سهرسوڕهێنهرهکانی ئۆغر بۆ ئیلام
ههر کات باسی پارێزگای عیلام دهکرێ زوو له گهڵ پاشگری بێ بهش ڕوو بهڕوو دهبین. بێ بهشێیک که ههموو کات بهسراوه به وشهی عیلام و ئهم پێکهاته جهند سهده و دهیهس که دووپات دهبێتهوه . بهم وهعهش عیلام جێگای شیاوی دیتنی زۆری ههیه که له کاتی ئۆغر کردن بۆ ئهم پارێزگا دهتوانن سۆراخیان بگرن و ببێته هۆی سهرسووڕمانتان .
تهسکایی ئهرخهوان
تهنگهڵانی ئهرغهوان وا له سێ کیلوومهتری باشوری خۆرههڵآتی شاری عیلام . پانتایی ئهم تهنگه نزیکهی 170 هێکتار (ده ههزار مهتری چوار گۆشه) بهراورد کراوه. ههر بهو شێوه که له نێوهکهی دهردهکهوێ ، لهم تهنگهدا جۆره کهمیابهکانی ئهرخهوان ههیه که خریکه له نێو دهچن و ڕوومهتی ئهم تهسکهیانه جیاواز کردوه .
خواردنه ناوچهێیهکانی ئیلام
یهکێک له خواردهمهنیهکانی به ناو بانگی ناوچهیی عیلام "کهپه" ی ناوه. بۆ درۆست کردنی کهپه سهرهتا کهمێ برێنجی عهتر و بۆ دار که تام و بۆنێکی خۆشی ههبێ دهکهنه ناو ئهندازهێهێیک ئاو و دهیننه بان ئاگر . دوای ئهوه که کۆڵا و سارد بوو دهسی تێ دهخهن و دهیکهنه ههویر . دوای ئهوهش کهمێک گۆشتی قیمه و بهتاتهی ورد کراو و مهویژ و پیازی ورد کراو سوور دهکهن و ڕب و بیبار و ئاڵهت و کهمێک سهوزهی عهتر دار دهکهنه ناوی .
برساق یهکێک له شیرینیه ناوچهیی و نهریتخواز بهناوبانگهکانی پارێزگای عیلامه که به ئارد، شهکر ، ڕۆن حهیوانی ، هێلکه ، زیره ، ڕازیانه و ئاڵهت درۆست دهکرێت . دهتوانن ئهم شیرینیه له شیرینی فرۆشیهکان وه ههروهها له بازاره نهریتخوازهکان به دهستی بینن . خواردنهکانی ناوچهیی دیکهی پارێزگای عیلام بریتین له : جگرۆز ، ههڵوای بهی له گهڵ قهلهماسوا .
کۆنترین لهوحهمیژوییهکانی ئیلام
نهخش قۆتی ئاشوری گۆڵ گۆڵی مهلکشاهی ، وا له 25 کیلومهتری شاری عیلام ، له سه کێوێک به نێوی کهبیر کێو به سهر ڕووباری گۆڵ گۆڵ . ئهم نهخشه قیته له ڕهههندی 135 له 90 سنتی مهتره ، به بهرزی سێ مهتری زهوی درۆست کراوه . قووڵایی نووسراوهی سهر بهردهکه 2/5 سهنتی مهتره . گۆڵ گۆڵی مهلهکشاهی له ساڵی 645 زایینی دوای ئهوهی که ئاشووری بانیپاڵ زاڵ: بوون به سهر عیلامدا ، ههڵ کهنراوه و کۆنترین بهرده نووسراوهی عیلام به ئهژمار دێت .
ئهم نهخشه قیته له خۆگری ئهمانهیه : چهن نوسراوه به خهتی مێخی و به زمانی ئاشووری له گهڵ نهخشی سهروازێک که کڵاوێکی ئاسنینی به سهرهوهیه و نهخشی مانگ و ئهستێره له تهنیشتی ئهو دهبینرێت . جێگای ئێستای ئهم نووسراوه بهرده له سهر ڕێگای کۆنینهی عیلام به ئاشووره . نهخش قۆتی ئاشوری گۆڵ گۆڵی مهلکشاهی ، له شهشهمی مانگی گهڵاڕێزانی ساڵی 1355 ههتاوی به ژمارهی 1418 وهکوو یهکێک له ئاسهواره کۆنینهکانی گهلی ئێران تۆمار کراوه .
چاوکه ئاو گهرمهکانی دێ لۆڕان
کانیاوه گۆگردی و ئاو گهرمهکانی دێ لۆڕان وا له سێ کیلومهتری شاری دێ لۆڕان ، له داوێنی سیا کێو و نزیک به ئهشکهوتی شهمشهله کوێره . ئهم کانیه ئاو گهرمانه ، به گرمایی نزیکهی 50 دهرجهی سهنتیگراد خاوهنی حهمامی تهندرۆستی ئاو گهرم و حهوزی لیته دهرمانیه که گرنگی دهرمانی تایبهتی ههیه .
ئهشکهوتی بهههشت
ئهشکهوتی زینهگان ناسراو به ئهشکهوتی بهههشت ، وا له پێنج کیلومهتری باکووری خۆرههڵآتی ساڵح ئاوا و له 52 کیلومهتری شاری عیلام . ناوچهی ساڵح ئاوا له وهرزی هاوینا نزیکهی 40 دهرهجهی سهنتیگراد گهرمه ؛ ئهمه له حاڵێکدایه که ههای ناو ئهشکهوتی زینگان ژێر 10 دهرجهیه یانێ نزیکهی 50 دهرهجه جیاوازی له گهڵ دهرهوهی ئهشکهوت . هۆی بهناو بانگ بوونی ئهم ئهشکهوته به ئهشکهوتی بهههشت ههر ئهو ههوا خۆش و به چێژهی نێو ئهشکهوته .
ئهشکهوتی بهههشت ئهشکهوتێکی سهر کراوهیه که نزیکهی کیلوومهترێک درێژه . له نێو ئهشکهوتهکهدا ئاوی زۆر ، داڵآنی ئاو گیر ، شمشێره سههۆڵی زۆر و ئاوچکی سرۆشتی و زۆر جوانی لێیه. له نێو ئهشکهوتهکهدا سهرسووڕهێنهری ژئومورفولوژیک ( زهوین ساختی) زۆر دهبینرێت؛ ڕهنگی بهردهکان ، پێچ و لاریهکانی نێو ئهشکهوتهکه و لێواره به یهک چهسپیاوهکان چهن بهش له بنداری ئهشکهوتی بهههشت گرنگترین جوانیهکانی سهرسوڕهێنهری ئهو ئهشکهوتهیه . جگه لهمانه له جوانیهکانی ئهم ئهشکهوته دهتوانین ئاماژه بکهین به ئهو گیا خۆدڕهوانهی نێو ئهشکهوتهکه .
پێشهوا سێ حهسهن
پێشهوا سێ حهسهن له باکووری خۆرههڵآتی شاری مێهران و باشووری خۆرئاوای ڕووباری گاویه . ئهم جێگه جگه لهوهی که یهکێک له جێگا پیرۆز و ئایینیهکانی خهڵکی عیلامه ، بایهخی مێژوویی حهماسیچی ههیه . ئهم جێگایه له کاتی دهسپێکردنی شهڕ کهوته ژێر ئاگری قۆرسی دۆژمن وه له حاڵێکدا که بهردهوام له ژێر ههڕهشه بوو ،له لایهن خهباتکاران وهکوو حهشارگه کهڵکی لێ وهردهگیرا.
