تبیان، دستیار زندگی

خلع ابراهيم ‏بن ‏وليد از خلافت - سال 127 هجرى قمرى

ابراهيم ‏بن ‏وليد، پس از درگذشت برادرش يزيد بن ‏وليد در ذى‏حجه سال 126 قمرى، بنا به سفارش برادرش، به خلافت رسيد. در آن هنگام ميان پسرعموهاى بنى‏اميه از تيره مروانيان بر سر تصاحب كرسى خلافت، رقابت و دشمنى سختى بود. هر كدام از آنان كه از توانايى و توانمندى بيشترى برخوردار بود، خود را براى تصاحب كرسى خلافت شايسته‏تر مى‏ديد و همين امر، موجب شورش و درگيرى‏هاى نظامى ميان آنان مى‏گرديد. ابراهيم‏ بن ‏وليد كه ولى‏عهد برادرش يزيد بن ‏وليد بود و پس از او به خلافت رسيد، رقيبان سختى چون مروان‏ بن‏ محمد داشت. به همين جهت خلافت وى از آغاز، از استحكام و اطمينان كاملى برخوردار نبود. مردم شام، وى را گاهي به خلافت و گاهى به امارت سلام مي دادند. مروان ‏بن ‏محمد، معروف به مروان ‏حمار و مروان جعدى كه در عصر خلافت يزيد بن‏ وليد شورش كرده و به سوى شام هجوم آورده بود، با يزيد مصالحه كرد كه حكومت تمام سرزمين‏هايى كه عبدالملك ‏بن ‏مروان، به پدرش محمد بن‏ مروان سپرده بود، به او بسپارد. يزيد نيز سرزمين‏هاى جزيره )مناطق ميان دجله و فرات(، ارمنستان، موصل و آذربايجان را به مروان سپرد. مروان ‏حمار كه از قدرت بالايى برخوردار بود، پس از درگذشت يزيد، خلافت برادرش ابراهيم را به رسميت نشناخت و براى سرنگونى وى از ارمنستان به سوى شام لشكركشى كرد. سليمان ‏بن ‏هشام از سوى ابراهيم‏ بن‏ وليد با يكصد و بيست هزار سپاهى به نبرد با مروان حمار پرداخت و مروان تنها هشتاد هزار نيروى جنگى داشت. ميان دو طرف، جنگ سختى درگرفت. ولى سپاه مروان بر سپاه سليمان ‏بن ‏هشام پيروز شد و تعداد هفده ‏هزار تن از آنان را كشته و به همين مقدار اسير گرفتند. باقيمانده سپاه سليمان‏ بن‏ هشام به سوى حران، مقر خلافت ابراهيم‏ بن‏ وليد عقب‏نشينى كردند. سپاهيان مروان‏ حمار بر تمامى شهرها و مناطق اسلامى تسلط پيدا كرده و بر آن‏ها، عاملانى از خود به حكومت گماشتند. مروان‏ حمار، پيروزمندانه وارد دمشق شد و از مردم اين شهر براى خويش بيعت گرفت و ابراهيم‏ بن ‏وليد را پس از گذشت سه ماه از خلافتش، خلع كرد. سپس به حران رفت و ابراهيم‏ بن‏ وليد و سليمان ‏بن ‏هشام كه در حران بودند، از او امان خواستند. مروان به آنان امان داد و آن دو با مروان‏ حمار بيعت كردند. بدين ترتيب مروان‏ بن ‏محمد به عنوان آخرين خليفه امويان، بر خلافت دست يافت و رقيب خود را از كار بر كنار كرد. ابراهيم ‏بن ‏وليد پس از واگذارى امر خلافت به مروان ‏حمار، در شام زندگى مى‏كرد. تا اين كه در سال 132 قمرى با شكست مروان‏ حمار در برابر جنبش عباسيان و سقوط شهر دمشق، وى به همراه بسيارى از امويان به دست انقلابيون عباسى كشته شد و پرونده خلافت امويان بسته گرديد.(1) 1- نك: تاريخ ‏دمشق (ابن عساكر)، ج7، ص 246 و تاريخ ‏ابن ‏خلدون، ج2، ص 180