وفات واقدي[صاحب المغازي] - سال 207 هجري قمري
ابو عبدالله، محمد بن عمر واقدي از دانشمندان و مورخان بزرگ اسلامي است كه در سال 130 قمري،در خلافت مروان بن محمد[آخرين خليفه اموي]در مدينه منوره ديده به جهان گشود. مادرش از زنان ايراني نژاد و فرزند عيسي بن جعفر بن سائب بود.
وي از أوان جواني به تحصيل علوم اسلامي روي آورد و در آموختن و خواندن سيره نبوي وغزوات و جنگ هاي صدر اسلام، علاقه خاصي نشان داد و در اين زمينه تلاش وافري به عمل آوردو پس از مدتي به گرد آوري احاديث و روايات مربوط به سييره پيامبر(ص)و غزوات آن حضرت پرداخت و به هر يك از اولاد صحابه،فرزندان شهداي صدر اسلام و يا فرزندان تابعين ميرسيد،هر خاطره اي كه از آنان در باره حضور پدرانشان در جنگ و جهاد صدر اسلام نقل مي كردند،گرد آوري مي كرد و حتي براي تحقيق وآشنايي بيشتر، به محل وقوع جنگ ها مي رفت و آنها را از نزديك مورد بررسي قرار ميداد.
در سالي كه هارون الرشيد عباسي به همراه وزيرش يحيي بن خالد بر مكي به مدينه رفته بودند،در پي كسي بودند كه محل شهادت شهيدان صدر اسلام را به خوبي بداند و آنان را به تمامي مكانهاي مورد نظر راهنمايي كند.در آن ايام ،واقدي را به هارون الرشيد معرفي كردند و واقدي،خليفه وهمراهان وي را براي يافتن محل جنگ ها و مشهد شهدا راهنمايي كرد و خرسندي هارون و وزيرش يحيي بن خالد رافراهم كرد و به همين جهت مبلغ ده هزار درهم[كه پول بسيار چشم گيرو زيادي بود] به وي هديه دادندو از اين راه، او را به خود جذب كردند.
وي، از آن پول بدهكاري هاي خويش را پرداخت و مشكلات زندگي خودرا برطرف نمود و به فرزندان و اطرافيان،مخصو صاًبه همسران فرزندان خويش، عطاياي زيادي نمود و پس از مدتي مجدداًدست تنگ شد و براي در يافت مبالغ ديگر راهي عراق گرديد.
در عراق هارون الرشيد و به ويژه وزيرش يحيي بن خالد بر مكي از وي استقبال شاياني كرده و در هم و دينار زيادي به وي بخشيدند.
واقدي در دوران خلافت سه تن از عباسيان،يعني هارون الرشيد،امين و مأمون عباسي در بغداد به سر برد و از كمك هاو توجهات آنان برخوردار گرديدو حتي پس از خشم هارون نسبت به يحيي بن خالد و بر مكيان،منزلت واقدي در نزد خلفاء محفوظ ماند. وي مدتي در جانب غربي دجله و در ايام مأمون عباسي در جانب شرقي دجله شهر بغداد،مقام قضاوت را بر عهده داشت و در اين مدت،كتاب هاي زيادي را تأليف نمود،كه بسياري از آن ها از بين رفته و جز نام، چيزي از آن ها باقي نمانده است.
مهمترين تأليفات وي عبارتند از:المغازي،اخبار مكّه،الجمل،مقتل الحسين،كتاب السيره، صفين، الرّده والدّار،السقيفة،المناكح،مولدالحسن والحسين،التاريخ الكبير و...
محمّد بن سعد زهري، نويسنده كتاب معروف "الطبقات الكبري" كه خوداز دانشمندان
و تاريخ نگاران بزرگ اهل سنّت است،مقام شاگردي و منشي گري[كتابت]واقدي را بر عهده داشت و بيشتر كتاب ها و زندگي نامه واقدي،به دست وي نوشته شد.
واقدي با اينكه همانند ساير مورخان و دانشمندان اهل سنّت،تلاش بليغي در موجّه جلوه دادن خلفاي سه گانه [ابوبكر،عمروعثمان]و پرداختن به سريه هاوجنگ هاي آنان و افرادي همسان آنان به عمل آورد، با اين حال نتوانست از دلاوريها،مجاهدت ها و قهرماني هاي حضرت علي(ع)در اكثر غزوات و جنگ هاي صدر اسلام و بيان فضايل و مناقبت آن حضرت،چشم پوشي كرده و حقايق را ناديده بگيرد.به همين جهت،برخي از مورخان اهل سنّت،وي را شيعه و يا مايل به شيعه دانسته و عدم اظهار شيعه گري اش را حمل بر تقيه نمودند. ولي بسياري از دانشمندان شيعه،اين گفتار را نپذيرفته و وي را از علماي اسلامي غير شيعه مي دانند.
به هر روي، بنا به گفتار شاگردش محمد بن سعد زهري در كتاب "الطبقات الكبري" وي در شب سه شنبه يازدهم ذي حجّه، سال 207 قمري در 78 سالگي، در شهر بغداد وفات يافت و در قبرستان "خيزران" به خاك سپرده شد.(1)
1- مقدمه كتاب "المغازي"، به قلم مارسدن جونسن.
