- تا ابد معمور باد اين خانه كز خاك درش
- هر نفس با بوي رحمان مي وزد باد يمن
-
واژه نامه
English Translation :
Be prosperous to eternity without end,-this house (the world), from the door of which,
First Mesra Translation:
Every moment, with the perfume of mercy, the breeze of felicity (the words of the perfect Murshid) bloweth!
Second Mesra Translation:
شرح بيت
**- اين خانه تا ابد آبادان باشد، زيرا از خاك درش ; هر لحظه باد يمن به همراه بوي خداي رحمن مي وزد،مضمون بيت با نشانه هاي بوي رحمن و باد يمن اشاره به اويس قرن دارد، خلاصه حكايت اين است كه وقتي اويس قرني از اعلام نبوت حضرت محمد در مكه اطلاع يافت بي فاصله و با اخلاص كامل ايمان آورد و پيامهاي وفاداري از يمن به سوي مكّه مي فرستاد، چنين بود كه پيامبر شادمانه رو به سوي يمن مي كرد و مي فرمود: من بوي خداي مهربان را از جانب يمن مي شنوم ، در تذكرة الاولياء در ذكر اويس القرني رضي اللّه عنه آمده است : گاه گاه خواجه انبياء عليهم السلام روي سوي يمن كردي و گفتي اِني لأَجِدُ نَفَس َ الرَحمن ِ مِن قِبَل ِ اليَمَن ِ يعني نسيم رحمت از جانب يمن مي يابم ، اشاره بيت به همين حديث است و شك نيست كه شاعر در آوردن بوي رحمن نظر داشته تا به مثابه خط هادي خواننده را با منبع مورد نظر خود يعني نفس الرحمن در حديث و رايحة الرّحمن در روايت ديگري از همين حديث متّصل سازد، ابيات زير مولانا هم اشاره به همين حديث دارند:تا بيابي بوي خلد از يار من چون محمد بوي رحمن از يمنآنكه يابد بوي حق را از يمن چون نيابد بوي باطن را زمنمصطفي چون بوي برد از راه دور چون نيايد از دهان ما بخوراين بيت ناصر بخارائي نيز به همين حديث نظر دارد:گل به رسالت رسيد جامه خود را دريد كامدش از باد صبح بوي اويس قرناز سوي ديگر اويس قرن سر سلسله صوفيان بي سلسله است كه به همين مناسبت به اويسي مشهورند; وظ اهراً حافظ به اين صوفيان بي تعهد و تشريفات تمايل داشته است ، يا بهتر بگوئيم هر درويشي كه سرسپرده پيري نبود و خود را به سلسله خاصي مقيد نساخته بود مي توانست اويسي به حساب آيد، استاد فروزانفر در تعريف اويسيان مي نويسد: اُويسي كسي را گويند كه به ظاهر پيري ندارد و از روحانيّت حضرت رسول اكرم (ص ) يا يكي از مشايخ مستفيد مي شود و كسب فيض مي كند و باطن خويش را جلا مي دهد و با نور معرفت روشن مي گرداند وسير و سلوك خويش را به تأييد روحانيّت آن پير به پايان مي برد چنانكه اُوَيس ِ قَرَني از تابعين كه بنابر مشهور تا زمان خلافت حضرت مولاي متقيان زنده بود، به ديدار حضرت سيّد عالم (ص ) چشم روشن نكرد و مراحل كمال را به عشق معنويّت وي در هم سپرد، جهت اطلاق اويسي برين طايفه بي گمان همين نكته است ،حافظ در اين بيت سخن مهرآميز پيامبر را درباره اويس مطرح ساخته و به اويس خانه آبادان مي گويد كه از خاك درش بوي خداي رحمن برمي خيزد،در بيت زير نيز حافظ به همين حديث اويس اشاره دارد:سنگ وگل راكندازيمن نظرلعل وعقيقهر كه قدر نفس باد يماني دانستو در آخر مي افزائيم كه معمور باد آن خانه اشاره اي به بيت المعمور دارد كه در قرآن سوره الطور (25) آيه 4 آمده است ، خانه اي است در آسمان محاذي كعبه در آسمان هفتم ، ظهير فاريابي گفته :اي رشك سراي بيت معمور اي چشم بدان ز ساحتت دور**
