هلاكت هادى عباسى -
موسى بن مهدى، معروف به "هادى عباسى" در محرم سال 169 قمرى پس از مرگ پدرش "مهدى عباسى" به عنوان چهارمين خليفه عباسى، زمام امور مردم را به دست گرفت.
مادرش "خيزران" بود و پس از وفات مهدى عباسى، چه در دستگاه خلافت هادى و چه در دستگاه خلافت هارون، نقش به سزايى داشت و نظر و گفتارش لازم الاجرا بود.
هادى، به هنگام مرگ پدرش مهدى، در گرگان به سر مىبرد و برادرش هارون براى وى از مردم بيعت گرفت و سپس او را از مرگ پدر و جانشينى او باخبر كرد.(1)
در توصيف ظاهرى هادى عباسى گفته شد كه وى زيبا، بلند بالا و سفيدرو بود و در سنين جوانى به خلافت رسيد و پيش از او، كسى در اين سنين به خلافت نرسيده بود.(2)
مهدى عباسى )سومين خليفه سلسله عباسيان( گرچه هادى را ولى عهد خود كرده بود ولى در اواخر عمرش از اين كار پشيمان شد و در صدد برآمد كه به جاى وى، هارون را ولى عهد خود كند. هادى، به اين أمر اهميت نمىداد و خود را ولى عهد مىدانست. سرانجام پدرش مُرد و نتوانست هارون را به جاى هادى بنشاند.
به همين جهت، هنگامى كه هادى به خلافت رسيد، هميشه از برادرش هارون در ترس و هراس بود، كه مبادا بزرگان دربار، وى را عزل و هارون را به خلافت برگزينند.
هادى، تصميم گرفت هارون را از ولايت عهدى خويش عزل و به جاى وى فرزند خود، جعفر را برگزيند.
وى، بر اين تصميم فشار زيادى آورد و حتى خود هارون را در ظاهر، موافق ساخت ولى مادرشان "خيزران" به اين أمر رضايت نداد و آن را برخلاف سفارش پدرشان مهدى عباسى و به زيان مصالح و منافع عباسيان دانست و بدين جهت با وى مخالفت نمود. درباريان، بزرگان و ريش سفيدان عباسى دو دسته شدند: دستهاى رأى خليفه را ترجيح داده و خواستار عزل هارون از ولايتعهدى شدند و دستهاى ديگر، خواستار ابقاى هارون در مقام ولايت عهدى برآمدند.
" يحيى بن خالد برمكى" كه از صاحب نفوذان ايرانى نژاد دستگاه خلافت بود، با اين تصميم خليفه، به شدت مخالفت ورزيد و تلاش زيادى به عمل آورد تا وى را از عملى كردن اين تصميم باز دارد.
هادى عباسى بر وى خشم گرفت و او را زندانى نمود.
امّا پس از مدتى، از تصميم خويش برگشت و برادرش هارون را مورد تفقد قرار داد و براى خرسندى و تأمين نظر وى، دستور داد يك ميليون دينار به وى بپردازند و او مختار باشد تا از خزينه مالى سلطنتى هر چه مىخواهد، براى خويش بردارد و هم چنين مقرر كرد كه نيمى از باج و خراجى كه به بغداد مىرسد، به وى تعلق گيرد.
هادى، پس از آشتى با برادرش هارون، به حديثه موصل رفت و شورش مخالفان خويش را سركوب كرد و سپس به بغداد برگشت. هادى، در عيسى آباد، واقع در شرق بغداد و در كنار رود دجله، كاخ مجلّلى براى خويش ساخت و هنگام اقامت در بغداد، در اين كاخ زندگى مىكرد.
سرانجام در 23 سالگى و به روايتى در 26 سالگى، در شامگاه 14 ربيع الاوّل و شب پانزدهم اين ماه، بدرود حيات گفت. خلافتش كوتاه مدت بود و تنها چهارده ماه دوام يافت. برادرش هارون بر وى نماز گذارد و در همان كاخ دفنش نمود.
وى، داراى نُه پسر و دو دختر بود. نام يكى از دختران وى، امّ عيسى است كه بعدها با پسر عمويش مأمون فرزند هارون ازدواج كرد.(3)
1- تاريخ اليعقوبى، ج 2، ص 404؛ تاريخ ابن خلدون، ج 2، ص 319؛ روز شمار تاريخ اسلام )ماه محرم(، ص 149
2- البداية و النهاية، ج 9-10، ص 169
3- تاريخ اليعقوبى، ج 2، ص 404؛ البداية و النهّاية، ج 9-10، ص 168
