مرگ شاهد تباهي زندگي خود خواهد بود و اين حس تهي بودن براي فرد ترس و وحشت ايجاد ميکند.
اگر انسان متوجه مرگ و رفتن باشد براي به دست آوردن جاه و مقام، متوسل به دروغ، تهمت و آبرو ريختن مردم نميشود . و هزاران گناه ديگر که متاسفانه انسان براي به دست آوردن اين دنياي فاني مرتکب آن اعمال ناپسند ميشود و خود را گرفتار درد و رنج و عذاب الهي در قبر و قيامت مينمايد .
" وَلَكِنْ مَحْجُوبٌ عَنْكُمْ مَا قَدْ عَايَنُوا وَ قَرِيبٌ ما يُطْرَحُ الْحِجَابُ ؛ ولى آنچه مردگانتان پس از مرگ ديدهاند، اكنون از چشم شما پنهان است و به زودى پردهها بالا خواهد رفت."
حضرت در اين فراز به کساني که زنده هستند هشدار ميدهند که بدانيد آنچه که اکنون مردگانتان ديدهاند و شما نميبينيد به زودي براي شما نيز آشکار ميشود. کنايه از اين که بيدار باشيد چون قرار نيست شما در اين دنيا جاودان باشيد بلکه نوبت مرگ شما هم ميرسد و آنگاه پردهها از مقابل چشمانتان فرو ميافتد. اکنون که زنده هستيد و فرصت اندوختن توشه داريد تلاش کنيد که مسير، سخت و فرصت کم است. بنا بر فرمايش حضرت علي عليه السلام فرصتها همانند ابر در گذرند. زود باشد که بانگ برآيد که بايد بروي.
حضرت در اين فراز به کساني که زنده هستند هشدار ميدهند که بدانيد آنچه که اکنون مردگانتان ديدهاند و شما نميبينيد به زودي براي شما نيز آشکار ميشود. کنايه از اين که بيدار باشيد چون قرار نيست شما در اين دنيا جاودان باشيد بلکه نوبت مرگ شما هم ميرسد و آنگاه پردهها از مقابل چشمانتان فرو ميافتد.
" وَ لَقَدْ بُصِّرْتُمْ إنْ ابْصَرْتُمْ، وَ اسْمِعْتُمْ، إنْ سَمِعْتُمْ، وَ هُدِيتُمْ إنِ اهْتَدَيْتُمْ ؛ آن حقايق را به شما نيز نشان دادند، ولى ديدن نخواستيد و به گوش شما رسانيدند، ولى شنيدن نخواستيد. راه را به شما نمودند، ولى ره يافتن نخواستيد.
بِحَقِّ اقُولُ لَكُمْ: لَقَدْ جَاهَرَتْكُمُ الْعِبَرُ، وَ زُجِرْتُمْ بِمَا فِيهِ مُزْدَجَرٌ، وَ مَا يُبَلِّغُ عَنِ اللَهِ بَعْدَ رُسُلِ السَّمَاءِ إلا الْبَشَرُ ؛
به حق مىگويم كه :
عبرتها و اندرزها بر شما آشكار بود و از آنچه مىبايد دورى جوييد شما را منع كردند و پس از ملائكه، كه رسولان آسماناند، جز انسان فرمان خداوند را ابلاغ ننمايد."
حضرت در اين فراز از خطبه به اين نکته اشاره ميکنند که آن حقايق پشت پرده از طريق پيامبر و امام براي شما گفته شد ولي گوش نداديد و به آن توجه نکرديد و به دنبال هوا و هوس و پاسخگويي خواهشهاي نفساني خود بوديد.
آيا هيچ فکر کردهايد که چرا رفتن به قبرستان مستحب شمرده شده است؟!
آيا به اين سيره رسول اکرم صلي الله عليه و آله توجه کردهايد که چرا در تشييع جنازه و مراسم تدفين، حتما شرکت ميکردند؟!
بنا بر آن فرمايش حضرت علي عليه السلام که مردم مردگانند و وقتي ميميرند زنده ميشوند؛ انسان پس از مرگ به هوشياري ميرسد و اين هوشياري براي او رنجآور و سخت ميباشد. چرا که چيزهايي را که در طول زندگي خود شنيده و خوانده بود و نسبت به آن بيتوجه بوده حال برايش عينيت يافته، ولي افسوس که دستش از دنيا کوتاه شده و زمان کاشتن پايان يافته و ديگر زمان درو کردن است .
چون اين موارد به انسان يادآوري ميکند که اين دنيا محل گذر است و قرار نيست کسي در اين دنيا بماند، و روزي هم نوبت به ما ميرسد. اگر در مسئله مرگ تامل داشته باشيم قطعا نسبت به اعمال و رفتارمان دقت خواهيم داشت و شاهد اين همه ظلم و ستم و جنايت نخواهيم بود. وقتي انسان به اين مورد توجه و يقين داشته باشد که روزي از اين دنيا خواهد رفت و بايد پاسخگوي اعمالش باشد ديگر از هر راهي به دنبال ثروت اندوزي نميرود و فقط از راه حلال کسب درآمد ميکند.
اگر انسان متوجه مرگ و رفتن باشد براي به دست آوردن جاه و مقام، متوسل به دروغ، تهمت و آبرو ريختن مردم نميشود. و هزاران گناه ديگر که متاسفانه انسان براي به دست آوردن اين دنياي فاني مرتکب آن اعمال ناپسند ميشود و خود را گرفتار درد و رنج و عذاب الهي در قبر و قيامت مينمايد .
منبع:
نهج البلاغه، خطبه 20، ترجمه عبدالحميد آيتي
سايت تبيان
مهري هدهدي
